Γράφει ο Πέτρος Δεβρίκης
Η Χεζμπολλάχ, συνιστά σιιτική Ισλαμιστική οργάνωση που διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις στο Λίβανο. Ιδρύθηκε επίσημα το 1985, ωστόσο οι πρώτες δράσεις της ανέρχονται το 1982 με την ισραηλινή εισβολή στη Βηρυτό (Qassem, 2005, σ. 87-92). Κεντρική πτυχή της Χεζμπολλάχ, η οποία θα αποτελέσει αντικείμενο της παρούσας ανάλυσης, είναι η διαρκής απήχηση της στη σιιτική κοινότητα, απήχηση σχεδόν καθολική και εδραιωμένη από παγιωμένους θεσμούς και ιεραρχία.
Η ίδρυση του Κόμματος του Θεού, όπως επίσης αποκαλείται η Χεζμπολλάχ, ανάγεται στις ιστορικές ιδιαιτερότητες της σιιτικής κοινότητας. Πράγματι, όταν ο Λίβανος περιήλθε υπό τη γαλλική κηδεμονία το 1920, οι Σιίτες εναντιώθηκαν στην απόφαση αυτή, μαζί με τους Σουνίτες και τους Χριστιανούς Ορθόδοξους (Daher, 2016, σ. 10-11). Στον αντίποδα, οι Μαρωνίτες υποστήριξαν θερμά τη γαλλική κατοχή, στάση που διαμόρφωσε την κοινωνική τους θέση τις επόμενες δεκαετίες (Daher, 2016, σ. 10). Τριάντα χρόνια μετά την ανεξαρτησία από τα γαλλικά στρατεύματα, το 1973 και ως αποτέλεσμα της φιλοαποικιακής τους στάσης, το 75,5% των συνολικών επιχειρήσεων, το 67,5% των βιομηχανιών και το 71% των τραπεζών βρισκόταν σε χριστιανικά χέρια (Daher, 2016, σ. 15-16).
Απεναντίας, οι Σιίτες κατοικούσαν κυρίως στις υπαίθριες περιοχές του νότου και της ανατολικής κοιλάδας Μπεκάα, όπου ασχολούνταν με αγροτικές δραστηριότητες. Παρότι, αποτελούσαν το 18% του πληθυσμού, ήλεγχαν το 1962, μόνο το 3% των ανωτάτων αξιωμάτων, ενώ στο Εθνικό Σύμφωνο του 1943 είχαν κατοχυρώσει μόνο το αξίωμα του Προέδρου του Κοινοβουλίου (Daher, 2016, σ. 12-13). Υπό την προεδρία του πρώην στρατηγού Fuad Chehab (1958-1964), έγινε οργανωμένη προσπάθεια ένταξης της σιιτικής κοινότητας στην πολιτική ζωή του Λιβάνου, ιδρύθηκαν περισσότερα σχολεία και το πρώτο δημόσιο Λιβανέζικο πανεπιστήμιο (Lebanese University). Ταυτόχρονα, αρκετοί Σιίτες μετεγκαταστάθηκαν στα αστικά κέντρα, ενώ άλλοι μετανάστευσαν στις χώρες του Μάγκρεμπ και του Κόλπου ή ακολούθησαν θρησκευτική εκπαίδευση στο Ιράκ για να επιστρέψουν έπειτα στην πατρίδα τους (Daher, 2016, σ. 17) (Qassem, 2005, σ. 13).
Το 1974, ιδρύθηκε η Αμάλ από τον κληρικό Moussa al-Sadr, λαϊκό κίνημα που εκμεταλλεύτηκε τις αντιξοότητες των Σιιτών και των Παλαιστίνιων προσφύγων. Με το ξέσπασμα του εμφυλίου το 1975, η Αμάλ συμμάχησε με την παλαιστινιακή PLO (Palestine Liberation Organization) και άλλες αριστερές δυνάμεις έναντι των Μαρωνιτών, ωστόσο οι σφαγές, ο εκτοπισμός χιλιάδων αμάχων και η είσοδος της Συρίας στον πόλεμο ανάγκασαν την οργάνωση να αποχωρήσει από τη συμμαχία και να στραφεί πιο κοντά στη Δαμασκό (Daher, 2016, σ. 18-21). Παράλληλα, οι εσωτερικές διαφωνίες για τον κοσμικιστικό χαρακτήρα της Αμάλ και η έκβαση της Ιρανικής επανάστασης του 1979 ώθησαν τα ριζοσπαστικά στοιχεία να δημιουργήσουν τη δική τους οργάνωση, την λεγόμενη «Ισλαμική Αντίσταση», από την οποία προέκυψε αργότερα η Χεζμπολλάχ (Daher, 2016, σ. 26, 29-32).
Από την πρώτη στιγμή της ίδρυσης της, η Χεζμπολλάχ έθεσε ως κύριο στόχο την αντιμετώπιση της ισραηλινής εισβολής στη Βηρυτό το 1982, καθώς και την απελευθέρωση των παλαιστινιακών εδαφών (Qassem, 2005, σ. 34, 151-186). Οι πρώτες δράσεις της ήταν ο βομβαρδισμός της αμερικανικής πρεσβείας και των βάσεων των αμερικανικών στρατευμάτων το 1983, σκοτώνοντας πάνω από 300 άτομα (Daher, 2016, σ. 31). Το γεγονός αυτό οδήγησε αρκετά κράτη, τις επόμενες δεκαετίες, να χαρακτηρίσουν το Κόμμα του Θεού ως, εν γένει τρομοκρατική οργάνωση (Eye on Hezbollah, 2026). Τα επόμενα χρόνια σημειώθηκαν αμείωτες συγκρούσεις μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολλάχ, καθώς και μεταξύ της «Ισλαμικής Αντίστασης» και της Αμάλ, με επακόλουθο τον εκτοπισμό της τελευταίας από τα νότια προάστια της Βηρυτού (Qassem, 2005, σ. 87-103). Το 1990, η Χεζμπολλάχ αποδέχτηκε τη Συμφωνία του Ta’if, με την οποία έληξε ο εμφύλιος πόλεμος και διαμορφώθηκε η τρέχουσα πολιτική ισορροπία, ενώ δέκα χρόνια αργότερα, και έπειτα από εντατικές μάχες, αποχώρησαν τα ισραηλινά στρατεύματα από το νότιο Λίβανο (Qassem, 2005, σ. 103-131). Ομοίως, οι αποτυχίες του Ισραήλ στον πόλεμο του 2006 συνέβαλαν στην εδραίωση της κυριαρχίας της ισλαμιστικής οργάνωσης στην πολιτική ζωή της Βηρυτού (Daher, 2016, σ. 160-162).
Μετά το τέλος του εμφυλίου, η Χεζμπολλάχ εκπροσωπήθηκε δυναμικά στους κρατικούς θεσμούς (Rescia, 2019, σ. 5-7). Το 1992, συμμετείχε στις κοινοβουλευτικές εκλογές και διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στα προγράμματα φιλελευθεροποίησης της οικονομίας του πρωθυπουργού Rafic Hariri (Daher, 2016, σ. 37-41, 43-44). Η κυβερνητική της δράση, όμως βρίσκονταν σε αντιδιαστολή με τις προηγούμενες θεωρητικές της διακηρύξεις περί προστασίας των αδύναμων, με την αντίθεση αυτή να παρατηρείται και στην αντίστοιχη μετάβαση του ιρανικού καθεστώτος στην οικονομία της αγοράς (Daher, 2016, σ. 52-56). Κατά τη διάρκεια των επόμενων χρόνων, η Χεζμπολλάχ έλαβε σχετικά μέτρα για τους μεγαλογαιοκτήμονες της Μπεκάα, υποστήριξε την ιδιωτικοποίηση του δημόσιου παρόχου ενέργειας (EdL) και έδειξε αναλγησία για τη δεινή κατάσταση των Σύριων και Παλαιστινίων προσφύγων (Daher, 2016, σ. 48, 57-58, 66-70). Παράλληλα, η διακυβέρνηση των νότιων προαστίων της Βηρυτού (Ghobeiry) από το δήμαρχο της οργάνωσης, χαρακτηρίστηκε από κερδοσκοπικές επενδύσεις στα ακίνητα και παραγκωνισμό των μόνιμων κατοίκων (Daher, 2016, σ. 60-66).
Η σχέση της Χεζμπολλάχ με το Ιράν χαρακτηρίζεται από τις τάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Τεχεράνης. Το 1982, στην προσπάθεια του ισλαμικού καθεστώτος να «εξάγει την επανάσταση», χιλιάδες Φρουροί της Επανάστασης εκπαίδευσαν μαχητές της οργάνωσης στη Συρία και την κοιλάδα της Μπεκάα, η οποία βρισκόταν υπό συριακή κατοχή (Daher, 2016, σ. 27-29, 32). Ο θάνατος του Χομεϊνί το 1989 και η επικράτηση των ΗΠΑ στον Ψυχρό Πόλεμο επέφερε τον παραγκωνισμό των σκληροπυρηνικών αξιωματούχων και επηρέασε τη Χεζμπολλάχ, η οποία εξέλεξε ως γενικό γραμματέα τον Abbas al-Mussawi το 1991, αντί του ριζοσπαστικού Tufayli και τον Hassan Nasrallah, μετά τη δολοφονία του al-Mussawi το 1992 (Daher, 2016, σ. 44-45). Τις επόμενες δεκαετίες, το Ιράν συνέχισε να προσφέρει εκπαίδευση και οικονομική βοήθεια στη Χεζμπολλάχ (Nouri Zadeh, 2006), ενώ κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Συρία, το Κόμμα του Θεού έστειλε πάνω από 5.000 πολεμιστές στη Δαμασκό για την υπεράσπιση του καθεστώτος του Άσαντ (Guarin, 2020, σ. 121).
Ο κύριος λόγος διατήρησης της απήχησης της Χεζμπολλάχ είναι η συμπαγής και ιεραρχημένη οργάνωση της. Ανώτατο όργανο, συνιστά το Συμβουλευτικό Συμβούλιο Λήψης Αποφάσεων (εφεξής Shura), το οποίο αποτελείται από τον γενικό γραμματέα, τον αναπληρωτή γραμματέα και πέντε εκλεγμένα στελέχη (Daher, 2016, σ. 94-95). Τα τελευταία εκλέγονται από τη Γενική Σύμβαση, συγκέντρωση 200 περιφερειακών ηγετών. Ωστόσο, οι κύριες εργασίες διεξάγονται από συμβούλια με εξειδικευμένους ρόλους και τομείς δράσεις (Daher, 2016, σ. 95-96). Ενδεικτικά, το Εκτελεστικό Συμβούλιο (δώδεκα μέλη) ασχολείται με τη δημόσια δράση του κόμματος και την εξωτερική του πολιτική. Το Πολιτικό Συμβούλιο, συντονίζει την πολιτική του δράση και επικοινωνεί με συμμαχικά κόμματα. Το Συμβούλιο Τζιχάντ, οργανώνει τη στρατιωτική του δράση και λειτουργεί ως μηχανισμός ασφαλείας, καθώς παρακολουθεί τους αντιφρονούντες. Το Δικαστικό Συμβούλιο, λαμβάνει αποφάσεις για πτυχές θρησκευτικού δικαίου. Τέλος, το Συμβούλιο Κοινοβουλευτικών Εργασιών συγκροτείται από μέλη του κοινοβουλίου για τον συντονισμό των κοινοβουλευτικών τους παρεμβάσεων (Daher, 2016, σ. 96).
Οι προαναφερθείσες δομές της οργάνωσης, συμπληρώνονται από τα Περιφερειακά Συμβούλια Shura, τα οποία εποπτεύονται από μέλη της ανώτερης Shura. Σε κάθε περιοχή, τα μέλη της Χεζμπολλάχ είναι οργανωμένα σε πυρήνες (majmu‘āt) των 30-35 ατόμων, με έδρα τις επιμέρους γειτονιές (Daher, 2016, σ. 96). Ακολούθως, οι ομάδες συντονίζονται μέσω δικτύων (fasāʾil) 4-5 ομάδων που εκπροσωπούν μια μικρή πόλη ή ένα σύνολο χωριών στο Περιφερειακό Συμβούλιο.
Ιδιαίτερη μνεία, αξίζει στο Σύλλογο Al-Qard Al-Hassan (AQAH), ένα οικονομικό ίδρυμα συνδεδεμένο άμεσα με τη παραστρατιωτική οργάνωση, που παρέχει άτοκα δάνεια στη σιιτική κοινότητα. Το όνομα, βασίζεται στην ομώνυμη ισλαμική πρακτική χορήγησης ατόκων δανείων (Qardh al-Hasan), η οποία απαιτεί από τους πιστωτές να βοηθούν τους συνανθρώπους τους χωρίς να αναμένουν οικονομικό κέρδος. Το ίδρυμα ιδρύθηκε το 1982 και έχει βοηθήσει πολλούς Σιίτες να αποκτήσουν πρόσβαση σε φθηνότερη χρηματοδότηση από τα συμβατικά τραπεζικά δάνεια. Στο σημείο αυτό, επιβάλλεται να αναφερθεί ότι το ίδρυμα δεν αναγνωρίζεται νομικά ως τράπεζα και λειτουργεί εκτός του αντίστοιχου κλάδου. Ο πρώην γενικός γραμματέας της Χεζμπολλάχ, Hassan Nasrallah, υποστήριξε ότι μέχρι το 2021 το ίδρυμα είχε χορηγήσει 1,8 εκατομμύρια δάνεια αξίας 3,7 δις δολαρίων και ήταν στη διαδικασία ίδρυσης νέων καταστημάτων σε όλη την επικράτεια του Λιβάνου (Al Manar, 2021).
Μετά το 2000, οι ΗΠΑ αντιλήφθηκαν τις δράσεις του AQAH με αποτέλεσμα την επιβολή κυρώσεων το 2007 (L’Orient Today, 2023). Ομοίως, η ιδιαίτερη νομική υπόσταση του ιδρύματος συντείνει, στη δυνατότητα παράκαμψης των διαδικασιών επιτήρησης από τη κεντρική τράπεζα και στη πρόκληση σχετικής ανησυχίας σε πολιτικούς της αντιπάλους. Τον Σεπτέμβριο του 2023, τρεις Μαρωνίτες βουλευτές των Λιβανικών Δυνάμεων ζήτησαν από τα δικαστήρια να κηρύξουν έναρξη σχετικής έρευνας για τις δραστηριότητες του AQAH, εξαιτίας των δράσεων του σε μη σιιτικές περιοχές (L’Orient Today, 2023). Κατά τη διάρκεια του τρέχοντος πολέμου, πολλά υποκαταστήματα του AQAH υπέστησαν πλήγματα με άγνωστες συνέπειες για το μέλλον τους (Younes, 2026).
Οι εκτιμήσεις για τη στρατιωτική δύναμη της Χεζμπολλάχ διαφέρουν ανά ερευνητή. Σε ομιλία του το 2021, ο πρώην γραμματέας της οργάνωσης, Hassan Nasrallah, υπολόγισε 100.000 μαχητές (El Deeb, 2021). Ακόμα, το Κόμμα του Θεού διαθέτει χιλιάδες πυραύλους, κυρίως για χερσαίες και αντιαρματικές επιθέσεις (Missile Threat, 2021). Ωστόσο, η στήριξη της Χαμάς το 2023, επέφερε μαζικές επιθέσεις από το Ισραήλ, οι οποίες συνεχίστηκαν και μετά την «εκεχειρία» του 2024 με αποτέλεσμα τον εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών και τη μαζική καταστροφή υποδομών του νότιου Λίβανου (Christou & Tondo, 2026). Μεταξύ των σημαντικότερων απωλειών της οργάνωσης ήταν ο Nasrallah καθώς και οι κύριοι στρατιωτικοί ηγέτες. Τον Μάρτιο του 2026, ο πόλεμος ξανάρχισε και ο πρωθυπουργός Nawaf Salam έθεσε τις στρατιωτικές δράσεις της Χεζμπολλάχ εκτός νόμου, προκαλώντας νέο μέτωπο σύγκρουσης της παραστρατιωτικής οργάνωσης με την κυβέρνηση (LBCI, 2026).
Ωστόσο, οι στρατιωτικές δράσεις του Κόμματος του Θεού δε συνιστούν τη μοναδική του παρατυπία. Παρά τις προσπάθειες ένταξης στο status quo του Λιβάνου, η Χεζμπολλάχ έχει επικριθεί από πολιτικούς αντιπάλους για άσκηση πολιτικής βίας, παραοικονομία και διαφθορά. Το 2008, υποκίνησε επεισόδια στη Βηρυτό ως αντίδραση σε πρόσφατα ψηφίσματα, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα το θάνατο 65 ατόμων και χρειάστηκαν διαμεσολάβηση του Κατάρ για κατάπαυση πυρός (Wiegand, 2009, σ. 677). Το γεγονός αυτό ενίσχυσε την αντιπάθεια των άλλων σεχτών για τη στρατιωτική ισχύ της «Ισλαμικής Αντίστασης». Δύο χρόνια αργότερα, κατέρρευσε η πυραμίδα του Salah Ezzedine, ενός επιχειρηματία από το νότιο Λίβανο με διασυνδέσεις στη Χεζμπολλάχ. Επιπλέον, μετά το 2015 εντάθηκε το λαθρεμπόριο ναρκωτικών στα νότια προάστια εξαιτίας του περιορισμού των ιρανικών κονδυλίων (Daher, 2016, σ. 51-52). Καταληκτικά, οι απειλές στο δικαστή που ανέλαβε τη διερεύνηση της έκρηξης στη Βηρυτό το 2020 περιέπλεξαν τη διαλεύκανση της υπόθεσης (Reuters, 2021). Η έρευνα άρχισε πάλι το 2025, μετά την αποδυνάμωση της οργάνωσης, και ολοκληρώθηκε τον φετινό Μάρτιο (The New Arab, 2026).
Εν κατακλείδι, η Χεζμπολλάχ συνεχίζει να απολαμβάνει τη στήριξη της σιιτικής κοινότητας του Λιβάνου. Τρεις δεκαετίες μετά το τέλος του εμφυλίου, το Κόμμα του Θεού έχει ενσωματωθεί πλήρως στο κατεστημένο της Βηρυτού και προσπαθεί να διατηρήσει την ηγεμονία της στα νότια προάστια μέσω μιας κεντρικά σχεδιασμένης ιεραρχίας. Ωστόσο, η σύγκρουση με το Ισραήλ και την τρέχουσα κυβέρνηση, οι αλλαγές στην ευρύτερη περιοχή και η αποδυνάμωση του ισλαμικού κινήματος ενδέχεται να μεταβάλλουν τις απόψεις των Σιιτών για την οργάνωση ή να διακινδυνεύσουν την αποξένωση τους από τις άλλες θρησκευτικές ομάδες.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Βιβλία:
Daher, J. (2016). Hezbollah: The Political Economy of Lebanon’s Party of God. Pluto Press.
Qassem, N. (2005). Hizbullah: The story from within. Saqi.
Ακαδημαϊκά άρθρα:
Guarin P., J. (2020). FARC–Hezbollah: The success of Venezuela–Iran proxy groups and their convergence in the Americas. Security and Defence Quarterly. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.35467/sdq/130934
Rescia, N. (2019). The metamorphosis of Hezbollah: An empirical test for the political economy of the Party of God. Sciences Po Paris – PSIA. Διαθέσιμο σε: https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2019/09/Political-Economy-of-the-ME.pdf
Wiegand, Κ. Ε. (2009). Reformation of a Terrorist Group: Hezbollah as a Lebanese Political Party, Studies in Conflict & Terrorism. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/10576100903039320
Πρωτογενείς πηγές:
Eye on Hezbollah. (2026). Global Designations of Hezbollah as a Terror Organization. Διαθέσιμο σε: https://hezbollah.org/global-designations
Missile Threat. (2021). Missiles and Rockets of Hezbollah. Διαθέσιμο σε: https://missilethreat.csis.org/country/hezbollahs-rocket-arsenal/
Ειδησεογραφικές πηγές:
Christou, W. & Tondo, L. (2026). Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon. The Guardian. Διαθέσιμο σε: https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon
El Deeb, S. (2021). Hezbollah leader declares his group has 100,000 fighters. Associated Press. Διαθέσιμο σε: https://apnews.com/article/middle-east-lebanon-beirut-civil-wars-hassan-nasrallah-a3c10d99cca2ef1c3d58dae135297025
LBCI. (2026). PM Salam affirms no military action outside state authority in rebuke to Hezbollah. Διαθέσιμο σε: https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/909135/lbci-lebanon-articles/en
L’Orient Today. (2023). Lebanese Forces MPs ask judiciary to open an investigation into Al-Qard Al-Hasan. Διαθέσιμο σε: https://today.lorientlejour.com/article/1330142/lebanese-forces-mps-ask-judiciary-to-open-an-investigation-into-al-qard-al-hasan.html
Nouri Zadeh, A. (2006). Iran Provider of Hezbollah’s Weaponry – Source
Asharq Al-Awsat Exclusive. Asharq Al-Awsat. Διαθέσιμο σε: https://web.archive.org/web/20070302170158/http:/www.asharqalawsat.com/english/news.asp?section=1&id=5651
Reuters. (2021). ‘We will remove you’, Hezbollah official told Beirut blast judge. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/middle-east/we-will-remove-you-hezbollah-official-told-beirut-blast-judge-2021-09-29/
The New Arab. (2026). Lebanon judge completes investigation into port blast: judicial official. Διαθέσιμο σε: https://www.newarab.com/news/lebanon-judge-completes-investigation-port-blast
Younes, M. (2026). Struck once again, will al-Qard al-Hassan be able to recover this time? L’Orient Today. Διαθέσιμο σε: https://today.lorientlejour.com/article/1497370/struck-once-again-will-al-qard-al-hassan-be-able-to-recover-this-time.html
Πηγή εικόνας
Encyclopædia Britannica. Supporters of Iran’s Axis of Resistance rallying in support of Hezbollah after the assassination of the group’s leader, Hassan Nasrallah, Tehrān, October 1, 2024. Διαθέσιμο σε: https://www.britannica.com/topic/Hezbollah#/media/1/264741/317692