Προστασία ανηλίκων μέσω τεχνητής νοημοσύνης: το αυστραλιανό νομοθετικό παράδειγμα και η ηλικιακή πρόβλεψη του ChatGPT

Γράφει η Παπαδοπούλου Άντρεα

Ο ανήλικος, λόγω της σωματικής και πνευματικής του ανωριμότητας και αναπτυξιακής ευαλωτότητας, συγκαταλέγεται στα πιο αδύναμα μέλη της κοινωνίας, τόσο σε νομικό όσο και σε κοινωνιολογικό επίπεδο, γεγονός που επιβάλλει την ειδική προστασία και μεταχείρισή του (Σαχσαμάνογλου, 2012). Η διαμόρφωση ενός πλαισίου κανόνων δικαίου και ειδικών προστατευτικών δομών για τη διασφάλιση της επιβίωσης, την ανάπτυξη και την ευημερία του συνιστά θεμελιώδη υποχρέωση της Πολιτείας, η οποία οφείλει να λαμβάνει ιδιαίτερα μέτρα μέριμνας υπέρ αυτών των μελών της κοινωνίας. Μάλιστα, το νομικό σύστημα -σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο- αναγνωρίζει ότι οι ανήλικοι αδυνατούν να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους με συλλογικό και οργανωμένο τρόπο, αφού εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον διαμεσολαβητικό ρόλο των ενηλίκων (Μακρυνιώτη, 1993). Επομένως, εύλογη καθίσταται η θέσπιση ενός πολυεπίπεδου πλέγματος προστατευτικών διατάξεων.

Σε γενικό επίπεδο, η προστασία της παιδικής ηλικίας αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση των κρατών τόσο στο εθνικό όσο και στο διεθνές δίκαιο. Στην ελληνική έννομη τάξη, η προστασία της οικογένειας και της παιδικής ηλικίας κατοχυρώνονται συνταγματικά (Άρθρο 21 του Συντάγματος), ενώ σε επίπεδο ιδιωτικού και ποινικού δικαίου προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις που αποσκοπούν στη διασφάλιση του συμφέροντος του παιδιού και στην ιδιαίτερη μεταχείριση των ανηλίκων. Σε διεθνές επίπεδο, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989) καθιερώνει την αρχή του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού ως βασικό κριτήριο σε κάθε απόφαση που το αφορά, ενώ αντίστοιχη προστασία αναγνωρίζεται και στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 24 ΧΘΔΕΕ).

Η ταχύτατη ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η ολοένα αυξανόμενη χρήση της από τους νέους έχουν μεταβάλει σημαντικά το ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται, ώστε το κανονιστικό αυτό πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερο έρεισμα στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή. Εφαρμογές όπως τα chatbots, τα εργαλεία δημιουργίας κειμένου, εικόνων ή βίντεο, καθώς και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαμορφώνουν σε βάθος τις αντιλήψεις, τη συμπεριφορά και την ψυχική υγεία των εφήβων, επηρεάζοντας ταυτόχρονα τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούν, μαθαίνουν και αλληλεπιδρούν (APA, 2025). Σύμφωνα με δημοσκόπηση του U-Report Greece με θέμα την «Ψυχική υγεία των εφήβων και νέων στη μετά-Covid-19 εποχή», το 56% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι η ψυχική τους υγεία επηρεάστηκε αρνητικά από τα έκτακτα γεγονότα και τις κρίσεις των τελευταίων χρόνων, ωστόσο μόνο το 19% αυτών αναφέρει ότι μίλησε σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας (U-Reporter Greece, 2022-2023).

Οι παράγοντες που συχνά αποτρέπουν τους νέους από την αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας περιλαμβάνουν τον στιγματισμό, το οικονομικό κόστος και την έλλειψη καθοδήγησης (U–Reporter Greece, 2022-2023). Ως αποτέλεσμα, πολλοί στρέφονται σε απρόσωπη βοήθεια μέσω ψηφιακών πλατφορμών, αναζητώντας κατανόηση και στήριξη. Αυτή η τάση έχει οδηγήσει σε διαδοχικά περιστατικά που αποκαλύπτουν την έλλειψη κανονιστικών ρυθμίσεων, δημιουργώντας σημαντικά κενά προστασίας και ενισχύοντας την ευαλωτότητα των νέων, παρέχοντας έρεισμα για ακραίες συμπεριφορές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το πρωτοφανές περιστατικό της αλληλεπίδρασης ενός ανηλίκου με ένα chatbot που φαίνεται να οδήγησε σε αυτοκαταστροφική συμπεριφορά (Hill, 2025). Πιο συγκεκριμένα, το ChatGPT συνέστησε επανειλημμένα στον 16χρονο Άνταμ να μιλήσει σε κάποιον για το πώς αισθανόταν, όμως υπήρξαν και περιπτώσεις κατά τις οποίες τον απέτρεψε από το να ζητήσει βοήθεια, γεγονός που αναδεικνύει τις προκλήσεις εποπτείας και ευθύνης των παρόχων.

Η εμφάνιση τέτοιων περιστατικών και οι σοβαρές επιπτώσεις που ακολουθούν καταδεικνύουν την ανάγκη για νομοθετικές και ρυθμιστικές παρεμβάσεις σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νομοθετική ρύθμιση  της Αυστραλίας, όπου ήδη από τον Νοέμβριο 2024 θέσπισε το «Online Safety Amendment Act (Social Media Minimum Age)»  (Bill 2024), που εισάγει ως υποχρεωτικό ελάχιστο όριο ηλικίας, για τη δημιουργία λογαριασμών σε συγκεκριμένες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, τα 16 έτη. Ο νόμος αυτός, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 10 Δεκεμβρίου 2025, απαγορεύει στους γονείς να παρέχουν συναίνεση για χρήση των πλατφορμών από παιδιά κάτω των 16 ετών. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, η απαγόρευση αυτή κρίθηκε αναγκαία για την προστασία της ψυχικής υγείας και της ευημερίας των παιδιών και εφήβων, καθώς οι κίνδυνοι που συνδέονται με τα κοινωνικά δίκτυα, όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός, το επιβλαβές περιεχόμενο και οι διαδικτυακοί θηρευτές, υπερβαίνουν τα πιθανά οφέλη της χρήσης τους (Unicef Australia, 2025). Αναμφίβολα, η εφαρμογή αυτών των ρυθμίσεων θέτει σαφείς υποχρεώσεις στις πλατφόρμες για την προστασία των ανηλίκων στην Αυστραλία. Η ευθύνη, λοιπόν, για τυχόν παραβίαση των κανόνων βαραίνει αποκλειστικά τις εταιρείες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης αναγκάζοντάς τες να δημιουργήσουν ένα ασφαλέστερο ψηφιακό περιβάλλον που αποτρέπει την κατάχρήση των  υπηρεσιών τους από ανήλικους και περιορίζει τις παραβατικές συμπεριφορές. Ενδεικτικά, τα πρόστιμα για σοβαρές ή επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις μπορούν να φτάσουν έως και 49,5 εκατομμύρια δολάρια Αυστραλίας (LiFO team, 2026). Γίνεται σαφές πως το αυστραλιανό νομοθετικό παράδειγμα αποτελεί πρότυπο για άλλες χώρες, όπως η Δανία, η οποία ανακοίνωσε τον Νοέμβριο 2025 ότι εξασφάλισε συμφωνία για τον αποκλεισμό της πρόσβασης των ανηλίκων κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέτρο που ενδέχεται να θεσπιστεί ως νόμος ( Digitaliseringsministeriet, 2025).

Παράλληλα με τις νομοθετικές πρωτοβουλίες των κρατών, οι πάροχοι τεχνητής νοημοσύνης εφαρμόζουν μέτρα προστασίας για τους νέους χρήστες των πλατφορμών τους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ChatGPT της OpenAI. Όπως περιγράφεται στο Teen Safety Blueprint, ένα πλαίσιο που καθορίζει κατευθυντήριες γραμμές για την ασφαλή χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από εφήβους, και στα Under‑18 Principles for Model Behavior, που προσδιορίζουν τις αρχές που πρέπει να ακολουθεί ένα AI μοντέλο κατά την αλληλεπίδραση με χρήστες κάτω των 18 ετών, η εταιρεία θεωρεί ότι οι νέοι χρήστες δικαιούνται τεχνολογία που διευρύνει τις ευκαιρίες τους και παράλληλα προστατεύει την ευημερία τους (OpenAI, 2026).

Η πλατφόρμα ορίζει ότι οι χρήστες πρέπει να είναι τουλάχιστον 13 ετών ή να έχουν συμπληρώσει το κατώτατο όριο ηλικίας που απαιτείται στη χώρα τους, για να συναινέσουν στη χρήση των υπηρεσιών. Η εγγραφή απαιτεί ακριβείς και πλήρεις πληροφορίες, με ευθύνη του χρήστη για τις δραστηριότητες του λογαριασμού, αποτρέποντας την κοινοποίηση ή χρήση του από τρίτους. Επιπλέον, οι γονείς μπορούν να προσαρμόσουν την εμπειρία του εφήβου τους μέσω των εργαλείων γονικού ελέγχου, τα οποία περιλαμβάνουν τον καθορισμό «ήσυχων ωρών» κατά τις οποίες το ChatGPT δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, τον έλεγχο λειτουργιών όπως η μνήμη ή η εκπαίδευση του μοντέλου, καθώς και τη λήψη ειδοποιήσεων εάν εντοπιστούν σημάδια οξείας ψυχικής δυσφορίας (OpenAI, 2026). Παράλληλα, η OpenAI έχει εισάγει εργαλεία εποπτείας και ειδοποιήσεις για την πρόληψη αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών και εφαρμόζει τεχνολογία «πρόβλεψης ηλικίας» (age prediction), η οποία αναλύει τη συμπεριφορά του λογαριασμού (π.χ. ώρες χρήσης, θέματα συζήτησης) και ενεργοποιεί αυτόματα πρόσθετα φίλτρα για χρήστες κάτω των 18 ετών (OpenAI, 2026).

Η προσέγγιση του ChatGPT στις συνομιλίες με εφήβους καθοδηγείται από βασικές αρχές ασφάλειας και υπευθυνότητας. Πρωταρχικό μέλημα της εταιρίας, είναι η προστασία της ασφάλειας των νέων, καθώς η πλατφόρμα ενθαρρύνει την αναζήτηση στήριξης από την οικογένεια, τους φίλους και τοπικούς επαγγελματίες, αντιμετωπίζοντας τους εφήβους με σεβασμό και θερμότητα. Με αυτόν τον τρόπο, συνδυάζει την τεχνολογική υποστήριξη με την ενίσχυση ασφαλών και εποικοδομητικών πρακτικών για την ψυχική υγεία των νέων (OpenAI, 2025). Ωστόσο, ανεξάρτητες αξιολογήσεις επισημαίνουν ότι, παρά την ουσιαστική πρόοδο των νέων μέτρων, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά κενά και ανησυχίες στην πρακτική τους εφαρμογή επισημαίνοντας πως η τεχνητή νοημοσύνη δεν ανταποκρίνεται όπως ένας ενήλικας και δεν εντοπίζει πάντα πότε ένας έφηβος βρίσκεται σε κίνδυνο. Για το λόγο αυτό, οργανισμοί όπως η Common Sense Media συνιστούν να μην χρησιμοποιούν οι έφηβοι το ChatGPT για θέματα ψυχικής υγείας ή συναισθηματικής υποστήριξης (Common Sense Media, 2025).

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εισήγηση του Ευρωπαϊκό Κοινοβουλίου για καλύτερη προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο εγκρίθηκε από τους ευρωβουλευτές με μη νομοθετικό ψήφισμα (European Parliament, 2025), εκφράζοντας βαθιά ανησυχία για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι ανήλικοι στο διαδίκτυο, τόσο για τη σωματική, όσο και για την ψυχική τους υγεία, ενώ στο μεταξύ τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν δικές τους πρωτοβουλίες σε αναμονή κοινών κανόνων (European Parliament, 2025). Βέβαια, απαιτείται αυστηρότερη προστασία απέναντι σε αθέμιτες στρατηγικές των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που ενισχύουν τον εθισμό και περιορίζουν την ικανότητα των παιδιών να αλληλεπιδρούν υγιώς με το περιεχόμενο. Η εισήγηση προτείνει την καθιέρωση ενιαίου κατώτατου ορίου ηλικίας 16 ετών για πρόσβαση σε κοινωνικά δίκτυα, πλατφόρμες βίντεο και AI companions σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής ΕΕ), επιτρέποντας, ωστόσο, πρόσβαση σε ηλικίες 13-16 ετών με γονική συναίνεση, καθώς και την ανάπτυξη εφαρμογών επαλήθευσης ηλικίας και ψηφιακής ταυτότητας (eID) που διασφαλίζουν την ακρίβεια και την ιδιωτικότητα των ανηλίκων. Επιπλέον, οι ευρωβουλευτές ζητούν απαγορεύσεις στις πιο επιβλαβείς εθιστικές πρακτικές, όπως το απεριόριστο κύλισμα (infinite scrolling), η αυτόματη αναπαραγωγή (auto-play) και άλλοι μηχανισμοί ενσωμάτωσης στοιχείων παιχνιδιού σε παιδικά περιβάλλοντα (gamification), τον περιορισμό των αλγορίθμων σύστασης περιεχομένου με βάση τη δέσμευση (engagement) για ανηλίκους, την προστασία από εμπορική εκμετάλλευση, καθώς και μέτρα για εργαλεία γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, όπως deepfakes, ψηφιακά παραποιημένα βίντεο ή εικόνες, και εφαρμογές με γυμνό περιεχόμενο (European Commission, 2025). Ταυτόχρονα, προτείνεται η αυστηρή εφαρμογή του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) με προσωπική ευθύνη των ανώτερων στελεχών σε περιπτώσεις σοβαρής και επαναλαμβανόμενης μη συμμόρφωσης, ώστε να ενισχυθεί η προστασία των παιδιών και η ασφάλεια του ψηφιακού περιβάλλοντος. Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ στοχεύει στην καθιέρωση ενός ασφαλέστερου και εποπτευόμενου διαδικτυακού χώρου για τους νέους, εναρμονίζοντας εθνικές πρωτοβουλίες και ευρωπαϊκή πολιτική.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, οι πρωτοβουλίες της ΕΕ υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενιαία και αυστηρή προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, εναρμονίζοντας τις εθνικές πολιτικές και θέτοντας σαφή όρια στις ψηφιακές πλατφόρμες. Παρά τις υφιστάμενες νομικές ρυθμίσεις και την ανάγκη πρόσθετης ρύθμισης της δραστηριότητας των ανηλίκων με τη χρήση εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, η ταχύτητα με την οποία εξελίσσεται η τεχνολογία και οι δυναμικές των κοινωνικών δικτύων δημιουργούν συνεχώς νέα κενά και προκλήσεις, θέτοντας ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της νομοθεσίας και τη δυνατότητα πραγματικού ελέγχου της κατάχρησης της τεχνητής νοημοσύνης από τους ανηλίκους.

Διαπιστώνεται πως η σύγχρονη νομοθετική και ρυθμιστική πραγματικότητα αναδεικνύει τη σημασία της δημιουργικής συναρθρώσεως της διεθνούς και ευρωπαϊκής έννομης τάξης με την εθνική. Ο συνδυασμός διεθνών συμβάσεων, ευρωπαϊκών οδηγιών και εθνικών νόμων επιτρέπει τη θέσπιση ενός πολυεπίπεδου πλέγματος προστασίας, το οποίο ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες για την προστασία των ανηλίκων. Σε συνδυασμό με τεχνολογικά και οργανωτικά μέτρα εποπτείας, εξασφαλίζεται η μέγιστη δυνατή ασφάλεια και η προαγωγή της ευημερίας των ανηλίκων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η προστασία τους υπερβαίνει τις αποσπασματικές ρυθμίσεις και ενσωματώνεται σε μια συνεκτική, ολοκληρωμένη και αποτελεσματική στρατηγική (Σαχσαμάνογλου, 2012).

Βιβλιογραφία/Πηγές:

Πρωτογενείς Πηγές:

• Αστικός Κώδικας (Ν. 593/2008 και 864/2007, όπως ενημερώθηκε με Ν. 5221/2025, ΦΕΚ Α’ 133/28.7.2025)
• Ποινικός Κώδικας (Ν. 4619/2019, όπως ενημερώθηκε με Ν. 5224/2025, ΦΕΚ Α’ 142/5.8.2025)
• Σύνταγμα της Ελλάδος (όπως αναθεωρήθηκε με το Ψήφισμα της 25^ης Νοεμβρίου 2019)

 

Ελληνόγλωσση Βιβλιογραφία:

• Μακρυνιώτη Δ. (1993), Η παιδική ηλικία ως αποδέκτης κοινωνικής πολιτικής. Μερικές βασικές προϋποθέσεις σε: Διαστάσεις της Κοινωνικής Πολιτικής Σήμερα, Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα.
• Σαχσαμάνογλου Ε. (2012), Η συνταγματική προστασία της παιδικής ηλικίας, Διπλωματική εργασία, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΙΚΕΕ – Ψηφιακή Βιβλιοθήκη AUTH: Διαθέσιμο σε: https://ikee.lib.auth.gr/record/129499/files/%CE%94%CE%B9%CF%80%CE%BB%CF%89%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE.pdf
• (2025). Οι έφηβοι μπορεί να έχουν ψυχολογικά προβλήματα: Τι δείχνουν τα στοιχεία για την ψυχική υγεία των νέων. Διαθέσιμο σε: https://hedepy.gr/%CF%83%CF%87%CE%B5%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B1-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%88%CF%85%CF%87%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE%AF%CE%B1/%25CF%2588%25CF%2585%25CF%2587%25CE%25BF%25CE%25BB%25CE%25BF%25CE%25B3%25CE%25AF%25CE%25B1-%25CE%25B5%25CF%2586%25CE%25AE%25CE%25B2%25CF%2589%25CE%25BD
• The LiFO team. (2026). Αυστραλία: Ένας μήνας μετά την απαγόρευση των social media στους κάτω των 16 ετών. Διαθέσιμο σε: https://www.lifo.gr/now/world/aystralia-enas-minas-meta-tin-apagoreysi-ton-social-media-stoys-kato-ton-16-eton

 

 

Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία:

• American Psychological Association. (2025). Artificial intelligence and adolescent well-being: An APA health advisory Διαθέσιμο σε: https://www.apa.org/topics/artificial-intelligence-machine-learning/health-advisory-ai-adolescent-well-being
• European Parliament. (2025). Children should be at least 16 to access social media, say MEPs. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20251120IPR31496/children-should-be-at-least-16-to-access-social-media-say-meps
• (2025). Danmark går forrest – politisk aftale sætter en ny standard for digital beskyttelse af børn og unge. digmin.dk. Διαθέσιμο σε: https://www.digmin.dk/digitalisering/nyheder/nyhedsarkiv/2025/nov/ny-politisk-aftale
• Common Sense Media. (2025). ChatGPT rated “high risk” for teens; safety improvements insufficient for mental health support. Διαθέσιμο σε: https://www.commonsensemedia.org/press-releases/common-sense-media-report-finds-chatgpt-and-sora-pose-risks-to-teens-despite-safety-features?utm_source=chatgpt.com
• Hill, K. (2025). A teen was suicidal. ChatGPT was the friend he confided in. The New York Times. Διαθέσιμο σε: https://www.nytimes.com/2025/08/26/technology/chatgpt-openai-suicide.html
• (2026). Our approach to age prediction. Διαθέσιμο σε: https://openai.com/index/our-approach-to-age-prediction/
• (2025). Updating our Model Spec with teen protections. Διαθέσιμο σε: https://model-spec.openai.com/2025-12-18.html#chatgpt_u18
• UNICEF Australia. (2025). Social media ban explainer: Social media minimum age explained. Διαθέσιμο σε: https://www.unicef.org.au/unicef-youth/staying-safe-online/social-media-ban-explainer?srsltid=AfmBOorHbd7dVpvfd5VE3WM50WWeNQvXITxpdUdIFt-SljA-eFj2695W

 

Πηγή εικόνας:

• Huffington Post Greece. (2018). Οι κίνδυνοι για τα νέα παιδιά και κυρίως ανήλικα στο διαδίκτυο και πώς μπορούν να προστατευτούν. Διαθέσιμο σε: https://www.huffingtonpost.gr/life/oi-kindynoi-gia-ta-nea-paidia-kai-kyrios-anilika-sto-diadiktyo-kai-pos-boroun-na-prostateftoun/