Γράφει η Μαρία Αικατερίνη Διαμαντή
Εν έτει 2026, η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αποτελεί κεντρικό πυλώνα της διεθνούς προσπάθειας κατά της κλιματικής αλλαγής. Η απόφαση όμως της πράσινης μετάβασης έχει ένα καίριο παράδοξο: Η δημιουργία μπαταριών και η παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων βασίζονται σημαντικά σε κρίσιμα μέταλλα, όπως το κοβάλτιο, το μαγγάνιο και το νικέλιο. Καθώς τα αποθέματα στη στεριά λιγοστεύουν όλο και περισσότερο, η διεκδίκησή τους πυροδοτεί διαρκώς γεωπολιτικές εντάσεις. Για τον λόγο αυτό, η παγκόσμια βιομηχανία εστιάζει πλέον σε μια νέα και ανεξερεύνητη γεωοικονομική πηγή: τον βυθό των ωκεανών.
Η εξόρυξη σε βαθιά νερά (deep sea mining) προκαλεί θεσμικό διχασμό στη διεθνή κοινότητα. Σύμφωνα με τις πρόσφατες διαβουλεύσεις των Ηνωμένων Εθνών και της Διεθνούς Αρχής Θαλάσσιου Βυθού (ISA) του 2026, το συγκεκριμένο ζήτημα εμφανίζεται στην κορυφή της παγκόσμιας ατζέντας. Τα κράτη-μέλη της ISA χρειάζεται να βρουν έναν λειτουργικό συνδυασμό ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στην ανάγκη για προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Το ερώτημα, επομένως, είναι αν η υποβάθμιση των ωκεανών μπορεί να αποτελεί αποδεκτό τίμημα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής (Glover et al., 2026).
Για να γίνουν κατανοητές οι επιπτώσεις, αξίζει να εξεταστεί πώς πραγματοποιείται η εξόρυξη. Ρομποτικά μηχανήματα, που ζυγίζουν σχεδόν δέκα τόνους, οργώνουν τον βυθό με πίδακες νερού για να ξεκολλήσουν τα οζίδια από το ίζημα, διαλύοντας γρήγορα τον πυθμένα (Yao et al., 2025). Έπειτα, τα υλικά οδηγούνται μέσα από ειδικούς αγωγούς στην επιφάνεια για να γίνει η διαλογή στο πλοίο, με παράλληλη απόρριψη λάσπης και νερού πίσω στον ωκεανό, δημιουργώντας δεύτερο νέφος ιζήματος (Yao et al., 2025).
Αυτή η διαδικασία προκαλεί εκτός εκτεταμένα νέφη ιζήματος δυνατό θόρυβο ακόμη και στα πιο βαθιά σημεία της θάλασσας (Murdock, 2023). Όλα αυτά συντελούν στην εμφάνιση του κινδύνου για απελευθέρωση μεγάλων ποσοτήτων άνθρακα που παρέμεναν ανενεργές και αδρανείς στον πυθμένα για εκατοντάδες χρόνια (UN Secretary-General’s Scientific Advisory Board, 2025).
Σε θεωρητικό επίπεδο, τα κοιτάσματα πολυμεταλλικών οζιδίων στη Ζώνη Clarion-Clipperton του Ειρηνικού Ωκεανού αποτελούν την καλύτερη εναλλακτική λύση σε σχέση με τις καταστροφές ορυχείων στην ξηρά (Murdock, 2023). Τα επιστημονικά δεδομένα, ωστόσο, θέτουν σοβαρά ερωτηματικά. Τα πελώρια μηχανήματα που τοποθετούνται στον πυθμένα της θάλασσας δημιουργούν μεγάλα σύννεφα λάσπης που ταξιδεύουν για χιλιόμετρα, καταστρέφοντας σε μεγάλο βαθμό τα υποθαλάσσια οικοσυστήματα (Yao et al., 2025). Δεν πρόκειται απλώς για μια εφήμερη αναστάτωση καθώς μια έρευνα στο περιοδικό Nature έδειξε πως ακόμη και 44 χρόνια μετά από την πραγματοποίηση μιας δοκιμαστικής εξόρυξης μικρής κλίμακας, πολλές ομάδες οργανισμών παραμένουν αισθητά μειωμένες. Το παραπάνω συμπέρασμα υπογραμμίζει ότι μια εμπορική εξόρυξη μεγαλύτερης κλίμακας θα είχε πιθανότατα περισσότερες ανεπανόρθωτες βλάβες στην βιοποικιλότητα (Jones et al., 2025).
Όπως επισημαίνεται στη βιβλιογραφία, η Διεθνής Αρχή των Θαλάσσιων Βυθών (ISA) πιέζεται αρκετά από τις κυβερνήσεις και τις εταιρίες που ανυπομονούν να λάβουν άδειες, πριν καν οριστούν σαφείς κανόνες (Murdock, 2023). Το 2025 μάλιστα η εταιρεία The Metals Company προσπάθησε να πάρει άδεια για την εξόρυξη στη Ζώνη Clarion-Clipperton μέσω των ΗΠΑ, παρακάμπτοντας την ISA. Οι ΗΠΑ δεν έχουν επικυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), γεγονός που καθιστά αυτή την κίνηση επικίνδυνη θεσμική παράκαμψη. Σύμφωνα με την επίσημη έκθεση του Επιστημονικού Συμβουλευτικού Συμβουλίου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, οι ελπίδες για ολική αποκατάσταση ύστερα από τέτοια ζημία φαντάζουν άπιαστο όνειρο. Κατά συνέπεια, ο μόνος τρόπος να αποτραπεί η βλάβη είναι η αποχή από τέτοιες δραστηριότητες (UN Secretary-General’s Scientific Advisory Board, 2025).
Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, είναι λογικό η αβεβαιότητα της επιστημονικής κοινότητας σε συνδυασμό με την απειλή μόνιμης βλάβης να προκαλεί αντιδράσεις. Πάνω από 30 κράτη, μεταξύ των οποίων είναι η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ισπανία και η Γερμανία, τάσσονται υπέρ της παύσης των αδειοδοτήσεων μέχρι να εκτιμηθούν σαφώς οι περιβαλλοντικές συνέπειες (Deep Sea Conservation Coalition, 2026). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προωθήσει ψηφίσματα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την υποστήριξη του μορατόριουμ στο πλαίσιο της ISA (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2016). Αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση της Ανταρκτικής, όπου η διεθνής κοινότητα προέβη σε ολική απαγόρευση εξόρυξης μέσω του Πρωτοκόλλου της Μαδρίτης (1991) της Συνθήκης της Ανταρκτικής. Συγκεκριμένα το Άρθρο 7 του Πρωτοκόλλου απαγορεύει ρητά οποιαδήποτε δράση σε σχέση με τους ορυκτούς πόρους, με σκοπό τη διάσωση ορισμένων ανέγγιχτων εδαφών (Murdock, 2023). Σύμφωνα με τις εκθέσεις του Διεθνούς Ινστιτούτου Βιώσιμης Ανάπτυξης (IISD), η παγκόσμια κοινότητα καλείται να στραφεί προς την εξέλιξη και την αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων πόρων, και όχι στην εκμετάλλευση νέων φυσικών πηγών (IISD, 2022).
Καταληκτικά, η υιοθέτηση των συγκεκριμένων μεθόδων εξόρυξης στον βυθό, στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης, θεωρείται μια καινούργια στρατηγική εφοδιασμού πρώτων υλών με άγνωστες επιπτώσεις. Η επιτακτική ανάγκη για προφύλαξη του θαλάσσιου περιβάλλοντος οδηγεί στην ανάγκη θέσπισης διεθνών κανόνων που απαγορεύουν την υποθαλάσσια εκμετάλλευση. Για την επίτευξη της αποτελεσματικής διαχείρισης του ζητήματος απαιτείται η ευθυγράμμιση της τεχνολογικής εξέλιξης με την περιβαλλοντική διαφύλαξη.
Γίνεται αντιληπτό πως η έκθεση των ανέγγιχτων θαλάσσιων οικοσυστημάτων στη βαριά βιομηχανία δεν συνιστά βιώσιμη διέξοδο, αλλά μια λύση που υπονομεύει κάθε προσπάθεια για τη διαφύλαξη του βυθού (Reingold, 2024). Κρίσιμο ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν η ανακύκλωση των ήδη υπαρχόντων μετάλλων και η κατασκευή μπαταριών που δεν απαιτούν τη χρήση σπάνιων μετάλλων (IISD, 2022).
Η ανάδειξη της πράσινης μετάβασης αποτελεί έναν στόχο που στηρίζεται σε βιώσιμες αποφάσεις. Η τήρηση των διεθνών πρωτοβουλιών θα κριθεί από την ικανότητα κάθε κράτους να αντισταθεί στα βιομηχανικά συμφέροντα. Έτσι, η ανακύκλωση μετάλλων μπορεί να αποδείξει ότι η πράσινη μετάβαση δεν χρειάζεται να γίνει εις βάρος της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
Βιβλιογραφία:
Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2016). “Διακυβέρνηση των ωκεανών σε παγκόσμιο επίπεδο: Η συμβολή της ΕΕ για ασφαλείς, προστατευμένους, καθαρούς ωκεανούς, που υπόκεινται σε βιώσιμη διαχείριση.” https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_16_3619
Deep Sea Conservation Coalition (2026). “Deep Sea Mining Moratorium.” Deep Sea Conservation Coalition. https://deep-sea-conservation.org/solutions/no-deep-sea-mining/
Glover, A.G. et al. (2026). “The environmental impacts of deep-sea mining.” Current Biology. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982226003039
International Institute for Sustainable Development (ΙISD). (2022). “Deep-Seabed Mining and the Green Energy Transition.” IISD. https://www.iisd.org/articles/iisd-news/deep-seabed-mining-and-green-energy-transition?_
Jones, D.O.B. et al. (2025). “Long-term impact and biological recovery in a deep-sea mining track.” Nature. https://www.nature.com/articles/s41586-025-08921-3
Murdock, R. (2023). “Deep Sea Mining and The Green Transition.” Harvard International Review. https://hir.harvard.edu/deep-sea-mining-and-the-green-transition/
Reingold, J. (2024). “Will Deep Sea Mining Suffocate Ocean Conservation?” Earth Island Journal. https://www.earthisland.org/journal/index.php/articles/entry/deep-sea-mining-is-suffocating-ocean-conservation/?
United Nations Secretary-General’s Scientific Advisory Board. (2025). “Brief of the Scientific Advisory Board on: Deep-sea Mining.” UN. https://www.un.org/scientific-advisory-board/en/deep-sea-mining
Yao, W. et al. (2025). “Development of Deep-Sea Mining and its Environmental Impacts: A Review.” Frontiers in Marine Science. https://www.frontiersin.org/journals/marine-science/articles/10.3389/fmars.2025.1598584/full
Πηγή εικόνας: Unsplash, με επεξεργασία μέσω ChatGPT.