Γράφει ο Γεώργιος Κοτσίλας
Από τη δεκαετία του 1990 και τη διάσκεψη του Βερολίνου, οι κυβερνήσεις ξεκίνησαν να αναγνωρίζουν την κλιματική αλλαγή και τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα ως ένα μείζον θέμα των μελλοντικών σχεδίων τους. Με αναφορά του, το 2023, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (Ι.Ε.Α.) προβλέπει πως για να επιτευχθεί ο περιορισμός της κλιματικής αλλαγής στους +1.5 °C, συνεπάγεται δραστική μείωση της χρήσης υδρογονανθράκων (Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, 2023). Παράλληλα οι εξελίξεις στο διεθνές σύστημα, όπως ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και η αναβίωση του παρεμβατισμού, έχουν δημιουργήσει συνθήκες, οι οποίες αποτρέπουν τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της διεθνούς αγοράς πετρελαίου. Σε αυτό το γενικότερο πλαίσιο αρκετές χώρες, και ειδικά οι καθαρά εισαγωγείς (net-importers) υδρογονανθράκων, έχουν αρχίσει την διαδικασία απανθρακοποίησης των οικονομιών τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής Ε.Ε.) αποτελεί έναν από τους κύριους δρώντες και αυτόν που θα απασχολήσει το παρόν άρθρο.
Η εικόνα μίας βραδυκίνητης Ε.Ε. συνιστά μία πάγια θέση στο κίνημα του ευρωσκεπτικισμού, και όντως, η Ένωση έχει υπάρξει διχασμένη και αρκετές φορές αργοπορημένη στις διεθνείς εξελίξεις στο παρελθόν. Σήμερα, όμως, η Ένωση, σε αντίθεση με τη νωθρή εικόνα του παρελθόντος, έχει αποκτήσει μία νέα δυναμική. Ως ένας παγκόσμιος παράγοντας που δεν διαθέτει σημαντικά αποθέματα ορυκτών καυσίμων και βασίζεται στις παγκόσμιες αγορές, προσπαθεί να πιέσει για έναν κόσμο απαλλαγμένο από υδρογονάνθρακες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2020a). Η στρατηγική της Ε.Ε. σε αυτόν τον τομέα είναι συνεπής και παρομοιάζει τα «πετροδόλαρα» των Η.Π.Α., με έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ιδιαίτερα στο υδρογόνο. Αυτό άλλωστε είναι και το κεντρικό θέμα του άρθρου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2022a και 2026a).
Το υδρογόνο σαν καύσιμο παράγεται μέσα από την ηλεκτρόλυση του νερού και τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η προέλευση της ενέργειας που χρησιμοποιήθηκε στην παραγωγή του αποδίδει στο υδρογόνο διαφορετικό χρωματικό όνομα (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2025). Το «πράσινο» υδρογόνο παράγεται με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και για αυτό το λόγο αποτελεί το επιθυμητό καύσιμο της Ένωσης για την επίτευξη των στόχων της περί κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2020a). Άλλοι χρωματικοί ονοματισμοί περιλαμβάνουν το «μπλε» και το «γκρι» υδρογόνο, που παράγονται με φυσικό αέριο, ωστόσο οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα δεν εισέρχονται απευθείας στην ατμόσφαιρα καθότι αποθηκεύονται υπογείως κατά τη διαδικασία παραγωγής, εξ ου και ο χαρακτηρισμός ως «κλιματικά ουδέτερο». Ακόμα, σε λιγότερο γνωστές κατηγορίες υδρογόνου, υπάρχει το «καφέ», του οποίου η ενέργεια προέρχεται από την καύση άνθρακα, το «ροζ», μέσω της χρήσης πυρηνικής ενέργειας, και τέλος το «λευκό», που υπάρχει με φυσικό τρόπο στο φλοιό της γης (CNN Greece, 2024). Οι πιο συνηθισμένες μορφές υδρογόνου σήμερα είναι το γκρι, το μπλε και το πράσινο υδρογόνο.
Μέχρι το 2021, η κατανάλωση ενέργειας και καυσίμων της Ε.Ε. βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στις φθηνές εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2026). Εξαιτίας του παραπάνω, υπήρχε μία έλλειψη στρατηγικής σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης, κάτι που ήταν εμφανές και από το σχέδιο «Nord Stream II», το οποίο θα ενέτεινε την εξάρτηση της Ένωσης στους ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Αυτή η έκτακτη ανάγκη προέκυψε στο πλαίσιο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και της αποτυχημένης προσπάθειας της Ρωσίας να εκβιάσει την Ευρώπη μέσω των εξαγωγών ενέργειας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2023a). Η Ε.Ε. ανταποκρίθηκε γρήγορα σε αυτήν την απειλή, σηματοδοτώντας τη διαφορά της σε σύγκριση με την προηγούμενη δεκαετία, και απέφυγε τυχόν σενάρια μπλακ άουτ στην Ευρώπη ή μια τεράστια ύφεση. Η εισβολή, όμως, αποκάλυψε την υπερβολική εξάρτηση των Βρυξελλών από μία μόνο χώρα, γεγονός που ανάγκασε τους ηγέτες της Ένωσης να επανεξετάσουν τη θέση τους και να σχεδιάσουν νέες στρατηγικές (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2022a και 2026a).
Σύντομα οι Ευρωπαίοι συντόνισαν τις αγορές τους ορυκτών καυσίμων με άλλες χώρες που αποτελούσαν και αυτές εισαγωγείς υδρογονανθράκων, όπως η Ιαπωνία και η Κορέα, ενώ παράλληλα, έσπευσαν να θεμελιώσουν νέους προορισμούς εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου από γειτονικές και μη περιοχές (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2022a και 2022b). Εκτός από τη διαφοροποίηση των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων, στην ομιλία της για την «Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2020», η Πρόεδρος της Επιτροπής υποσχέθηκε να επεκτείνει περαιτέρω την «Πράσινη Συμφωνία της Ε.Ε.» και να μειώσει τις εκπομπές της Ένωσης κατά τουλάχιστον 55% έως το 2030, σε σύγκριση με το 1990. Προκειμένου να καταστεί το παραπάνω εφικτό, προϋποθέτει την εύρεση εναλλακτικών πηγών ενέργειας και καυσίμων, με έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε συνδυασμό με το υδρογόνο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2020b).
Η πράσινη μετάβαση, έτσι, αποτελεί και στρατηγική επιλογή της Ένωσης, πέρα από οικολογική, καθώς η Ε.Ε. γνωρίζει ότι δεν διαθέτει φυσικούς πόρους σε αφθονία, όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, για να ανταγωνιστεί στην παγκόσμια σκηνή επί ίσοις όροις με κράτη όπως οι Η.Π.Α., η Ρωσία ή η Σαουδική Αραβία. Άλλες χώρες που υστερούν σε φυσικούς πόρους (Ιαπωνία, Κίνα), είναι επίσης παγκόσμιοι ηγέτες στον τομέα των εναλλακτικών μορφών ενέργειας και καυσίμων, ενώ οι Η.Π.Α. δεν έχουν ακόμα το κίνητρο να εγκαταλείψουν τα εύκολα στην εξόρυξη και χρήση ορυκτά καύσιμα τους, επομένως αρκούνται μόνο σε κείμενα γενικού περιεχομένου περί ανανεώσιμων πηγών (U.S. Department of Energy, 2023). Με μία απλή ματιά στο γράφημα του Διεθνούς Οργανισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (εφεξής I.R.ENA.) για το 2022 σχετικά με τις εμπορικές οδούς υδρογόνου (Πίνακας 1), είναι σαφές ποιες περιοχές του κόσμου δραστηριοποιούνται στην ενεργειακή μετάβαση και ποιες μένουν προς το παρόν αδρανείς (I.R.EN.A., 2022).
Το προαναφερθέν δίκτυο αποτελεί αποτέλεσμα προσεκτικού μακρο-οικονομικού σχεδιασμού και επενδύσεων της Ένωσης. Η Ε.Ε. έχει θέσει σαφείς στόχους για την παραγωγή και την κατανάλωση υδρογόνου, τους οποίους εφαρμόζει από την αρχή της δεκαετίας. Σύμφωνα με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στο λόγο της για την «Κατάσταση της Ένωσης 2023», «η Ευρώπη προσελκύει περισσότερες επενδύσεις σε υδρογόνο από ό,τι η Κίνα και οι Η.Π.Α. μαζί», καθώς τα τελευταία χρόνια οι Βρυξέλλες έχουν επενδύσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ στους τομείς του υδρογόνου και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2023a). Το ταμείο «NextGenerationEU» αποτελεί το πρώτο επίσημο ομοσπονδιακό δάνειο της Ένωσης με ύψος 750 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων το 30% σχεδιάζεται να διατεθεί σε «πράσινα ομόλογα» για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης, την προσφορά ρευστότητας στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την παροχή κινήτρων στους επενδυτές για περαιτέρω ενασχόληση με «πράσινα» περιουσιακά στοιχεία και την ενίσχυση του ρόλου της Ευρώπης και του ευρώ διεθνώς. Έτσι, καθιστά την Ε.Ε. τον μεγαλύτερο εκδότη πράσινων ομολόγων παγκοσμίως (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2025b). Παράλληλα η στρατηγική της «Παγκόσμιας Πύλης της Ε.Ε.» (EU Global Gateway) διαθέτει ένα ταμείο ύψους 300 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ενδυνάμωση των σχέσεων μεταξύ της Ένωσης με κράτη όλου του κόσμου και την αναβάθμιση των υποδομών τους, συμπεριλαμβανομένων και των υποδομών υδρογόνου και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2021).
Εκτός από τη χρηματοδότηση έργων εντός και εκτός Ευρώπης, η Ε.Ε. έχει ξεκινήσει διπλωματικές προσπάθειες για «πράσινες συμμαχίες» με χώρες σε όλο τον κόσμο όπως το Μαρόκο, ο Καναδάς και ιδιαίτερα η Ιαπωνία, ο άλλος σημαντικός παράγοντας στην παραγωγή υδρογόνου. Στόχος της Ένωσης είναι όχι μόνο να ανεξαρτητοποιηθεί από τα ορυκτά καύσιμα που ελέγχονται από ορισμένες χώρες, αλλά και να δημιουργήσει και να συνδέσει τις μελλοντικές αγορές υδρογόνου με την Ευρώπη και το ευρώ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2022a, 2022b και 2022c), στρατηγική που θυμίζει τον τρόπο με τον οποίο οι Η.Π.Α. χρησιμοποίησαν το πετρέλαιο για να ενισχύσουν το δολάριο και να το καταστήσουν το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Αν ληφθεί υπόψη ότι το ευρώ είναι ήδη το δεύτερο πιο χρησιμοποιούμενο νόμισμα στα παγκόσμια αποθέματα, η δημιουργία μιας αγοράς υδρογόνου σε ευρώ με ταυτόχρονη μείωση της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και φυσικού αερίου μπορεί να καταστήσει την Ε.Ε. σε έναν ισχυρό τρίτο παράγοντα μεταξύ των Η.Π.Α. και της Κίνας στο μέλλον (I.R.EN.A., 2022).
Το παραπάνω δεν συνιστά απλώς μια υπόθεση, η Ε.Ε. έχει ήδη καταρτίσει σχέδια και στόχους για τη δημιουργία μιας αγοράς υδρογόνου και η Ιαπωνία είναι ο στενότερος εταίρος της σε αυτό (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2022a και 2022b & Υπουργείο Εξωτερικών Ιαπωνίας, 2022) . Και οι δύο αποτελούν πρωτοπόρους όσον αφορά την παγκόσμια παραγωγή και κατανάλωση υδρογόνου, επομένως ο συγκερασμός των δυνάμεών τους για τη δημιουργία μιας αγοράς υδρογόνου σημαίνει πολλά για τη διεθνή αγορά ενέργειας και καυσίμων. Ακόμα η Ευρώπη επενδύει ενεργά στην παραγωγή υδρογόνου στη Μεσόγειο, ενώ στην «Πολιτική Νότιας Γειτονίας» του 2024 περιλαμβάνεται η κατασκευή νέων υποθαλάσσιων υποδομών ενεργειακής διασύνδεσης της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής με την ευρωπαϊκή αγορά μέσω Ελλάδας, Κύπρου, Ιταλίας και Ισπανίας (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2024a).
Εν συγκρίσει με άλλους σημαντικούς παγκόσμιους παράγοντες, η Ε.Ε. φαίνεται να έχει μια συνεπή στρατηγική για τη μετάβαση σε νέες μορφές ενέργειας και καυσίμων. Η αύξηση της κατανάλωσης υδρογόνου, σε συνδυασμό με τη λήψη μέτρων για την περαιτέρω σύνδεση των δυτικών Βαλκανίων, της ανατολικής Ευρώπης, της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής με τις αγορές και την κατανάλωση ενέργειας της Ε.Ε. αποδεικνύουν στην πράξη τις φιλοδοξίες της Ένωσης. Η ενίσχυση της παρουσίας της στον Ινδο-Ειρηνικό (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, 2022), κάτι που είναι απαραίτητο εάν θέλει ποτέ να συνδεθεί με την Ιαπωνία, ενισχύει την ελπίδα της Ευρώπης να βρίσκεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας ενεργειακής μετάβασης.
Το πρώτο βήμα της Ένωσης έχει ήδη ξεκινήσει, τα χρήματα για τις επενδύσεις βρίσκονται ήδη εν κινήσει και ακολουθεί η εδραίωση μίας αγοράς Υδρογόνου σε ευρώ, αρχικά στην Ευρώπη και κατόπιν παγκοσμίως (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2022a). Παράλληλα ο I.R.EN.A. κάνει λόγο για μία δραματική πτώση της ζήτησης πετρελαίου στη σύσταση των πηγών ενέργειας με μία παράλληλη άνοδο των ανανεώσιμων πηγών και του (πράσινου) υδρογόνου έως το 2050, σε ένα σενάριο που οι άνθρωποι καταφέρουν να περιορίσουν την κλιματική αλλαγή στους 1.5°C (I.R.EN.A., 2022). Σε μία τέτοια περίπτωση, οι δρώντες που βρίσκονται ήδη από τώρα στο μέτωπο των εξελίξεων έχουν να απολαύσουν αρκετά οφέλη, τόσο οικονομικά όσο και στρατηγικά.
Συνοψίζοντας, το πλάνο της Ε.Ε. αποτελεί από τα πιο φιλόδοξα σχέδια της, η δημιουργία του υλικοτεχνικού επιπέδου για να υποστηρίξει ένα τέτοιο εγχείρημα θα κοστίσει βραχυπρόθεσμα αλλά θα διαμορφώσει μία Ευρώπη με κεντρική θέση στις διεθνείς αγορές ενέργειας και καυσίμων, καθώς και με μεγαλύτερη αυτονομία. Τα κύρια εμπόδια της Ένωσης αποτελούν η πιθανότητα της μείωσης του μακροπρόθεσμου ενδιαφέροντος σε έναν τομέα που θα αργήσει να αποδώσει καρπούς και η ετοιμότητα της Ε.Ε. να απαντήσει στις γεωπολιτικές συνθήκες τόσο γύρω της όσο και μέσα της. Τέλος ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος του ανταγωνισμού τόσο από την Κίνα, που επίσης πρωτοπορεί σε αυτό το πεδίο, όσο και από τις Η.Π.Α., οι οποίες δεν αρέσκονται τόσο στην ιδέα μίας ενεργειακά αυτόνομης Ευρώπης σε συνδυασμό με την πτώση της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου και τη δημιουργία μίας νέας αγοράς ενέργειας, ανεξάρτητης από τον άμεσο έλεγχο τους.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Πρωτογενείς Πηγές:
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2020a). Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών | Στρατηγική για το υδρογόνο για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=CELEX%3A52020DC0301
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2020b). Η κατάσταση της Ένωσης το 2020. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/state-union/state-union-2020_el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2021). Global Gateway: έως 300 δισ. ευρώ για τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ενίσχυση των βιώσιμων δεσμών σε ολόκληρο τον κόσμο. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_21_6433
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2022a). Κοινή Ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών | Εξωτερική ενεργειακή δέσμευση της ΕΕ σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο. Διαθέσιμο σε:
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52022JC0023
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2022b). Η ΕΕ και η Ιαπωνία εντείνουν τη συνεργασία τους για το υδρογόνο. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_22_7322
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2022c). Η ΕΕ και το Μαρόκο εγκαινιάζουν την πρώτη πράσινη εταιρική σχέση για την ενέργεια, το κλίμα και το περιβάλλον ενόψει της COP 27. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/news/eu-and-morocco-launch-first-green-partnership-energy-climate-and-environment-ahead-cop-27-2022-10-18_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2022d). Statement by President von der Leyen at the Summit of Southern European Union countries. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/statement_22_7616
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2023a). Η Κατάσταση της Ένωσης 13 Σεπτεμβρίου 2023. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/state-union/state-union-2023_el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2023b). Το βιομηχανικό σχέδιο της Πράσινης Συμφωνίας: η βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών της Ευρώπης δείχνει τον δρόμο. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_23_510
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2023c). Η ΕΕ και ο Καναδάς δημιουργούν μια πράσινη συμμαχία για την εμβάθυνση της συνεργασίας σε εσωτερικές και διεθνείς πολιτικές. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_23_5946
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2024a). Action Document for Neighbourhood Investment Platform (NIP) for 2024 in favour of the Southern Neighbourhood. Διαθέσιμο σε: https://north-africa-middle-east-gulf.ec.europa.eu/document/download/e354a369-a4ec-4a97-aed1-86a1a30585f2_en?filename=C_2024_7591_F1_ANNEX_EN_V2_P1_3719574.PDF
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2024b). Ολοκλήρωση του ενεργειακού συστήματος. Διαθέσιμο σε: https://energy.ec.europa.eu/topics/eus-energy-system/energy-system-integration_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2024c). Μια ισχυρότερη Ευρώπη στον κόσμο Ενίσχυση της υπεύθυνης παγκόσμιας ηγετικής θέσης μας. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/stronger-europe-world_el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2025a). Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Διαθέσιμο σε: https://reforms-investments.ec.europa.eu/recovery-and-resilience-facility-1_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2025). Πράσινα ομόλογα NextGenerationEU. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/eu-borrower-investor-relations/nextgenerationeu-green-bonds_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2025c). Μηχανισμός Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας – Η Ευρώπη στον κόσμο (ΜΓΑΔΣ – Η Ευρώπη στον κόσμο). Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/funding-technical-assistance/neighbourhood-development-and-international-cooperation-instrument-global-europe-ndici-global-europe_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2025d). Εξωτερικές δεσμεύσεις της ΕΕ στον τομέα της ενέργειας. Διαθέσιμο σε: https://energy.ec.europa.eu/topics/international-cooperation/eu-external-energy-engagements_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2025e). Global Gateway. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/topics/international-partnerships/global-gateway_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2026a). REPowerEU Οικονομικά προσιτή, εξασφαλισμένη και βιώσιμη ενέργεια για την Ευρώπη. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/topics/energy/repowereu_el
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2026b). Πράσινο υδρογόνο ή χαμένη ηγεσία; Η Ευρώπη πρέπει να δράσει πριν κερδίσει η Κίνα. Διαθέσιμο σε: https://sustainable-energy-week.ec.europa.eu/news/green-hydrogen-or-lost-leadership-europe-must-act-china-wins-2026-03-03_en?prefLang=el&etrans=el
Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης. (2022). A Strategic Compass for Security and Defence | For a European Union that protects its citizens, values and interests and contributes to international peace and security. Διαθέσιμο σε: https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/documents/strategic_compass_en3_web.pdf
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2021). EU hydrogen policy Hydrogen as an energy carrier for a climate-neutral economy. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2021/689332/EPRS_BRI%282021%29689332_EN.pdf
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2025). Ενέργεια υδρογόνου: ποια τα οφέλη της για την ΕΕ; Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/topics/el/article/20210512STO04004/energeia-udrogonou-poia-ta-ofeli-tis-gia-tin-ee
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2021). EU-Japan Summit – 27 May 2021 | Towards a Green Alliance to protect our environment, stop climate change and achieve green growth. Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/media/49932/eu-japan-green-alliance-may-2021.pdf?utm_source=dsms-auto&utm_medium=email&utm_campaign=EU-Japan+Green+Alliance
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2026). Από πού έρχεται το αέριο στην ΕΕ; Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/el/infographics/where-does-the-eu-s-gas-come-from/
Υπουργείο Εξωτερικών Ιαπωνίας. (2022). Memorandum of Cooperation on Hydrogen Between the Ministry of Economy, Trade and Industry of Japan and the European Commission, on Behalf of The European Union. Διαθέσιμο σε: https://www.meti.go.jp/press/2022/12/20221202004/20221202004-1.pdf
Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (I.R.EN.A.). (2022). Geopolitics of the Energy Transformation The Hydrogen Factor. Διαθέσιμο σε: https://www.irena.org/Digital-Report/Geopolitics-of-the-Energy-Transformation
Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (I.R.EN.A.). (2024). World Energy Transitions Outlook 2024 1.5°c Pathway. σ. 22-40. Διαθέσιμο σε: https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2024/Nov/IRENA_World_energy_transitions_outlook_2024.pdf
Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (I.E.A.). (2024). The Oil and Gas Industry in Net Zero Transitions. σ. 26-29. Διαθέσιμο σε: https://iea.blob.core.windows.net/assets/f065ae5e-94ed-4fcb-8f17-8ceffde8bdd2/TheOilandGasIndustryinNetZeroTransitions.pdf
US Department of Energy. (2023). U.S. National Hydrogen Strategy and Roadmap. Διαθέσιμο σε: https://www.hydrogen.energy.gov/library/roadmaps-vision/clean-hydrogen-strategy-roadmap
Ειδησεογραφικές Πηγές:
Reuters. (2023). What’s in the EU’s green industrial plan? Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/business/sustainable-business/whats-eus-green-industrial-plan-2023-03-16/
(2023). Von der Leyen: EU has matured into a ‘geopolitical union’. Διαθέσιμο σε: https://www.dw.com/en/von-der-leyen-eu-has-matured-into-a-geopolitical-union/live-66795997
CNN Greece. (2024). Η οικονομία του υδρογόνου – Σε τι διαφέρει το μπλε από το πράσινο. Διαθέσιμο σε: https://www.cnn.gr/oikonomia/anaptyxi/story/420804/i-oikonomia-tou-ydrogonou-se-ti-diaferei-to-ble-apo-to-prasino
Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ):
Chatzimarkakis. (2022). Fuel of the Future: A Blueprint for a Mediterranean Market for Emission – Free Hydrogen. ΕΛΙΑΜΕΠ. Διαθέσιμο σε: https://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2022/11/Policy-paper-116-Chatzimarkakis-final-EN.pdf
Alberto Rizzi, Arturo Varvelli. (2023). Opening the Global Gateway: Why the EU should invest more in the southern neighbourhood. European Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο σε: https://ecfr.eu/publication/opening-the-global-gateway-why-the-eu-should-invest-more-in-the-southern-neighbourhood/
Πηγή Εικόνας:
Fuel Cell Electric Buses. (2021). Toulouse-Blagnac airport commits to hydrogen stations and fuel cell buses. Διαθέσιμο σε: https://www.fuelcellbuses.eu/public-transport-hydrogen/toulouse-blagnac-airport-commits-hydrogen-stations-and-fuel-cell-buses