Γράφει η Φραγκούδη Πολυξένη
Οι σχέσεις μεταξύ του Πακιστάν και του Αφγανιστάν χαρακτηρίζονται διαχρονικά από μια σύνθετη δυναμική, η οποία εναλλάσσεται μεταξύ στρατηγικής συνεργασίας και έντονης αμοιβαίας δυσπιστίας. Η σχέση αυτή, η οποία συχνά περιγράφεται ως «ειδική», διαμορφώθηκε από ιστορικούς, εθνοτικούς και γεωπολιτικούς παράγοντες, που καθιστούν τα σύνορα των δύο κρατών μία από τις πλέον ασταθείς περιοχές της Νότιας και Κεντρικής Ασίας. Το 2026, η ένταση μεταξύ των δύο χωρών εισήλθε σε μια ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση, καθώς οι συγκρούσεις κατά μήκος της αμφισβητούμενης Γραμμής Durand κλιμακώθηκαν σε ευρείας κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια βαθιά κρίση στις διμερείς σχέσεις και αναδεικνύει τα όρια της παραδοσιακής πακιστανικής στρατηγικής στο Αφγανιστάν.
Κεντρικό στοιχείο για την κατανόηση της παρούσας σύγκρουσης αποτελεί το δόγμα του «στρατηγικού βάθους», μια θεμελιώδης παράμετρος της πακιστανικής εθνικής ασφάλειας στο Αφγανιστάν. Το δόγμα αυτό διατυπώθηκε για πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1980 από τον τότε Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Στρατού (εφεξής ΓΕΣ) Στρατηγό Mirza Aslam Beg, ως όραμα «ισλαμικού βάθους» μέσω μιας στρατηγικής σύγκλισης Πακιστάν, Αφγανιστάν και άλλων ισλαμικών και πρώην σοβιετικών χωρών. Η βασική αρχή αυτής της προσέγγισης ήταν η εξασφάλιση στρατηγικής πρόσβασης στην Κεντρική Ασία και ο περιορισμός της «ινδικής απειλής» στα ανατολικά (Parkes, 2019, σ.1-18; Hakimi, 2010).
Η πολιτική αυτή οδήγησε το Πακιστάν σε ενεργή υποστήριξη των Ταλιμπάν κατά τη δεκαετία του 1990 και καθ’ όλη τη διάρκεια της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή. Όταν οι Ταλιμπάν επανήλθαν στην εξουσία τον Αύγουστο του 2021, το Ισλαμαμπάντ θεώρησε ότι είχε επιτύχει έναν από τους βασικούς στόχους της εξωτερικής του πολιτικής. Ωστόσο, οι Ταλιμπάν ενισχυμένοι από την νίκη τους κατά των δυτικών δυνάμεων και επιδιώκοντας να εδραιώσουν τη δική τους κρατική κυριαρχία, δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες του Πακιστάν (Liaqat & Abbasi, 2025). Αντί να λειτουργήσουν ως στρατηγικός εταίρος του Ισλαμαμπάντ, υιοθέτησαν μια περισσότερο αυτόνομη πολιτική στάση, γεγονός που οδήγησε σε σταδιακή επιδείνωση των διμερών σχέσεων.
Στο επίκεντρο της σύγκρουσης εμφανίζεται το ζήτημα της Tehrik-i-Taliban Pakistan (εφεξής TTP), μιας οργάνωσης που, παρά την ονομαστική συγγένεια με τους Αφγανούς Ταλιμπάν, επιδιώκει την ανατροπή του πακιστανικού κράτους. Η Tehrik-i-Taliban Pakistan ιδρύθηκε το 2007 ως δίκτυο διαφόρων τζιχαντιστικών ομάδων. Για το λόγο αυτό έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (εφεξής ΗΠΑ) όσο και από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (εφεξής ΟΗΕ) (ABC News, 2026).
Η σχέση μεταξύ TTP και Αφγανών Ταλιμπάν παραμένει ιδιαίτερα περίπλοκη. Οι δύο οργανώσεις μοιράζονται κοινή ιδεολογία και εθνοτικούς δεσμούς. Παράλληλα, οι Αφγανοί Ταλιμπάν αποφεύγουν συστηματικά να καταστείλουν την TTP, φοβούμενοι ότι μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ενισχύσει την επιρροή του Ισλαμικού Κράτους- Κλάδου Χορασάν (εφεξής ISIS-K), το οποίο αποτελεί τον κυριότερο αντίπαλο στο εσωτερικό του Αφγανιστάν (Melimopoulos & Shamim, 2026).
Το Φεβρουάριο του 2026, η ένταση κλιμακώθηκε ραγδαία. Στις 19 προς 20 Φεβρουαρίου σημειώθηκε βομβιστική επίθεση αυτοκτονίας σε ένα σιιτικό τέμενος στο Ισλαμαμπάντ, με αποτέλεσμα το θάνατο 36 ατόμων. Την ίδια περίοδο, επίθεση στην περιοχή Μπαγιάρ προκάλεσε το θάνατο 11 στρατιωτών και ενός παιδιού (Billard, 2026). Ως απάντηση, στις 21 με 22 Φεβρουαρίου, η πακιστανική πολεμική αεροπορία πραγματοποίησε αεροπορικές επιδρομές σε 7 στρατόπεδα της TTP και του ISIS-K στις επαρχίες Νανγκαρχάρ, Πακτία και Χοστ. Οι Ταλιμπάν κατήγγειλαν τις επιθέσεις ως πλήγματα κατοικημένες περιοχές σε και ανακοίνωσαν σημαντικές απώλειες αμάχων (Jamal, 2026). Οι επιχειρήσεις αυτές σηματοδότησαν μια ποιοτική μεταβολή στη σύγκρουση, καθώς το Πακιστάν προχώρησε σε εκτεταμένες στρατιωτικές ενέργειες εντός αφγανικού εδάφους (Billard, 2026).
Η αμφισβήτηση της Γραμμής Durand διαπερνά το σύνολο της σχέσης Πακιστάν-Αφγανιστάν. Η γραμμή αυτή καθορίστηκε το 1893 συμφωνία του Βρετανού διπλωμάτη Sir Henry Mortimer Durand και του Αμίρη Abdur Rahman Khan, χωρίζοντας τον εθνοτικό χώρο των Παστούν σε δύο κράτη. Εκτείνεται σε μήκος περίπου 2.600 χιλιομέτρων και παραμένει μία από τις πλέον αμφισβητούμενες συνοριακές γραμμές στον κόσμο (Melimopoulos & Shamim, 2026). Κανένας Αφγανός ηγέτης δεν την αναγνώρισε επίσημα, ούτε η κυβέρνηση Ταλιμπάν κατά την διάρκεια του 1990 παρά την οικονομική της εξάρτηση από το Πακιστάν, αλλά ούτε και η σημερινή.
Για τους Αφγανούς Ταλιμπάν, η άρνηση αναγνώρισης της Γραμμής Durand δεν αποτελεί μόνο γεωπολιτική θέση, αλλά πυλώνα της αφγανικής εθνοτικής ταυτότητας, άρρηκτα συνδεδεμένη με την παστουνική τους βάση. Αντίθετα, το Πακιστάν αντιλαμβάνεται τη γραμμή ως νομικά δεσμευτικό διεθνές σύνορο και η πακιστανική προσπάθεια κατασκευής φράχτη κατά μήκος της έχει επανειλημμένα τροφοδοτήσει στρατιωτικές αψιμαχίες (Melimopoulos & Shamim, 2026).
Η αμφισβήτηση της Γραμμής εμπλέκει και το ζήτημα της παστουνικής εθνικής ταυτότητας. Στην ουσία, η γεωγραφική διαίρεση του παστουνικού κόσμου σε δύο κράτη, με το 60% των Παστούν εντός Πακιστάν και το 40% εντός Αφγανιστάν, αποτελεί μόνιμη πηγή αλληλοεπικαλυπτόμενων αξιώσεων κυριαρχίας και ακαθόριστων συνοριακών ευθυνών (Daily Times, 2017). Η TTP αντλεί μέρος της στρατολόγησής της και της κοινωνικής της νομιμοποίησης ακριβώς από αυτό το δομικό χάσμα.
Η κατάρρευση των σχέσεων Πακιστάν-Αφγανιστάν δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο. Στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, τρεις εξωτερικοί δρώντες διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των εξελίξεων: η Κίνα, η Ινδία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Κίνα, ο κύριος οικονομικός εταίρος του Πακιστάν μέσω του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν (εφεξής CPEC), διατηρεί στάση επιφυλακτικής ουδετερότητας. Η αστάθεια στα σύνορα απειλεί κρίσιμες κινεζικές επενδύσεις, ενώ επιθέσεις της Βαλουχιστανικής Απελευθερωτικής Στρατιάς (εφεξής BLA) σε κινέζικα έργα έχουν προκαλέσει ανησυχία. Το Ιράν, εξάλλου, πρόσφερε ρητώς να διευκολύνει τον διάλογο, με τον Υπουργό Εξωτερικών Abbas Araghchi να δηλώνει ότι η Ισλαμική Δημοκρατία είναι «έτοιμη να παράσχει κάθε απαραίτητη βοήθεια» (The Express Tribune, 2026).
Η Ινδία έχει προβεί σε στρατηγική αναπροσαρμογή της εξωτερικής της πολιτικής. Τον Οκτώβρη του 2025, ο Αφγανός Υπουργός Εξωτερικών Amir Khan Muttaqi πραγματοποίησε εξαήμερη επίσκεψη στο Νέο Δελχί, η πρώτη επίσημη επίσκεψη Ταλιμπάν ηγέτη στην Ινδία, και συναντήθηκε με τον Ινδό Υπουργό Εξωτερικών S. Jaishankar. Κατόπιν αυτής, η Ινδία ανακοίνωσε την αναβάθμιση της τεχνικής της αποστολής στην Καμπούλ σε πλήρη πρεσβεία (Roche, 2025). Το Πακιστάν αντέδρασε έντονα με τον Υπουργό Άμυνας Asif να χαρακτηρίζει το Αφγανιστάν ως αποικία της Ινδίας, ενώ ο Υπουργός Εξωτερικών κατηγόρησε τους Ταλιμπάν ότι λειτουργούν ως διαμεσολαβητές στην περιοχή. Βέβαια, η Ινδία, από πλευράς της, αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε εμπλοκή σε τρομοκρατικές δράσεις στο Πακιστάν (Shankar, 2026).
Τέλος, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρά τη στρατιωτική τους αποχώρηση από το Αφγανιστάν, διατηρούν ενεργό ενδιαφέρον για την περιοχή (Jamal, 2026). Παράλληλα, η Ρωσία δηλώνει πρόθυμη να διαμεσολαβήσει, εάν το ζητήσουν και οι δύο πλευρές (Gulf News, 2026).
Το 2025, η πακιστανική κυβέρνηση απέλασε πάνω από 1 εκατομμύριο Αφγανούς, μέτρο που χαρακτήρισε ως αντιτρομοκρατική πολιτική, ενώ τον Οκτώβρη του 2025 έκλεισε τα κοινά σύνορα (Fong, 2026). Για τις αφγανικές οικογένειες που εξαρτώνται από τον εμπορικό δρόμο Τορχάμ ή το πέρασμα Σπιν Μπολντάκ, κάθε κλείσιμο συνεπάγεται σοβαρές κοινωνικοοικονομικές διαταραχές και ελλείψεις βασικών αγαθών σε μια ήδη εύθραυστη οικονομία.
Η κατακόρυφη κλιμάκωση ήρθε στις 16 Μαρτίου 2026, όταν αεροπορικά πλήγματα έπληξαν κέντρο αποτοξίνωσης στην Καμπούλ. Οι Αφγανοί Ταλιμπάν ανακοίνωσαν άνω των 400 νεκρών και 265 τραυματιών, με τον εκπρόσωπο του αφγανικού Υπουργείου Υγείας να επιβεβαιώνει πάνω από 50 άτομα αγνοούμενα από τα συντρίμμια. Η αποστολή βοήθειας του ΟΗΕ στο Αφγανιστάν (εφεξής UNAMA) επιβεβαίωσε, έπειτα από επιτόπου επαλήθευση, τουλάχιστον 143 νεκρούς και 119 τραυματίες (Al Arabiya, 2026; ABC News, 2026). Το Πακιστάν αρνήθηκε ότι επλήγη κέντρο αποκατάστασης, υποστηρίζοντας ότι ο στόχος ήταν αποθήκη πυρομαχικών. Η επίθεση αυτή αποτέλεσε την πιο θανατηφόρα της σύγκρουσης και προκάλεσε παγκόσμια καταδίκη, συμπεριλαμβανομένης της έκκλησης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για άμεση κατάπαυσης πυρός.
Η ανθρωπιστική διάσταση έχει επίσης ευρωπαϊκή προέκταση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί με ανησυχία τη δυνατότητα νέων μεταναστευτικών ρευμάτων, ιδίως εάν η σύγκρουση παραταθεί. Επιπλέον, η παρουσία ISIS-K στην περιοχή, την οποία αμφότερες οι πλευρές επικαλούνται, ενώ ουδεμία αντιμετωπίζει αποτελεσματικά, αποτελεί κίνδυνο τρομοκρατικής διάχυσης.
Στις 18 Μαρτίου 2026, Πακιστάν και Αφγανιστάν ανακοίνωσαν προσωρινή αναστολή των επιχειρήσεων εν όψει του Eid al-Fitr, έπειτα από μεσολάβηση της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Κατάρ. Η αναστολή ορίστηκε από τα μεσάνυχτα της 18ης ως τα μεσάνυχτα της 23ης Μαρτίου. Λίγες ώρες αργότερα, και η TTP ανακοίνωσε τριήμερη εκεχειρία (Al Jazeera, 2026; ABC News, 2026). Το Πακιστάν προειδοποίησε ρητώς ότι σε περίπτωση οποιασδήποτε διασυνοριακής επίθεσης, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα επαναληφθούν με αυξημένη ένταση, ενώ ο εκπρόσωπος του Πρωθυπουργού διευκρίνισε ότι δεν προβλέπεται να διεξαχθούν συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών (Jeyaretnam, 2026).
Ωστόσο, καθίσταται αναγκαία η προσεκτική αξιολόγηση της βιωσιμότητας της αναστολής. Οι ίδιες τρεις χώρες είχαν μεσολαβήσει σε ανακωχή τον Οκτώβρη του 2025, η οποία κατέρρευσε τους επόμενους μήνες, επιβεβαιώνοντας ότι τα διαρθρωτικά αίτια της σύγκρουσης δεν επιλύονται μέσω εκεχειριών (ABC News, 2026). Ο Αρχηγός ΓΕΣ, Asim Munir είχε δηλώσει στις 5 Μαρτίου ότι το Πακιστάν θα σταματήσει τις επιχειρήσεις μόνον εφόσον η κυβέρνηση Ταλιμπάν παύσει να υποστηρίζει ένοπλες ομάδες.
Η τρέχουσα σύγκρουση μεταξύ Πακιστάν και Αφγανιστάν δεν είναι απλώς μία σειρά αψιμαχιών στα σύνορα. Η κατάσταση αυτή αντανακλά την κατάρρευση μιας γεωπολιτικής στρατηγικής δεκαετιών, που βασιζόταν στο δόγμα του στρατηγικού βάθους και στη χρήση του παστουνικού ισλαμισμού ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Το γεγονός ότι το Πακιστάν βρίσκεται πλέον σε σύγκρουση με τους Ταλιμπάν, τους πρώην στρατηγικούς εταίρους που καλλιέργησε για δεκαετίες, υπογραμμίζει τα περιορισμένα αποτελέσματα αυτής της στρατηγικής και τις προκλήσεις που προκύπτουν από την προσπάθεια ελέγχου ανεξάρτητων ένοπλων ομάδων.
Για να αντιμετωπιστεί η κρίση αποτελεσματικά, οποιαδήποτε λύση θα πρέπει να απευθυνθεί σε τρεις θεμελιώδεις παραμέτρους. Πρώτον, το ζήτημα της TTP δεν μπορεί να επιλυθεί μέσω στρατιωτικής πίεσης μόνο, καθώς η ανθρωπιστική καταστροφή που προκαλεί η ένοπλη σύγκρουση αναπαράγει τις συνθήκες για νέες στρατολογίες. Δεύτερον, η Γραμμή Durand παραμένει μια ανοιχτή πληγή που δεν επουλώνεται με φράχτες και αεροπορικές επιδρομές, αλλά απαιτεί δομημένο διεθνή διάλογο (Khan et al., 2025, σ.765-767). Τρίτον, η εμπλοκή των περιφερειακών δυνάμεων, της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ, της Τουρκίας, της Κίνας και του Ιράν, καθώς και η αποφυγή της εργαλοιοποίησης της σύγκρουσης για ανταγωνιστικούς σκοπούς αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση βιώσιμης εκτόνωσης.
Η σύγκρουση αυτή υπογραμμίζει τις δομικές αδυναμίες των στρατηγικών που βασίζονται στη χρήση μη κρατικών ένοπλων δρώντων ως εργαλείων εξωτερικής πολιτικής. Η εξέλιξη των σχέσεων Πακιστάν – Αφγανιστάν θα συνεχίσει να επηρεάζει όχι μόνο τη σταθερότητα της Νότιας Ασίας, αλλά και ευρύτερες διεθνείς ισορροπίες ασφάλειας. Η πορεία της σύγκρουσης θα αποτελέσει κρίσιμο δείκτη για το κατά πόσο η περιοχή μπορεί να μεταβεί από μια λογική αντιπαράθεσης σε μια πιο σταθερή περιφερειακή τάξη.
Διαδικτυακές Πηγές
Ακαδημαϊκές πηγές
Parkes, A. (2019). Pakistan’s strategic culture and its Gordian Knot in Afghanistan. Journal of Asian Security and International Affairs, 6(3), 1-18. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1177/2347797019885728
Khan, M. B., Anser, M. K., Naseem, I., Aamir, A., & Zaman, K. (2025). Governance challenges and non-traditional security threats in Pakistan: terrorism, cybersecurity, and climate risks. Otoritas : Jurnal Ilmu Pemerintahan, 15(3), 765-767. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.26618/ojip.v15i3.18100
Πρωτογενείς πηγές
Fong, C. (18 Μαρτίου 2026). Why are the Afghan Taliban and Pakistan in an ‘Open War’? Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο σε: https://www.cfr.org/articles/why-are-the-afghan-taliban-and-pakistan-in-an-open-war
Hakimi, A. (4 Φεβρουαρίου 2010). Af-Pak: what strategic depth? Open Democracy. Διαθέσιμο σε: https://www.opendemocracy.net/en/opensecurity/af-pak-what-strategic-depth/
Jamal, U. (6 Μαρτίου 2026). Pakistan declares “Open War” on Afghanistan: Implications for the region. CACI Analyst. Διαθέσιμο σε: https://www.cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13937-pakistan-declares-%E2%80%9Copen-war%E2%80%9D-on-afghanistan-implications-for-the-region.html
Ειδησεογραφικές πηγές
ABC News. (19 Μαρτίου 2026). Pakistani Taliban announces 3-day ceasefire ahead of Eid truce. ABC News. Διαθέσιμο σε: https://abcnews.com/International/wireStory/pakistani-taliban-announces-3-day-ceasefire-after-pakistan-131210278
Al Arabiya. (18 Μαρτίου 2026). Pakistan, Afghanistan say they’re pausing military operations for Eid. Al Arabiya. Διαθέσιμο σε: https://english.alarabiya.net/News/world/2026/03/18/pakistan-announces-eid-pause-in-conflict-with-afghanistan
Al Jazeera. (18 Μαρτίου 2026). Pakistan and Afghanistan agree to temporary Eid al-Fitr ‘pause’ in conflict. Al Jazeera. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2026/3/18/pakistan-and-afghanistan-agree-to-temporary-eid-al-fitr-pause-in-conflict
Billard, R. (28 Φεβρουαρίου 2026). Pakistan declares Open War on Afghan Taliban: airstrikes hammer Kabul and Kandahar. The Military. Διαθέσιμο σε: https://www.military.com/feature/2026/02/27/pakistan-declares-open-war-afghan-taliban-airstrikes-hammer-kabul-and-kandahar.html
Daily Times. (4 Ιουλίου 2017). General Beg explains his view of strategic depth doctrine. Διαθέσιμο σε: https://dailytimes.com.pk/3733/general-beg-explains-his-view-of-strategic-depth-doctrine/
Gulf News. (18 Μαρτίου 2026). Pakistan and Afghanistan announce Eid ‘pause’ in hostilities. Διαθέσιμο σε: https://gulfnews.com/world/asia/pakistan/pakistan-and-afghanistan-announce-eid-pause-in-hostilities-1.500478608
Jeyaretnam, M. (19 Μαρτίου 2026). Pakistan and Afghanistan announce pause in fighting over Eid. Time. Διαθέσιμο σε: https://time.com/article/2026/03/19/pakistan-afghanistan-eid-pause-kabul-strike-hospital-war-iran/
Liaqat, S., & Abbasi, H. (11 Νοεμβρίου 2025). Pakistan’s Afghanistan policy: From strategic depth to deadlock. Geopolitical Monitor. Διαθέσιμο σε: https://www.geopoliticalmonitor.com/pakistans-afghanistan-policy-from-strategic-depth-to-deadlock/
Melimopoulos, E., & Shamim, S. (27 Φεβρουαρίου 2026). Pakistan bombs Kabul: Why are Afghanistan and Pakistan fighting? Al Jazeera. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2026/2/27/pakistan-bombs-kabul-why-are-afghanistan-and-pakistan-fighting
Roche, E. (13 Οκτωβρίου 2025). India upgrades ties with Taliban regime. The Diplomat. Διαθέσιμο σε: https://thediplomat.com/2025/10/india-upgrades-ties-with-taliban-regime/
Shankar, P. (27 Φεβρουαρίου 2026). Has India’s influence in Afghanistan grown under the Taliban? Al Jazeera. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2026/2/27/has-indias-influence-in-afghanistan-grown-under-the-taliban
The Express Tribune. (27 Φεβρουαρίου 2026). Pakistan continues decisive strikes on Afghan Taliban under ‘Operation Ghazab Lil Haq’. Διαθέσιμο σε: https://tribune.com.pk/story/2594748/pakistan-giving-effective-response-to-fresh-unprovoked-fire-by-afghan-taliban
Πηγή Εικόνας: Reuters. (28 Φεβρουαρίου 2026). Taliban soldiers pose as they stand on a Humvee in Afghanistan’s Nangarhar province, which shares a border with Pakistan. Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο σε: https://www.cfr.org/articles/why-are-the-afghan-taliban-and-pakistan-in-an-open-war