Γράφει η Άννα Ραδίτσα
Κατά την τελευταία πενταετία, η στρατιωτική χρήση μη επανδρωμένων εναέριων σκαφών (UAVs/drones) έχει αναδειχθεί σε καθοριστικό παράγοντα των σύγχρονων συγκρούσεων, μεταβάλλοντας ουσιαστικά τη φυσιογνωμία του πεδίου μάχης. Ήδη από τον πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020, τα drones απέδειξαν την αποτελεσματικότητά τους στην εξουδετέρωση αντιαεροπορικών συστημάτων και τεθωρακισμένων σχηματισμών, λειτουργώντας ως πολλαπλασιαστές ισχύος για δυνάμεις με περιορισμένα συμβατικά μέσα (Premakanthan, 2024; Ruschi, 2020). Αντίστοιχα, στη συνεχιζόμενη ρωσοουκρανική σύγκρουση, τα UAVs χρησιμοποιούνται μαζικά σε αποστολές αναγνώρισης, διόρθωσης και άμεσης κρούσης, με σημαντικά χαμηλότερο κόστος, γεγονός που υπογραμμίζει τη μαζικοποίηση και την ευκολία της χρήσης τους (Kunertova, 2023). Παράλληλα, πρόσφατες επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή ανέδειξαν τη συνδυαστική χρήση drones, τεχνητής νοημοσύνης και όπλων ακριβείας για πλήγματα σε κρίσιμους στρατιωτικούς στόχους, επιβεβαιώνοντας ότι τα UAVs αποτελούν πλέον το κεντρικό εργαλείο της σύγχρονης στρατιωτικής ισχύος (Okoli et al., 2025). Υπό το πρίσμα αυτό, η παρούσα ανάλυση προσεγγίζει το φαινόμενο της στρατιωτικής χρήσης drones κυρίως μέσα από τη στρατηγική και την τακτική διάσταση των επιχειρήσεων. Εξετάζονται οι επιχειρησιακές δυνατότητες που προσφέρουν τα μη επανδρωμένα συστήματα σε σύγκριση με την παραδοσιακή επανδρωμένη αεροπορία, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο επηρεάζουν τον σχεδιασμό, τη διοίκηση και τον έλεγχο των στρατιωτικών δυνάμεων (Sauser, 2025). Στόχος είναι να αναδειχθεί η ευρύτερη μεταλλαγή παραδείγματος και στρατιωτικού δόγματος που βρίσκεται σε εξέλιξη και η οποία αναμένεται να επηρεάσει καθοριστικά τη στρατηγική σκέψη και τις αμυντικές πολιτικές στον 21ο αιώνα.
Ένας από τους πλέον καθοριστικούς τρόπους με τους οποίους τα drones μεταβάλλουν τη σύγχρονη στρατιωτική τακτική είναι η δυνατότητα μαζικής χρήσης τους και η πρόκληση κορεσμού σε αντιαεροπορικά και αμυντικά συστήματα. Η αεροπορία, όπως τη γνωρίζουμε εώς σήμερα, βασίζεται σε περιορισμένο αριθμό ακριβών και πολύπλοκων επιχειρήσεων, ενώ από την άλλη πλευρά τα UAVs επιτρέπουν την ταυτόχρονη ανάπτυξη ακόμη και εκατοντάδων μονάδων ευκαταφρόνητου κόστους, δημιουργώντας έτσι τη ζητούμενη πίεση (Zieliński, 2021). Τα πλέον εξελιγμένα συστήματα αεράμυνας που διαθέτουν οι μεγαλύτερες και ισχυρότερες χώρες του πλανήτη, διαθέτουν περιορισμένες δυνατότητες ταυτόχρονης εμπλοκής και ιδιαιτέρως υψηλό κόστος για την κάθε αναχαίτιση που επιχειρούν, καθώς είναι σχεδιασμένα να αμύνονται εναντίων μεμονωμένων αεροσκαφών. Ως εκ τούτου και λαμβάνοντας υπόψιν τα τρέχοντα επιχειρησιακά παραδείγματα, η μαζική χρήση drones μπορεί να εξαντλήσει πολύ πιο άμεσα τις άμυνες σε υλικά, αισθητήρες αλλά και ανθρώπινη προσπάθεια των χειριστών, δίνοντας πλέον στον επιτιθέμενο το συγκριτικό πλεονέκτημα (Hwang Hyun-Ho, 2024).
Εξίσου σημαντική είναι η δυνατότητα των drones να παραμένουν επί μακρόν στο πεδίο της μάχης, προσφέροντας συνεχή επιτήρηση και άμεση επιχειρησιακή υποστήριξη. Η λεγόμενη επιμονή των UAVs μεταβάλλει ριζικά τη δυναμική των στρατιωτικών επιχειρήσεων, καθώς επιτρέπει τη σχεδόν αδιάλειπτη παρακολούθηση εχθρικών κινήσεων, τη διαρκή επικαιροποίηση των δεδομένων και την άμεση δυνατότητα παρέμβασης (Premakanthan, 2024). Καταδεικτικά παραδείγματα μπορεί να βρει κανείς στη σύγκρουση στην Ουκρανία, όπου η συνεχής παρουσία drones έχει μειώσει τη δυνατότητα απόκρυψης και αιφνιδιασμού, επηρεάζοντας τόσο την κίνηση των ίδιων των μονάδων όσο και τη συνολική στρατηγική των μερών (Kunertova, 2023). Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, ο ανθρώπινος παράγοντας περιορίζεται από τα φυσικά χαρακτηριστικά του (κούραση, ανησυχία, ανάγκη εναλλαγής), τα οποία δεν ισχύουν για τα μη επανδρωμένα συστήματα, το οποία μπορούν να επιχειρούν συνεχώς, σε οποιεσδήποτε συνθήκες και για αόριστο χρονικό διάστημα, μη επηρεαζόμενα ψυχολογικά από την έκβαση των προσπαθειών τους.
Ο τρίτος κρίσιμος πυλώνας αφορά τη μείωση του κόστους και του ρίσκου, καθώς και τη δυνατότητα σκόπιμης θυσίας για την επίτευξη ευρύτερων επιχειρησιακών στόχων. Τα UAVs, εμπορικά ή αυτοσχέδια, έχουν δραστικά χαμηλότερο οικονομικό κόστος σε σύγκριση με τα επανδρωμένα αεροσκάφη, ενώ η απώλειά τους δεν συνεπάγεται ανθρώπινες απώλειες ή πολιτικό κόστος αντίστοιχο μιας κατάρριψης επανδρωμένου μέσου (Chaari, 2025). Αυτό επιτρέπει στους στρατιωτικούς σχεδιαστές να υιοθετούν τακτικές φθοράς, δοκιμής των αμυντικών αντιδράσεων αλλά και επιχειρήσεις τύπου καμικάζι. Η αναλώσιμη φύση πολλών drones μεταβάλλει τη λογική χρήσης της ισχύος, καθώς η απώλεια μέσων ενσωματώνεται εξαρχής στον σχεδιασμό ως αποδεκτό και συχνά επιθυμητό αποτέλεσμα, αλλάζοντας για πρώτη φορά τις ισορροπίες και κάνοντας την επίθεση φθηνότερη από την άμυνα.
Συνοψίζοντας, τα μη επανδρωμένη αεροσκάφη μεταμορφώνουν τις σύγχρονες συγκρούσεις και θέτουν νέες προκλήσεις σε όλα τα γεωστρατηγικά επίπεδα (Maxwell, 2021). Όπως αναλύθηκαν παραπάνω, η ευκολία στην μαζική κατασκευή και τη χρήση, το χαμηλότερο κόστος σε σχέση με τα παραδοσιακά αεροσκάφη καθώς και τα επιχειρησιακά τους πλεονεκτήματα, σε συνδυασμό με τον καίριο πυλώνα του ρίσκου που ενέχει η ανθρώπινη επιχείρηση, έχουν φέρει τα συστήματα αυτά στο επίκεντρο των στρατηγικών, αμυντικών και πολιτικών μελετών (Kalogiannis, 2023). Μπορεί να περιμένει κανείς ότι στα χρόνια που έρχονται, ολόκληρο το πολεμικό δόγμα των τελευταίων χιλιετιών θα ανατραπεί, αφήνοντας χώρο σε μία νέα θεμελιώδη αρχή, στην οποία η επίθεση είναι πραγματικά η καλύτερη άμυνα.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Chaari, M. Z. (2025). Analysis of the power of drones and limitations of anti-drone solutions on the Russian–Ukrainian battlefield. Security and Defence Quarterly, 51(3), 38–73. https://securityanddefence.pl/Analysis-of-the-power-of-drones-and-limitations-of-the-anti-drone-solutions-on-the,208347,0,2.html
Hwang, H.-H. (2024). The rise of drone swarms: Military applications, countermeasures, and strategic implications. The International Journal of Advanced Culture Technology, 12(2), 318–325. https://koreascience.kr/journal/E1GMBY/v12n2.pub?&lang=ko
Kalogiannis, D. (2023). Τα συστήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο σύγχρονο επιχειρησιακό περιβάλλον. Foreign Affairs Journal – The Hellenic Edition. https://www.researchgate.net/publication/368602199_Ta_Systemata_me_Epandromenon_Aeroskaphon_sto_synchrono_epicheiresiako_periballon
Kunertova, D. (n.d.). Drones have boots: Learning from Russia’s war in Ukraine: A case study of drone use in the Ukraine war. ETH Zurich. https://doi.org/10.3929/ethz-b-000636568
Maxwell, P. (2021). New defenses for the hybrid battlefield. NATO Science & Technology Organization. https://publications.sto.nato.int/publications/STO%20Meeting%20Proceedings/STO-MP-IST-190/MP-IST-190-27.pdf
Okoli, A. C., et al. (2025). AI and military precision in drone attacks on the Israeli–Hamas conflict. Social Sciences Journal, 6(1), Article 12. https://doi.org/10.37458/ssj.6.1.12
Premakanthan, N. (n.d.). A comprehensive analysis of drone warfare: Technology, application, and future trends. https://www.researchgate.net/publication/389688646_A_Comprehensive_Analysis_of_Drone_Warfare
Ruschi, F. (2020). The rise of drones and the transformation of warfare: A view from philosophy of international law. Revista de Estudos Constitucionais, Hermenêutica e Teoria do Direito (RECHTD), 12(1), 147–161. https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=7863501
Sauser, M. K. (2025, July–August). Unmanned aircraft and the revolution in operational warfare. Military Review. https://www.armyupress.army.mil/Portals/7/military-review/Archives/English/JA-25/Unmanned-Aircraft-Revolution/Unmanned-Aircraft-Revolution-ua.pdf
Zieliński, T. (2021). Factors determining drone swarm employment in military operations. Safety & Defense, 7(1). https://sd-magazine.eu/index.php/sd/article/view/112
ΠΗΓΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ
Adams, D. (2025, January 22). 5 drone innovations I’d like to see in 2025 and beyond. T3. https://www.t3.com/tech/drones/5-drone-innovations-2025-op-ed