Γράφει η Έρικα Ρέππα
Το Περού είναι μια χώρα που βρίσκεται στη δυτική ακτή της Λατινικής Αμερικής αποτελώντας μια μοναδική περίπτωση στην οποία, συνδυάζεται ο Ειρηνικός Ωκεανός, με τις Άνδεις και την Αμαζονία. Η γεωγραφική ποικιλομορφία της χώρας και η ανάγκη των αυτοχθόνων να προσαρμοστούν στην φυσική ετερογένειά της υπήρξε καθοριστική για την άνθηση διαφορετικών γνωστικών και πρακτικών συστημάτων (Gomel-Apaza et al., 2023, σελ. 142-143).
Εντούτοις, η χώρα δεν ήταν διαχρονικά ενοποιημένη αλλά, αποτελούσε ένα μωσαϊκό προκολομβιανών πολιτισμών με σημαντικότερο αυτόν των Ίνκας που εκτεινόταν στις Άνδεις. Η ισπανική κατάκτηση, η οποία νομιμοποιήθηκε μεταξύ άλλων μέσω της ρητορικής της «εκπολιτιστικής αποστολής», έλαβε χώρα το 1532 και οδήγησε στην κατάλυση της αυτοκρατορίας των Ίνκας, στην κατάκτηση εδαφών και κυρίως στην περιθωριοποίηση και υποβάθμιση της τοπικής γνώσης (Ramírez, 2016, σελ. 33-36). Το Περού ανεξαρτητοποιήθηκε το 1821, ωστόσο, προκύπτει το ερώτημα αν πράγματι χειραφετήθηκε από την αποικιακή κυριαρχία.
Το Περού αν και, αποτίναξε τα δεσμά της ισπανικής κυριαρχίας, ωστόσο, η δυτική επιρροή συνέχισε να υπάρχει όχι πλέον με την μορφή ενός πολιτικού συστήματος, αλλά μέσω των δυτικών προτύπων νεωτερικότητας, εκπαίδευσης, επιστήμης και κοινωνικών ιεραρχιών. Η δυτική γνώση διατήρησε την υπεροχή της ως πρότυπο του ορθολογισμού και της επιστημονικής εγκυρότητας, ενώ η αυτόχθονη γνώση υποβαθμίστηκε σε επίπεδο λαϊκών παραδόσεων (Quijano, 2007, σελ. 168-178). Ταυτόχρονα, εδραιώθηκε η αποικιακότητα της γνώσης η οποία, νοείται ως η παγίωση ενός ευρωκεντρικού επιστημολογικού συστήματος που καθορίζει το ποιος δικαιούται να παράγει την γνώση και ποια γνώση θεωρείται έγκυρη με αποτέλεσμα την παγίωση της επιστημολογικής κυριαρχίας της Δύσης και την υποτίμηση της αυτόχθονης. (Quijano, 2007, σελ. 168-178).
Οι ιθαγενείς πληθυσμοί είχαν αναπτύξει σύνθετα συστήματα γνώσεων θεμελιωμένα σε εμπειρικές και κοσμολογικές αντιλήψεις που συνέδεαν τον άνθρωπο με ένα ευρύτερο φυσικό περιβάλλον και διαφοροποιούνταν από τη δυτική αντίληψη περί ορθολογικότητας (Barrett, 2026, σελ.3-5). Μέσα από τη διαγενεακή εμπειρία, οι αυτόχθονες πληθυσμοί είχαν προσαρμοστεί στον τόπο τους αντιμετωπίζοντας τα ακραία και ποικιλόμορφα υψομετρικά κλίματα των Άνδεων, με μηχανισμούς που συνδύαζαν την ανθεκτικότητα, τη βιωσιμότητα και τον πολιτισμό (Potter et al., 2025). Πιο συγκεκριμένα, είχαν σημειώσει σημαντικές καινοτομίες στη φαρμακευτική πρακτική με 178 φαρμακευτικά είδη στην κοιλάδα Ουάιλας από κοινότητες της Κέτσουα(Gonzales de la Cruz et al., 2014), στη γεωργία (με καλλιέργεια σε αναβαθμίδες, 4.000 είδη πατάτας στις Άνδεις κ.λ.π.), στη διαχείριση νερού και σπόρων, στην κοινωνική οργάνωση (με τα συστήματα καταγραφής κιπού/ «quipu») και στην αστρονομία.
Με την αποικιοποίηση της γνώσης, οι αυτόχθονες κοσμολογίες επαναπροσδιορίστηκαν ως θρησκευτική πλάνη ή ειδωλολατρία. Παράλληλα, εδραιώθηκαν οι γλωσσικές ιεραρχίες οι οποίες στιγματίζουν τα ανδεανικά ισπανικά ως εσφαλμένα ή χαμηλότερου κύρους. Κατά συνέπεια, λειτουργούν ως μηχανισμοί αποκλεισμού των αυτοχθόνων, εντείνουν τις ήδη υπάρχουσες διακρίσεις και συνδέονται με στερεότυπα χαμηλού μορφωτικού επιπέδου και φτώχειας (Salcedo Arnaiz, 2020, σελ. 283–314). Υπό το πρίσμα αυτό, η δυτική γνώση παρουσιάζεται ως η καθολική αλήθεια, το ισπανικό εκπαιδευτικό σύστημα και η Καθολική Εκκλησία δεσπόζουν, η ευρωπαϊκή ιστορία σκιαγραφείται ως η μοναδική ιστορία της προόδου και οι γλώσσες Κέτσουα και Αϊμάρα παραγκωνίζονται.
Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, η αποικιοποίηση δεν περιορίστηκε μόνο στην οικονομική και υλική εκμετάλλευση και την αναδιάρθρωση της τοπικής πολιτικής οργάνωσης, αλλά επεκτάθηκε και στην επιστημονική περιθωριοποίηση των αυτοχθόνων. Ειδικότερα, δυτικοί φορείς ή οι περουβιανές ελίτ εξακολουθούν έως σήμερα να αποσπούν, να εργαλειοποιούν και να καρπώνονται τοπικούς πόρους και γνώσεις χωρίς οι αυτόχθονες να αποκομίζουν αντίστοιχα οφέλη και αναγνώριση. Η επιστημονική εξάρτηση συντηρείται καθώς οι ελίτ του Περού σπουδάζουν σε δυτικά πανεπιστήμια και όταν επιστρέφουν αναπαράγουν τα δυτικά γνωσιολογικά πρότυπα (Farid Alatas, 2024, σελ. 3-6). Επιπλέον, το Περού δεν αναγνωρίζεται ως αυτοτελής χώρος παραγωγής θεωρίας, αλλά, ως πεδίο εφαρμογής ξένων επιστημονικών προσεγγίσεων. Αυτό προκύπτει εξ αιτίας της παγκόσμιας ιεραρχίας της γνώσης, όπου η ανάπτυξη θεωριών πραγματοποιείται στα πανεπιστήμια του Βορρά, ενώ ο παγκόσμιος Νότος περιορίζεται στον ρόλο του εμπειρικού παραδείγματος που απλώς δοκιμάζει θεωρίες άλλων.
Η γνώση δεν είναι ουδέτερη, ούτε αποκομμένη από την κυβερνητική εξουσία αλλά συνδέεται άρρηκτα με αυτή, με συνέπεια, η γνωσιακή ιεράρχηση να μην περιορίζεται μόνο στο επιστημονικό πεδίο, αλλά να συμβάλλει στην αναπαραγωγή των ανισοτήτων(Quijano, 2007, σελ. 173-174). Ακόμα και μετά την ανεξαρτητοποίηση του Περού, διατηρήθηκαν οι δομές εξουσίας βάσει των οποίων οι ευρωπαϊκής καταγωγής ελίτ θεωρούνταν φορείς πολιτισμού και γνώσης, ενώ οι γνώσεις των αυτοχθόνων συνέχισαν να υποτιμούνται. Η κοινωνία λειτουργεί μέσα από νόρμες της κυρίαρχης τάξης, με αποτέλεσμα οι ομιλητές των γλωσσών Κέτσουα και Αϊμάρα να υπόκεινται σε διακρίσεις και φυλετικές κατηγοριοποιήσεις. Αυτές τους οδηγούν σε κοινωνικό αποκλεισμό και στην αποστέρηση ευκαιριών από την πολιτική εξουσία (Zavala & Almeida, 2022, σελ. 513-515), η οποία συγκεντρώνεται στις ελίτ των αστικών κέντρων.
Απόκλιση σημειώνεται και στις αντιλήψεις περί ανάπτυξης, όπου βάσει δυτικών προτύπων, το κράτος ενστερνίζεται νεοφιλελεύθερες πρακτικές ενώ οι αυτόχθονες πιο οικοκεντρικές. Αφενός, το περουβιανό κράτος αντιλαμβάνεται την φύση ως ένα οικονομικό κεφάλαιο το οποίο αποφέρει κέρδη οικονομικής μεγέθυνσης, ενίσχυσης ανταγωνιστικότητας και εμπορευματοποίησης φυσικών πόρων. Σε αντιδιαστολή με το κράτος, οι αυτόχθονες δίνουν έμφαση στην έννοια του Buen Vivir (Sumak Kawsay), η ανάπτυξη αποτυπώνεται ως η αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου-γης, η γη συνδέεται με την πνευματικότητα και τον πολιτισμό και διατηρείται στο πέρασμα των γενεών (Quick & Spartz, 2018, σελ. 757–766).
Η αποικιοκρατία της γνώσης δεν συνιστά απλώς ένα κατάλοιπο του αποικιακού παρελθόντος, αλλά, διατηρείται μέσω της εσωτερικής αποικιοκρατίας η οποία αποτελεί ουσιαστικά δομή εκμετάλλευσης των ετερογενών πολιτισμικών ομάδων και επιφέρει ποικίλες επιπτώσεις. Καταρχάς, παρατηρείται, η απόσπαση ιδεών οι οποίες ανασυντίθενται στον Βορρά, αναβαθμίζονται και επιστρέφουν στην Λατινική Αμερική χωρίς να προσδίδουν κύρος στους αρχικούς παραγωγούς (Baptiste Godrie, 2025). Κατ’ επέκταση, σημειώνεται το φαινόμενο της βιοπειρατείας δηλαδή διάφοροι ερευνητικοί και επιχειρηματικοί φορείς ιδιοποιούνται ή αξιοποιούν εμπορικά τους πόρους και την παραδοσιακή γνώση των αυτοχθόνων προς όφελος τους και έτσι αναπαράγονται οι κοινωνικές ανισότητες. (Hak Hepburn, 2021, σελ. 151-153).
Με την αποσιώπηση γνωστικών παραδόσεων, η δυτική γνώση απέκτησε οικουμενική εμβέλεια με αποτέλεσμα οι τοπικές γλώσσες να ατονούν, οι γνώσεις των Κέτσουα και Αϊμάρα να υποβαθμίζονται, να αποδυναμώνεται η συλλογική μνήμη, ολόκληρες πολιτισμικές ομάδες σταδιακά να υφίστανται διάβρωση της ταυτότητας τους και να υποδαυλίζονται οι κοινωνικές αντιθέσεις. Όσον αφορά τις περιβαλλοντικές συνέπειες, με την υποτίμηση της αυτόχθονης γνώσης παραμερίζονται χρήσιμες και βιώσιμες πρακτικές αξιοποίησης της γης που θα ήταν επωφελείς και για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, όπως την προσαρμογή σε διαφορετικά κλίματα, την διαφύλαξη της βιοποικιλότητας και την πρόβλεψη καιρικών συνθηκών (Gomel-Apaza et al., 2023).
Η άρση της αποικιοκρατίας της γνώσης μπορεί να επιτευχθεί με την ενσωμάτωση της αυτόχθονης τεχνογνωσίας η οποία, αξιοποιείται σε ορεινές πόλεις των Άνδεων έως σήμερα, γεγονός που θα αποβεί λυσιτελές για ολόκληρη την υφήλιο. Πρώτον, παρόλο που η κλιματική αλλαγή συνιστά μια πρόκληση για την σύγχρονη κοινωνία, οι γηγενείς έχουν ξαναβρεθεί αντιμέτωποι με τα απαιτητικά περιβάλλοντα των Άνδεων με έντονες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις. Αναλυτικότερα, κατασκευάζουν τις αναβαθμίδες, παραδοσιακά αρδευτικά συστήματα σε ορεινές πλαγιές, που διευκολύνουν την διαχείριση και την πρόληψη της απώλειας νερού και εδάφους (Willems et al., 2021, σελ. 2-4). Επίσης, συμβάλλουν στην ενίσχυση της γεωργικής παραγωγικότητας, της πολυκαλλιέργειας και στην αγροτική παραγωγή χωρίς την χρήση φυτοφαρμάκων.
Επιπρόσθετα, έχουν δημιουργήσει τα qochas (κότσας), φυσικές ή τεχνητές λίμνες, οι οποίες αποτελούν συστήματα διατήρησης νερού με στόχο τη βελτίωση της γονιμότητας του εδάφους και κρίνονται ιδιαίτερα χρήσιμες σε περιβάλλοντα που μαστίζονται από έντονες ξηρασίες και πλημμύρες (Carrasco-Torrontegui et al., 2021). Οι αυτόχθονες πληθυσμοί εφαρμόζουν παραδοσιακές πρακτικές στον τομέα της γεωργίας αντιμετωπίζοντας επιτυχώς την μεταβλητότητα του κλίματος, διατηρώντας την βιοποικιλότητα, εξασφαλίζοντας τρόφιμα με μικροθρεπτικά συστατικά και εδραιώνοντας τη βιώσιμη γεωργία με την φυσική λίπανση και την πολυκαλλιέργεια (Sarapura & Hoddy, 2022).
Η αποικιοκρατία της γνώσης στο Περού αποτελεί μια κληρονομιά της ισπανικής κυριαρχίας, η οποία αναπαράγεται ως σήμερα, μέσω των πανεπιστημίων, αναγνωρίζοντας την καθολικότητα των δυτικών επιστημών, υποτιμώντας την αυτόχθονη γνώση και νομιμοποιώντας την οικονομική εκμετάλλευση. Το πανεπιστήμιο μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός αναπαραγωγής ευρωκεντρικών επιστημολογικών ιεραρχιών μέσω της δυτικής βιβλιογραφίας και της μη ενσωμάτωσης ανδεανών φιλοσοφιών. Παράλληλα, οι τοπικοί διανοούμενοι έχουν αυτοαποικιοποιηθεί, σαν να θεωρούν ότι η σκέψη και η καινοτομία προϋποθέτουν τη δυτική επιστήμη ως σφραγίδα εγκυρότητας (Mingolo, 2012).
Ποικίλες προσεγγίσεις έχουν εκφραστεί με αντικείμενο την αποαποικιοποίηση της γνώσης στο Περού, όπως η πολυκαθολικότητα, δηλαδή ισοτιμία πολλών μορφών γνώσης με την πολλαπλή νοηματοδότηση του κόσμου (Mignolo, 2018, σελ. ix–xvi). Προτείνεται η αναγνώριση της γεωπολιτικής της γνώσης, η οποία διαμορφώνει μια ιεράρχηση γνώσεων ανάλογα με την γεωγραφική και ιστορική αφετηρία παραγωγής τους (Mingolo, 2002, σελ. 57-96). Ο Acosta υποστηρίζει ότι η φιλοσοφική σκέψη οφείλει να ξεκινά από τις συγκεκριμένες ιστορικές εμπειρίες των λαών της Λατινικής Αμερικής και όχι από αφηρημένα ευρωπαϊκά πρότυπα (Acosta Y., 2009-2010, σελ. 7-10).
Εξέχουσας σημασίας είναι η επιστημολογική αποαποικιοποίηση με την αναγνώριση της πολυμορφίας του ορθολογισμού και την διαπολιτισμική ανταλλαγή εμπειριών χωρίς την απαξίωση της δυτικής σκέψης (Quijano, 2007, σελ. 176-178). Ωστόσο, έχουν επιρριφθεί ευθύνες σε μετααποικιακούς θεωρητικούς, οι οποίοι χρησιμοποιούν σύνθετο λεξιλόγιο με κίνδυνο αυτή η θεωρία να μεταβληθεί σε ακαδημαϊκή και να αποκοπεί από τα πολιτικά κινήματα (Rivera Cusicanqui, 2012, σελ.104-105).
Ασφαλώς, έχει καταγραφεί πρόοδος στο Περού εξαιτίας πολιτικών όπως η Διαπολιτισμική Δίγλωσση Εκπαίδευση με προσήλωση στην πολιτισμική κληρονομιά και τα σχολικά εγχειρίδια που εκπονούνται με συμμετοχή δίγλωσσων επαγγελματιών. Από το 2014 έως το 2024, το Υπουργείο Παιδείας έχει αναπτύξει εκπαιδευτικό υλικό σε 42 μητρικές γλώσσες και 6 ποικιλίες Κέτσουα (MINEDU – Materiales educativos en Educación Intercultural Bilingüe) και τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί η έρευνα για την Κέτσουα και την Αϊμάρα και η ανταλλαγή απόψεων με τους αυτόχθονες. Ωστόσο, η θεσμική αναγνώριση και προσπάθεια για την συμπεριληπτικότητα δεν συνεπάγονται απαραίτητα με πρόοδο στον μετασχηματισμό των υφιστάμενων ιεραρχιών της γνώσης.
Εν κατακλείδι, η αποικιοκρατία της γνώσης δεν αποτελεί απλώς κληρονομιά του αποικιακού παρελθόντος, αλλά είναι ένα σύγχρονο φαινόμενο που αναπαράγει ιεραρχίες γνώσης μέσω των θεσμών, της εκπαίδευσης, της γλώσσας, της επιστημονικής παραγωγής και των οικονομικών πρακτικών. Οι εξορυκτικές πολιτικές και οι κοινωνικές ανισότητες λειτουργούν ως βασικοί μηχανισμοί διατήρησης αυτών των ιεραρχιών, περιθωριοποιώντας τη αυτόχθονη γνώση και ενισχύοντας τη επιστημονική εξάρτηση. Συμπερασματικά, η αποαποικιοποίηση της γνώσης δεν επιτυγχάνεται μόνο μέσω των ακαδημαϊκών και θεωρητικών προσεγγίσεων, αλλά προϋποθέτει την δημοκρατικοποίηση της κοινωνίας.
Βιβλιογραφία:
Ramírez, S. E. (2016). Land and Tenure in Early Colonial Peru: Individualizing the Sapci, “That Which is Common to All”. Legal Encounters on the Medieval Globe (vol. 2, issue 2), Arc Humanities Press. Σελ. 33-36. Διαθέσιμο σε: Land and Tenure in Early Colonial Peru: Individualizing the Sapci, “That Which is Common to All”
Quijano A. (2007). “Coloniality and Modernity/Rationality,” Cultural Studies, vol. 21, no. 2–3, σελ. 168–178, Διαθέσιμο σε: 10.1080/09502380601164353
Daniela Salcedo Arnaiz. (2020). Andean Spanish and Provinciano identity, Language attitudes and linguistic ideologies towards Andean Migrants in Lima, Peru το Hispanic Contact Linguistics: Theoretical, methodological and empirical perspectives, σελ. 283-314, Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1075/ihll.22.12sal
Syed Farid Alatas (2024). The Coloniality of Knowledge and the AutonomousKnowledge Tradition, Sociology Compass, 18(8), σελ. 3-6, Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1111/soc4.13256
Zavala V. & Almeida C. (2022). “Motoso y terruco”: ideologías lingüísticas y racialización en la política peruana. Lexis, 46(2), σελ. 513-515, Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.18800/lexis.202202.002
Joe Quick and James T. Spartz (2018). On the Pursuit of Good Living in Highland Ecuador: Critical Indigenous Discourses of Sumak Kawsay, Latin American Research Review, 53(4), σελ. 757–766, Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.25222/larr.132
Baptiste Godrie(2025). Resisting Scientific Extractivism: A Post-Extractivist Policy of Knowledge Production with Marginalised Communities. Gateways: International Journal of Community Research and Engagement 18(1). Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.5130/ijcre.v18i1.9326
Gomel-Apaza, Jorge Ishizawa-Oba, Rafael Evelio Granados-Carbajal, Adam Gamwell (2023). Uses of traditional knowledge for the conservation of agrobiodiversity in adaptation to climate change in indigenous communities of Puno, Peru. Revista Espiga 22(46), σελ. 142-143 και 155-158, Διαθέσιμο σε: http://dx.doi.org/10.22458/re.v22i46.5016
Amaya Carrasco-Torrontegui, Carlos Andres Gallegos-Riofrío, Florencio Delgado-Espinoza, Mark Swanson (2021). Climate Change, Food Sovereignty, and Ancestral Farming Technologies in the Andes. Current Developments in Nutrition, 5(Supplement_4). σελ. 54–60. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1093/cdn/nzaa073
Sarapura-Escobar S. & Hoddy E. T. (2022). Safeguarding the land to secure food in the highlands of Peru: The case of Andean peasant producers. Frontiers in Sustainable Food Systems(6, 787600). Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.3389/fsufs.2022.787600
Mignolo W. D. (2018). Constructing the Pluriverse: The Geopolitics of Knowledge. Foreword: On pluriversality and multipolarity, σελ. ix–xiv, Duke University Press. Διαθέσιμο σε: 10.1515_9781478002017-001 (1).pdf
Mignolo, W. D. (2002). The Geopolitics of Knowledge and the Colonial Difference. The South Atlantic Quarterly, 101(1). Σελ. 57–96, Διαθέσιμο σε: waltermignolo.pdf
Quijano, A. (2007). Cultural Studies, vol.21(2–3), Coloniality and modernity/rationality. Σελ. 176–178. Διαθέσιμο σε: Quijano_Anibal_1992_2007_Coloniality_and_Modernity_Rationality.pdf
Rivera Cusicanqui, S. (2012). Ch’ixinakax utxiwa: A reflection on the practices and discourses of decolonization. The South Atlantic Quarterly, 111(1). σελ. 104–105, Διαθέσιμο σε: 10.1215/00382876-1472612 / 8957-3.indd
- Clark Barrett. (2026). Southern Epistemologies: Knowledge, Wisdom, and Understanding in the Andes and Western Amazon. Κεφάλαιο 1 Indigenous Epistemologies and Their Others, H. Clark Barrett, σελ. 3-5, Διαθέσιμο σε: Southern Epistemologies – HAU Books
Charlotte Potter, Silvia Sarapura-Escobar, Israel Navarrete & Raul Ccanto (2025). “Local and indigenous knowledge systems in the Peruvian Andes: turno cultivation in the Campesino communities of Huancachi and Quilcas”. Frontiers in Sustainable Food Systems (9, 1702404). Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.3389/fsufs.2025.1702404
Michelle L. Hack Hepburn. (2021). Protegiendo los derechos de propiedad intelectual y el conocimiento ecológico tradicional: una mirada crítica a la Ley 27811 del Perú, Anthropologica, 39(46). Σελίδα 151-153, Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.18800/anthropologica.202101.005
Willems Β., Leyva-Molina WM, Taboada-Hermoza R., Bonnesoeur V., Román F., Ochoa-Tocachi BF, Buytaert W., Walsh D. (2021). Impactos de andenes y terrazas en el agua y los suelos: ¿qué sabemos? Resumen de políticas, Proyecto “Infraestructura Natural para la Seguridad Hídrica”, Forest Trends, Lima, Perú. Σελίδα 2-4, Διαθέσιμο σε: 10.13140/RG.2.2.21449.26729
Αcosta Y. (2009-2010). dialéctica, nueva época, 33(42). la constitución del sujeto en la filosofía latinoamericana. σελ. 7-10, Διαθέσιμο σε: Dialectica_42_2009-10.pdf
MINEDU – Materiales educativos en Educación Intercultural Bilingüe (2026). Educación Intercultural Bilingüe (EIB). Διαθέσιμο σε: Educación Intercultural Bilingüe (EIB) – Materiales educativos en educación intercultural bilingüe – Orientación – Ministerio de Educación – Plataforma del Estado Peruano
Mignolo W. (2012). Delinking, Decoloniality & Dewesternization: συνέντευξη με τον Walter Mignolo (Part II). Συνέντευξη με τον Christopher Mattison. Critical Legal Thinking. Διαθέσιμο σε: Delinking, Decoloniality & Dewesternization: Interview with Walter Mignolo (Part II)
Mercedes Gonzales de la Cruz, Severo Baldeón Malpartida, Hamilton Beltrán Santiago, Valérie Jullian, Geneviève Bourdy (2014). Hot and cold: Medicinal plant uses in Quechua speaking communities in the high Andes (Callejón de Huaylas, Ancash, Perú). Journal of Ethnopharmacology. 155(2). Διαθέσιμο σε: 10.1016/j.jep.2014.06.042
Luis Fabini. Untitled, from the series “Harvest”. The Independent Photographe. Διαθέσιμο σε: Peru in 10 Iconic Images | The Independent Photographer