Γράφει ο Ιάσων Πατσουράκος,
Η περσινή χρονιά αποτέλεσε σημείο καμπής για το ζήτημα της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ειδικά για τα Δυτικά Βαλκάνια. Στην παρουσίαση του νέου Πακέτου Διεύρυνσης για το 2025 που έλαβε χώρα τον Νοέμβριο, το Μαυροβούνιο και η Αλβανία υπήρξαν έντονα στο προσκήνιο. Στο παραπάνω, η Ευρωπαία Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος υπογράμμισε τη σημαντική πρόοδο των διαπραγματεύσεων για την ένταξη τους (Zorić, 2025). Η Επιτροπή αναγνωρίζει πλέον ανοιχτά τη φιλοδοξία των παραπάνω κρατών να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες για την προσχώρηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής ΕΕ) μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Στην παρουσίαση αυτή συμμετείχε και η αντιπρόεδρος της Επιτροπής Κάγια Κάλλας, η οποία έκανε λόγο για ‘γεωστρατηγική επένδυση’ που αποτελεί προτεραιότητα για την Επιτροπή (Bonini, 2025).
Τα παραπάνω αποτυπώνουν μια ευρύτερη απόπειρα αναζωπύρωσης του ζητήματος της Διεύρυνσης της ΕΕ στη σκιά του πολέμου στην Ουκρανία. Η διεύρυνση αποτελεί πολύπλοκο ζήτημα για την ΕΕ καθώς η διαδικασία από την αίτηση υποψηφιότητας μιας χώρας μέχρι την ένταξη της είναι εκτεταμένη και απαιτητική. Η αιτούμενη χώρα θα πρέπει να πληροί τα κριτήρια του άρθρου 2 της συνθήκης για την ΕΕ, καθώς και τα κριτήρια ένταξης, γνωστά και ως κριτήρια Κοπεγχάγης. Κατόπιν της αίτησης, απαιτείται η γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και μετέπειτα η ομόφωνη υποστήριξη της υποψηφιότητας από τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της ΕΕ. Επιπλέον, ακολουθούν οι διαπραγματεύσεις για το κεκτημένο της ΕΕ, που χωρίζεται σε θεματικές ενότητες τριαντατριών κεφαλαίων, η ολοκλήρωση των οποίων συνιστούν προϋπόθεση για την ένταξη στην ΕΕ. Καίριο τμήμα των παραπάνω αποτελούν τα κεφάλαια είκοσι τρία και είκοσι τέσσερα, που αφορούν στη δικαστική εξουσία και στα θεμελιώδη δικαιώματα, καθώς και την δικαιοσύνη, ασφάλεια και ελευθερία αντίστοιχα. Τα κεφάλαια αυτά θα πρέπει να ξεκινήσουν πρώτα και να ολοκληρωθούν τελευταία κατά την διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Συμπληρωματικά, η Επιτροπή καλείται να παρουσιάσει την Ενδιάμεση Αξιολόγηση της στα παραπάνω κεφάλαια, το θετικό πόρισμα της οποίας είναι αναγκαίο για την ολοκλήρωση των λοιπών κεφαλαίων. Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να εξεταστεί συνολικά η πορεία των παραπάνω κρατών, ερευνώντας τον βαθμό στον οποίο η ρητορική συνοδεύεται από πρακτικά αποτελέσματα.
Το Μαυροβούνιο πρωτοστατεί όσον αφορά την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων και αναμένεται να είναι το επόμενο μέλος της Ένωσης. Το Μαυροβούνιο έκανε αίτηση για να ενταχθεί στην ΕΕ το 2008, μόλις δύο χρόνια μετά την ανεξαρτησία του. Η υποψηφιότητα του αναγνωρίστηκε και επίσημα το 2010, με τις διαπραγματεύσεις να ξεκινούν το 2012. Ακολούθησαν πολυετείς διαπραγματεύσεις και πάνω από μια δεκαετία μέχρι το επόμενο κομβικό σημείο για την ευρωπαϊκή πορεία του Μαυροβουνίου. Το 2024, η χώρα αποτέλεσε την πρώτη, που, υπό το νέο πλαίσιο, δέχθηκε τα εύσημα στην Ενδιάμεση Αξιολόγηση της Επιτροπής αναφορικά με το κράτος δικαίου και τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις (EEAS, 2024). Η εξέλιξη αυτή επιτρέπει το ‘κλείσιμο’ των επιμέρους κεφαλαίων και ανοίγει τον δρόμο για την ένταξη της χώρας. Το Μαυροβούνιο έκτοτε πληροί υπό προϋποθέσεις τα δεκατρία εκ των τριαντατριών διαπραγματευτικών κεφαλαίων ένταξης στην ΕΕ (Consilium, 2026). Επιπλέον, ο Πρωθυπουργός της χώρας έχει εκδηλώσει την επιθυμία του να ολοκληρώσει συνολικά τις διαπραγματεύσεις εντός του 2026, και να προσχωρήσει επίσημα στην Ένωση εντός του 2028 (Bonini, 2025). Η Επιτροπή έχει υποστηρίξει την προσπάθεια αυτή, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τη φιλοδοξία του εγχειρήματος.
Όσον αφορά την Αλβανία, η χώρα αποτελεί “παράδειγμα” για άλλες υποψήφιες χώρες, κάτι το οποίο οφείλεται στην ταχύτητα με την οποία προχωρούν οι διαδικασίες ένταξης. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι μεσολάβησαν έξι χρόνια από την αναγνώριση της υποψηφιότητας για την ένταξη της Αλβανίας στην ΕΕ το 2014, μέχρι την επίσημη έναρξη των σχετικών διαπραγματεύσεων το 2020. Αντίθετα, το άνοιγμα όλων των κεφαλαίων διήρκησε μόλις ένα έτος εντατικής διαδικασίας (D’Orazio, 2025). Η Αλβανία έχει προχωρήσει σε τεράστιες μεταρρυθμίσεις όσον αφορά το κράτος δικαίου και τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος. Επιπροσθέτως, έχει προχωρήσει στην ίδρυση της Ειδικής Δομής κατά της Διαφθοράς και του Οργανωμένου Εγκλήματος (SPAK), η οποία αναγνωρίζεται εγχώρια και διεθνώς ως ο πιο αξιόπιστος δημόσιος φορέας της χώρας (Rruplli & Feta, 2025). Η χώρα πλέον αναμένει την Ενδιάμεση Αξιολόγηση της Επιτροπής μέσα στους επόμενους μήνες για να ξεκινήσει την περάτωση των λοιπών κεφαλαίων. Ο πρωθυπουργός της χώρας, Έντι Ράμα, έχει εκφράσει τη θέληση του να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις εντός του 2027, με τη χώρα να προσαρτάται στην Ένωση εντός του 2030. Η Ευρωπαία Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος (εφεξής η Επίτροπος) έχει επιδοκιμάσει ανοιχτά την κίνηση αυτή, τονίζοντας όμως την ανάγκη να διατηρηθεί η ταχύτητα των θεσμικών μεταρρυθμίσεων (Bonini, 2025).
Παρά τη θετική μέχρι στιγμής εξέλιξη και για τις δύο χώρες, η πορεία προς την ένταξη προβλέπεται δύσκολη για ποικίλους λόγους, σημαντικό μέρος των οποίων είναι εσωτερικοί. Οι κυβερνήσεις των παραπάνω χωρών έχουν εκλεγεί με ένα ξεκάθαρο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων με απώτερο σκοπό την ένταξη στην ΕΕ. Αυτό το γεγονός συνοδεύεται από ευρεία υποστήριξη του τοπικού πληθυσμού και ειδικότερα στην Αλβανία, όπου το 91% δηλώνει υπέρ της ένταξης (European Commission, 2025). Οι δύο κυβερνήσεις επενδύουν με αυτόν τον τρόπο το πολιτικό τους κεφάλαιο στην επιτυχία των διαπραγματεύσεων. Η άρρηκτη σύνδεση αυτή δημιουργεί μια έλλειψη σταθερότητας σε μια διαδικασία στην οποία αυτό είναι προαπαιτούμενο. Τυχόν καθυστερήσεις στο προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα και ενδιάμεσες εκλογικές αναμετρήσεις δύνανται να προκαλέσουν τριγμούς στη συνεργασία με την ΕΕ (Basheska, 2025). Συμπληρωματικά, παρά την ταχύτητα των διαπραγματεύσεων και των μεταρρυθμίσεων, οι δύο Βαλκανικές χώρες υπολείπονται σε καίριους τομείς. Η Επιτροπή έχει εκφράσει πολλαπλώς την ανησυχία της στις ετήσιες αναφορές για την πρόοδο των δύο κρατών. Συγκεκριμένα, παρατηρούνται σημαντικά προβλήματα στην καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος. Αναφέρονται επίσης σημαντικές ελλείψεις στον τομέα της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης (Basheska, 2025). Το παραπάνω αναφέρθηκε και από την Επίτροπο Κος που τόνισε την ανάγκη ‘συμπεριληπτικού πολιτικού διαλόγου’ στην περίπτωση της Αλβανίας (Bonini, 2025). Όσον αφορά την Αλβανία ειδικότερα, σημειώνεται επίσης, αργή πρόοδος στην κατοχύρωση περιουσιακών στοιχείων, τα οποία προέρχονται από την εποχή του σοσιαλιστικού καθεστώτος (D’Orazio, 2025). Επιπλέον, η πολιτική θέληση της κεντρικής ηγεσίας δεν φαίνεται να συνοδεύεται από αντίστοιχο ενδιαφέρον σε τοπικό επίπεδο. Η συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, του ιδιωτικού τομέα αλλά και της ευρύτερης κοινωνίας αποτυπώνεται περιορισμένη (Nič, Xaviereff, 2025). Συνεπώς, οι παρατηρήσεις αυτές αναδεικνύουν θεσμικά ζητήματα για τα υποψήφια μέλη τα οποία δύνανται να καθυστερήσουν τις φιλόδοξες πολιτικές τους επιδιώξεις.
Αγκάθι στην ταχύτητα της ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων με την Αλβανία και το Μαυροβούνιο αποτελούν και προβλήματα που αποδίδονται στην ίδια την Ένωση. Η επανένταξη την Διεύρυνσης στη λίστα προτεραιοτήτων της ΕΕ έχει συνοδευτεί από πλήθος αντιδράσεων και προτάσεις για την αναδιάρθρωση του υπάρχοντος πλαισίου (von der Burchard, Vinocur, 2025). Η συναίνεση επί του θέματος φαίνεται δύσκολη, με καίριο παράδειγμα το βέτο της Ουγγαρίας στην ένταξη της Ουκρανίας και αντίστοιχα της Βουλγαρίας στη Βόρεια Μακεδονία. Τα παραπάνω αποτυπώνουν μια μεγαλύτερη άνεση κρατών να μπλοκάρουν την ένταξη νέων μελών, για λόγους που δεν προάγουν απαραίτητα το συμφέρον της Ένωσης. Η Αλβανία και το Μαυροβούνιο δεν αποτελούν έντονο σημείο τριβής για τα κράτη μέλη της ΕΕ. Είναι όμως σημαντικό να σημειωθεί ότι η πρόοδος και των δύο κρατών μπορεί να επηρεαστεί από διμερείς διαφωνίες με γειτονικές χώρες. Η Ετήσια Έκθεση της Επιτροπής για την Αλβανία αναφέρεται συγκεκριμένα στα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας, κάτι το οποίο μπορεί να προκαλέσει ζήτημα για την Ελλάδα (European Commission, 2024). Η υπόθεση της φυλάκισης του πρώην δημάρχου Χιμάρας και νυν ευρωβουλευτή Φρέντι Μπελέρη αποτελεί πρόσφατο παράδειγμα αυτών (Basheska, 2025). Αναφορικά με το Μαυροβούνιο, η Ετήσια Αναφορά της Επιτροπής έθιξε το πλήγμα στις διμερείς σχέσεις με τη γειτονική Κροατία. Η πηγή αυτών οφείλεται σε συνοριακές διεκδικήσεις, στην ιδιοκτησία του πλοίου Jadran, καθώς και στο ψήφισμα του Μαυροβουνιακού κοινοβουλίου που κατηγορεί την Κροατία για εγκλήματα πολέμου κατά την διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου (European Commission, 2024). Την ρήξη επίσης προβάλλει και το γεγονός ότι η Κροατία παρεμπόδιζε για σημαντικό χρονικό διάστημα την ολοκλήρωση του κεφαλαίου για την Κοινή Πολιτική για την Ασφάλεια και την Άμυνα. Η λύση του παραπάνω ζητήματος συνέπεσε χρονικά με την επίλυση διμερών ζητημάτων (Basheska, 2025). Συνολικά, το θέμα της Διεύρυνσης αποτελεί ένα πολυδιάστατο ζήτημα για την Ε.Ε. όπου οι απόψεις διίστανται μεταξύ κρατών. Η ανάγκη εύρεσης κοινών σημείων αποτελεί κυρίαρχο ζήτημα για την Ένωση με σημαντικές επιπτώσεις για τα υποψήφια μέλη.
Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί η σημαντική προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς αυτήν την κατεύθυνση. Η επένδυση συνολικά 6 δισεκατομμυρίων μέσω επιχορηγήσεων και δανείων αποτελούν έμπρακτο παράδειγμα αυτού. Τα κονδύλια αυτά μέσω του Προγράμματος Ανάπτυξης για τα Βαλκάνια συνεισφέρουν άμεσα στην οικονομική ενίσχυση των κρατών και προετοιμάζουν την ένταξη τους στην ενιαία αγορά (Growth Plan Western Balkans, 2023). Επιπλέον η προβολή των παραπάνω κρατών και ειδικότερα της Αλβανίας σε επίπεδο τουρισμού και πολιτισμού βοηθάει στην ένταξη των υποψήφιων κρατών στη συνείδηση του πολίτη της ΕΕ (Nič, Xaviereff, 2025). Αυτό το γεγονός αποτυπώνεται και στο μεγάλο ποσοστό ευρωπαίων πολιτών που τάσσονται υπέρ της διεύρυνσης, με ιδίως αυξημένα ποσοστά στους νέους (Eurobarometer, 2025). Συμπληρωματικά, υπάρχει ισχυρή θέληση, σε επίπεδο Επιτροπής, υπέρ της ένταξης νέων μελών. Αυτό έρχεται μετά από μια μεγάλη παύση από την ένταξη της Κροατίας το 2013. Έκτοτε έχουν μεσολαβήσει άκαρπες διαπραγματεύσεις, η σημαντική μείωση του όγκου τους επί προεδρίας Juncker και η έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση (Beshku, 2025). H αλλαγή πλεύσης ύστερα από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία μπορεί, στην περίπτωση που οριστικοποιηθεί, να επιφέρει σημαντικά θετικά αποτελέσματα για το Μαυροβούνιο και την Αλβανία. Συνολικά, η Ένωση βρίσκεται στο πρώιμο στάδιο μιας αλλαγής γεωπολιτικών προτεραιοτήτων, που δύναται να επιφέρει την ένταξη της Αλβανίας και του Μαυροβουνίου στην ΕΕ στο σύντομο μέλλον.
Η ένταξη του Μαυροβουνίου και της Αλβανίας φαίνεται να είναι ζήτημα χρόνου. Σε αυτό το πλαίσιο, το καίριο ζήτημα αποτυπώνεται στο χρονοδιάγραμμα αυτό. Οι δύο χώρες έχουν βάλει ψηλά τον πήχη προσπαθώντας να επισπεύσουν τις διαδικασίες ένταξης. Η Επιτροπή φαίνεται να συμμερίζεται τις φιλόδοξες βλέψεις των παραπάνω, παραμένοντας όμως επιφυλακτική όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα. Επιπλέον, τίθεται προτεραιότητα του ζητήματος της διεύρυνσης σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Παρά τα αμιγώς θετικά στοιχεία, ο δρόμος προς την ένταξη του Μαυροβουνίου και της Αλβανίας δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα. Οι δύο χώρες των Βαλκανίων έχουν σημαντικές ελλείψεις σε βασικούς τομείς. Συγκεκριμένα, η καταπολέμηση της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης αποτελούν καίριους στόχους για την Αλβανία και το Μαυροβούνιο. Επιπροσθέτως, υπάρχει η ανάγκη της σταθερότητας της δέσμευσης για ένταξη στην ΕΕ σε πρακτικό επίπεδο. Ακόμη, οι διαφωνίες εντός ΕΕ για την διεύρυνση και οι διμερείς διαφωνίες με υποψήφια κράτη μέλη μπορούν να καθυστερήσουν περαιτέρω την ένταξη. Κατά συνέπεια, αν και ο δρόμος προς την ένταξη φαίνεται σχεδόν αναμφισβήτητος, παραμένει μια διαδρομή μετ’εμποδιών.
Βιβλιογραφία:
Επιστημονικά άρθρα:
Basheska, E. (2025). The Western Balkans and the EU: Genuine and Sincere?: The Story of Bilateral Disputes and Pretence. European Journal of Risk Regulation, 1–16. Διαθέσιμο σε: https://www.cambridge.org/core/journals/european-journal-of-risk-regulation/article/western-balkans-and-the-eu-genuine-and-sincere-the-story-of-bilateral-disputes-and-pretence/C9DA138C0A81CAE4FF485090DD43B9D7
Beshku, K. (2025). Albania: From a European Community Enthusiast to EU Membership. New Lines Institute. Διαθέσιμο σε: https://newlinesinstitute.org/wp-content/uploads/Alb-2-EU.pdf
Nič, M. and Xaviereff, N. (2025). Albania’s EU Accession Sprint. DGAP. Διαθέσιμο σε: https://dgap.org/en/research/publications/albanias-eu-accession-sprint
Rruplli, Ç. & Feta, B. (2025). Albanian and Greek media narratives on Albania’s justice reform. ELIAMEP. Διαθέσιμο σε: https://www.eliamep.gr/en/albanian-and-greek-media-narratives-on-albanias-justice-reform/
Zorić, B. (2025). The 2025 enlargement package signals a shift from rhetoric to resolve – at least for some. European Union Institute for Security Studies. Διαθέσιμο σε: https://www.iss.europa.eu/publications/commentary/2025-enlargement-package-signals-shift-rhetoric-resolve-least-some
Πρωτογενείς πηγές:
Consilium. (2026). EU and Montenegro provisionally close another chapter in accession negotiations. Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2026/01/26/eu-and-montenegro-provisionally-close-another-chapter-in-accession-negotiations/
Delegation of the European Union to Montenegro/EEAS (2024). Historic Day: Montenegro Receives Positive IBAR. Διαθέσιμο σε: https://www.eeas.europa.eu/delegations/montenegro/historic-day-montenegro-receives-positive-ibar_en
European Commission (2023). 2023 Communication new Growth Plan for the Western Balkans. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/2023-communication-new-growth-plan-western-balkans_en
European Commission (2024). Albania Report. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/albania-report-2024_en
European Commission (2024). Montenegro Report. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/montenegro-report-2024_en
European Commission (2025). Albania Report. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/albania-report-2025_en
European Commission (2025). Majority of EU citizens support further EU enlargement, new Eurobarometer survey shows, while perception surveys in candidate countries point to overall support for EU accession. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/news/special-eurobarometer-and-perception-surveys-2025-09-02_en
European Commission (2025). Montenegro Report. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/montenegro-report-2025_en
Άρθρα από το διαδίκτυο:
Bonini, E. (2025). EU accession close for Montenegro and Albania; Brussels says: “prepare for enlargement.” Eunews. Διαθέσιμο σε: https://www.eunews.it/en/2025/11/04/eu-accession-close-for-montenegro-and-albania-brussels-says-prepare-for-enlargement/
D’Orazio, M. (2025). Albania and the EU: Membership by 2030? Friends of Europe. Διαθέσιμο σε: https://www.friendsofeurope.org/insights/critical-thinking-albania-and-the-eu-membership-by-2030/
Von der Burchard, H. and Vinocur, N. (2025). New EU members could join without full voting rights. POLITICO. Διαθέσιμο σε: https://www.politico.eu/article/new-eu-members-could-join-without-full-voting-veto-rights/
Πηγή εικόνας:
JA Europe and European Round Table of Industrialists (ERT) (2018), The European Union matters to joung people, POLITICO. Διαθέσιμο σε: https://www.politico.eu/sponsored-content/the-european-union-matters-to-young-people/