Γράφει ο Ιωάννης Θειακούλης
Σε αυτή τη νέα διαστημική εποχή το πεδίο αμιγώς επιστημονικής εξερεύνησης και παγκόσμιας συνεργασίας έχει παρέλθει. Στη σημερινή εποχή, το διάστημα έχει μετατραπεί σε ένα ακόμη γεωπολιτικό θέατρο, όπου η έννοια της αστροπολιτικής κυριαρχεί (Dolman, 2002). Σε αυτό το πλαίσιο, η επιστροφή της ανθρωπότητας στη Σελήνη δεν έχει τον χαρακτήρα του γοήτρου του Ψυχρού Πολέμου, αλλά ένα πολυδιάστατο στρατηγικό παιχνίδι ισχύος, για την κυριαρχία επί των πόρων αλλά και του καθορισμού των νέων κανόνων του παιχνιδιού αυτού. Στο επίκεντρο αυτού του αγώνα, βρίσκονται δύο διακριτοί συνασπισμοί: οι Συμφωνίες Άρτεμις (Artemis Accords) υπό την επίβλεψη των ΗΠΑ και ο Διεθνής Σεληνιακός Ερευνητικός Σταθμός (ILRS) υπό την συνεπίβλεψη Κίνας και Ρωσίας (ELIAMEP, 2026). Το ζήτημα όμως που εγείρεται είναι πως αυτός ο νέος διπολικός κόσμος που αναπλάθεται αντικατοπτρίζει την αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας ισχύος, τόσο στη Γη όσο και πέρα από αυτή, δημιουργώντας ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο.
Στη σημερινή εποχή, το πεδίο της αστροπολιτικής, θεωρεί τον διαστημικό χώρο ως έναν χώρο με διακριτή γεωγραφία και τοπολογία. Μάλιστα, το επονομαζόμενο Cislunar Space, δηλαδή ο χώρος μεταξύ Γης και Σελήνης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους γεωστρατηγικούς άξονες παγκοσμίως.
Η Βρετανική Αυτοκρατορία επέβαλε την ηγεμονία της ελέγχοντας τα σημαντικότερα θαλάσσια σημεία (strategic choke-points) όπως το Γιβραλτάρ και το Σουέζ, και με παρόμοιο τρόπο οι σύγχρονες υπερδυνάμεις ανταγωνίζονται για τον έλεγχο τόσο του Cislunar Space και ιδιαίτερα των λεγομένων Σημείων Lagrange, δηλαδή σημείων στα οποία μπορεί να γίνει μόνιμη στάθμευση διαστημικών σταθμών χωρίς να επηρεάζονται αυτοί είτε από την βαρύτητα της Γης είτε από αυτή της Σελήνης.
Υπό το πρίσμα των παραπάνω λεγομένων, ο Νότιος Πόλος της Σελήνης μετουσιώνεται σε ένα σεληνιακό στενό του Ορμούζ, καθώς οι ποσότητες πάγου που εντοπίζονται στον κρατήρα Shackleton αλλά και στις σκιασμένες περιοχές (permanently shadowed regions), είναι σημαντικές για την παραγωγή υδρογόνου – καύσιμο πυραύλων – και οξυγόνου (ELIAMEP, 2026). Με άλλα λόγια, ο πλήρης ή και ως ένα μεγάλο ποσοστό έλεγχος των ενεργειακών πόρων της Σελήνης, εξασφαλίζει το διαστημικό logistics τόσο στη Γη όσο και στο βαθύ διάστημα.
Το 2020 κατά την διάρκεια των Covid lockdowns, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν ένα σύνολο διμερών συμφωνιών μεταξύ αυτών και διαφόρων συμμαχικών κρατών ανά την υφήλιο. Όπως περιγράφεται, το Artemis Accords είναι ένα όραμα που βασίζεται στη συνεργασία, τον ομοιδεατισμό και η διαλειτουργικότητα, κυρίως στο δικαίωμα εξόρυξης και εμπορίου διαστημικών πόρων. Είναι ουσιαστικά ένα εργαλείο ήπιας ισχύος των ΗΠΑ για την δημιουργία ενός εκτεταμένου δικτύου παραδοσιακών και νέων συμμάχων τους, όπου θα τους επιτρέψει να παρακάμψουν το ειδικό δίκαιο του διαστήματος, όπως αυτό έχει υπογραφεί από τον ΟΗΕ. Αποτελεί ένα εξελιγμένο εργαλείο νομικού πολέμου, lawfare.
Με βάση την συνθήκη του ΟΗΕ για το Διάστημα ( Outer Space Treaty – OST) το 1967, στο Άρθρο ΙΙ, αναφέρεται ρητά η απαγόρευση την εθνικής ιδιοποίησης οποιουδήποτε ουρανίου σώματος, έτσι ώστε να μην μπορέσει καμία χώρα να θεωρήσει ότι αποκτά ιδιοκτησία επί των εδαφών άλλων πλανητών (UN General Assembly, 1967). Οι ΗΠΑ όμως προτείνουν την αξιοποίηση μέσω εξορυκτικών διαδικασιών των πόρων ουρανίων σωμάτων χωρίς όμως πλήρη ιδιοκτησία του εδάφους, δηλαδή ως ένα καθορισμό διεθνών εδαφών ακριβώς όπως συμβαίνει και με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Μάλιστα υπάρχει αναφορά στη συνθήκη των Artemis Accords, για την δημιουργία Ζωνών Ασφαλείας (Leiden Journal of International Law, 2025; NASA, 2020) στις περιοχές όπου θα πραγματοποιούνται εξορύξεις για την αποφυγή ατυχημάτων ή και διεθνών συγκρούσεων. Από την πλευρά της γεωπολιτικής ωστόσο, προνοείται η δυνατότητα de facto κυριαρχίας και εμπορικής αποκλειστικότητας των εδαφών αυτών (Leiden Journal of International Law, 2025).
Από την αντίθετη πλευρά, το πρόγραμμα ILRS, αποτελεί το θεσμικό αντίβαρο του άξονα Πεκίνου – Μόσχας για συνεκμετάλλευση του διαστήματος από κράτη που αντιτέθενται στην παγκόσμια ηγεμονία των ΗΠΑ και κυρίως περιλαμβάνει χώρες της Λατινικής Αμερικής, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Το πρόγραμμα των χωρών αυτών περιλαμβάνει ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο για μόνιμη βάση στον Νότιο Πόλο της Σελήνης έως το 2035, με την Κίνα να αποτελεί τον βασικό αρχηγό του προγράμματος (CNSA & Roscosmos, 2021; CNSA, 2021).
Τεχνολογικά, η Κίνα (Center for Security and Emerging Technology, 2025) αποτελεί ένα θαύμα της ανθρωπότητας καθώς έχει καταφέρει να κλείσει το χάσμα μεταξύ εκείνης και των ΗΠΑ μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα και να αποδείξει τις μεγάλες ικανότητες της στον διαστημικό χώρο. Μάλιστα η ίδια προσγείωσε το διαστημόπλοιο Chang’e – 6 στην αθέατη πλευρά της Σελήνης και έγινε η πρώτη χώρα που έφερε δείγμα από εκεί. Η Κίνα μάλιστα παρουσιάζεται ως μια δυνατή χώρα στο πλαίσιο της διαστημικής επιστήμης και τεχνολογίας με την ίδια να πετυχαίνει τους στόχους της μέσω του κρατικού διαστημικού φορέα και όχι μέσω συμφωνιών με ιδιωτικές εταιρίες όπως συμβαίνει με τις ΗΠΑ.
Ως επιστέγασμα των παραπάνω συμπεραίνεται ότι η διαστημική πολιτική αποτελεί πλέον κρυσταλλοποίηση και πολλαπλασιαστή της γήινης γεωπολιτικής. Οι υποδομές της Σελήνης – επικοινωνίες, ραντάρ και τεχνητή νοημοσύνη – αποτελούν την αρχή της διττής χρήσης των τεχνολογιών, καθώς εκτός από επιστημονικο-τεχνολογική βάση αποτελούν μέρος της στρατιωτικοποίησης του διαστήματος, αφού θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση εχθρικών δορυφόρων ή ακόμα και για την εξουδετέρωση τους. Μάλιστα, ο ψυχρός πόλεμος που κάποτε αποτελούσε μια σιδηρά κουρτίνα για το πολιτικό πεδίο της Γης, φαίνεται τώρα να επισκιάζει και την διαπλανητική τάξη πραγμάτων, καθώς ο νικητής στο πεδίο της Σελήνης θα γράψει τους κανόνες για το μέλλον της ανθρωπότητας στο ηλιακό σύστημα. Με απλά λόγια, η ανθρωπότητα οδηγείται στο διάστημα ως δύο διαφορετικά ανταγωνιστικά μπλοκ, μεταφέροντας το κίνδυνο κλιμάκωσης για έλεγχο δικτύων, σπάνιων γαιών και στρατηγικών σημείων στην εξώσφαιρα.
Βιβλιογραφία
Βιβλία:
Dolman, E.C. (2002). Astropolitik: Classical Geopolitics in the Space Age. Frank Cass Publishers.
Άρθρα από ακαδημαϊκές / ερευνητικές πηγές:
ELIAMEP. (2026). Race to the Regolith: Artemis II and the Astropolitics of the New Space Age. ΕΛΙΑΜΕΠ (Hellenic Foundation for European and Foreign Policy). Διαθέσιμο σε: https://www.eliamep.gr/
Πρωτογενείς Πηγές (Θεσμικά Όργανα, Συνθήκες):
UN General Assembly. (1967). Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space, including the Moon and Other Celestial Bodies (Outer Space Treaty). Διαθέσιμο σε: https://www.unoosa.org/oosa/en/ourwork/spacelaw/treaties/introouterspacetreaty.html
NASA. (2020). The Artemis Accords: Principles for Cooperation in the Civil Exploration and Use of the Moon, Mars, Comets, and Asteroids for Peaceful Purposes. Διαθέσιμο σε: https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2022/11/Artemis-Accords-signed-13Oct2020.pdf
CNSA & Roscosmos. (2021). International Lunar Research Station (ILRS) Guide for Partnership. Διαθέσιμο σε: https://www.unoosa.org/documents/pdf/copuos/2021/AM_3.ChinaILRS_Guide_for_Partnership_V1.OPresented_by_Ms.Hui_JIANG.pdf
CNSA. (2021). International Lunar Research Station (ILRS) Guide for Partnership. Διαθέσιμο σε: https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465653/c6812150/content.html
Center for Security and Emerging Technology. (2025). China’s Space Progress Report. Georgetown University. Διαθέσιμο σε: https://cset.georgetown.edu/article/chinas-space-progress-report/
Leiden Journal of International Law. (2025). Legal measures to preserve lunar security and safety in the context of China-US competition to the Moon: An approach from China’s perspective. Cambridge University Press. Διαθέσιμο σε: https://www.cambridge.org/core/journals/leiden-journal-of-international-law/article/legal-measures-to-preserve-lunar-security-and-safety-in-the-context-of-chinaus-competition-to-the-moon-an-appraisal-from-chinas-perspective/5912CA7AC6756FBFA87B4E19A846CBCC
Πηγή Εικόνας:
NASA. (2020). Lunar living: NASA’s Artemis base camp concept [Image]. https://www.nasa.gov/blogs/missions/2020/10/28/lunar-living-nasas-artemis-base-camp-concept/