Γράφει η Νικολέτα Σαράντου
Η ορθή και αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης, αποτελεί θεμέλιο για τη διαφύλαξη των αρχών του κράτους δικαίου και τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων όλων των πολιτών. Σε πολλά κράτη, τα δικαιικά συστήματα εμφανίζουν δομικές παθογένειες, που επηρεάζουν την αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης. Επί του παρόντος, η υπόθεση Altius Insurance Ltd κατά της Κύπρου, αφορά μία προσφυγή που ασκήθηκε ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΔΔΑ), σχετικά με το ζήτημα της διάρκειας της δικαστικής διαδικασίας και την επάρκεια των διαθέσιμων εγχωρίων ενδίκων βοηθημάτων και μέσων (ECHR, 2021). Στην εν λόγω υπόθεση διάδικα μέρη υπήρξαν η ασφαλιστική εταιρεία Altius Insurance Ltd και η Δημοκρατία της Κύπρου (ECHR, 2023) ενώ η απόφαση επί της προαναφερόμενης προσφυγής εκδόθηκε στις 24 Οκτωβρίου 2023 (Lëvizja FOL, 2025).
Ξεκινώντας, η Altius Insurance Ltd, εταιρεία παροχής υπηρεσιών ασφάλισης με έδρα τη Λευκωσία της Κύπρου, ιδρύθηκε στις 6 Μαΐου 1993. Από τότε, δραστηριοποιείται στον τομέα των ασφαλίσεων, παρέχοντας κάλυψη σε ασφάλειες ζωής και άλλων ειδών (Altius Insurance, n.d.). Στις 6 Μαΐου 2004, η εταιρεία Prolific Insurance Consultants Ltd (εφεξής P.I.C.) υπέβαλε αγωγή κατά της προσφεύγουσας εταιρείας στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας ισχυριζόμενη ότι η τελευταία είχε παραβιάσει τους όρους συναφθείσας σύμβασης (ECHR, 2023, § 5). Μεταξύ Ιουλίου 2004 και Ιανουαρίου 2005, η υπόθεση παραπέμφθηκε προς συζήτηση αρκετές φορές, είτε κατόπιν αιτήματος της P.I.C. είτε κατόπιν δικαστικής απόφασης (ECHR, 2023, § 7). Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, υποβλήθηκαν αιτήσεις για γνωστοποίηση εγγράφων και εφαρμόστηκαν οι αντίστοιχες δικαστικές διαδικασίες έως τον Μάιο του 2005 (ECHR, 2023, §§ 8-9). Ακολούθησαν συνεχείς αναβολές για διάφορους λόγους, όπως η παραίτηση του δικηγόρου της P.I.C., αιτήσεις ασφαλιστικών μέτρων, περάτωση διαδικαστικών διαδικασιών και αλλαγές ημερομηνιών ακροάσεων (ECHR, 2023, §§ 10-19). Οι κύριες ακροάσεις δε, πραγματοποιήθηκαν τελικά από τον Σεπτέμβριο του 2009 έως τον Ιούνιο του 2010, μετά από συνεχείς αναβολές, κατόπιν σχετικών αιτήσεων και των δύο διαδίκων (ECHR, 2023, §§ 20-23). Μετά ταύτα, τα διάδικα μέρη κατέθεσαν, όπως υποχρεούτο προς τούτο, τα τελικά υπομνήματά τους έως τις 17 Σεπτεμβρίου 2010 ενώ το δικαστήριο εξέδωσε την απόφασή του τον Δεκέμβριο του 2010, απορρίπτοντας την αγωγή και επιδικάζοντας τα δικαστικά έξοδα υπέρ της προσφεύγουσας εταιρείας (ECHR, 2023, § 23). Εν συνεχεία, η P.I.C. άσκησε έφεση ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου ενώ η σχετική διαδικασία μέχρι την εκδίκαση αυτής, υπήρξε επίσης χρονοβόρα (ECHR, 2023, § 26). Τελικώς, η ακροαματική διαδικασία έλαβε χώρα στις 18 Οκτωβρίου 2016 και με την απόφαση –που εκδόθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2017-, η έφεση έγινε δεκτή και ταυτοχρόνως, ανετράπη η απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου ενώ η προσφεύγουσα εταιρεία υποχρεώθηκε να καταβάλει αποζημίωση ύψους 1.823.767 ευρώ (ECHR, 2023, §§ 29-30).
Ακολούθως, η αιτούσα εταιρεία, προσέφυγε ενώπιον του ΕΔΔΑ υποστηρίζοντας ότι η υπερβολική διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας –ήτοι άνω των 13 ετών και 7 μηνών συνιστούσε παραβίαση του άρθρου 6 παράγραφος 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής ΕΣΔΑ) περί του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη εντός εύλογου χρονικού διαστήματος (Χριστιανός Β. et al.,2019, σελ. 427-428). Επίσης, αμφισβήτησε την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του Νόμου περί Αποτελεσματικών Θεραπειών για Παραβίαση του Δικαιώματος σε Διάγνωση Αστικών Δικαιωμάτων και Υποχρεώσεων σε Εύλογο Χρόνο (Ν. 2(I)/2010) (CYLAW, n.d.) κάνοντας λόγο περί παραβίασης του αρ. 13 ΕΣΔΑ περί της δυνατότητας άσκησης αποτελεσματικής προσφυγής (Χριστιανός Β. et al., 2019, σελ. 430). Τέλος, ανέφερε ότι το υπέρογκο ποσό που εκλήθη να καταβάλει, συνεπεία των μακροχρόνιων διαδικασιών, είχε ως αποτέλεσμα την παραβίαση του απορρέοντος εκ του αρ. 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ δικαιώματός της στην προστασία της περιουσίας –και για το οποίο πάντως το ΕΔΔΑ έκρινε τελικώς ότι δεν ήταν αναγκαίο να αποφανθεί ξεχωριστά (ECHR, 2023, § 88, 92-93).
Πιο αναλυτικά, βάσει του άρθρου 6 παράγραφος 1 ΕΣΔΑ η ολοκλήρωση της εκάστοτε δικαστικής διαδικασίας εντός «λογικού χρονικού διαστήματος», συνιστά θεμελιώδη εγγύηση για την ορθή απονομή της δικαιοσύνης και την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων κάθε ατόμου (Χριστιανός Β. et al.,2019, σελ. 427-428). Επί του παρόντος, το ΕΔΔΑ επεσήμανε ότι παρά το γεγονός πως η αναλυόμενη υπόθεση δεν ήταν ιδιαιτέρως περίπλοκη από νομικής απόψεως –γεγονός που θα δικαιολογούσε ορισμένες καθυστερήσεις-, οι διαδικασίες ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων υπήρξαν ιδιαιτέρως χρονοβόρες -γεγονός που δεν οφειλόταν αποκλειστικά σε ενέργειες των διαδίκων, αλλά σε αντικειμενικούς παράγοντες. Κατόπιν τούτων δε, το Δικαστήριο διέγνωσε ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 6 παράγραφος 1 ΕΣΔΑ (Lëvizja FOL, 2025; ECHR, 2023, § 84).
Όσον αφορά το άρθρο 13 της ΕΣΔΑ, δέον όπως επισημανθεί ότι μέσω αυτού κατοχυρώνεται το δικαίωμα σε αποτελεσματική προσφυγή, όπως τονίστηκε και ανωτέρω, ενώ ταυτοχρόνως προβλέπεται υποχρέωση των συμβαλλομένων κρατών περί θέσπισης στην εσωτερική έννομη τάξη τους κατάλληλων και αποτελεσματικών ενδίκων μέσων, διά των οποίων θα διασφαλίζεται η δυνατότητα σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα να αιτούνται την αποκατάσταση ή αποζημίωσή τους για παραβιάσεις διατάξεων της Σύμβασης (Χριστιανός Β. et al.,2019, σελ. 430). Στην εδώ εξεταζόμενη υπόθεση, η Altius Insurance Ltd επικαλέστηκε το Ν. 2(I)/2010, βάσει του οποίου προβλέπεται η δυνατότητα αξίωσης αποζημίωσης για ζημίες, που προκλήθηκαν λόγω υπέρβασης του ευλόγου χρόνου σε δικαστικές διαδικασίες (CYLAW, n.d.). Εντούτοις, λαμβάνοντας υπόψη την ερμηνεία και εφαρμογή του επίμαχου νομοθετήματος από τα εθνικά δικαστήρια, το ΕΔΔΑ έκρινε πως αυτό (ήτοι το νομοθέτημα) δεν υπήρξε αποτελεσματικό ένδικο μέσο ενώ επισημάνθηκε ο ανεπαρκής χαρακτήρας του ως προς την πρόληψη παραβιάσεων δικαιωμάτων των διαδίκων. Κατόπιν τούτων δε, διαπιστώθηκε τελικώς πως υπήρξε παραβίαση του αρ. 13 εν συνδυασμώ προς το αρ. 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ (Lëvizja FOL, 2025; ECHR, 2023, §84). Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις παραβιάσεις δε, το Δικαστήριο επιδίκασε στην Altius Insurance Ltd συνολική αποζημίωση ύψους 11.600 ευρώ, πλέον κάθε ενδεχόμενου φόρου, για ηθική βλάβη, καθώς και 15.250 ευρώ, πλέον κάθε ενδεχόμενου φόρου, για δικαστικά έξοδα και δαπάνες (ECHR, 2023, § 101).
Κλείνοντας, η επίμαχη απόφαση είναι πολύπλευρης σημασίας: καταρχάς, αποτελεί μία σημαντική υπενθύμιση ότι το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, περιλαμβάνει και την αναγκαιότητα για εκδίκαση της εκάστοτε υπόθεσης εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος. Καθίσταται σαφές δε, ότι ακόμη και όταν οι τυπικές διαδικασίες τηρούνται, εάν η συνολική διάρκεια της δίκης υπερβαίνει τον εύλογο χρόνο, τότε υπονομεύεται τελικώς η απονομή της δικαιοσύνης εν γένει (ECHR, 2023, §§ 80-86). Συγχρόνως, αναδεικνύονται οι προκλήσεις, που αντιμετωπίζει το κυπριακό δικαικό σύστημα ενώ διερευνάται η αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων εθνικών ενδίκων βοηθημάτων και μέσων. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθεί ότι επιχειρήσεις, όπως η Altius Insurance Ltd, λειτουργούν σε ένα πλαίσιο, όπου οι αρχές του κράτους δικαίου και η πρόσβαση σε ένα αποτελεσματικό σύστημα απονομής δικαιοσύνης συνιστούν θεμελιώδη στοιχεία για τη διασφάλιση της ασφάλειας των συναλλαγών και της σταθερότητας των οικονομικών δραστηριοτήτων τους. Η δυνατότητα άμεσης και δίκαιης επίλυσης τυχόν ανακυπτόντων διαφορών δε, ενισχύει την εμπιστοσύνη στην αγορά και συμβάλλει στην προστασία των συμφερόντων των επιχειρήσεων εν αντιθέσει προς την αδυναμία απονομής δικαιοσύνης εντός ευλόγου χρόνου που μπορεί να έχει ως συνέπεια τη δημιουργία ενός κλίματος οικονομικής και νομικής αβεβαιότητας.
Πηγές:
Βιβλία
Χριστιανός Β., Περάκης Μ. (2019). Ευρωπαϊκό Δίκαιο. Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη.
Πρωτογενείς πηγές-Νομοθεσία
European Court of Human Rights. (2021). Το ΕΔΔΑ σε 50 ερωτήσεις. Διαθέσιμο σε: www.echr.coe.int/documents/d/echr/50Questions_ELL
Νομολογία
Altius Insurance Ltd v. Cyprus. (24 Οκτωβρίου 2023). Application No. 41151/20. European Court of Human Rights. Διαθέσιμη σε: https://hudoc.echr.coe.int/?i=001-228361
Lëvizja FOL. (2025). Summary of cases from the jurisprudence of the European Court for Human Rights (ECtHR). Διαθέσιμο σε: https://levizjafol.org/wp-content/uploads/2025/05/92-Pe%CC%88rmbledhje-e-rasteve-GJEDNJ-ENG01.pdf
Ειδησεογραφικές πηγές-Sites
Altius Insurance. (n.d.). About us. Διαθέσιμο σε: https://www.altiusinsurance.net/en/i-etaireia/
CYLAW. (n.d.).Ο περί Αποτελεσματικών Θεραπειών για Παραβίαση του Δικαιώματος σε Διάγνωση Αστικών Δικαιωμάτων και Υποχρεώσεων σε Εύλογο Χρόνο Νόμος του 2010 (Ν. 2(I)/2010). Διαθέσιμος σε: https://www.cylaw.org/nomoi/indexes/2010_1_2.html
Πηγή εικόνας: Δημιουργία τεχνητής νοημοσύνης, μέσω της εφαρμογής ChatGPT, για την υπόθεση Altius Insurance Ltd v. Κύπρου.