Γράφει ο Ιάσων Πατσουράκος
Οι εξελίξεις στην Βενεζουέλα αποδεικνύουν την αλλαγή πλεύσης στην εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (Εφεξής ΗΠΑ), επί προεδρίας Τραμπ. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 3ης Ιανουαρίου 2026, έλαβε χώρα η Επιχείρηση «Absolute Resolve» του αμερικανικού στρατού (Ferragamo, 2026). Η επέμβαση αυτή είχε ως αποτέλεσμα τον βομβαρδισμό στρατηγικών υποδομών και την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο και της γυναίκας του, οι οποίοι οδηγήθηκαν στα δικαστικά έδρανα των ΗΠΑ. Οι παραπάνω κατηγορούνται για σωρεία εγκλημάτων, που αφορούν κυρίως την συνομωσία για την διακίνηση ναρκωτικών σε αμερικάνικο έδαφος (International Institute for Strategic Studies,2026). Το γεγονός αυτό συνοδεύτηκε από απειλές του Προέδρου των ΗΠΑ απευθυνόμενες σε γειτονικά κράτη της Λατινικής Αμερικής (Stuenkel, 2026). Η μετάλλαξη της εχθρικότητας από την ρητορική στην πράξη αποτελεί ορόσημο για την Νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (Ditrych et al., 2026). Ο πρόεδρος Τραμπ φαίνεται να θέλει να αναβιώσει το δόγμα Μονρό που παρουσιάζει το δυτικό ημισφαίριο σαν αποκλειστική σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ. Η προθυμία του παραπάνω να το εφαρμόσει στην πράξη δημιουργεί τριγμούς στην Λατινική Αμερική, καθώς και ανησυχία στους γεωπολιτικούς αντιπάλους των ΗΠΑ.
Η νέα εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών για την Λατινική Αμερική διαφοροποιείται από προηγούμενες εκφάνσεις της για ποικίλους λόγους. Τις τελευταίες δεκαετίες, η στρατηγική των ΗΠΑ έχει επικεντρωθεί στην ρητορική καταδίκη και τον «οικονομικό πόλεμο» εις βάρος των κρατών της περιοχής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εμπάργκο στην Κούβα και οι κυρώσεις στην Βενεζουέλα και τη Νικαράγουα. Εξαίρεση αποτελεί η καθαίρεση του δικτάτορα του Παναμά Μανουέλ Νοριέγκα το 1990, ο οποίος μετέπειτα καταδικάστηκε για διακίνηση ναρκωτικών σε αμερικανικά δικαστήρια (O’Neil et al., 2026). Η παραπάνω διαφέρει από την περίπτωση Μαδούρο καθώς στην περίπτωση του Παναμά έλαβε χώρα εισβολή του αμερικανικού στρατού και αλλαγή καθεστώτος. Αντιθέτως, στην Βενεζουέλα, οι ΗΠΑ δεν φαίνεται να έχουν τέτοιες προθέσεις. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει έρθει σε επαφή με την «διάδοχο» του Μαδούρο, Ντέλσι Ροντρίγκεζ, η οποία παρουσιάζεται από την αμερικανική πλευρά ως πρόθυμη να συμβιβαστεί με την αυξημένη επιρροή των ΗΠΑ στη χώρα, υπό τις απειλές εκ νέου επίθεσης (International Crisis Group, 2026). Η κυβέρνηση των ΗΠΑ φέρεται να απαιτεί έλεγχο της παραγωγής και κατανομής πετρελαίου, την είσοδο αμερικανικών εταιρειών στον κλάδο, καθώς και συμμετοχή στην εξωτερική πολιτική της χώρας (Ibid).
Επιπλέον, η στρατιωτική επιχείρηση στην Βενεζουέλα ξεχωρίζει ως μια κίνηση που έρχεται σε αντίθεση με το διεθνές δίκαιο και που υπολείπεται σαφούς αιτιολογήσεως. Η επίθεση στην Βενεζουέλα αποτελεί παραβίαση της αρχής της αυτοκυριαρχίας των κρατών και η σύλληψη του Προέδρου της χώρας παραβιάζει την αρχή για το άσυλο των αρχηγών κρατών (Matković, 2026). Η παραβίαση του διεθνούς δικαίου δεν αποτελεί πρωτοφανές γεγονός, παρόλα αυτά η έλλειψη ενός σχετικού αφηγήματος αποτελεί έκπληξη. Οι ΗΠΑ συχνά βασίζονται στην έννοια της αυτοάμυνας, της υπεράσπισης της δημοκρατίας και την προστασία των ευάλωτων για να αιτιολογήσουν παρόμοιες ενέργειας στο παρελθόν. Εν προκειμένω, η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θέτει ως προτεραιότητα την παρουσίαση ενός ισχυρού «αθωωτικού» αφηγήματος στην διεθνή σκηνή. Η αρχική στοιχειοθέτηση των ενεργειών κατά της Βενεζουέλας είχε ως πυρήνα την καταπολέμηση του εμπορίου ναρκωτικών. Η στοιχειοθέτηση αυτή εμπλουτίστηκε με ρητορική που έκανε λόγο για την ανάγκη ελέγχου της παραγωγής πετρελαίου της χώρας και τον περιορισμό της επιρροής ξένων κρατών (Stuenkel, 2026). Η έλλειψη ομογενούς αφηγήματος που να αποπειράται να είναι σύμφωνο με τους κανόνες του διεθνούς δικαίου και οι κυνικές δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου για την Βενεζουέλα αποτυπώνουν μια αδιαφορία προς τις νόρμες του υπάρχοντος συστήματος που ορίζει τις διεθνείς σχέσεις. Τα παραπάνω αποδεικνύουν την προσπάθεια ανάδυσης του Δόγματος Μονρό με ανανεωμένη μορφή. Υπό αυτό το πρίσμα, η αμερικάνικη κυβέρνηση είναι πρόθυμη να επέμβει ως και στρατιωτικά στο δυτικό ημισφαίριο για να διαφυλάξει την σφαίρα επιρροής της.
Η αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ δημιούργησε έντονες αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Χώρες όπως η Κούβα και η Κολομβία έσπευσαν να καταδικάσουν την στρατιωτική επέμβαση στην Βενεζουέλα, ενώ φιλικά προς τις ΗΠΑ κράτη, όπως το Ελ Σαλβαδόρ και η Αργεντινή συνεχάρησαν τον Αμερικανό πρόεδρο (Ditrych et al., 2026). Ο πρόεδρος Τραμπ δεν δίστασε να εξαπολύσει απειλές προς την Κολομβία και ιδιαίτερα προς την Κούβα, αφήνοντας σκόπιμα υπόνοιες αντίστοιχης μεταχείρισης. Η απειλή στρατιωτικής επέμβασης, πλέον με το έμπρακτο παράδειγμα της Βενεζουέλας, χρησιμοποιείται από τον Αμερικανό Πρόεδρο για την εξασφάλιση παραχωρήσεων και από τρίτα κράτη, μια πρακτική που συχνά αποκαλείται «διπλωματία των κανονιοφόρων». Για την Κολομβία και το Μεξικό, αυτό συνεπάγεται περαιτέρω παραχωρήσεις όσον αφορά τις απελάσεις μεταναστών και τη συμμετοχή των ΗΠΑ στην δίωξη ναρκωτικών. Όσον αφορά την Κούβα, η κατάσταση προβλέπεται πιο δυσοίωνη. Η οικονομική κατάσταση της χώρας είναι ήδη βεβαρυμμένη με σημαντικές ελλείψεις σε βασικά αγαθά, ενώ έχει επιδεινωθεί με την παύση των προνομιακών τιμών πετρελαίου που προσέφερε η κυβέρνηση Μαδούρο. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ σε δηλώσεις του, έκανε λόγω για θέμα χρόνου μέχρι την πλήρη οικονομική κατάρρευση και προέτρεψε τον κουβανό ομόλογο του να «συνθηκολογήσει πριν να είναι πολύ αργά» (Hernandez-Roy, 2026).
Επιπροσθέτως, μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις, η διεθνής σκηνή επιλέγει την σιωπηρή συγκατάθεση στα τεκτενόμενα. Τα κράτη μέλη της ΕΕ αρκέστηκαν σε περιορισμένη ρητορική, παρά το γεγονός ότι κράτη όπως η Ολλανδία και η Γαλλία διαθέτουν εδάφη στην ευρύτερη περιοχή. Αντίστοιχα, η Ρωσία και η Κίνα, παραδοσιακοί σύμμαχοι της Βενεζουέλας και της Κούβας αρκέστηκαν σε καταδίκες αξιωματούχων. Αυτό συνέβη παρά το γεγονός ότι οι εξελίξεις στην Βενεζουέλα αποτέλεσαν πλήγμα και για τις δύο χώρες. Για την Ρωσία, οι εξελίξεις στην Βενεζουέλα θέτουν σε κίνδυνο την εμπορική συνεργασία με το καθεστώς, η οποία δύναται να επηρεάσει και την σχέση με άλλα προσφιλή κράτη όπως η Κούβα και η Νικαράγουα. Επιπλέον, η επιρροή των ΗΠΑ στην πετρελαιοβιομηχανία της χώρας μπορεί να έχει μακροπρόθεσμα αρνητικά αποτελέσματα για την Ρωσία λόγω της πιθανής μείωσης της τιμής του πετρελαίου (Boersner-Herrera, 2026). Όσον αφορά την Κίνα, η επίδραση των συμβάντων στην Βενεζουέλα είναι ακόμα πιο άμεση. Η Βενεζουέλα έχει αποτελέσει κομβικό σύμμαχο της Κίνας στην περιοχή. Την τελευταία εικοσαετία, η Κίνα έχει επενδύσει πάνω από εκατό δισεκατομμύρια δολάρια στην πετρελαιοβιομηχανία της Βενεζουέλας μέσω δανείων. Σημαντικό μέρος αυτών εξοφλούνταν με την παροχή πρώτων υλών και ιδίως πετρελαίου (Seibt, 2026).
Έπειτα από την επέμβαση των ΗΠΑ στην Βενεζουέλα, η άμεση εξόφληση του συνόλου των δανείων δείχνει αμφίβολη. Αν και η «διπλωματία των κανονιοφόρων» των ΗΠΑ κάνει τις άλλες δυνάμεις πιο προσφιλείς στις χώρες τις περιοχής, καμία από τις παραπάνω δυνάμεις δεν είναι διατεθειμένη να έρθει σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ για να διατηρήσει την επιρροή της στην Λατινική Αμερική. Αυτό έχει ως άμεσο αποτέλεσμα το σφίξιμο του κλοιού για τα κράτη της περιοχής, που οδηγεί τον Αμερικανό πρόεδρο να κάνει λόγο για «αδιαμφισβήτητη κυριαρχία των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο» (Seibt, 2026).
Συνολικά, η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στην Βενεζουέλα αποτελεί μια σημαντική αλλαγή πλεύσης από την εξωτερική πολιτική των τελευταίων δεκαετιών. Η Επιχείρηση «Absolute Resolve» σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη της «διπλωματίας των κανονιοφόρων» και της ανανεωμένης έκδοσης του Δόγματος Μονρό για την Λατινική Αμερική. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ φέρεται να αγνοεί πλήρως τις νόρμες του διεθνούς δικαίου, με την σιωπηρή συγκατάθεση της διεθνούς κοινότητας. Αυτή η διάβρωση αποτελεί ορόσημο για τις σχέσεις των ΗΠΑ με το δυτικό ημισφαίριο, εδραιώνοντας τον πολιτικό ρεαλισμό όπου «οι ισχυροί επιβάλλουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποχωρούν όσο τους επιβάλλει η αδυναμία τους» (Θουκυδίδης, Ιστορίαι 5.89.1).
Βιβλιογραφία:
Boersner-Herrera, A. (2026, January 8). What the capture of Nicolás Maduro means for Russia’s influence in Latin America. LSE European Politics – Bridging research, policy and public debate on Europe. Διαθέσιμο σε: https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2026/01/08/russia-influence-latin-america-venezuela-maduro-capture/
Ferragamo, M. (2026, January 8). A guide to Maduro’s capture and Venezuela’s uncertain future. Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο σε: https://www.cfr.org/articles/guide-maduros-capture-and-venezuelas-uncertain-future
Hernandez-Roy, C. (2026, January 21). The geopolitics of Maduro’s capture: Cuba’s inflection point. Centre for Strategic & International Studies. Διαθέσιμο σε: https://www.csis.org/analysis/geopolitics-maduros-capture-cubas-inflection-point
International Crisis Group. (2026, January 9). Venezuela after Maduro: Transaction or transition? Διαθέσιμο σε: https://www.crisisgroup.org/stm/latin-america-caribbean/venezuela-united-states/venezuela-after-maduro-transaction-or-transition
International Institute for Strategic Studies. (n.d.). After the fall: What Maduro’s capture means for criminal geopolitics. Διαθέσιμο σε: https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2026/01/after-the-fall-what-maduros-capture-means-for-criminal-geopolitics/
Lowy Institute. (n.d.). Misreading the Monroe Doctrine is creating a true gulf in the Americas. Διαθέσιμο σε: https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/misreading-monroe-doctrine-creating-true-gulf-americas
Matković, A. (2026, January 6). Maduro’s abduction and the future global order. Transnational Institute. Διαθέσιμο σε: https://www.tni.org/en/article/maduros-abduction-and-the-future-global-order
Ondrej Ditrych, Alice Ekman, Caspar Hobhouse, Rossella Marangio, Katarzyna Sidło, and Giuseppe Spatafora, (January 16, 2026). Venezuela and the world: Tracking the fallout of the US ousting of Maduro.Διαθέσιμο σε: https://www.iss.europa.eu/publications/commentary/venezuela-and-world-tracking-fallout-us-ousting-maduro.
O’Neil, S. K., Abrams, E., Boot, M., & Vigil, R. (2026, January 3). Assessing Venezuela’s future after Nicolás Maduro’s bold capture. Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο σε: https://www.cfr.org/articles/assessing-venezuela’s-future-after-nicolas-maduros-bold-capture
Seibt, S. (2026, January 8). How Maduro’s capture in Venezuela weakens China in Latin America. France 24. Διαθέσιμο σε: https://www.france24.com/en/americas/20260108-how-maduro-us-capture-venezuela-weakens-china-in-latin-america-trump-monroe-doctrine
Stuenkel, O. (2026, January 9). How Trump’s Venezuela gamble will transform Latin America. TIME. Διαθέσιμο σε: https://time.com/7344650/trump-maduro-venezula-latin-america/
Πηγή εικόνας
Arrest of Nicolas Maduro and Celia Flores (2026) via First Things: https://firstthings.com/was-maduros-arrest-legal/