Γράφει ο Νίκος Διονυσάτος
Πριν από περίπου 80 έτη, τον Μάρτιο του 1946, ο Βρετανός πολιτικός Winston Churchill ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης στην Βρετανία, μίλησε κατά την διάρκεια μιας επίσκεψης του στο Πανεπιστήμιο Westminster του Μιζούρι, για πρώτη φορά, για το λεγόμενο «Σιδηρούν Παραπέτασμα» που είχε αρχίσει να σχηματίζεται πάνω από την Ευρώπη (Britannica Editors, 2026). Τόσες δεκαετίες αργότερα και παρά την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων το 1989 και την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 αυτή η κουρτίνα δείχνει να ρίχνει ακόμα την σκιά της στην πολιτική, πολιτισμική και γεωπολιτική πραγματικότητα των χωρών του Ανατολικού Μπλοκ. Παρά την ταχεία οικονομική και γεωπολιτική τους άνθιση κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, οι «ανατολικοί» συνεχίζουν να χαράσσουν μια διαφορετική πορεία εντός της μεγάλης ευρωπαϊκής οικογένειας. Αυτή η διαπίστωση είναι εξαιρετικά κοινότοπη πλέον, όμως αξίζει κανείς να εξετάσει μια προς μια τις επιμέρους χώρες και να βγάλει πιο συγκεκριμένα συμπεράσματα.
Το 2026 αποτέλεσε για την Ουγγαρία ίσως το ιστορικότερο πολιτικό έτος των τελευταίων δεκαετιών. Η χώρα της κεντρικής ή ανατολικής – αναλόγως ποιος ρωτάει – Ευρώπης, παρά το μικρομεσαίο της γεωπολιτικό ανάστημα, πρωταγωνιστούσε κατά τα τελευταία χρόνια στην διεθνή ειδησιογραφία, ως το «κακό παιδί της Δύσης». Ο επί 16 συναπτά έτη λαϊκιστής δεξιός ηγέτης της χώρας, Victor Orbán, είχε αποδομήσει για τα καλά το δημοκρατικό οικοδόμημα της Ουγγαρίας, και μέχρι πρότινος ελάχιστοι θα προεξοφλούσαν το πολιτικό του τέλος (Tóth, 2026). Ένα από τα κύρια σημεία καμπής της τραγωδίας του κραταιού κόμματος Fidesz ήρθε στις αρχές του 2024, με το σκάνδαλο σεξουαλικής παρενόχλησης ανηλίκων, στο οποίο βρέθηκαν να εμπλέκονται οι δύο πιο σημαντικές γυναικείες παρουσίες του apparatus του Orbán, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Katalin Novak, και η Υπουργός Δικαιοσύνης, Judit Varga.
Οι δύο πολιτικοί θεωρήθηκαν υπεύθυνες για μια προεδρική χάρη στον Endre Konya, έναν από τους κεντρικούς πρωταγωνιστές της συγκεκριμένης υπόθεσης, και υποχρεώθηκαν να παραιτηθούν έπειτα από την δημόσια κατακραυγή. Στις Ευρωεκλογές του ίδιου έτους, το Fidesz βγήκε μεν πρώτο, αλλά με υπολογίσιμες απώλειες (Heil & RFE/RL’s Hungarian Service, 2024). Το σοβαρότερο όμως ζήτημα που είχε προκύψει ήταν ότι για πρώτη φορά από το 2006 ο Orbán και το κατεστημένο του είχαν έναν αληθινό αντίπαλο: το μέχρι πρότινος άσημο κόμμα Tisza, υπό την νέα ηγεσία του Peter Magyar. Ο Magyar ένα πολιτικό στέλεχος που υπήρξε σαρξ εκ σαρκός του Fidesz και πρώην σύζυγος της υπουργού Varga είχε αποχωρήσει στον απόηχο του σκανδάλου, ως συμβολική προσωποποίηση πολλών «νοικοκυραίων» ψηφοφόρων που είχαν κουραστεί με την διαφθορά του Orbán. Τον Απρίλιο του 2026, ο Magyar θα έκανε το όνειρο όλης της φιλελεύθερης Ευρώπης πραγματικότητα. Η Ουγγαρία είχε επιστρέψει επιτέλους στο σπίτι της. Ο Magyar έγινε ο παράδοξος ήρωας της προοδευτικής οικουμένης, προκαλώντας θαυμασμό και πανηγυρισμούς από το σύνολο σχεδόν των κομμάτων του διεθνούς δημοκρατικού τόξου. Οι ραγδαίες μεταρρυθμίσεις του, έχουν ήδη επιφέρει μια σειρά θετικών αλλαγών στο πρόσωπο της σύγχρονης Ουγγαρίας (The Guardian, 2026). Η ελπίδα για το μέλλον του τόπου έχει επιστρέψει.
Εάν όμως κανείς αποστασιοποιηθεί λίγο από το πολιτικό άστρο του Magyar και την θριαμβευτική επιστροφή της δημοκρατίας στην Βουδαπέστη, τα πράγματα ανατολικά της Τεργιέστης και του ποταμού Όντερ, κάθε άλλο παρά ομοιογενή είναι σε πολιτικό επίπεδο. Η επιστροφή του Donald Tusk στην Πολωνία, το φθινόπωρο του 2023 – από κοινού με τους πιο πρόσφατους κατακερματισμούς του δεξιού PiS και της ακροδεξιάς Konfederacja και την ολοκληρωτική ήττα του Fidesz στην Ουγγαρία – κατέδειξαν ότι οι κεντρώοι μεταρρυθμιστές μπορούν να νικήσουν ξανά τις καρδιές και τις συνειδήσεις των «ανατολικών» ψηφοφόρων (TVP World, 2026). Δυστυχώς, ωστόσο, στην συντριπτική πλειονότητα των υπόλοιπων κρατών της ευρύτερης περιοχής, το συγκεκριμένο συμπέρασμα μάλλον άστοχο μπορεί να χαρακτηριστεί για την ώρα. Μόλις μια εβδομάδα μετά τις εκλογές στην Ουγγαρία, η Βουλγαρία εξέλεξε ως πρωθυπουργό τον τέως Πρόεδρο της Δημοκρατίας Rumen Radev. Ο Radev, ένας πρώην στρατηγός με μάλλον θολές πολιτικές θέσεις κυρίως συντηρητικού και λαϊκιστικού χαρακτήρα, κέρδισε τις εκλογές ως ένας θεσμικός παράγοντας που θα έφερνε την σταθερότητα μετά από 5 έτη ακραίας πολιτικής αστάθειας. Τα φιλορωσικά του διαπιστευτήρια ήταν επίσης μια υπολογίσιμη συνιστώσα για το υψηλότατο ποσοστό και την αυτοδυναμία που εξασφάλισε το κόμμα του. Το διεφθαρμένο κεντροδεξιό GERB του πρώην πρωθυπουργού Boyko Borisov, και η φιλοερωπαϊκή φιλελεύθερη παράταξη «Συνεχίζουμε την Αλλαγή», του πρώην Υπουργού Οικονομικών, Assen Vasiliev, κατέγραψαν πολύ απογοητευτικά ποσοστά και έμειναν εκτός κυβέρνησης (Detev, 2026).
Την ίδια στιγμή, τον Ιούνιο του 2026, ορκίστηκε πρωθυπουργός της Σλοβενίας για τέταρτη μη διαδοχική φορά ο Janez Jansa, γνωστός κατά το παρελθόν και ως «Στρατάρχης Τουίτο», εξαιτίας του πάθους του με το X, ή «mini Trump». Ο μεγάλος αυτός άνδρας της ευρωπαϊκής σκληρής δεξιάς, κατάφερε να επιστρέψει εκ νέου στην πρωθυπουργική κατοικία, κυρίως, εξαιτίας των σημαντικών αστοχιών της ανίερης συμμαχίας των κομμάτων του κέντρου και της άκρας αριστεράς, τα οποία κυβέρνησαν την χώρα κατά την περασμένη τετραετία (De Launey, 2026). Στην Ρουμανία και την άλλη μεριά των Βαλκανίων τα πράγματα δείχνουν εξίσου δυσοίωνα. Η οξεία οικονομική κρίση που πλήττει τα τελευταία χρόνια την χώρα, αλλά και η πολιτική κρίση μετά τις εκλογές του 2024 και του 2025, έχει αναδείξει το συνωμοσιολογικό, φιλορωσικό και ακροδεξιό κόμμα AUR στην πρώτη θέση των δημοσκοπήσεων, με τεράστια διαφορά από τις υπόλοιπες παρατάξεις (Verseck, 2026). Στην Τσεχία, η εκλογική νίκη του δισεκατομμυριούχου πρώην πρωθυπουργού της χώρας Andrej Babis το φθινόπωρο του 2025, και η επακόλουθη συγκυβέρνηση του με την ριζοσπαστική και εξτρεμιστική δεξιά της χώρας, αποτέλεσε μια ακόμα μαχαιριά στην φιλελεύθερη και φιλοευρωπαϊκή πορεία της περιοχής (Beck, 2025). Τέλος, η Σλοβακία είχε ήδη επιστρέψει από το 2023 στα χέρια του αυταρχικού Robert Fico, που σήμερα αποτελεί ίσως τον τελευταίο σύμμαχο που η Ρωσία διατηρεί ανοικτά εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης – μετά και την αποτυχία του Orbán (Foley, 2026).
Είναι όμως όλες αυτές οι περιπτώσεις λόγος για έναν γενικότερο πεσιμισμό; Σε καμία περίπτωση. Η κεντρική και ανατολική Ευρώπη έχει κάποιες πολιτικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, οι οποίες μετατοπίζουν σημαντικά την ατζέντα των θεμάτων σε σχέση με άλλες χώρες στο δυτικό ή το νότιο άκρο της Γηραιάς ηπείρου. Στην Τσεχία και την Σλοβακία οι προοδευτικότερες δυνάμεις του κέντρου και της κεντροδεξιάς έχουν ακόμα σημαντικό έρεισμα εντός της κοινωνίας (ALDE, 2026). Ο Jansa στην Σλοβενία, παρά την παρουσία κάποιων ακραίων στοιχείων στην κυβέρνηση του, δείχνει να έχει επιστρέψει σημαντικά πιο μετριοπαθής μετά το πέρας της τελευταίας του θητείας, η οποία ολοκληρώθηκε το 2022. Χαρακτηριστική είναι η μερική απομάκρυνση του από τον Trump, αλλά και η ανοικτή στήριξη του στην Ουκρανία, σε αντίθεση με πολλούς άλλους λαϊκιστές των Βαλκανίων (Ionta, 2026). Η Πολωνία εξακολουθεί, παρά τα προβλήματα, να παραμένει εν πολλοίς υπό τον έλεγχο του συνασπισμού του Tusk, ενώ η Ουγγαρία μόλις ξεκίνησε το μαγικό ταξίδι της επιστροφής στην ευρωπαϊκή κανονικότητα και την εξυγίανση των θεσμών της.
Η προοπτική κάθε άλλο παρά αδύναμη είναι για το στοίχημα της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης. Τα κράτη αυτά έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τον λεγόμενο «πυρήνα της Ευρώπης». Πρόκειται για εθνοτικά ομοιογενείς χώρες, με σαφώς μετριοπαθέστερα εκλογικά κοινά και προβεβλημένες ηγετικές φυσιογνωμίες στο φιλελεύθερο στρατόπεδο. Εάν η αρνητική επιρροή της Ρωσίας, ο ‘μαρασμός’ της δημογραφικής τους πυραμίδας και ορισμένες οπισθοδρομικές κοινωνικές πολιτικές μπορούν να αντιμετωπιστούν από την κοινωνία των πολιτών και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, τότε αυτό που κάποτε θεωρούνταν η «φτωχή και κατατρεγμένη Ευρώπη» σύντομα θα ξεπεράσει σε ανάπτυξη, ασφάλεια, πολιτισμικό κεφάλαιο, γεωπολιτικό βάρος και οικονομική υπεροχή όλα τα υποτιθέμενα «Δυτικότερα» κράτη. Η παλαιότερη «καταδίκη» της Ανατολικής Ευρώπης στην «λάθος» πλευρά του παραπετάσματος δεν αποτελεί πλέον πυξίδα για το μέλλον της. Η Ευρώπη, με όλα της τα ποικιλόμορφα κομμάτια, θα βγει νικήτρια για μια ακόμα φορά!
Πηγές:
Alliance of Liberals and Democrats for Europe. (2026, April 1). Progressive Slovakia launches 2027 election strategy at Congress. https://www.aldeparty.eu/blog/news-11/progressive-slovakia-launches-2027-election-strategy-at-congress-465
Beck, R. (2025, December 4). Czech elections: Back to the future as Andrej Babiš sweeps to victory. Foreign Policy Research Institute. https://www.fpri.org/article/2025/12/czech-elections-back-to-the-future-as-andrej-babis-sweeps-to-victory/
Britannica Editors. (2026, May 26). Iron Curtain speech. Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/Iron-Curtain-Speech
De Launey, G. (2026, June 5). Slovenia’s political survivor Janez Jansa is back. Deutsche Welle. https://www.dw.com/en/slovenias-political-survivor-janez-jansa-is-back/a-77433779
Detev, A. (2026, April 21). What course will Bulgaria’s new leader Rumen Radev take? Deutsche Welle. https://www.dw.com/en/what-course-will-bulgarias-new-leader-rumen-radev-take/a-76879858
Foley, Ε., P. (2026, May 16). Could Slovakia replace Hungary as EU’s main disruptor? Deutsche Welle. https://www.dw.com/en/could-slovakia-replace-hungary-as-eus-main-disruptor/video-77179416
Heil, A., & RFE/RL’s Hungarian Service. (2024, February 12). What the fall of Hungary’s president says about Orban’s grip on the country. Radio Free Europe/Radio Liberty. https://www.rferl.org/a/hungary-novak-resignation-orban-grip/32816814.htm
Ionta, N. (2026, April 16). Janša’s return isn’t Slovenia’s Orbán moment. EURACTIV. https://www.euractiv.com/news/jansas-return-isnt-slovenias-orban-moment/
The Guardian. (2026, August 23). The Guardian view on the new Hungary: De-Orbánising at pace. https://www.theguardian.com/commentisfree/2026/aug/23/the-guardian-view-on-the-new-hungary-de-orbanising-at-pace
Tóth, A. (2026, April 15). How Hungary’s Tisza Party won everything, everywhere, all at once. London School of Economics and Political Science. https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2026/04/15/hungary-election-tisza-party-fidesz-victory/
TVP World. (2026). Explained: The internal clash that threatens to rip Poland’s main opposition apart. https://tvpworld.com/94487502/poland-vital-day-for-morawiecki-as-pis-allegiance-deadline-looms
Verseck, K. (2026, May 29). Romania’s political crisis deepens. Deutsche Welle. https://www.dw.com/en/romanias-political-crisis-deepens/a-77351943
Πηγή εικόνας: dreamstime.com: https://www.dreamstime.com/photos-images/europe-map-2026.html