Γράφει ο Ελευθέριος Γεωργάκης
Η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) (Λιαργκόβας & Παπαγεωργίου, 2018, σ.153). Δημιουργήθηκε για να μπορεί η Ευρώπη να μιλά με μία φωνή στις διεθνείς σχέσεις και να έχει μεγαλύτερη δύναμη και συνοχή. (Howorth, 2019, σ. 44). Η ΕΕ δεν είναι στρατιωτική συμμαχία, όπως το ΝΑΤΟ. Είναι κυρίως πολιτική και οικονομική ένωση που θέλει να παίξει πιο σημαντικό ρόλο στον κόσμο. Σε αυτό το πλαίσιο, η ΚΕΠΠΑ αποτελεί μέσο για να προωθούνται οι ευρωπαϊκές αξίες, η ειρήνη και η διεθνής συνεργασία. (Σεϊμένης et al., 2023, σ.57)
Η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της ΕΕ από το 1981, έχει συνδέσει την εξωτερική της πολιτική με την ΚΕΠΠΑ. Η γεωγραφική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο, η ιστορική της εμπλοκή σε περιφερειακές κρίσεις και η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ την καθιστούν κρίσιμο παράγοντα για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή (ΕΛΙΑΜΕΠ, 2021). Το παρόν άρθρο εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα εντάσσει τις δικές της προτεραιότητες στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ, τις αποστολές στις οποίες συμμετέχει, τις σχέσεις της με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και το ΝΑΤΟ, αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει (Nugent, 2012, σ.521).
Η Ελλάδα και η συμμετοχή της σε αποστολές της ΚΕΠΠΑ
Η ΚΕΠΠΑ υλοποιείται μέσα από κοινές αποστολές και επιχειρήσεις της ΕΕ. Αυτές διακρίνονται σε στρατιωτικές επιχειρήσεις και σε πολιτικές αποστολές. Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά σε τέτοιες δράσεις, ενισχύοντας την εικόνα της ως αξιόπιστο κράτος-μέλος.
Παραδείγματα αποτελούν η συμμετοχή σε επιχειρήσεις θαλάσσιας ασφάλειας στη Σομαλία, όπου η ΕΕ προσπαθεί να καταπολεμήσει την πειρατεία, αλλά και η συμβολή σε αποστολές στα Δυτικά Βαλκάνια, με στόχο τη σταθερότητα και την εδραίωση του κράτους δικαίου (European External Action Service, 2025). Μέσα από αυτές τις αποστολές, η Ελλάδα όχι μόνο προσφέρει τεχνογνωσία και προσωπικό, αλλά αποκτά και εμπειρίες που ενισχύουν την εθνική της διπλωματία.
Η συμμετοχή αυτή έχει διπλή αξία: αφενός η Ελλάδα δείχνει αλληλεγγύη στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, αφετέρου προβάλλει την εικόνα της ως χώρας που στηρίζει τη συλλογική ασφάλεια. Σε επίπεδο διπλωματίας, οι αποστολές αυτές προσφέρουν πρόσβαση σε δίκτυα συνεργασίας και διπλωματικής διαβούλευσης που ενδυναμώνουν τις εθνικές θέσεις (Αγγελακόπουλος, 2020).
Η Ανατολική Μεσόγειος ως πεδίο πολιτικής και ασφάλειας
Η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας καθιστά την Ανατολική Μεσόγειο κεντρικό άξονα για την ΚΕΠΠΑ. Ζητήματα θαλάσσιας ασφάλειας, ενεργειακής συνεργασίας και μεταναστευτικών ροών καθορίζουν την ατζέντα της περιοχής. Η Ελλάδα επιδιώκει να φέρει αυτά τα θέματα στο ευρωπαϊκό επίπεδο, ώστε να έχει στήριξη απέναντι στις προκλήσεις (Σεϊμένης et al, 2023 σ. 43), (European Commission, 2023).
Η Τουρκία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα έντασης. Όταν η Τουρκία αμφισβητεί τα δικαιώματα της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα ζητά από την ΕΕ να καταδικάσει αυτές τις ενέργειες (European Parliament, 2022). Το γεγονός ότι η ΕΕ έχει εντάξει το ζήτημα της Ανατολικής Μεσογείου στην ατζέντα των Συνόδων Κορυφής αποτελεί επιτυχία της ελληνικής διπλωματίας. (Σεϊμένης et al, 2023, σ. 73)
Παράλληλα, η ασφάλεια στη Μεσόγειο δεν αφορά μόνο τα ελληνοτουρκικά. Η Ελλάδα επισημαίνει τον ρόλο της ως πύλη εισόδου μεταναστευτικών ροών και ζητά ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Η Frontex, οι ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για κοινή διαχείριση των συνόρων και οι αποφάσεις του Συμβουλίου της ΕΕ δείχνουν πώς η ΚΕΠΠΑ επηρεάζει άμεσα την ελληνική καθημερινότητα (Frontex, 2023).
Η Ελλάδα ανάμεσα σε ΕΕ και ΝΑΤΟ
Η εξωτερική πολιτική και η άμυνα της ΕΕ δεν μπορούν να εξεταστούν χωρίς τη σύνδεση με το NATO. Οι δύο οργανισμοί λειτουργούν συχνά συμπληρωματικά, αν και υπάρχουν διαφορές στις προτεραιότητές τους. Η Ελλάδα, ως μέλος και των δύο, αναλαμβάνει έναν ρόλο «γέφυρας» ανάμεσα στην ευρωπαϊκή και τη διατλαντική ασφάλεια (European External Action Service, 2023).
Η συμμετοχή σε ναυτικές αποστολές για την προστασία κρίσιμων θαλάσσιων οδών δείχνει τη σημασία της χώρας. Η θέση της Ελλάδας, κοντά στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, την κάνει σημαντική για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Το ότι ανήκει και στους δύο οργανισμούς είναι πλεονέκτημα, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί δυσκολίες, γιατί πρέπει να κρατά ισορροπία ανάμεσα σε διαφορετικές στρατηγικές.
Οι προκλήσεις της ΚΕΠΠΑ και η ελληνική διάσταση
Η ΚΕΠΠΑ παραμένει περιορισμένη ως προς την αποτελεσματικότητά της. Η ανάγκη ομοφωνίας ανάμεσα στα κράτη-μέλη οδηγεί συχνά σε αδύναμες αποφάσεις. Οι διαφορετικές στρατηγικές κουλτούρες, οι εθνικές προτεραιότητες και η εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες μειώνουν τη συνοχή της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής (Howorth, 2019, σ. 57).
Για την Ελλάδα, οι περιορισμοί αυτοί σημαίνουν ότι δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στην ΕΕ για την προώθηση των θέσεών της. Απαιτείται ενεργή διπλωματική δραστηριότητα, διμερής συνεργασία με άλλα κράτη-μέλη και πολυμερής δράση. Οι τριμερείς συνεργασίες με την Κύπρο και το Ισραήλ, αλλά και οι πρωτοβουλίες στη Μεσόγειο, είναι παραδείγματα εξωτερικής πολιτικής που συμπληρώνουν την ΚΕΠΠΑ (ΕΛΙΑΜΕΠ, 2021).
Παράλληλα, η άνοδος νέων απειλών και η ανάγκη για κυβερνοασφάλεια και για ενεργειακή αυτάρκεια δείχνουν ότι η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει να προσαρμόζει την εξωτερική της πολιτική. Η συμβολή της ΕΕ στην ανάπτυξη κοινών στρατηγικών για την κυβερνοάμυνα ή την προστασία κρίσιμων υποδομών μπορεί να αποτελέσει στήριγμα για την Αθήνα (European Commission, 2023).
Η ελληνική εξωτερική πολιτική, ενταγμένη στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ, αποκτά νέα δυναμική και μεγαλύτερη διεθνή προβολή. Η συμμετοχή της χώρας σε αποστολές, η ανάδειξη των ζητημάτων της Ανατολικής Μεσογείου και η διπλή της ιδιότητα ως μέλος ΕΕ και ΝΑΤΟ, αναδεικνύουν την Ελλάδα σε πυλώνα σταθερότητας και αξιόπιστο εταίρο (Ηρακλείδης, 2015 σ.57). Παρά τις αδυναμίες της ΚΕΠΠΑ, η Ελλάδα αξιοποιεί την ένταξή της σε ευρωπαϊκούς θεσμούς για να προωθεί τα συμφέροντά της, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσει δικές της διπλωματικές πρωτοβουλίες.
Το μέλλον της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της ΕΕ να εξελιχθεί σε πιο συνεκτικό και στρατηγικό δρώντα, αλλά και από την ευελιξία της Αθήνας να κινείται τόσο μέσα στο ευρωπαϊκό πλαίσιο όσο και πέρα από αυτό. Η ΚΕΠΠΑ, παρά τα εμπόδια, παραμένει εργαλείο που μπορεί να ενισχύσει την ελληνική διπλωματία και να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα στη φωνή της χώρας στο διεθνές πεδίο.
Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία
Nugent, N. (2012). Πολιτική και Διακυβέρνηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Γ΄ πλήρως αναθεωρημένη έκδοση). Εκδόσεις Παπαζήση.
Αγγελακόπουλος Χ. (2020). Η συμμετοχή της Ελλάδας σε αποστολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας και υπό το πρίσμα της Στρατηγικής των Μικρών Δυνάμεων. Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Διαθέσιμο σε: https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/23886/4/AngelakopoulosCharalamposMsc2020.pdf
Ηρακλείδης, Α. (2015). Διεθνείς Σχέσεις και Διεθνής Πολιτική. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις.
Λέλας Α. (2020). Ελλάδα και ΚΕΠΠΑ. ΕΛΙΣΜΕ. Διαθέσιμο σε: https://elisme.gr/images/pdffiles/lelas20160420.pdf
Λιαργκόβας, Π. & Παπαγεωργίου, Χ. (2018). Το ευρωπαϊκό φαινόμενο. Εκδόσεις Παπαζήση.
Σεϊμένης Ι., Μαρής Γ. & Φλούρος Φ. (2023). Σύγχρονες Ευρωμεσογειακές Σχέσεις. Κάλλιπος, Ανοικτές Ακαδημαϊκές Εκδόσεις.
Ξενόγλωσση βιβλιογραφία
European Commission. (2023). EU Action Plan for the Eastern Mediterranean route. Διαθέσιμο σε: https://home-affairs.ec.europa.eu/system/files/2023-10/EU%20Action%20Plan%20for%20the%20Eastern%20Mediterranean%20route_en.pdf?
European External Action Service. (2025). Missions and Operations. Διαθέσιμο σε: https://www.eeas.europa.eu/eeas/missions-and-operations_en?etrans=el
European Parliament. (2022). EU-Türkiye relations: between cooperation and tensions. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/topics/en/article/20170426STO72401/eu-turkiye-relations-between-cooperation-and-tensions
Frontex. (2023). Frontex Risk Analysis 2023/2024 discusses challenges at EU external borders. Διαθέσιμο σε: https://prd.frontex.europa.eu/wp-content/uploads/2023.09.04_frontex-risk-analysis-2023-2024-discusses-challenges-at-eu-external-borders.pdf?
Howorth, J. (2019). Security and Defence Policy in the European Union. Palgrave Macmillan.
Πηγή φωτογραφίας
Η Εφημερίδα των Συντακτών. (2026). Συλλυπητήριο μήνυμα ΥΠΕΞ για την πολύνεκρη τραγωδία στο Κραν Μοντανά. Διαθέσιμο σε: https://www.efsyn.gr/politiki/kybernisi/496064_syllypitirio-minyma-ypex-gia-tin-polynekri-ekrixi-sto-kran-montana