Γράφει η Ντέπυ Αλαφογιάννη
Η διπλωματία, όπως συχνά παρουσιάζεται, μοιάζει να ανήκει αποκλειστικά στις μεγάλες δυνάμεις. Ωστόσο, στις σύγχρονες διεθνείς συγκρούσεις, η εικόνα αυτή μεταβάλλεται σταδιακά. Όλο και πιο συχνά, δεν είναι οι ισχυρότεροι δρώντες που επιτυγχάνουν να ανοίξουν διαύλους επικοινωνίας, αλλά κράτη με πιο ευέλικτη στρατηγική τοποθέτηση και λιγότερο άμεση εμπλοκή στη σύγκρουση. Η μετατόπιση αυτή δεν είναι συγκυριακή, αλλά αντανακλά μια ευρύτερη αλλαγή στη λειτουργία του διεθνούς συστήματος, όπου η διαμεσολάβηση εξαρτάται από την αποδοχή των εμπλεκομένων και την ικανότητα διατήρησης ισορροπιών (Bercovitch, 2014, σελ. 15-24). Η ισχύς, έτσι, δεν ταυτίζεται πλέον αποκλειστικά με στρατιωτικά ή οικονομικά μέσα, αλλά επεκτείνεται στην ικανότητα άσκησης επιρροής χωρίς καταναγκασμό (Cooper, 1997, σελ. 1-24 & Carnegie Endowment, 2026).
Στο πλαίσιο αυτό, οι λεγόμενες «ενδιάμεσες δυνάμεις» αναδεικνύονται σε κρίσιμους παράγοντες της σύγχρονης διπλωματίας. Κράτη όπως το Κατάρ, η Τουρκία και η Αίγυπτος έχουν επανειλημμένα αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή σε περιφερειακές και διεθνείς κρίσεις, αξιοποιώντας τη γεωπολιτική τους θέση, τα δίκτυα επικοινωνίας που διατηρούν και τη δυνατότητά τους να συνομιλούν με πολλαπλές και συχνά αντικρουόμενες πλευρές. Η αποτελεσματικότητα αυτής της λειτουργίας δεν στηρίζεται απαραίτητα σε υλική ισχύ, αλλά σε στοιχεία όπως η αξιοπιστία, η πρόσβαση και η αντίληψη ουδετερότητας (Bercovitch & Gartner, 2010, σελ. 69-96). Υπό αυτή την έννοια, αξιοποιούν μορφές «ήπιας ισχύος», διαμορφώνοντας επιρροή μέσα από διαπραγματεύσεις και στρατηγικές ισορροπίας (Cooper, 1997, σελ. 46-72 & GCSP, 2025).
Η αυξανόμενη παρουσία αυτών των δρώντων συνδέεται με τις μεταβολές στη δομή της διεθνούς πολιτικής μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Σε ένα πιο κατακερματισμένο και πολυπολικό σύστημα, οι παραδοσιακές μεγάλες δυνάμεις δεν διαθέτουν πάντοτε την ευελιξία ή τη νομιμοποίηση να λειτουργήσουν ως αποδεκτοί μεσολαβητές. Αντιθέτως, η εμπλοκή τους συχνά συνοδεύεται από καχυποψία, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητά τους (Bercovitch, 2014, σελ. 93-101 & ECFR, 2024 ). Σε αυτό το περιβάλλον, η ανάδυση περιφερειακών δρώντων αντανακλά μια ευρύτερη ανακατανομή ισχύος, όπου η επιρροή κατανέμεται πιο διάχυτα και πολυεπίπεδα (Atlantic Council, 2024). Οι δυνάμεις αυτές καλύπτουν ένα κρίσιμο κενό, προσφέροντας εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας σε συγκρούσεις που διαφορετικά θα παρέμεναν αδιέξοδες (Cooper, 1997, σελ. 25-45).
Στη Μέση Ανατολή, η συμβολή τους είναι ιδιαίτερα εμφανής. Το Κατάρ, για παράδειγμα, έχει λειτουργήσει επανειλημμένα ως διαμεσολαβητής σε συγκρούσεις όπως στη Λιβύη και στη Γάζα, αξιοποιώντας την ευελιξία του και τη δυνατότητα διατήρησης επαφών με διαφορετικές πλευρές. Η στρατηγική του βασίζεται στη διαμόρφωση ενός χώρου διαλόγου εκεί όπου οι παραδοσιακοί δρώντες αδυνατούν να επικοινωνήσουν (Bercovitch & Gartner, 2010, σελ. 159-187 & Crisis Group, 2024 ).
Αντίστοιχα, η Τουρκία αξιοποιεί την περιφερειακή της θέση με έναν πιο σύνθετο τρόπο, συνδυάζοντας στρατηγικά συμφέροντα με διαμεσολαβητική εμπλοκή. Στη Συρία αλλά και στις διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία, κινείται ταυτόχρονα ως εμπλεκόμενος και ως διαμεσολαβητής, διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας που δεν είναι διαθέσιμοι σε άλλους δρώντες. Η πολυδιάστατη αυτή προσέγγιση ενισχύει τον ρόλο της ως διαμεσολαβητικού κόμβου (Cooper, 1997, σελ. 184-196 & ECFR, 2024).
Η Αίγυπτος, από την πλευρά της, λειτουργεί περισσότερο ως παράγοντας σταθερότητας, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες που στοχεύουν στον περιορισμό της κλιμάκωσης, ιδίως σε περιφερειακές κρίσεις. Μέσα από τη συνδυαστική χρήση διπλωματίας και στρατηγικής επιρροής, επιδιώκει να διατηρήσει ισορροπίες που εξυπηρετούν τόσο τα εθνικά της συμφέροντα όσο και την περιφερειακή σταθερότητα (Cooper, 1997, σελ. 46-72).
Η δράση αυτών των κρατών καταδεικνύει ότι η σύγχρονη διπλωματία δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την υλική ισχύ, αλλά από την ικανότητα διαχείρισης σχέσεων και διαμόρφωσης συνθηκών διαλόγου. Η επιρροή τους προκύπτει από την ευελιξία, την αξιοπιστία και την ικανότητα να λειτουργούν ως αποδεκτοί συνομιλητές μεταξύ αντιμαχόμενων πλευρών (Bercovitch, 2014, σελ. 65-85 & GCSP, 2025).
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτών των δρώντων δεν είναι ούτε δεδομένη ούτε απεριόριστη. Οι δυνατότητές τους περιορίζονται από τη θέση τους στο διεθνές σύστημα, καθώς δεν διαθέτουν τα μέσα για να επιβάλουν ή να εγγυηθούν την εφαρμογή συμφωνιών. Η επιτυχία τους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αποδοχή των εμπλεκομένων, αλλά και από τη στάση των μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες μπορούν να ενισχύσουν ή να υπονομεύσουν μια διαμεσολαβητική προσπάθεια (Bercovitch, 2014, σελ. 93-101 & Oxford Global Society, 2025).
Επιπλέον, η αντίληψη ουδετερότητας παραμένει εύθραυστη. Ακόμη και περιορισμένες σχέσεις με μία από τις πλευρές μπορούν να επηρεάσουν την αξιοπιστία τους, περιορίζοντας την ικανότητά τους να λειτουργήσουν ως αμερόληπτοι μεσολαβητές (Bercovitch & Gartner, 2010, σελ. 69-96). Έτσι, η διαμεσολάβηση συχνά εξελίσσεται σε μια διαδικασία «περιορισμένης επιρροής», όπου το αποτέλεσμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις ίδιες, αλλά από ένα ευρύτερο πλέγμα διεθνών ισορροπιών (Crisis Group, 2024).
Υπό αυτές τις συνθήκες, η αποτελεσματικότητα της διαμεσολάβησης εξαρτάται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η πρόσβαση σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, ιδίως όταν οι άμεσοι δρώντες αδυνατούν να επικοινωνήσουν μεταξύ τους (Bercovitch, 2014, σελ. 269-275 & Oxford Global Society). Παράλληλα, η αξιοπιστία και η αντίληψη ουδετερότητας αποτελούν βασικά στοιχεία, καθώς η εμπιστοσύνη δεν μπορεί να επιβληθεί εξωτερικά. Εξίσου σημαντική είναι η στρατηγική τοποθέτηση, καθώς οι δρώντες αυτοί είναι πιο αποτελεσματικοί όταν διατηρούν συμφέροντα στην περιοχή, χωρίς όμως να θεωρούνται άμεσα εμπλεκόμενοι στη σύγκρουση (Cooper, 1997, σελ. 25-45 & Carnegie Endowment, 2026).
Τέλος, το ευρύτερο διεθνές περιβάλλον επηρεάζει καθοριστικά την έκβαση κάθε προσπάθειας. Η διαμεσολάβηση έχει μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας όταν δεν συγκρούεται με τις επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων ή όταν αυτές επιλέγουν να ανεχθούν την εμπλοκή τρίτων. Συνεπώς, η επιτυχία δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ικανοτήτων, αλλά αποτέλεσμα σύνθετης αλληλεπίδρασης μεταξύ στρατηγικής, νομιμοποίησης και διεθνούς συγκυρίας (Cooper, 1997, σελ. 25-45 & Atlantic Council, 2024).
Η ανάδυση αυτών των δρώντων δεν αποτελεί συγκυριακή εξέλιξη, αλλά ένδειξη βαθύτερης μεταβολής στον τρόπο άσκησης της διπλωματίας. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης πολυπλοκότητας, η επιρροή δεν ανήκει αποκλειστικά στους ισχυρότερους, αλλά σε εκείνους που μπορούν να γίνουν αποδεκτοί ως αξιόπιστοι συνομιλητές (Bercovitch, 2014, σελ. 35-48 & ECFR, 2024).
Η διπλωματία, πλέον, μετατοπίζεται από τη λογική της επιβολής στη λογική της διαμεσολάβησης. Η ισχύς δεν εκφράζεται μόνο μέσα από την ικανότητα επιβολής αποφάσεων, αλλά μέσα από τη δυνατότητα διαμόρφωσης συνθηκών επικοινωνίας και συναίνεσης (Cooper, 1997, σελ. 1-24). Oι δρώντες αυτοί έτσι λειτουργούν ως γέφυρες σε ένα διεθνές σύστημα που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη πολυπλοκότητα και ανταγωνισμό. Στη σύγχρονη διεθνή πολιτική, τελικά, δεν επικρατεί πάντα εκείνος που μιλά πιο δυνατά, αλλά εκείνος που καταφέρνει να ακουστεί και από τις δύο πλευρές.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Ακαδημαϊκές Πηγές:
Cooper, A. F. (1997). Niche diplomacy: Middle powers after the Cold War. Palgrave Macmillan. (Κεφάλαιο 1, Σελίδες 1-24 & Κεφάλαιο 2, Σελίδες 15-45 & Κεφάλαιο 3, Σελίδες 46-71 & Κεφάλαιο 10, Σελίδες 184-196). Διαθέσιμο σε: https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-349-25902-1
Bercovitch, J., & Gartner, S. S. (Eds.). (2010). International conflict mediation: New approaches and findings. Routledge. (Κεφάλαιο 4, Σελίδες 69-96 & Κεφάλαιο 8, Σελίδες 159-187). Διαθέσιμο σε: https://www.routledge.com/International-Conflict-Mediation-New-Approaches-and-Findings/Bercovitch-Gartner/p/book/9780415576482
Bercovitch, J. (2014). Theory and practice of international mediation: Selected essays. Routledge. (Κεφάλαιο 2, Σελίδες 15-24 & Κεφάλαιο 3, Σελίδες 35-48 & Κεφάλαιο 5, Σελίδες 65-85 & Κεφάλαιο 6, Σελίδες 93-101 & Κεφάλαιο 14, Σελίδες 269-275). Διαθέσιμο σε: https://www.routledge.com/Theory-and-Practice-of-International-Mediation-Selected-Essays/Bercovitch/p/book/9781138809093
Διαδικτυακές Πηγές:
Carnegie Endowment for International Peace. (2026). The middle power moment. Διαθέσιμο σε: https://carnegieendowment.org/research/2026/01/the-middle-power-moment
European Council on Foreign Relations (ECFR). (2023). After the rupture: Middle powers and the construction of a new order. Διαθέσιμο σε: https://ecfr.eu/publication/after-the-rupture-middle-powers-and-the-construction-of-new-order/
Geneva Centre for Security Policy (GCSP). (2023). The agency of middle powers in a fragmented and polarized world. Διαθέσιμο σε: https://www.gcsp.ch/news/agency-middle-powers-fragmented-and-polarized-world
Oxford Global Society. (2025). Why is mediation failing to resolve so many armed conflicts today? Διαθέσιμο σε: https://oxgs.org/2025/11/11/policy-brief-why-is-mediation-failing-to-resolve-so-many-armed-conflicts-today/
Atlantic Council. (2023). The future of multilateral peacebuilding and conflict prevention. Διαθέσιμο σε:
https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/report/the-future-of-multilateral-peacebuilding-and-conflict-prevention/
International Crisis Group. (2024). 10 conflicts to watch in 2024. Διαθέσιμο σε: https://www.crisisgroup.org/cmt/global/10-conflicts-watch-2024
Πηγή Εικόνας
A White Bond Paper with Diplomacy Text on a Typewriter / Markus Winkler. Προσπελάστηκε από: https://www.pexels.com/photo/a-white-bond-paper-with-diplomacy-text-on-a-typewriter-12231826/