Γράφει ο Σωτήρης Γιουβρής
Από την ίδρυση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (ΗΑΕ), το 1971, υπήρχαν έντονες τριβές με το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας, καθώς το νέο κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με τη σημαντική διαφορά ισχύος έναντι του ηγεμονικού γείτονά του (Mason, 2023, σ. 90). Χαρακτηριστικό είναι ότι το Ριάντ αρνήθηκε αρχικά να αναγνωρίσει το ομοσπονδιακό κράτος, το 1971, λόγω εδαφικών διαφωνιών για την περιοχή Khor al-Udaid (van Slooten, 2019, σ. 9). Η κατάσταση αυτή ανάγκασε τα ΗΑΕ να υπογράψουν τη Συμφωνία της Τζέντα, το 1974, παραχωρώντας κυριαρχικά δικαιώματα στον ισχυρότερο γείτονά τους προκειμένου να διασφαλίσουν την περιφερειακή τους επιβίωση (van Slooten, 2019, σ. 9).
Η αφετηρία των σχέσεων των δύο κρατών βαπτίστηκε στη δυσπιστία (Steinberg, 2020, σ. 17) και στην πάγια επιδίωξη της Σαουδικής Αραβίας να λειτουργήσει ως περιφερειακός ηγεμόνας (Mason, 2023, σ. 6). Το αποτύπωμα αυτής της δομικής πίεσης υπήρξε μία σειρά διαφωνιών μέχρι και το 2009, όταν τα ΗΑΕ αποχώρησαν επεισοδιακά από τον σχεδιασμό για την κοινή νομισματική ένωση του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), γεγονός που οδήγησε τη Σαουδική Αραβία να κλείσει τα σύνορα στην περιοχή Al Ghwaifat (van Slooten, 2019, σ. 10). Ωστόσο, από το 2011 η εμφάνιση κοινών υπαρξιακών απειλών οδήγησε τα δύο κράτη σε μία διαδικασία ευθυγράμμισης (Donelli & Dentice, 2020, σ. 19).
Αφετηρία αυτής της σύγκλισης ήταν οι λαϊκές εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης, οι οποίες λειτούργησαν ως «μαύρος κύκνος» (“black swan”) για το διεθνές σύστημα (Mason, 2023, σ. 2). Τα κράτη αντιλήφθηκαν την εξάπλωση των διαδηλώσεων ως άμεση απειλή για την κρατική τους οντολογία (Mason, 2023, σ. 6) και την αυταρχική βάση των μοντέλων διακυβέρνησης τους (Ibish, 2017, σ. 16). Υπό το πρίσμα αυτό, Ριάντ και Αμπού Ντάμπι αναδείχθηκαν στους «ηγέτες της αντεπανάστασης» (Steinberg, 2020, σ. 36). Η πρώτη έμπρακτη αποτύπωση αυτής της σύμπλευσης καταγράφηκε τον Μάρτιο του 2011 με την κοινή παρέμβαση στο Μπαχρέιν για την καταστολή της εξέγερσης της σιιτικής πλειοψηφίας, διασώζοντας τη σουνιτική μοναρχία (Steinberg, 2020, σ. 16).
Έπειτα, μια κρίσιμη ιδεολογική απειλή προήλθε από το πολιτικό Ισλάμ, το οποίο τα ΗΑΕ θεωρούν υπαρξιακό κίνδυνο για τη νομιμότητα του καθεστώτος τους (Ibish, 2017, σ. 16). Αν και ιστορικά οι δύο χώρες δεν τηρούσαν πάντα εχθρική στάση, μετά το 2011 αντιλήφθηκαν τη Μουσουλμανική Αδελφότητα ως αναθεωρητική απειλή στη δυναστική τους εξουσία (Mason, 2023, σ. 45). Σε αντίθεση με το σιιτικό Ιράν, η Αδελφότητα πρόσφερε ένα σουνιτικό και συμμετοχικό μοντέλο διακυβέρνησης που αμφισβητούσε το μονοπώλιο εξουσίας των κληρονομικών δυναστειών (Ibish, 2017, σ. 42). Οι δύο χώρες σε μία προσπάθεια εξισορρόπησης της απειλής, συνεργάστηκαν και υποστήριξαν ενεργά την ανατροπή του προέδρου Μόρσι στην Αίγυπτο, το 2013, μέσω του στρατηγού Σίσι (Ziadah, 2019, σ. 296).
Ο επόμενος παράγοντας ήταν η συστημική αύξηση της αβεβαιότητας από τη μερική αμερικανική απεμπλοκή και τη «στροφή προς την Ασία» κατά την προεδρία Ομπάμα (Mason, 2023, σ. 2). Αντιμέτωπα με ένα διαφαινόμενο κενό ασφαλείας και τον φόβο της εγκατάλειψης, το Ριάντ και το Αμπού Ντάμπι αναγκάστηκαν να συνεργαστούν (Ibish, 2017, σ. 4), συναθροίζοντας τους πόρους σκληρής ισχύος τους (Mason, 2023, σ. 46).Ωστόσο, ο καθοριστικότερος παράγοντας που οδήγησε τα δύο κράτη πιο κοντά είναι σαφώς το Ιράν, το οποίο ορίζεται ως η υπέρτατη οντολογική απειλή για την περιφερειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα των καθεστώτων τους (Mason, 2023, σ. 68). Τα Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία οδηγήθηκαν σε μια διαδικασία εξισορρόπησης της απειλής απέναντι στην Τεχεράνη (Walt, 1987, σ. 22), η οποία αντιμετωπίζεται ως ένας αναθεωρητικός και επεκτατικός δρών στο υποσύστημα της Μέσης Ανατολής (Donelli & Dentice, 2020, σ. 19). Η προσπάθεια της Τεχεράνης να περικυκλώσει τη Σαουδική Αραβία μέσω αντιπροσώπων (Donelli & Dentice, 2020, σ. 6) κορυφώθηκε με την κατάληψη της Σαναά από τους αντάρτες Χούθι, το 2014 (Parker, 2021, σ. 160). Η απειλή αυτή, που βρισκόταν πλέον στα νότια σύνορα του Βασιλείου και ταυτόχρονα έθετε σε κίνδυνο κρίσιμα θαλάσσια στενά και εμπορικές οδούς ζωτικής σημασίας για τα ΗΑΕ (Steinberg, 2020, σ. 5; Ibish, 2017, σ. 34), οδήγησε στην έναρξη της κοινής στρατιωτικής Επιχείρησης «Αποφασιστική Καταιγίδα» στην Υεμένη το 2015 (Mason, 2023, σ. 88). Επίσης, την περίοδο 2017-2021, πραγματοποίησαν από κοινού πλήρη αποκλεισμό του Κατάρ λόγω των στενών του σχέσεων με το Ιράν και την στήριξή του προς τη Μουσουλμανική Αδελφότητα (Steinberg, 2020, σ. 250; Donelli & Dentice, 2020, σ. 70). Η επέμβαση αυτή αποτέλεσε το απόγειο της συμμαχίας τους, επιβεβαιώνοντας πως η κοινή βούληση για ανάσχεση του ιρανικού ηγεμονισμού λειτούργησε ως η απόλυτη «συγκολλητική ουσία» των δύο δυνάμεων (Henderson, 2017).Ο αρχικός στόχος ήταν η ανάσχεση των Χούθι, πληρεξούσιων του Ιράν. Παρόλα αυτά, οι τριγμοί ανάμεσα στα δύο κράτη δεν άργησαν να φανούν. Η Σαουδική Αραβία θεώρησε το πολιτικό Ισλάμ δευτερεύουσα απειλή και έτσι επέλεξε να συνεργαστεί με το κόμμα Al-Islah, οργάνωση που πιθανολογείται ότι συνδέεται με την Μουσουλμανική Αδελφότητα, ενώ τα ΗΑΕ αρνήθηκαν οποιαδήποτε συνεργασία μαζί τους, θεωρώντας το πολιτικό Ισλάμ υπαρξιακή απειλή. Η ένταση κορυφώθηκε τον Απρίλιο του 2017, όταν ο Πρόεδρος Hadi (υποστηριζόμενος από το Ριάντ) απέλυσε τον κυβερνήτη του Άντεν, Aidarus al-Zubaidi, λόγω των στενών του δεσμών με τα ΗΑΕ (Parker, 2021, σ. 161). Αυτό οδήγησε στην ίδρυση του Southern Transitional Council (STC) τον Μάιο του 2017, το οποίο έγινε ο βασικός πληρεξούσιος των ΗΑΕ στην περιοχή (Parker, 2021, σ. 161). Η υποστήριξη διαφορετικών πλευρών έγινε έμπρακτα βίαιη τον Ιανουάριο του 2018, όταν ξέσπασαν μάχες στο Άντεν μεταξύ των δυνάμεων του STC και των πιστών δυνάμεων της κυβέρνησης Hadi (που στηρίζονταν από τη Σαουδική Αραβία) (Van Slooten, 2019, σ. 14). Η διαδικασία αυτή ολοκληρώθηκε τον Ιούλιο του 2019, όταν τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν τη μονομερή απόσυρση της πλειοψηφίας των δυνάμεών τους, αφήνοντας το βάρος του πολέμου κατά των Χούθι στη Σαουδική Αραβία, ενώ τα ίδια διατήρησαν την επιρροή τους στον νότο μέσω του STC και περιορισμένης στρατιωτικής παρουσίας με την κατοχή στρατηγικών νήσων της Υεμένης (Steinberg, 2020, σ. 5). Οι διαφορές στην αντίληψη της απειλής του πολιτικού Ισλάμ, η αποκλιμάκωση με το Ιράν και ο φόβος των ΗΑΕ να μην παγιδευτούν σε έναν κοστοβόρο πόλεμο, ο οποίος θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντα του Βασιλείου, οδήγησαν στην απόκλιση των δύο πλευρών και το τέλος αυτής της εύθραυστης συμμαχίας.
Η στρατηγική των Η.Α.Ε. στο υποσύστημα ασφαλείας της Αραβικής Χερσονήσου και του ευρύτερου Κέρατος της Αφρικής, πέραν της ασφάλειας από τους παράγοντες του Πολιτικού Ισλάμ και του Ιράν, χαρακτηρίζεται από βλέψεις για αύξηση του στρατηγικού βάθους του κράτους και την προώθηση των οικονομικών του συμφερόντων (Kirmanj & Tofik, 2023, σ. 56; Parker, 2021, σ. 162). Ειδικότερα, επιδιώκουν τη δημιουργία μίας «θαλασσοκράτειρας» δύναμης που θα ήλεγχε σημαντικά σημεία στην περιοχή, προστατεύοντας έτσι τόσο τις εξαγωγές πετρελαίου στο παρόν όσο και το όραμα της οικονομικής διαφοροποίησης στο μέλλον (Kirmanj & Tofik, 2023, σ. 58; Steinberg, 2020, σ. 18). Στην προσπάθειά τους αυτή, τα Εμιράτα δεν διστάζουν να στηρίξουν αναθεωρητικούς δρώντες, σε αντίθεση με την καθαρά «status-quo» προσέγγιση της Σαουδικής Αραβίας, απορρίπτοντας τον ρόλο του ελάσσονος εταίρου της τελευταίας (Parker, 2021, σ. 162; Mason, 2023, σ. 2).
Στην Υεμένη, τα Η.Α.Ε., ακολουθώντας αυτή τη στρατηγική, στήριξαν το αποσχιστικό STC, καθώς θα αποτελούσε έναν πιο προβλέψιμο εταίρο και παράγοντα που πιθανώς θα επέλεγε τη σύμπλευση με τα σχετικά ισχυρότερα Εμιράτα (Parker, 2021, σ. 161). Τα Η.Α.Ε. κατέλαβαν και εγκατέστησαν βάσεις στο νησί Σοκότρα και στο νησί Μαγιούν, το οποίο βρίσκεται σε καίρια θέση εντός του στενού Bab al-Mandab, ενώ το πληρεξούσιό τους STC ξεκίνησε μία μαζική επίθεση, καταλαμβάνοντας σχεδόν όλη τη Νότια Υεμένη τον Δεκέμβριο του 2025 και ανακοινώνοντας σχέδια για απόσχιση στο προσεχές μέλλον (Parker, 2021, σ. 170; Commons Library, 2026, σ. 3). Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, τα Η.Α.Ε. είχαν εξασφαλίσει τον έλεγχο όλων των μεγάλων λιμανιών από τα σύνορα με το Ομάν έως την είσοδο της Ερυθράς Θάλασσας, κατοχυρώνοντας την κυριαρχία τους στις διεθνείς ναυτιλιακές οδούς (Steinberg, 2020, σ. 18, Kirmanj & Tofik, 2023, σ. 60). Ωστόσο, με το τέλος του χρόνου, η Σαουδική Αραβία, αποσκοπώντας να υπερασπιστεί τη σύμμαχο κυβέρνηση της Υεμένης και να διατηρήσει το status quo, άρχισε μια εκστρατεία αεροπορικών επιδρομών, ενώ τα στρατεύματα των Εμιράτων στην περιοχή κλήθηκαν να αποχωρήσουν (Commons Library, 2026, σ. 24). Τα Η.Α.Ε. αποχώρησαν από την περιοχή και το STC σύντομα κατέρρευσε (Commons Library, 2026, σ. 12). Αυτό αποδεικνύει ότι, αν και η υποστήριξη του STC αποτελούσε μέρος της στρατηγικής του Αμπού Ντάμπι, εντούτοις οι Εμιρατιανοί δεν θέλησαν να ρισκάρουν την παγίδευσή τους σε έναν πόλεμο με έναν σημαντικά ισχυρότερο παράγοντα (Kirmanj & Tofik, 2023, σ. 67, Steinberg, 2020, σ. 3). Βλέπουμε ξανά, ότι τα αντικρουόμενα οικονομικά συμφέροντα και η διαφορετική αντίληψη για την απειλή του Πολιτικού Ισλάμ, σε συνδυασμό με την αποκλιμάκωση με το Ιράν αποτελούν το πεδίο αντιπαράθεσης των δύο κρατών (Parker, 2021, σ. 169; Kirmanj & Tofik, 2023, σ. 56). Αυτό είναι ένα μοτίβο το οποίο θα επιβεβαιωθεί τόσο στο Κέρας της Αφρικής όσο και στους άξονες συνεργασίας τους (Mason, 2023, σ. 91).
Στο ευρύτερο Κέρας της Αφρικής παρατηρούμε δύο κύρια πεδία αντιπαράθεσης: το Σουδάν και τη Σομαλία (Donelli & Dentice, 2020, σ. 14). Στο Σουδάν, Ριάντ και Αμπού Ντάμπι παρείχαν από κοινού οικονομική βοήθεια στο Transitional Military Council (TMC) για να στηρίξουν τη στρατιωτική ηγεσία έναντι των διαδηλωτών μετά την ανατροπή του Omar al-Bashir το 2019, ενός ισλαμιστή δικτάτορα με διασυνδέσεις με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα (Donelli & Dentice, 2020, σ. 29; Steinberg, 2020, σ. 49). Παρά την αρχική συνεργασία, τα Η.Α.Ε. ανέπτυξαν στενούς δεσμούς με τον στρατηγό Hemedti και τις δυνάμεις των Rapid Support Forces (RSF), ενώ η Σαουδική Αραβία παρέμεινε πιο κοντά στην παραδοσιακή στρατιωτική ηγεσία υπό τον στρατηγό Burhan του TMC (Mason, 2023, σ. 219). Για τη Σαουδική Αραβία, προτεραιότητα ήταν η χρήση σουδανικών στρατευμάτων στον πόλεμο της Υεμένης και η ανάσχεση της ιρανικής επιρροής στην περιοχή, ενώ τα Η.Α.Ε. ήθελαν να υποστηρίξουν τις επενδύσεις τους στη γαλάζια οικονομία και να μειώσουν την επιρροή της Τουρκίας και του Κατάρ (Kirmanj & Tofik, 2023, σ. 62, Mason, 2023, σ. 219)
Η πιθανότητα μιας άμεσης στρατιωτικής σύρραξης μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα (Mason, 2024, σ. 90-91). Η έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, καθώς και η στρατηγική που ακολούθησε το Ιράν με πλήγματα εναντίον των χωρών του Κόλπου, εντείνουν τον παράγοντα της ιρανικής απειλής και, άρα, λειτουργούν ως καταλύτης για την αναθέρμανση των σχέσεων των δύο κρατών (Shah, 2026; Loft, 2026, σ. 29). Ωστόσο, μια μελλοντική αποκλιμάκωση ή εξουδετέρωση της ιρανικής απειλής, παράλληλα με τη σταδιακή στρατηγική απαγκίστρωση των ΗΠΑ από την περιοχή, αναμένεται να αναζωπυρώσει τον περιφερειακό τους ανταγωνισμό (Donelli & Dentice, 2020, σ. 18; Ibish, 2017, σ. 8). Αυτό το γεγονός, σε συνδυασμό με την ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική που ακολουθούν τα Εμιράτα, αυξάνει την αβεβαιότητα στις διμερείς σχέσεις (Steinberg, 2020, σ. 4, Mason, 2024, σ. 2).
Υπάρχουν ενδείξεις ότι οι δύο χώρες έχουν εισέλθει σε μία διαδικασία διλήμματος ασφαλείας, όπως η υπογραφή της αμυντικής συμφωνίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, το 2025, η οποία εκλήφθηκε ως απειλή από το Αμπού Ντάμπι, με αποτέλεσμα το τελευταίο να απαντήσει εκκινώντας τις διαδικασίες για σύναψη στρατηγικής αμυντικής συμφωνίας με την Ινδία τον Ιανουάριο του 2026 (Siddiqui et al., 2025, σ. 16; Shah, 2026).
Παρά την ύπαρξη αυτού του διλήμματος ασφαλείας, υπάρχουν παράγοντες αποκλιμάκωσης, κυρίως λόγω της φύσης και των δυνατοτήτων των εμπλεκόμενων δρώντων (Steinberg, 2020, σ. 31). Τα ΗΑΕ είναι ένα έξυπνο αλλά συγκριτικά σαφώς μικρότερο κράτος (Mason, 2018, σ. 98; Ibish, 2017, σ. 3). Αντιλαμβανόμενα τους περιορισμούς του μεγέθους τους, γνωρίζουν ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν την απόλυτη ηγεμονία στον Κόλπο έναντι της Σαουδικής Αραβίας (Steinberg, 2020, σ. 30; Mason, 2024, σ. 90). Συνεπώς, η παρεμβατικότητά τους είναι πρωτίστως αντιδραστική και στοχεύει αυστηρά στη διασφάλιση των εθνικών τους συμφερόντων (Kirmanj & Tofik, 2023, σ. 71). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η στάση τους στην Υεμένη, όπου επέλεξαν να αποχωρήσουν και να αποφύγουν την άμεση σύγκρουση, όταν ξεκίνησε η σαουδαραβική επίθεση εναντίον του STC (Loft, 2026, σ. 24-25). Στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν στρατηγικό βάθος, τα ΗΑΕ δεν διστάζουν να υποστηρίξουν αναθεωρητικούς δρώντες, χωρίς όμως τα ίδια να αποτελούν ένα παραδοσιακό αναθεωρητικό κράτος που επιδιώκει την ανατροπή του status quo (Mason, 2024, σ. 58; Schweller, 1994, σ. 85).
Εν κατακλείδι, οι προσωπικές σχέσεις των δύο ηγετών, με τον Mohammed bin Zayed, πρόεδρο των ΗΑΕ, να ήταν στο παρελθόν μέντορας του Πρίγκιπα Διαδόχου Mohammed bin Salman της Σαουδικής Αραβίας, λειτουργούν ως παράγοντας μείωσης της διακρατικής αβεβαιότητας στο πρώτο επίπεδο ανάλυσης των διεθνών σχέσεων (Mason, 2018, σ. 108; Mason, 2024, σ. 3). Επομένως, μία άμεση και μεγάλης κλίμακας σύρραξη μεταξύ των δύο κρατών μοιάζει απίθανη, αντιθέτως, η ρευστότητα και ο ανταγωνισμός μέσω πληρεξούσιων στην περιοχή φαίνεται πως θα έχει σημαντική αύξηση με το τέλος του πολέμου στο Ιράν.
Βιβλιογραφία/ Πηγές
Mason, R. (2023). Saudi Arabia and the United Arab Emirates. Manchester University Press.
Walt, S. M. (1987). The Origins of Alliances. Cornell University Press. Διαθέσιμο σε: https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt32b5fc
Parker, T. B. (2021). Transforming Yemen? Divergent Saudi and Emirati Intervention Policies. Middle East Policy, 28(3-4), 159–171. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1111/mepo.12573
Mason, R. (2018). Breaking the mold of small state classification? The broadening influence of United Arab Emirates foreign policy through effective military and bandwagoning strategies. Canadian Foreign Policy Journal, 24(1), 95–112. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/11926422.2018.1427123
Donelli, F., & Dentice, G. (2020). Fluctuating Saudi and Emirati Alignment Behaviours in the Horn of Africa. The International Spectator, 55(1), 126–142. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/03932729.2019.1706389
Siddiqui, K. S., Hussain, S., & Abbas, M. (2025).Pak-Saudi Defense Pact: Strategic Implications and Way Forward. Contemporary Issues in Social Sciences and Management Practices, 4(4), 16-27. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.61503/cissmp.v4i4.351
Ziadah, R. (2019). The importance of the Saudi-UAE alliance: notes on military intervention, aid and investment. Conflict, Security & Development, 19(3), 295–300. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/14678802.2019.1608026
Ibish, H. (2017). The UAE’s Evolving National Security Strategy. Arab Gulf States Institute. Issue Paper 4. Διαθέσιμο σε: https://agsi.org/wp-content/uploads/2017/04/UAE-Security_ONLINE-2.pdf
Kirmanj, S., & Tofik, R. (2023). The UAE’s foreign policy drivers. Middle East Policy. 30(4). Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1111/mepo.12717
Steinberg, G. (2020). Regional power United Arab Emirates: Abu Dhabi is no longer Saudi Arabia’s junior partner (SWP Research Paper 10/2020). Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP). Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.18449/2020RP10
van Slooten, S. (2019). The strategic alliance of Saudi Arabia and the UAE [Student paper]. Sciences Po. Διαθέσιμο σε: https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2019/09/The-Strategic-Alliance-of-Saudi-Arabia-and-the-UAE.pdf
Loft, P. (2026). Yemen in 2025/26: Changing balance of power in the south (Research Briefing CBP-10427). House of Commons Library. Διαθέσιμο σε: https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10427/
Henderson, S. (2017). Meet the Two Princes Reshaping the Middle East. The Washington Institute for Near East Policy. Διαθέσιμο σε: https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/meet-two-princes-reshaping-middle-east
Shah, S. (2026). Gulf states rethink security in light of US-Israel war on Iran. The Guardian. Διαθέσιμο σε: https://www.theguardian.com/world/2026/apr/10/gulf-states-rethink-security-us-israel-war-iran-ceasefire
Πηγή Εικόνας Εξωφύλλου
Abdulla Al Neyadi for the Presidential Court (2022). Mohammed bin Zayed: The UAE is keen to strengthen the cooperation of the countries of the region. Photographer Mohammed Al-Balushi (στην Αραβική). Διαθέσιμο σε: https://aau.ae/?p=31972