Γράφει η Μυρτώ Λύκα
Σύμφωνα με εκθέσεις των τελευταίων ετών, η απονομή της δικαιοσύνης στην Ελλάδα πάσχει από χρόνιες παθογένειες που δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου κράτους δικαίου, καταλήγοντας σε υπονόμευση και ενίοτε παραβίαση διατάξεων τόσο του εγχωρίου όσο και του ευρωπαϊκού δικαίου (European Network of National Human Rights Institutions, 2024). Ένα τα σημαντικότερα προβλήματα του ελληνικού δικαστικού συστήματος, αποτελεί διαχρονικά η μεγάλη διάρκεια των δικών και οι καθυστερήσεις όσον αφορά την έκδοση αποφάσεων που ξεπερνούν κατά πολύ τον αντίστοιχο μέσο όρο σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρακωλύοντας την απονομή της δικαιοσύνης και παραβιάζοντας την αρχή της αναλογικότητας (Καραμπατζός & Σαραβάκος, 2024).
Σε αυτό το πλαίσιο, μέσω της υπόθεσης Παπαργυρίου κατά Ελλάδας υπογραμμίζεται η ανάγκη αντιμετώπισης των διαρθρωτικών αδυναμιών της ελληνικής δικαιοσύνης. Πιο συγκεκριμένα, η προσφεύγουσα είναι Ελληνίδα υπήκοος, εναντίον της οποίας ασκήθηκε το 2004 ποινική δίωξη για πλαστογραφία κατ’ εξακολούθηση και υπεξαίρεση, που διαπράχθηκαν κατά την άσκηση των επαγγελματικών της καθηκόντων. Η δικαστική έρευνα συνεχίστηκε μέχρι το 2012, αφού η Εισαγγελία Εφετών διέταξε την παράτασή της, ενώ στη συνέχεια, το 2013 διατάχθηκε πρόσθετη δικαστική έρευνα για διάφορες άλλες κατηγορίες και το 2015, αποφασίστηκε η απαλλαγή της προσφεύγουσας από τις σε βάρος της κατηγορίες (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2019, §§7-11; Sakkoulas, 2019).
Λαμβάνοντας υπόψη ότι η λήψη απόφασης από το αρμόδιο δικαστήριο και η απαλλαγή της κατηγορουμένης από τις παραπάνω κατηγορίες διήρκησε περισσότερο από μια δεκαετία, η κ. Παπαργυρίου αποφάσισε να προσφύγει ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΔΔΑ), επικαλούμενη παραβίαση του άρθρου 6§1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΣΔΑ) (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2019, §15). Μέσω της συγκεκριμένης διάταξης, κατοχυρώνεται το δικαίωμα κάθε προσώπου όπως η υπόθεσή του δικαστεί «εντός εύλογου χρονικού διαστήματος» από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 1950, Άρθρο 6). Μολονότι, το ΕΔΔΑ έχει υπογραμμίσει ότι ο εύλογος χρόνος για τη διάρκεια μιας διαδικασίας εξετάζεται λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις κάθε υπόθεσης, εντούτοις τείνει να χρησιμοποιεί παγιωμένα κριτήρια για να διαπιστώσει πότε η διάρκεια μιας διαδικασίας εκφεύγει αυτών των ορίων, όπως η συμπεριφορά των προσφευγόντων και των αρμοδίων αρχών, η τυχόν πολυπλοκότητα της υπόθεσης και τα δικαιώματα που διακυβεύονται (Νάσκου-Περράκη, 2019, σ.σ. 477- 483).
Αναλυτικότερα, η επίμαχη προσφυγή κατατέθηκε στο ΕΔΔΑ στις 5 Νοεμβρίου 2015. Η ελληνική κυβέρνηση από την πλευρά της, επικαλέστηκε το επιχείρημα της μη εξάντλησης των εσωτερικών ενδίκων μέσων, ζητώντας από το Δικαστήριο να κηρύξει την προσφυγή απαράδεκτη. Ειδικότερα, υποστηρίχθηκε ότι η αιτούσα όφειλε να προσφύγει πρωτίστως ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων σύμφωνα με το Ν. 4239/2014 (Sakkoulas, 2019) ενώ (η Κυβέρνηση) επικαλέστηκε και προγενέστερη νομολογία του ΕΔΔΑ και συγκεκριμένα την απόφαση επί της υποθέσεως Ξυνός κατά Ελλάδας, όπου το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο προσφεύγων δεν είχε εξαντλήσει τα εθνικά ένδικα μέσα, απορρίπτοντας αρχικά το αίτημά του για εκδίκαση της υπόθεσης από το ΕΔΔΑ (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2014, §§20-25). Εντούτοις, η προσφεύγουσα αμφισβήτησε το παραπάνω επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι ο Ν. 4239/2014 δεν τύγχανε εφαρμογής σε υποθέσεις που αφορούσαν υπερβολικά χρονοβόρες διαδικασίες ενώπιον των αρμοδίων οργάνων της προδικασίας τα οποία μάλιστα, εκδίδουν εντολές ή διατάξεις και όχι δικαστικές αποφάσεις (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2019, §17).
Κατόπιν τούτων, το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι βάσει της γραμματικής ερμηνείας των άρθρων 2 και 3 του Ν. 4239/2014, το σχετικό ένδικο μέσο ήταν διαθέσιμο μόνο μετά τη δημοσίευση της αμετάκλητης απόφασης του οικείου εθνικού δικαστηρίου (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2019, §§ 18-25). Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο οι εκάστοτε αρμόδιες αρχές στην προδικασία δεν εκδίδουν αποφάσεις αλλά διατάξεις, στις οποίες δεν αναφέρεται η σχετική νομοθεσία. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τη νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων, ο Ν. 4239/2014 δεν έχει ερμηνευθεί κατά τρόπο που να περιλαμβάνει καταγγελίες σχετικές με καθυστερήσεις κατά την προδικασία ενώπιον των αρμοδίων οργάνων. Επομένως, το ΕΔΔΑ έκρινε, ότι η προσφεύγουσα δεν ήταν υποχρεωμένη βάσει του άρθρου 35§1 της ΕΣΔΑ να χρησιμοποιήσει και να εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα ένδικα βοηθήματα και μέσα στο εθνικό δίκαιο, όπως προβλέπει ο συγκεκριμένος νόμος (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 1950, Άρθρο 35).
Τελικώς, το ΕΔΔΑ κατόπιν της εξέτασης όλων των διαθέσιμων στοιχείων κατέληξε στην κρίση ότι εις ουδεμία περίπτωση θα μπορούσε να δικαιολογηθεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο η διάρκεια της διαδικασίας στην επίδικη υπόθεση, συνολικού διαστήματος 10 χρόνων και εννέα μηνών και συνεπώς, υπήρξε παραβίαση του άρθρου 6§1 της Σύμβασης (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2019, §31). Ειδικότερα, ούτε ο περίπλοκος χαρακτήρας της υπόθεσης αλλά ούτε και η συμπεριφορά της προσφεύγουσας και των αρμοδίων κρατικών αρχών θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν την διάρκεια της δίκης. Αντιθέτως, εξαιτίας της μακροχρόνιας δικαστικής διαδικασίας, η ζωή και εν γένει τα δικαιώματα της προσφεύγουσας ενδέχεται να επηρεάστηκαν σημαντικά και διά αυτό τον λόγο κρίθηκε ότι το καθ’ ου κράτος όφειλε να καταβάλει στην προσφεύγουσα αποζημίωση ύψους 10.000 ευρώ για ηθική βλάβη (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, 2019, §§34-36).
Μέσω της υπόθεσης Παπαργυρίου κατά Ελλάδας, τονίστηκε για μία ακόμα φορά η σημασία και παράλληλα η υποχρέωση κάθε συμβαλλόμενου κράτους να οργανώνει το δικαστικό του σύστημα καταλλήλως, ώστε οι υποθέσεις να εκδικάζονται έγκαιρα και τελικώς να διασφαλίζεται η προστασία του δικαιώματος των πολιτών σε δίκαιη δίκη. Σημειωτέον, ότι η ΕΣΔΑ δεν είναι το μοναδικό νομοθετικό κείμενο μέσω του οποίου κατοχυρώνεται το επίμαχο δικαίωμα, εφόσον σε επίπεδο ελληνικής έννομης τάξης στο άρθρο 20§1 του Συντάγματος προβλέπεται το δικαίωμα παροχής έννομης προστασίας και πρόσβασης στα δικαστήρια, ενώ στο άρθρο 25§1 του Συντάγματος κατοχυρώνεται η αρχή του κράτους δικαίου, αλλά και η υποχρέωση αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων των πολιτών από το κράτος (Το Σύνταγμα της Ελλάδος, 2008, Άρθρα 20 και 25). Τέλος, η Ελλάδα δεσμεύεται στην ίδια κατεύθυνση και από πλήθος διεθνών νομικών κειμένων, όπως το άρθρο 14§3γ της Διεθνούς Σύμβασης για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα στο οποίο επίσης προβλέπεται η υποχρέωση εκδίκασης των υποθέσεων χωρίς υπερβολικές καθυστερήσεις, αλλά και το άρθρο 10 της Οικουμενικής Διακήρυξης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Νάσκου-Περράκη, 2019, σ.σ. 57, 136).
Κλείνοντας, η υπόθεση Παπαργυρίου κατά Ελλάδας αναδεικνύει με σαφή τρόπο τις χρόνιες δυσλειτουργίες που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν το ελληνικό δικαστικό σύστημα, ιδίως ως προς τη μεγάλη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών. Παράλληλα, η συγκεκριμένη υπόθεση λειτουργεί ως υπενθύμιση της ανάγκης για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία της ελληνικής δικαιοσύνης, ώστε να αντιμετωπιστούν οι καθυστερήσεις και να ενισχυθεί η αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Μόνο μέσα από τη βελτίωση της ταχύτητας και της αποτελεσματικότητας των δικαστικών διαδικασιών μπορεί να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τη δικαιοσύνη και να διασφαλιστεί η ουσιαστική και έμπρακτη εφαρμογή των αρχών του κράτους δικαίου.
Βιβλιογραφία
Βιβλία
Νάσκου-Περράκη, Π. (2019). Δικαιώματα του Ανθρώπου. Παγκόσμια και περιφερειακή προστασία. Εκδόσεις Σάκκουλα, Β’ Έκδοση.
Διαδικτυακές πηγές
Πρωτογενείς Πηγές-Νομοθεσία
Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. (1950). Άρθρο 6. Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Διαθέσιμο σε: https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_ell
Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. (1950). Άρθρο 35. Προϋποθέσεις παραδεκτού. Διαθέσιμο σε: https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_ell
Το Σύνταγμα της Ελλάδος. (2008). Άρθρο 20. Έννομη προστασία, δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης. Εκδόσεις Σάκκουλα.
Το Σύνταγμα της Ελλάδος. (2008). Άρθρο 25. Αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου, προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων. Εκδόσεις Σάκκουλα.
European Network of National Human Rights Institutions. (2024). The state of the rule of law in the European Union. Reports from National Human Rights Institutions. Greece. Διαθέσιμο στο: https://ennhri.org/wp-content/uploads/2024/04/Greece_Country-Report_Rule-of-Law-2024.pdf
Νομολογία
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. (2014). Υπόθεση Ξυνός κατά Ελλάδος. (Application No. 30226/09). 5 Οκτωβρίου. Υπουργείο Εξωτερικών. Διαθέσιμη στο: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-166516%22]}
Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. (2019). Υπόθεση Παπαργυρίου κατά Ελλάδας (Application No. 55846/15). 21 Νοεμβρίου. Υπουργείο Εξωτερικών. Διαθέσιμη στο: file:///C:/Users/user/Downloads/file%20(1).pdf
Sakkoulas. (2019). ΕΔΔΑ 21.11.2019, Παπαργυρίου κατά Ελλάδας: Καταδίκη της Ελλάδας για υπερβολική χρονική διάρκεια της ποινικής προδικασίας. Διαθέσιμο στο: https://www.sakkoulas-online.gr/news/edda-21-11-2019-papargyriou-kata-elladas-katadiki-tis-elladas-gia-ypervoliki-chroniki-diarkeia-tis-poinikis-prodikasias/
Αρθρογραφία
Καραμπατζός, Κ. & Σαραβάκος, Κ. (2024). Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Δικαιοσύνη. Syntagmawatch. Διαθέσιμο στο: https://www.syntagmawatch.gr/trending-issues/h-ekthesi-ths-eurwpaikhs-epitrophs-gia-th-dika%CE%B9osynh/#_ftn7
Πηγή εικόνας
Morin – Martel, A. (2024). Why Care About Fair Legal Procedures? Blog of the APA. https://blog.apaonline.org/2024/02/15/why-care-about-fair-legal-procedures/