Γράφει η Κατερίνα Καπετάνου
Η υπόθεση Λουκαίδη κατά Κύπρου που εξετάζεται εκτενώς στην παρούσα ανάλυση, αφορά στο δίκαιο χαρακτήρα της ποινικής διαδικασίας που κινήθηκε εναντίον του αιτούντος, για παρέμβαση σε δικαστικές διαδικασίες, καθώς και στα φερόμενα ως αυθαίρετα πορίσματα των εθνικών δικαστηρίων ως προς αυτό το ζήτημα (European Court of Human Rights, 2022, παρ.1). Ειδικότερα, αναλύονται σχοινοτενώς τόσο τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης, όσο και η διαδικασία εκδίκασής της από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΔΔΑ) κατά την οποία εξετάστηκε η φερόμενη παραβίαση του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΣΔΑ) για την οποία έγινε λόγος από τον προσφεύγοντα.
Πιο συγκεκριμένα, ο προσφεύγων, γεννήθηκε το 1937 και κατοικεί στη Λευκωσία. Είναι δικηγόρος ο οποίος, μεταξύ άλλων, υπηρέτησε ως Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας κατά το διάστημα 1975-1998. Η υπόθεση αφορά τις «ιδιωτικές ποινικές διώξεις» που ασκήθηκαν κατά του ίδιου (κατηγορούμενος αρ. 2) και των δύο πελατών του S.F (κατηγορούμενος αρ.1) και E.F (κατηγορούμενη αρ.3), ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου της Λάρνακας (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 5). Εντούτοις, η κατηγορούσα αρχή στις 28 Φεβρουαρίου 2014 έπαυσε την ποινική δίωξη κατά της τρίτης κατηγορουμένης ενώ ο κ. Λουκαίδης με σχετική επιστολή του στις 26 Μαρτίου 2014, αιτήθηκε την έκδοση εκ μέρους του Γενικού Εισαγγελέα «εντολής μη δίωξης» κατά το κυπριακό δίκαιο (nolle prosequi) για τις εκκρεμούσες υποθέσεις του ιδίου και των πελατών του (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 6,7,8).
Ο Γενικός Εισαγγελέας από την πλευρά του, στις 9 Απριλίου 2014 ανέφερε με σχετική επιστολή του πως είχε αποφασίσει να παύσει την ποινική δίωξη στις προαναφερόμενες υποθέσεις (Cyprus Bar Association, 2023). Την ίδια ημέρα, μάλιστα, εξέδωσε 3 εντολές μη δίωξης (nolle prosequi) σύμφωνα με τα άρθρα 113.2 του Συντάγματος και 154 (1) του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου στα οποία όμως γινόταν αναφορά μόνο στους κατηγορουμένους S.F και E.F, με αποτέλεσμα οι υποθέσεις που αφορούσαν τον S.F να εξακολουθούν να εκκρεμούν και για τις οποίες είχαν οριστεί δικάσιμοι στις 7 Οκτωβρίου 2014, 11 Φεβρουαρίου 2015 και 14 Ιουλίου 2015, αντιστοίχως (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 9,10,13). Κατόπιν σχετικής επιστολής του κ. Λουκαίδη προς το αρμόδιο τμήμα του δικαστηρίου δε, το Επαρχιακό Δικαστήριο της Λάρνακας, στις 14 Ιουλίου 2015, έπαυσε την ποινική δίωξη εναντίον του S.F όσον αφορά τις προαναφερόμενες εκκρεμούσες υποθέσεις (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 14-15).
Εντούτοις, στις 10 Σεπτεμβρίου 2015 ασκήθηκε νέα ιδιωτική ποινική δίωξη κατά του κ. Λουκαίδη και του πελάτη του S.F, μεταξύ άλλων, για παρέμβαση στη διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης. Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ο προσφεύγων με την τελευταία του επιστολή ενημέρωσε τον αρμόδιο υπάλληλο ότι είχε εκδοθεί εντολή μη δίωξης (nolle prosequi) και για τις τρεις υποθέσεις, ενώ γνώριζε πως η πληροφορία αυτή ήταν ψευδής (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 16). Κατόπιν δίκης που έλαβε χώρα ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λάρνακας δε, το τελευταίο στις 16 Νοεμβρίου 2018 κήρυξε τον κ. Λουκαίδη ένοχο για το ανωτέρω αναφερόμενο αδίκημα βάσει του Άρθρου 122(β) του περί Ποινικού Κώδικα Νόμου ενώ ο πελάτης του, S.F, αθωώθηκε ως προς όλες τις κατηγορίες (Ο Περί Ποινικού Κώδικα Νόμος, 1959). Το δικαστήριο κατέληξε στην κρίση του αυτή, καθώς θεώρησε ότι πληρείτο τόσο η αντικειμενική υπόσταση του εγκλήματος -δεδομένου ότι οι πράξεις του προσφεύγοντος, αντικειμενικά θεωρούμενες ήταν ικανές ή ενδέχετο να επηρεάσουν τη δικαστική διαδικασία εναντίον του πελάτη του S.F-, όσο και η υποκειμενική, καθώς υπήρχε ο απαιτούμενος δόλος (CyLaw, 2018). Δεδομένων των παραπάνω, το δικαστήριο καταδίκασε τελικώς τον κ. Λουκαίδη σε τέσσερις μήνες φυλάκιση, με τριετή αναστολή (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 24).
Ο προσφεύγων, έχοντας εξαντλήσει όλα τα εσωτερικά ένδικα μέσα, έπειτα από άσκηση έφεσης στο Ανώτατο Δικαστήριο της Κύπρου, το οποίο επικύρωσε την πρωτόδικη απόφαση, προσέφυγε στο ΕΔΔΑ επικαλούμενος την παραβίαση του δικαιώματός του σε δίκαιη δίκη (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 25,27,32). Όσον αφορά την ΕΣΔΑ δε, θα πρέπει να επισημανθεί ότι αυτή συνιστά το πιο αποτελεσματικό διεθνές κείμενο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς αποκρυσταλλώνει τις θεμελιώδεις αξίες οι οποίες συγκροτούν και συγχρόνως θωρακίζουν την «ευρωπαϊκή δημόσια τάξη» (Σισιλιάνος, 2017, σελ. 1). Αυτό άλλωστε φαίνεται και από το γεγονός πως η έννοια της «αληθινής δημοκρατίας» διαπνέει όλες τις ουσιαστικές διατάξεις της Σύμβασης.
Εν προκειμένω το ΕΔΔΑ, επικεντρώθηκε στην εξέταση της παραβίασης του Άρθρου 6 (1) της ΕΣΔΑ, δηλαδή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη. Αρχής γενομένης από το παραδεκτό της προσφυγής, το ΕΔΔΑ σημείωσε πως αυτή δεν ήταν προδήλως αβάσιμη ούτε απαράδεκτη για οποιονδήποτε λόγο από τους απαριθμούμενους στο Άρθρο 35 ΕΣΔΑ και ως εκ τούτου, η προσφυγή έπρεπε να κριθεί παραδεκτή (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 33). Το Δικαστήριο «διέγνωσε» εξ αρχής, πως η αιτίαση του κ. Λουκαίδη αφορούσε ουσιαστικά στην εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων και των σχετικών κανόνων του εγχωρίου δικαίου από τα εθνικά δικαστήρια (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 37). Στο σημείο αυτό βέβαια, δεν θα πρέπει να λησμονηθεί ότι το ΕΔΔΑ δεν εξετάζει ζητήματα που αφορούν την ουσία της εκάστοτε υπόθεσης και δεν είναι σε θέση να εγγυηθεί τη νομική ορθότητα μιας απόφασης. Αποστολή του, είναι να βεβαιωθεί, αφενός, ότι τυχόν σφάλματα της απόφασης δεν «τραυματίζουν» τις διατάξεις της ΕΣΔΑ και αφετέρου ότι αυτή (ήτοι η απόφαση) δεν ερείδεται σε επιχειρήματα που στην πραγματικότητα αποτελούν προσχήματα συγκάλυψης κρατικών αυθαιρεσιών ή οφθαλμοφανείς περιπτώσεις απερίσκεπτης ερμηνείας του νόμου από τον εθνικό δικαστή (Ανδρουλάκης Ι., 2014, σελ. 422). Το Δικαστήριο δεν συνιστά, δηλαδή, έναν τρίτο ή τέταρτο βαθμό δικαιοδοσίας, καθώς διαφορετικά θα υπερέβαινε τα όρια δικαιοδοσίας του. Συνεπώς, το ΕΔΔΑ δεν εκλήθη να αμφισβητήσει υπό το Άρθρο 6 (1), την κρίση των εθνικών δικαστηρίων, εκτός αν τα πορίσματά τους θα μπορούσαν να θεωρηθούν αυθαίρετα ή προδήλως παράλογα και συγχρόνως, δεν βασίζεται σε πλήρη, επαρκή και εμπεριστατωμένη αιτιολόγηση (European Court of Human Rights, 2022, παρ.39, 42).
Στην εδώ εξεταζόμενη υπόθεση, ο προσφεύγων είχε ειλικρινά πιστέψει πως η επιστολή του Γενικού Εισαγγελέα συνοδευόταν από την εντολή μη δίωξης (nolle prosequi) για όλους τους κατηγορουμένους. Συγχρόνως, ούτε τα εθνικά δικαστήρια, ούτε η Κυβέρνηση με τις παρατηρήσεις της προς το Δικαστήριο, υπέδειξαν συγκεκριμένους κανόνες που να ρυθμίζουν τη μορφή και το περιεχόμενο ενός nolle prosequi. Διά αυτό τον λόγο, το εθνικό δικαστήριο θεώρησε πως η επιστολή του Γενικού Εισαγγελέα προς τον προσφεύγοντα ήταν επαρκές στοιχείο, προκειμένου να παύσει η ποινική δίωξη κατά του S.F (πελάτης του κ. Λουκαίδη), καίτοι ουδέποτε προσκομίστηκε το απαραίτητο επίσημο έγγραφο από τον τελευταίο (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 44-45). Παρόλα αυτά, λαμβάνοντας υπόψη ότι η κατηγορία που προσήφθη στον αιτούντα ήταν ιδιαιτέρως σοβαρή και θα μπορούσε να επηρεάσει σε σημαντικό βαθμό τη φήμη και εν γένει την εικόνα του σε επίπεδο ιδιωτικής, αλλά και επαγγελματικής ζωής, το δικαστήριο θα έπρεπε –εάν υφίσταντο αμφιβολίες περί της αξιοπιστίας του nolle prosequi για τον S.F.- να συμβουλευτεί τον φάκελο της δικογραφίας και να απευθύνει σχετικές ερωτήσεις προς τα εμπλεκόμενα στην υπόθεση πρόσωπα (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 47).
Τελικώς, το ΕΔΔΑ, θεώρησε ότι οι παραλείψεις των εθνικών δικαστηρίων αναφορικά με την εκτίμηση της ευθύνης του κ. Λουκαίδη –η οποία έπρεπε να αποδειχθεί πέραν πάσης λογικής αμφιβολίας- δεν ήταν αμελητέες. Μάλιστα, το Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας δεν παρείχε εξηγήσεις ως προς τους λόγους για τους οποίους έπαυσε την ποινική δίωξη κατά του S.F παρά την υποτιθέμενη αναγκαιότητα ύπαρξης επίσημου εντύπου nolle prosequi (European Court of Human Rights, παρ. 2022, 48-49). Ενόψει των παραπάνω, το ΕΔΔΑ έκρινε πως η υπόθεση του προσφεύγοντος δεν εκδικάστηκε με δίκαιο τρόπο ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και ως εκ τούτου υπήρξε, πράγματι, παραβίαση του Άρθρου 6 (1) της ΕΣΔΑ (European Court of Human Rights, 2022, παρ.51). Επιδικάστηκε δε, το ποσό των 9.600 ευρώ ως αποζημίωση λόγω ηθικής βλάβης, μαζί με τυχόν φόρους με τους οποίους θα μπορούσε να επιβαρυνθεί ο προσφεύγων (European Court of Human Rights, 2022, παρ. 55).
Εν κατακλείδι, το δικαίωμα στη χρηστή απονομή της δικαιοσύνης, όπως αυτό κατοχυρώνεται μέσω του Άρθρου 6 ΕΣΔΑ, αντανακλά αφενός τον βαθμό προστασίας των δικαιωμάτων του εκάστοτε κατηγορουμένου και αφετέρου, την αναγκαιότητα τήρησης των τιθέμενων προϋποθέσεων με στόχο τη διασφάλιση της ορθότητας των δικαστικών διαδικασιών. Στην υπό εξέταση υπόθεση δε, οι προαναφερθείσες παραλείψεις των εθνικών δικαστηρίων αποτέλεσαν την αιτία της καταδίκης της Κυπριακής Δημοκρατίας, υπενθυμίζοντας για μία ακόμα φορά την υποχρέωση των συμβαλλομένων κρατών να υπηρετούν και να προστατεύουν διαρκώς τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών.
Πηγές:
Βιβλιογραφία:
Ροζάκης Χ. σε Σισιλιάνος Λίνος-Αλέξανδρος. (2017). Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Ερμηνεία κατ’ άρθρο. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη
Ανδρουλάκης Ι. σε Κοτσαλής Λεωνίδας Γ. (2014). Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου & Ποινικό Δίκαιο. Ερμηνεία και εφαρμογή των άρθρων 1-10 ΕΣΔΑ. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη
Πρωτογενείς Πηγές-Νομοθεσία:
Ο Περί Ποινικού Κώδικα Νόμος Κεφ. 154. (1959). Διαθέσιμο σε: https://www.cylaw.org/nomoi/enop/non-ind/0_154/full.html
Νομολογία:
European Court of Human Rights. (2022). Case of Loucaides v. Cyprus (Application no. 60277/19). 18 Οκτωβρίου 2022. Διαθέσιμο σε: https://hudoc.echr.coe.int/#{%22fulltext%22:[%22\%22CASE%20OF%20LOUCAIDES%20v.%20CYPRUS\%22%22],%22documentcollectionid2%22:[%22GRANDCHAMBER%22,%22CHAMBER%22],%22itemid%22:[%22001-220009%22]}
CyLaw. (2018). Υπόθεση Θωμά κ.α ν. Λουκαίδη κ.α (Αρ. Υπόθεσης: 8629/2015). 16 Νοεμβρίου 2018. Διαθέσιμο σε: https://cylii.org/cy/cases/pr/edpd/lar/2018/3220180297.htm
Cyprus Bar Association. (2023). Απόφαση ΕΔΑΔ στην ατομική προσφυγή Loucaides v. Cyprus (no. 60277/19). 7 Ιουλίου 2023. Διαθέσιμο σε: https://www.cyprusbarassociation.org/images/ANNOUNCEMENT/HUMAN_RIGHTS_EUROPEAN_COURT/Loucaides_v._Cyprus.pdf
Πηγή Εικόνας:
European Court of Human Rights. (2023). Why UK Tories Recent European Court of Human Rights. Διαθέσιμο σε: https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-10-03/echr-why-uk-tories-resent-european-court-of-human-rights?embedded-checkout=true