Γράφει ο Σπύρος Κατσανεβάκης
Στις 28 Οκτωβρίου, τη συμβολική ημέρα εθνικής εορτής της Ελληνικής Δημοκρατίας, ο Βρετανός πρωθυπουργός Keir Starmer ανακοινώνει από κοινού με τον Πρόεδρο Recep Tayyip Erdogan την πώληση 20 αερομαχητικών σκαφών Typhoon (ή αλλιώς Eurofighter) από το Λονδίνο στην Άγκυρα (Sky News, 2025). Το τουρκικό “casus belli” έναντι της Ελλάδας παραμένει ενεργό, ενώ παράλληλα η βασική ηγετική μορφή της τουρκικής αντιπολίτευσης βρίσκεται στη φυλακή. Στο πλαίσιο αυτό, η πώληση ανεπτυγμένου στρατιωτικού εξοπλισμού προς την Άγκυρα αποκτά ιδιαίτερα πολιτική και συμβολική σημασία. Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει την προτεραιοποίηση πολιτικών και γεωστρατηγικών αναγκών έναντι της προώθησης δημοκρατικών αξιών και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο σύγχρονο διεθνές σύστημα (The Guardian, 2025).
Το μαχητικό αεροπλάνο, γνωστό και ως Eurofighter, είναι ένα κοινό project μεταξύ της Μ. Βρετανίας, Γερμανίας, Ιταλίας και Ισπανίας, τις οποίες αντιπροσωπεύουν στις διαπραγματεύσεις μερικοί από τους κολοσσούς της αμυντικής βιομηχανίας, όπως η Airbus, η BAE Systems και η Leonardo (Reuters, 2025). Το Eurofighter αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρωπαϊκής προσπάθειας για συλλογική ανάπτυξη και παραγωγή οπλικών συστημάτων, η οποία από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 έχει συνδεθεί άρρηκτα με τη διαμόρφωση κοινών πολιτικών άμυνας και βιομηχανικής συνεργασίας στην Ευρώπη (Markowski, 2007). Είναι το βασικό μαχητικό της βρετανικής αεροπορίας τις τελευταίες δύο δεκαετίες, συμπεριλαμβανομένων των αποστολών στο Ιράκ, και πλέον, φαίνεται πως αναχαιτίζει αποτελεσματικά τα ρωσικά αεροσκάφη από την αρχή της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία (The Guardian, 2025). Η συμφωνία Λονδίνου–Άγκυρας, ύψους 10,7 δισεκατομμυρίων ευρώ, αποτελεί μέρος της ευρύτερης προσπάθειας της Τουρκίας να αναβαθμίσει τις επιχειρησιακές δυνατότητες της πολεμικής της αεροπορίας. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συμπίπτει με το τέλμα στις διαπραγματεύσεις της Άγκυρας με τις Ηνωμένες Πολιτείες για την απόκτηση μαχητικών F-16V και F-35 (U.S Department of Defense, 2025). Η επιλογή των Eurofighter φαίνεται να εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική επιδίωξη «αμυντικής αυτάρκειας», όπου η τουρκική ηγεσία επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των φιλόδοξων τεχνολογικών της στόχων και των πραγματικών επιχειρησιακών της δυνατοτήτων (Kurç, 2025). Συνολικά, εάν λάβει κανείς υπόψη και την έντονη επιθυμία της Τουρκίας να συμμετάσχει στο αμυντικό πρόγραμμα SAFE της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαπιστώνεται μια ευρύτερη αλλαγή στη στάση της Τουρκίας απέναντι στις ευρωπαϊκές αμυντικές αγορές (European Parliament, 2025).
Η Τουρκία χρειάζεται άμεσα τα Eurofighter Typhoon ως μία προσωρινή λύση μεταξύ του γηραιού στόλου των F-16, ο οποίος αντιμετωπίζει προβλήματα λόγω ηλικίας και επιχειρησιακής φθοράς (Defense News, 2025) και του επερχόμενου τουρκικής παραγωγής 5ης γενιάς μαχητικού ΚΑΑΝ, το οποίο βρίσκεται σε φάση δοκιμών και ανάπτυξης εντός των επόμενων ετών (Jane’s Defence Weekly, 2025). Με δεδομένο πως τα βρετανικά Eurofighter έχουν ως καταληκτική ημερομηνία παράδοσης το 2030, μία πενταετία από την υπογραφή της συμφωνίας (Jane’s Defense Weekly, 2025), πηγές στη τουρκική κυβέρνηση αναφέρουν πως η Άγκυρα θα κινηθεί ακόμα πιο σύντομα προς τα οπλοστάσια Αραβικών Χωρών του Κόλπου (Arab News, 2025). Συγκεκριμένα η Τουρκία φαίνεται να επιθυμεί να αγοράσει 12 «πακέτα» Typhoon Tranche 3A από το υπάρχον οπλοστάσιο του Κατάρ (Atlantic Council, 2025). Η εξέλιξη αυτή δεν είναι αποκομμένη από τη συστηματική ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας την τελευταία εικοσαετία, η οποία έχει ενισχύσει την εξωτερική πολιτική της Άγκυρας και έχει μετατρέψει τα εξοπλιστικά προγράμματα σε εργαλείο διπλωματικής επιρροής (Özer, 2019,). Η συμφωνία δεν ικανοποιεί όμως μόνο τις ανάγκες της γηραιάς τουρκικής αεροπορίας. Το Λονδίνο εισάγεται πλέον επίσημα στην εξαιρετικά προσοδοφόρα αμυντική τουρκική αγορά, και η πώληση αυτή αποτελεί την πρώτη εξαγωγική -αμυντικού χαρακτήρα- παραγγελία για τη Βρετανία από το 2017 (GOV.UK, 2025). Ο Πρωθυπουργός Keir Starmer δήλωσε πως η σύμβαση αυτή θα διατηρούσε και θα προστάτευε περισσότερες από 20.000 θέσεις εργασίας στα εργοστάσια της BAE Systems για τα επόμενα χρόνια (GOV.UK, 2025). Στο σημείο αυτό, είναι σημαντικό να παρακολουθήσει κανείς εάν τελικά η Άγκυρα θα καταφέρει να ολοκληρώσει με επιτυχία τις διαπραγματεύσεις για τον εκσυγχρονισμό των F-16V με την αμερικανική αμυντική εταιρεία Lockheed Martin (Stars and Stripes, 2025). Μετά τον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των ΗΠΑ για τα F-35 και συνολικά την «πόρτα» των Αμερικανών οριακά κλειστή, η Άγκυρα αναγκάζεται να κάνει την καλύτερη διαθέσιμη, και όχι την καλύτερη δυνατή επιλογή- στρέφεται σε διαφορετικές αγορές και φαίνεται να έχει απαντήσεις 4ης γενιάς για προβλήματα που πλέον έχουν περάσει στην 5η.
Αναλυτές αναφέρουν πως ο Starmer έχασε μια εξαιρετικά σημαντική ευκαιρία καθώς μπορούσε κάλλιστα να ζητήσει ανταλλάγματα και διαβεβαιώσεις από το καθεστώς Erdogan για την πώληση των Eurofighter (Breaking Defense, 2025). Σε ανάλογη περίπτωση, υπό την προεδρία Biden το 2024, η πώληση αμερικανικών F-16 συνέβη μόνο αφότου η Τουρκία συμφώνησε στην ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ (Breaking Defense, 2025). Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η γερμανική πλευρά λέγεται πως μετέφερε τις ρητές απαιτήσεις της Αθήνας: τα μαχητικά αεροσκάφη δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να χρησιμοποιηθούν έναντι συμμάχων της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, εννοώντας πρωτίστως την Ελλάδα και την Κύπρο, όπου παραβιάσεις στον εναέριο χώρο από την τουρκική πλευρά αποτελούν τα τελευταία χρόνια αρκετά συχνό φαινόμενο (Newsbeast, 2025). Παρ ’όλα αυτά, Τούρκοι αξιωματούχοι αναφέρουν πως τέτοιες οριοθετήσεις δεν κατέληξαν ποτέ στο συμφωνητικό έγγραφο και δεν αποτελούν δεσμεύσεις για τη χρήση των μαχητικών (Νέδος- Κωστίδης, Καθημερινή, 2025). Εάν αυτό επαληθευτεί, τότε τα βρετανικής παραγωγής Eurofighter θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για υπερπτήσεις και αποστολές ενάντια στους ίδιους συμμάχους που οι Βρετανοί και οι Γερμανοί δηλώνουν πως στηρίζουν (Νέδος- Κωστίδης, Καθημερινή, 2025).
Η συμφωνία Βρετανίας–Τουρκίας για τα Eurofighter εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική προσπάθεια της Άγκυρας να επανατοποθετηθεί ως στενός και απαραίτητος εταίρος της Ευρώπης, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών αλλαγών. Μετά την απομόνωση που προκάλεσαν οι εντάσεις με τις ΗΠΑ και την αποβολή της από το πρόγραμμα F-35, η Τουρκία πλέον επιθυμεί να αποκαταστήσει γέφυρες με ευρωπαϊκά κράτη μέσω εξοπλιστικής και βιομηχανικής συνεργασίας, ώστε να καλύψει τις απαραίτητες ανάγκες που παρουσιάζονται στο εσωτερικό της (Reuters, 2025). Η επιλογή του Ηνωμένου Βασιλείου, εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά θεμελιώδους πυλώνα στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική, λειτουργεί ως μέσο προσέγγισης των Βρυξελλών χωρίς την άμεση εμπλοκή και τους θεσμικούς περιορισμούς της Ένωσης. Παράλληλα, η Άγκυρα αξιοποιεί τα εξοπλιστικά προγράμματα αυτά για να ενισχύσει το αφήγημα που προβάλλει τα τελευταία χρόνια ως παράγοντα σταθερότητας σε ζητήματα ασφάλειας από την Ουκρανία έως την Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και τις σύγχρονες επεκτατικές τις βλέψεις περί «Νέας Συρίας και Γαλάζιας Πατρίδας» (Συρίγος, Καθημερινή, 2025).
Παρακολουθώντας τις πολιτικές αντιδράσεις στο διεθνές πλαίσιο, φαίνεται να αναδύεται ο φόβος πως η Τουρκία εισέρχεται «από την πίσω πόρτα» στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονόμηση. Σύμφωνα με τον καθηγητή διεθνών σχέσεων Κώστα Υφαντή, ο φόβος αυτός είναι υπερβολικός, καθώς η Τουρκία θεωρείται από την πλειονότητα των Ευρωπαϊκών χωρών ως αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας (Protagon, Υφαντής, 2025). Παρά τις γενικότερες αμφιβολίες και επιφυλάξεις περί παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και καθαρή έλλειψη κράτους δικαίου, πολλά ευρωπαϊκά κράτη βλέπουν αδιαμφισβήτητα τη συνεργασία με την Άγκυρα ως μονόδρομο, κυρίως λόγω της γεωπολιτικής της θέσης, αλλά και των σημερινών προκλήσεων που ταλανίζουν την Ανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή (Reuters, 2025; Council of the European Union, 2025). Από την τουρκική σκοπιά, η συμμετοχή ή έστω η προσέγγιση της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα, όπως το πρόγραμμα SAFE, δεν αποτελεί συγκυριακή επιλογή, αλλά μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής επανένταξης της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας σε ευρωπαϊκά δίκτυα παραγωγής και χρηματοδότησης (Tsarouhas, 2025).
Η συμφωνία Βρετανίας–Τουρκίας για τα Eurofighter Typhoon δεν συνιστά απλώς μια εμπορική πράξη ή μια τεχνική αναβάθμιση των τουρκικών αεροπορικών δυνατοτήτων. Αντιθέτως, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλέγμα πολιτικών, βιομηχανικών και γεωστρατηγικών επιλογών, όπου η εξωτερική πολιτική, η αμυντική βιομηχανία και η διπλωματία αλληλοσυμπληρώνονται. Για το Λονδίνο, η συμφωνία αποτυπώνει τη μετα-Brexit ανάγκη επανατοποθέτησης σε κρίσιμες αγορές και την αξιοποίηση της άμυνας ως εργαλείου οικονομικής και στρατηγικής ισχύος. Για την Άγκυρα, αντανακλά μια συνειδητή προσπάθεια γεφύρωσης επιχειρησιακών κενών, ενίσχυσης της αμυντικής αυτάρκειας και επαναπροσέγγισης της Ευρώπης μέσω βιομηχανικής συνεργασίας, παρακάμπτοντας θεσμικά και πολιτικά εμπόδια.
Ταυτόχρονα, η απουσία σαφών πολιτικών όρων και δεσμεύσεων αναδεικνύει τις αντιφάσεις της ευρωπαϊκής στρατηγικής: ενώ η συνεργασία με την Άγκυρα θεωρείται αναγκαία για λόγους ασφάλειας, παραμένει ασαφές πώς αυτή συνδυάζεται με τη διαφύλαξη των δημοκρατικών αξιών και της περιφερειακής σταθερότητας. Υπό αυτό το πρίσμα, η αξιόπιστη αποτροπή και η διατήρηση της ισορροπίας ισχύος δεν αποτελούν επιλογή πολιτικής, αλλά βασική προϋπόθεση για τη διαχείριση της τουρκικής επιθετικότητας και τη χάραξη μελλοντικών ευρωπαϊκών στρατηγικών
Βιβλιογραφία / Πηγές:
1️. Βιβλία
Özer, A. İ. A. (2019). The rise of the Turkish defense industry. SETA, σελ. 53-58.
Άγγελος Συρίγος, Θάνος Ντόκος. (2025). Άτλας των Τουρκικών διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Καθημερινή, σελ. 113-115.
2️. Ακαδημαϊκά άρθρα & policy papers
Kurç, Ç. (2025). Balancing aspiration and reality: Autarky in Turkish defence. Journal of Defense Studies. Διαθέσιμο σε: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14702436.2025.2472705
Markowski, S. (2007). The emergence of European defence and defence industry policies. Journal of European Security Studies. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/14767720701237336
Tsarouhas, D. (2025). Turkey’s defence industry and the EU SAFE Regulation (Policy Paper No. 186/2025). ELIAMEP. Διαθέσιμο σε: https://www.eliamep.gr/en/publication/series/186-turkeys-defence-industry-and-the-eu-safe-regulation/
European Parliament. (2025). SAFE and Türkiye.
Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2025-003787_EN.html
3️. Ειδησεογραφικές πηγές
Sky News. (2025). Britain to sell 20 Eurofighter Typhoon jets to Turkey in £8bn deal.
Διαθέσιμο σε: https://news.sky.com/story/britain-to-sell-20-eurofighter-typhoon-jets-to-turkey-in-8bn-deal-13459221
U.S. Department of Defense. (2025). Report on F-35 program and international partners.
Διαθέσιμο σε: https://www.defense.gov/Newsroom/Releases/Report-on-F-35-Program-and-International-Partners/
Stars and Stripes. (2025). Turkish push for F-16 upgrades remains unresolved as talks with US continue.
Διαθέσιμο σε: https://www.stripes.com/theaters/europe/2025-10-15/turkey-f-16-upgrade-us-lockheed-martin-4912731.html
Atlantic Council. (2025). Turkey’s Eurofighter stopgap: The best available, not the best possible. Atlantic Council.
Διαθέσιμο σε: https://www.atlanticcouncil.org/blogs/turkeysource/turkeys-eurofighter-stopgap-the-best-available-not-the-best-possible/
Breaking Defense. (2025). London’s Eurofighter sale to Turkey: A win for industry, a loss for strategy.
Διαθέσιμο σε: https://breakingdefense.com/2025/11/londons-eurofighter-sale-to-turkey-a-win-for-industry-a-loss-for-strategy/
Jane’s Defence Weekly. (2025). Eurofighter delivery schedules and Turkey acquisition timeline.
Διαθέσιμο σε: https://www.janes.com/defence-news/news-detail/eurofighter-delivery-schedules-and-turkey-acquisition-timeline
Arab News. (2025). Turkey pursues expanded defense ties with GCC nations.
Διαθέσιμο σε: https://www.arabnews.com/node/2305671/middle-east
GOV.UK. (2025). 20,000 UK jobs secured as Türkiye buys 20 Typhoon jets in biggest fighter jet deal in a generation.
Διαθέσιμο σε: https://www.gov.uk/government/news/20000-uk-jobs-secured-as-turkiye-buys-20-typhoon-jets-in-biggest-fighter-jet-deal-in-a-generation
Καθημερινή. (2025). Eurofighter: Όροι χωρίς αντίκρισμα στην Άγκυρα.
Διαθέσιμο σε: https://www.kathimerini.gr/politics/amyna/563907586/eurofighter-oroi-choris-antikrisma-stin-agkyra/
Καθημερινή. (2025). Γενς Μπάστιαν στην «Κ»: Λυπηρή η ανταμοιβή της Τουρκίας με Eurofighter.
Διαθέσιμο σε: https://www.kathimerini.gr/opinion/interviews/563903305/gens-mpastian-stin-k-lypiri-i-antamoivi-tis-toyrkias-me-eurofighter/
Newsbeast. (2025). Οι εγγυήσεις που θα ζητήσει η Αθήνα μετά την πώληση των μαχητικών Eurofighter στην Τουρκία.
Διαθέσιμο σε: https://www.newsbeast.gr/politiki/arthro/12681351/oi-engyiseis-pou-tha-zitisei-i-athina-meta-tin-polisi-ton-machitikon-eurofighter-stin-tourkia
Protagon. (2025). Υφαντής, Κ. Η Τουρκία και η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Διαθέσιμο σε: https://lnkd.in/dUzmEVxx
Reuters. (2025). Turkey nears Eurofighter jet purchase after UK, German agreements. Reuters.
Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/turkey-nears-eurofighter-jet-purchase-after-uk-german-agreements-2025-07-23/
The Guardian. (2025). UK in £8bn deal to sell Typhoon jets to Turkey despite human rights concerns.
Διαθέσιμο σε: https://www.theguardian.com/business/2025/oct/27/uk-in-8bn-deal-to-sell-typhoon-jets-to-turkey-despite-human-rights-concerns
Council of the European Union. (2024). Συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σχετικά με Ουκρανία, Μέση Ανατολή και Τουρκία, 17 Απριλίου 2024.
Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2024/04/18/european-council-conclusions-on-ukraine-and-turkiye/
Reuters. (2025). Germany’s Merz sees Turkey as close partner to EU.
(μπορείς να δώσεις και σύνδεσμο π.χ. https://www.reuters.com/world/europe/germanys-merz-sees-turkey-close-partner-eu-2025-10-30/
Πηγή εικόνας:
Turkey’s President Recep Tayyip Erdogan, left, and Britain’s Prime Minister Keir Starmer review an honor guard during a welcome ceremony prior their meeting at the presidential palace, in Ankara, Monday, Oct. 27, 2025. (Ugur Yildirim/Dia Photo via AP)
Διαθέσιμο σε: https://www.washingtontimes.com/multimedia/image/ap_turkey_britain_73800jpg/