Γράφει η Βράιλα Μιχαέλα
Το European Digital Identity Wallet (εφεξής EUDI Wallet), δηλαδή το Ευρωπαϊκό Πορτοφόλι Ψηφιακής Ταυτότητας, αποτελεί μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής ΕΕ) προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Βασική φιλοδοξία της ΕΕ αποτελεί η δημιουργία ενός ασφαλούς και διαλειτουργικού πλαισίου ψηφιακής ταυτοποίησης των πολιτών, των κατοίκων και των επιχειρήσεων όλων των κρατών-μελών. Ως αποτέλεσμα, ο χρήστης θα είναι σε θέση να αποθηκεύει, να διαχειρίζεται και να επιδεικνύει ψηφιακά στοιχεία ταυτότητας, όπως ηλικία, άδεια οδήγησης, επαγγελματική ιδιότητα ή τίτλους σπουδών, τόσο σε δημόσιες όσο και σε ιδιωτικές υπηρεσίες εντός της ΕΕ (European Parliament & Council of the European Union, 2024). Παρά τις θετικές πτυχές του εγχειρήματος, δεν εκλείπουν οι προκλήσεις, οι οποίες χρήζουν αντιμετώπισης, όπως η προστασία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων των χρηστών.
Η ΕΕ επιχειρεί, με τη θεσμοθέτηση του EUDI Wallet, να ανταποκριθεί στις αναδυόμενες προκλήσεις της ψηφιακής εποχής, δίνοντας λύση σε ένα πραγματικό πρόβλημα, δηλαδή την ανάγκη για ασφαλή, αξιόπιστη, εύκολη και διασυνοριακή ταυτοποίηση. Άλλωστε, ολοένα και περισσότερες δομές και οργανισμοί επιλέγουν να προσφέρουν ψηφιακές υπηρεσίες, όπως δημόσιες αρχές, πανεπιστήμια, ασφαλιστικοί φορείς, τραπεζικά ιδρύματα, πλατφόρμες και ιδιωτικές επιχειρήσεις. Επομένως, η ψηφιακή ταυτότητα αποτελεί το «διαβατήριο» του πολίτη, προσφέροντάς του πρόσβαση στο νέο ψηφιακό οικοσύστημα. Ωστόσο, το ερώτημα που γεννάται είναι υπό ποιους όρους θα λειτουργεί η διαδικασία ταυτοποίησης και ποιος θα έχει τον πραγματικό έλεγχο των δεδομένων.
Η θεσμοθέτηση του EUDI Wallet εντάσσεται στο ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο της ΕΕ για την ψηφιακή ταυτοποίηση. Η νομική του βάση βρίσκεται στον Κανονισμό eIDAS, δηλαδή στον Κανονισμό (ΕΕ) 910/2014, ο οποίος εισήγαγε τις ρυθμίσεις για την ηλεκτρονική ταυτοποίηση και τις υπηρεσίες εμπιστοσύνης για τις ηλεκτρονικές συναλλαγές εντός της εσωτερικής αγοράς. Η αυξανόμενη, όμως, χρήση ηλεκτρονικών υπηρεσιών, τόσο δημόσιων όσο και ιδιωτικών, δημιούργησε την ανάγκη αναθεώρησης του θεσμικού πλαισίου. Με τον νεότερο Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1183, γνωστό ως eIDAS 2.0, η ΕΕ προχώρησε στην αναθεώρηση και επέκταση του θεσμικού πλαισίου, με την εισαγωγή του EUDI Wallet, ως βασικού εργαλείου ψηφιακής ταυτοποίησης στοχεύοντας στην ενίσχυση της διαλειτουργικότητας των κρατών-μελών (European Parliament & Council of the European Union, 2024).
Η θεσμική αυτή εξέλιξη συνδέεται άμεσα με την ευρύτερη συζήτηση περί ευρωπαϊκής ψηφιακής κυριαρχίας. Αυτό σημαίνει ότι το πορτοφόλι μπορεί να λειτουργήσει ως ευρωπαϊκή απάντηση στην εξάρτηση από ιδιωτικές τεχνολογικές πλατφόρμες ταυτοποίησης. Η ανάλυση, επομένως, δεν πρέπει να περιορίζεται στο αν το σύστημα είναι χρήσιμο, αλλά να εξετάζει αν το ευρωπαϊκό μοντέλο ψηφιακής ταυτότητας ενισχύει την αυτονομία του πολίτη και τη θεσμική λογοδοσία.
Ιδιαίτερη θέση στην ευρωπαϊκή νομοθεσία κατέχει η προστασία της ιδιωτικότητας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να προσαρμοστεί η λειτουργία και η χρήση του EUDI Wallet. Καθίσταται πως το ψηφιακό πορτοφόλι θα περιλαμβάνει ευαίσθητες πληροφορίες, όπως στοιχεία ταυτότητας, άδεια οδήγησης, τίτλους σπουδών, επαγγελματική ιδιότητα και αποδεικτικά ηλικίας (European Commission, 2026). Οι πληροφορίες αυτές αποτυπώνουν, αναμφίβολα, κρίσιμες πτυχές της κοινωνικής, επαγγελματικής και οικονομικής ιδιότητας ενός ατόμου και συνδέονται άμεσα με την προσωπικότητά του. Η συγκέντρωση, λοιπόν, ή χρήση τους μέσω ενός ενιαίου ψηφιακού περιβάλλοντος αυξάνει την ανάγκη για ισχυρές εγγυήσεις. Για τον λόγο αυτό, η ιδιωτικότητα πρέπει να θεωρηθεί προϋπόθεση νομιμοποίησης του συστήματος και όχι απλή τεχνική παράμετρος.
Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (εφεξής GDPR) παρέχει το βασικό κανονιστικό πλαίσιο για την αξιολόγηση του EUDI Wallet. Ο GDPR κατοχυρώνει αρχές όπως ο περιορισμός του σκοπού, η ελαχιστοποίηση των δεδομένων, η διαφάνεια, η ακεραιότητα και η εμπιστευτικότητα της επεξεργασίας, όπως επίσης και η λογοδοσία (European Parliament & Council of the European Union, 2016). Γίνεται κατανοητό πως η αρχή της ελαχιστοποίησης είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για ένα ψηφιακό πορτοφόλι, αφού όταν ένας πολίτης χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι ενήλικος, η γνωστοποίηση πλήρους ημερομηνίας γέννησης ή αριθμού ταυτότητας υπερβαίνει τον σκοπό της επεξεργασίας. Η επιβεβαίωση ότι πληροί το απαιτούμενο ηλικιακό όριο αρκεί. Αντίστοιχα, ο Ευρωπαίος Επόπτης Προστασίας Δεδομένων (EDPS) αναφέρει ότι στην επαλήθευση ηλικίας δεν είναι αναγκαία η αποκάλυψη της ημερομηνίας γέννησης, εφόσον μπορεί να κοινοποιηθεί μόνο το σχετικό χαρακτηριστικό ή η τιμή που αποδεικνύει το ηλικιακό όριο (European Data Protection Supervisor, 2025).
Μια από τις βασικές προκλήσεις που η ΕΕ καλείται να αντιμετωπίσει, αφορά την υπερβολική αποκάλυψη δεδομένων. Συγκεκριμένα, ο EDPS επισημαίνει ότι τo EUDI Wallet, εξαιτίας της ευκολίας στη χρήση του, είναι πιθανόν να οδηγήσει σε ακούσια κοινοποίηση περισσότερων προσωπικών δεδομένων, σε σχέση με αυτά που απαιτούνται για τη χρήση μιας υπηρεσίας (European Data Protection Supervisor, 2025). H πρόσφατη μελέτη των Zingg et al. ενισχύει αυτή την ανησυχία, καθώς δείχνει ότι οι χρήστες συχνά δυσκολεύονται να αποφασίσουν ποια διαπιστευτήρια πρέπει να παραχωρήσουν, με αποτέλεσμα να μοιράζονται περισσότερα δεδομένα από όσα είναι απαραίτητα (Zingg et al., 2026). Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την αδυναμία του χρήστη, αλλά συνδέεται με την αδυναμία σχεδιασμού του συστήματος. Συνεπώς, το EUDI Wallet, στο πλαίσιο προστασίας της ιδιωτικότητας, θα πρέπει να καθοδηγεί τον χρήστη προς την ελάχιστη αναγκαία κοινοποίηση πληροφοριών και ταυτόχρονα να περιορίζει τον φορέα από την απαίτηση δεδομένων που υπερβαίνουν το αναγκαίο μέτρο.
Σε συνέχεια αυτής της προβληματικής, ανακύπτει η πρόκληση της δυνατότητας συσχέτισης συναλλαγών. Σύμφωνα με τον EDPS, η συστηματική διασύνδεση των χρήσεων μπορεί να οδηγήσει σε ένα λεπτομερές ψηφιακό προφίλ (European Data Protection Supervisor, 2025). Με άλλα λόγια, ένας πολίτης μπορεί να χρησιμοποιήσει το ψηφιακό πορτοφόλι του για να κάνει χρήση υπηρεσιών στον δημόσιο τομέα, για να πραγματοποιήσει τραπεζικές συναλλαγές, πανεπιστημιακές διαδικασίες, επαγγελματικές υπηρεσίες ή για την είσοδο σε ιδιωτικές πλατφόρμες. Η απάντηση της ΕΕ βρίσκεται στο Πλαίσιο Αναφοράς και Αρχιτεκτονικής (Architecture and Reference Framework- ARF) του EUDI Wallet, το οποίο αντιμετωπίζει αυτή την ανησυχία ως ζήτημα σχεδιασμού, επισημαίνοντας ότι η αρχιτεκτονική πρέπει να ενσωματώνει τις αρχές προστασίας της ιδιωτικότητας, την επιλεκτική κοινοποίηση δεδομένων και μέτρα αποτροπής της παρακολούθησης από φορείς που βασίζονται στα δεδομένα, στους παρόχους ταυτοποίησης ή παρόχους διαπιστευτηρίων (European Digital Identity Cooperation Group, 2026).
Σε άμεση συνάρτηση με τα ως άνω ζητήματα της υπερβολικής αποκάλυψης και της συσχέτισης συναλλαγών, απαραίτητο στοιχείο αποτελεί η συγκατάθεση του χρήστη, χωρίς, όμως, να είναι επαρκής από μόνη της. Πιο συγκεκριμένα, σε σύνθετα ψηφιακά περιβάλλοντα, ο χρήστης καλείται να αποδεχτεί αιτήματα κοινοποίησης δεδομένων, χωρίς, βέβαια, να αντιλαμβάνεται πλήρως το εύρος των δεδομένων που μοιράζεται και την αναγκαιότητα των πληροφοριών που κοινοποιεί. Η έρευνα των Zingg et al. (2026), επισημαίνει ότι οι χρήστες χρειάζονται καθοδήγηση και υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων κοινοποίησης, επειδή η αυτονομία χωρίς κατανοητή πληροφόρηση μπορεί να καταλήξει σε τυπικό και όχι ουσιαστικό έλεγχο. Επομένως, η προστασία της ιδιωτικότητας θα πρέπει να ενσωματωθεί στον σχεδιασμό του πορτοφολιού. Ο χρήστης, δηλαδή, θα πρέπει να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες όπως, ποια δεδομένα του ζητούνται, ποιος τα ζητά, για ποιον σκοπό και εάν υπάρχει λιγότερο παρεμβατικός τρόπος ταυτοποίησης.
Εξίσου σημαντική παράμετρο σε σχέση με τη λειτουργία και τη χρήση του EUDI Wallet αποτελεί η κυβερνοασφάλεια. Ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (European Union Agency for Cybersecurity – ENISA) αναφέρει ότι η πιστοποίηση του EUDI Wallet συνδέεται με τη δημιουργία ενός εναρμονισμένου και ασφαλούς πλαισίου ψηφιακής ταυτότητας, με έμφαση στην εμπιστοσύνη, στον έλεγχο του χρήστη και στη διαλειτουργικότητα (European Union Agency for Cybersecurity, 2024). Μάλιστα, μια περίπτωση σοβαρής παραβίασης θα είχε συνέπειες που υπερβαίνουν την απώλεια δεδομένων ενός λογαριασμού και θα μπορούσε να πλήξει την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού μοντέλου ψηφιακής διακυβέρνησης. Η ασφάλεια, επομένως, λειτουργεί ως θεσμική προϋπόθεση εμπιστοσύνης και όχι ως τεχνική λεπτομέρεια. Επιπροσθέτως, η συνεχής αξιολόγηση των κινδύνων και η τακτική ενημέρωση των συστημάτων είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση νέων απειλών. Μόνο διαμέσου μιας δυναμικής και προσαρμοστικής προσέγγισης είναι δυνατόν να διασφαλιστεί η μακροχρόνια αξιοπιστία του EUDI Wallet.
Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια αντιμετώπισης των προκλήσεων διαδραματίζουν οι τεχνολογίες επιλεκτικής αποκάλυψης και τα zero-knowledge proofs. Οι Babel και Sedlmeir συνδέουν τα zero-knowledge proofs με την εφαρμογή της ελαχιστοποίησης δεδομένων, επειδή επιτρέπουν την απόδειξη μιας ιδιότητας χωρίς πλήρη αποκάλυψη των υποκείμενων πληροφοριών (Babel & Sedlmeir, 2023). Με απλούστερους όρους, ο πολίτης θα είναι σε θέση να αποδείξει ότι διαθέτει ένα χαρακτηριστικό ή μια ιδιότητα χωρίς να είναι απαραίτητο να αποκαλύψει ολόκληρο το έγγραφο, το οποίο ενδεχομένως περιλαμβάνει σημαντικά προσωπικά δεδομένα. Η χρήση αυτών των τεχνολογιών, αποσκοπεί στην ανάδειξη της προστασίας της ιδιωτικότητας σε έναν πρακτικό τεχνικό μηχανισμό.
Συνεπώς, η απάντηση στο ερώτημα κατά πόσο τo EUDI Wallet μπορεί να αποτελέσει εργαλείο ψηφιακής κυριαρχίας και ασφαλούς διαλειτουργικής ταυτοποίησης, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία της ιδιωτικότητας και των προσωπικών δεδομένων των πολιτών, είναι σύνθετη αλλά σαφής. Η ΕΕ είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που εμπερικλείει η χρήση του EUDI Wallet μόνο εάν συνδυάσει τις εξής προϋποθέσεις: την ελαχιστοποίηση των δεδομένων, την αποτροπή συσχέτισης συναλλαγών, την ουσιαστική συγκατάθεση, την πιστοποιημένη κυβερνοασφάλεια και την αποτελεσματική εποπτεία των φορέων που ζητούν πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα. Αν οι προϋποθέσεις αυτές εφαρμοστούν ουσιαστικά, το EUDI Wallet μπορεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία και να προσφέρει στον πολίτη μεγαλύτερη ασφάλεια και αυτονομία. Σε αντίθετη περίπτωση, υπάρχει ο κίνδυνος το πορτοφόλι να εξελιχθεί σε μηχανισμό εκτεταμένης συλλογής και αξιοποίησης δεδομένων της καθημερινής ζωής.
Εν κατακλείδι, το EUDI Wallet δεν μπορεί να αξιολογηθεί αποκλειστικά με κριτήριο την πρακτική του χρησιμότητα. Απαιτείται να εξεταστεί ως μια θεσμική επιλογή που επηρεάζει την ισορροπία μεταξύ τεχνολογικής αποδοτικότητας, ασφάλειας, προστασίας της ιδιωτικότητας και δημοκρατικής λογοδοσίας. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1183 θεμελιώνει το νέο πλαίσιο ευρωπαϊκής ψηφιακής ταυτότητας (European Parliament & Council of the European Union, 2024), ενώ ο GDPR καθορίζει τις βασικές αρχές που οφείλουν να διέπουν κάθε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων (European Parliament & Council of the European Union, 2016). Το EUDI Wallet έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί σε πρότυπο δημοκρατικής ψηφιακής διακυβέρνησης, υπό την προϋπόθεση ότι η προστασία της ιδιωτικότητας θα αποτελεί βασικό στοιχείο του σχεδιασμού του. Το ζητούμενο δεν περιορίζεται, λοιπόν, στην απλούστευση της ταυτοποίησης, αλλά επεκτείνεται στη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού ψηφιακού περιβάλλοντος όπου η τεχνολογία ενισχύει την εμπιστοσύνη, τη λογοδοσία και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Βιβλιογραφία / Πηγές
Ακαδημαϊκές πηγές
Babel, M., & Sedlmeir, J. (2023). Bringing data minimization to digital wallets at scale with general-purpose zero-knowledge proofs. arXiv. Διαθέσιμο σε: https://arxiv.org/abs/2301.00823
Zingg, S., Lain, D., Nakatsuka, Y., Kostiainen, K., Bechtold, S., & Čapkun, S. (2026). Credential disclosure in (EU) Digital Identity Wallets: Privacy risks and practical mitigations. arXiv. Διαθέσιμο σε: https://arxiv.org/abs/2606.06354
Πρωτογενείς πηγές της Ευρωπαϊκής Ένωσης
European Parliament & Council of the European Union. (2016). Regulation (EU) 2016/679: General Data Protection Regulation. Official Journal of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj/eng
European Parliament & Council of the European Union. (2024). Regulation (EU) 2024/1183 amending Regulation (EU) No 910/2014 as regards establishing the European Digital Identity Framework. Official Journal of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1183/oj/eng
Επίσημες θεσμικές και τεχνικές πηγές
European Commission. (2026). European Digital Identity. European Commission. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/topics/digital-economy-and-society/european-digital-identity_en
European Data Protection Supervisor. (2025). TechDispatch #3/2025: Digital Identity Wallets. European Data Protection Supervisor. Διαθέσιμο σε: https://www.edps.europa.eu/data-protection/our-work/publications/techdispatch/2025-12-15-techdispatch-32025-digital-identity-wallets_en
European Digital Identity Cooperation Group. (2026). European Digital Identity Wallet Architecture and Reference Framework. European Commission. Διαθέσιμο σε: https://eudi.dev/1.1.0/arf/
European Union Agency for Cybersecurity. (2024). EUDI Wallet: European Union Cybersecurity Certification. ENISA. Διαθέσιμο σε: https://certification.enisa.europa.eu/browse-topic/eudi-wallet_en
Πηγή Εικόνας:
Delasign.com (2022), What is Self-Sovereign Identity (SSI)? Διαθέσιμο σε:
https://www.delasign.com/blog/what-is-ssi/