Γράφει η Στεφανίδου Φρειδερίκη
Σε μια εποχή που οι γεωπολιτικές εντάσεις ολοένα και αυξάνονται, η τεχνολογία αναδύεται ως βασικός μοχλός άσκησης εξωτερικής πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, ο όρος “τεχνολογική διπλωματία” αποκτά εξέχουσα θέση στον πολιτικό, αλλά και στον ακαδημαϊκό λόγο. Η τεχνολογική διπλωματία ορίζεται ως η άσκηση διεθνών σχέσεων και διαπραγματεύσεων γύρω από την τεχνολογία και την ψηφιακή πολιτική, με τη συμμετοχή κρατών, ιδιωτικών εταιρειών και άλλων μη κρατικών φορέων και με στόχο τη διαμόρφωση της τεχνολογικής εξέλιξης σύμφωνα με εθνικά και διεθνή συμφέροντα. (Bjola et al., 2025) και αποτελεί σημαντική δίοδο συνεργασίας μεταξύ των κυρίαρχων κρατών και των θεσμών τους, καθώς αντιμετωπίζει παγκόσμιες προκλήσεις και καλλιεργώντας εποικοδομητικές διεθνείς συνεργασίες (Flink et al., 2019).
Η Κίνα, ως μία από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές δυνάμεις στον κόσμο, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα “ψηφιοποίησης” της εξωτερικής της πολιτικής, αξιοποιώντας τη τεχνολογική της πρόοδο ως μέσο διπλωματίας. Η τεχνολογική ηγεμονία της Δύσης, κυρίως Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (εφεξής Η.Π.Α.), δεν είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Η Κίνα έχει αναδειχθεί ως ανερχόμενη τεχνολογική υπερδύναμη, που επεκτείνεται στις παγκόσμιες περιφέρειες, όπως τα δυτικά Βαλκάνια, μέσω, μεταξύ άλλων, του «Ψηφιακού Δρόμου του Μεταξιού» (Digital Silk Road), μια προέκταση της «Πρωτοβουλίας Μιας Ζώνης και Ενός Δρόμου» (Belt and Road Initiative) (Triolo et al. 2020). Και τα δύο κράτη (Κίνα και Η.Π.Α.) χρησιμοποιούν πολιτικά, οικονομικά και ψηφιακά μέσα, για να μετασχηματίσουν τις παγκόσμιες τεχνολογικές καινοτομίες, υποδομές και έρευνες, επηρεάζοντας σημαντικά τις παγκόσμιες δυναμικές εξουσίας και θέτοντας ζητήματα ψηφιακής κυριαρχίας (digital sovereignty) (Βαρουφάκης, 2024).
Κύριος στόχος της Κίνας μέσω της πρωτοβουλίας αυτής είναι να ενταχθεί βαθύτερα στην παγκόσμια οικονομία, διευρύνοντας τις πολιτικές της αφενός, κι ενδυναμώνοντας την κοινή συνεργασία της με χώρες της Ασίας, Ευρώπης και Αφρικής αφετέρου (Belt and Road Forum for International Cooperation, 2017). Σήμερα, ο Ψηφιακός Δρόμος του Μεταξιού εμπεριέχει σύμπραξη της κινεζικής κυβέρνησης και κινεζικών εταιριών τεχνολογίας (κυρίως οι Huawei, Alibaba κ.λπ.) και καλύπτει ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι τηλεπικοινωνίες, το δίκτυο 5G, οι «Έξυπνες Πόλεις», η εγκατάσταση δορυφόρων πλοήγησης και το ψηφιακό εμπόριο (Dekker et al., 2020).
Τα δυτικά Βαλκάνια αποτελούν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περιοχή για τη μελέτη της κινεζικής τεχνολογικής διπλωματίας. Από τη μία πλευρά, οι ανάγκες εκσυγχρονισμού των ψηφιακών υποδομών δημιουργούν πρόσφορο έδαφος για κινεζικές επενδύσεις και τεχνολογικές συνεργασίες. Από την άλλη, η ευρωπαϊκή προοπτική των περισσότερων κρατών της περιοχής, η συμμετοχή ορισμένων στο ΝΑΤΟ και η όλο μεγαλύτερη έμφαση των Η.Π.Α. και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής Ε.Ε.) στην ασφάλεια των ψηφιακών δικτύων περιορίζουν, σε διαφορετικό βαθμό, τα περιθώρια τεχνολογικής διείσδυσης από την Κίνα (Mileski et al., 2023).
Η Σερβία, βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος για τον «Ψηφιακό Δρόμο του Μεταξιού». Ενώ η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αποτελεί στρατηγικό στόχο για το Βελιγράδι, η Σερβία συνεχίζει να αναπτύσσει σχέσεις με συμμάχους εκτός της Δύσης, όπως η Κίνα (Vladisavljev, 2021), ενώ και η Κίνα ήταν ανέκαθεν παρούσα στη διαδικασία ψηφιοποίησής της.
Στον τομέα των δεδομένων (big data), η δραστηριότητα της κινεζικής εταιρίας “Huawei” είναι άξια αναφοράς. Ο εν λόγω κινεζικός τεχνολογικός κολοσσός υπέγραψε το 2019 συμφωνία με τη Σερβία και χρηματοδότησε την ανάπτυξη πλατφόρμας τεχνητής νοημοσύνης και υποδομών “cloud” για το «Εθνικό Κέντρο Δεδομένων» της χώρας (Government of the Republic of Serbia, 2019). Επιπλέον, η Huawei χρηματοδότησε το Κέντρο Δεδομένων στην πόλη Kragujevac με χορηγία εκατομμυρίων ευρώ για την αγορά εξοπλισμού (Haxhixhemajli, 2025). Τον δε Μάιο του 2020, ο τότε Υπουργός Τεχνολογικής Ανάπτυξης, Nenad Popović, δήλωσε ότι «η Huawei ήρθε στη Σερβία για να μείνει» (Vasović, 2020).
Στον τομέα των τηλεπικοινωνιών, η κρατική εταιρία Telekom Srbija, συνεργάζεται με τη Huawei σε πολλές υποθέσεις. Κατά την επίσκεψη του κινέζου προέδρου Xi Jinping στη Σερβία το 2016, υπεγράφη η συμφωνία πλαίσιο μεταξύ των δύο εταιριών, με στόχο τη σταθερή ανάπτυξη του σερβικού δικτύου επικοινωνιών (Bne IntelliNews, 2016). Τον Σεπτέμβριο του 2020, οι πρόεδροι Αλεξάνταρ Βούτσιτς και Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψαν μη δεσμευτική συμφωνία για την ασφάλεια των δικτύων 5G, η οποία παρότι δεν κατονόμαζε την Κίνα, θεωρήθηκε ότι στόχευε έμμεσα την Huawei λόγω ρήτρας αποκλεισμού «μη αξιόπιστων παρόχων» που εμπεριείχε. Η δημοπρασία για το δίκτυο 5G που είχε αρχικά προγραμματιστεί για το φθινόπωρο του 2020, αναβλήθηκε και τελικά δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ λόγω του COVID-19. Παράλληλα, έναν μήνα μετά τη συνάντησή του με τον πρόεδρο Τραμπ, ο Βούτσιτς συναντήθηκε με τον κινέζο διπλωμάτη Yang Jiechi στο Βελιγράδι και τόνισε ότι η συνεργασία Σερβίας – Κίνας παραμένει δυνατή, θέλοντας να υποβαθμίσει τις συνέπειες της Συμφωνίας της Ουάσινγκτον (Kowalski, 2020).
Τέλος, ένα ακόμα πεδίο άσκησης «ψηφιακής διπλωματίας» στη Σερβία είναι η εισαγωγή κινεζικής τεχνολογίας μαζικής παρακολούθησης, μέσω την ανάπτυξης των «Ασφαλών και Έξυπνων Πόλεων» της Huawei. Σύμφωνα με την ετήσια αναφορά της Huawei για το έτος 2018, οι «Έξυπνες Πόλεις» υλοποιούνται σε περισσότερες από 700 πόλεις και 100 χώρες παγκοσμίως (Huawei, 2018). Η εισαγωγή τεχνολογιών μαζικής παρακολούθησης, όπως κάμερες τεχνητής νοημοσύνης, αποτελεί κομμάτι της σινοσερβικής συμφωνίας που υπεγράφη το 2017, η οποία τοποθετεί τον κινεζικό κολοσσό των τηλεπικοινωνιών ως «στρατηγικό σύμμαχο» (Government of the Republic of Serbia, 2017).
Πέρα από τη Σερβία, υπάρχουν κι άλλες χώρες στα δυτικά Βαλκάνια που δεν έχουν προσχωρήσει στην αμερικανική πρωτοβουλία «Καθαρό Δίκτυο»: το Μαυροβούνιο και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Το Μαυροβούνιο, παρόλο που αποτελεί μέλος του ΝΑΤΟ και υποψήφιο μέλος της Ε.Ε., έχει λάβει υπέρογκα δάνεια από την Κίνα για έργα υποδομών του (Habova et al, 2022) και έχει συμπεριληφθεί σε κάποιο βαθμό στον Ψηφιακό Δρόμο του Μεταξιού, καθώς η Huawei έχει αναπτύξει το δίκτυο 3G της χώρας το 2011 (Georgiev, 2011).
Η περίπτωση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης είναι πιο περίπλοκη, καθώς οι υφιστάμενες ψηφιακές υποδομές της είναι ελάχιστες. Επίσημοι εκπρόσωποι των Η.Π.Α. χρησιμοποίησαν την ευκαιρία αυτή για να υπογραμμίσουν την σημασία της ένταξης στην πρωτοβουλία «Καθαρό Δίκτυο, αλλά η απάντηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης ήταν αρνητική, διότι το δίκτυο 4G δεν είχε ακόμα ενσωματωθεί πλήρως στις υποδομές της (Sloboden Pechat, 2020). Παρόλα αυτά, το Υπουργείο Επικοινωνιών και Μεταφορών της χώρας υπέγραψε συμφωνία με κινέζικη εταιρία για να λάβει τεχνική υποστήριξη στα έργα ανάπτυξης «Έξυπνων Πόλεων» (Xinhua, 2018), ενώ, παράλληλα, η πόλη του Σεράγεβου υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με την Huawei, ώστε να ενσωματωθεί το σχέδιο των «Έξυπνων Πόλεων» στην πρωτεύουσα (Xinhua, 2018).
Η συνεργασία δε της Βόρειας Μακεδονίας με κινεζικές εταιρίες έχει επικεντρωθεί κυρίως σε σημαντικά έργα υποδομών, όπως τμήματα αυτοκινητοδρόμων και υδροηλεκτρικό σταθμό (Karaskova, 2020). Παρά τη μακροχρόνια παρουσία κινεζικών εταιριών στη χώρα, όπως η Huawei και η ZTE (Government of North Macedonia, 2017), η Ε.Ε. και οι Η.Π.Α. εξακολουθούσαν να αποτελούν τους σημαντικότερους έταιρους της χώρας. Η Συμφωνία των Πρεσπών μεταξύ Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας ενίσχυσε την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας, ενώ η απόφαση της κυβέρνησης Ζάεφ να συμμετάσχει στην αμερικανική πρωτοβουλία «Καθαρό Δίκτυο», με την οποία περιόρισε τη συμμετοχή «μη αξιόπιστων προμηθευτών» στην ανάπτυξη του δικτύου 5G της χώρας σηματοδότησε τη στροφή προς τον περιορισμό της κινεζικής επιρροής (Morina, 2020). Παράλληλα, τα κινέζικα έργα υποδομών συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα της χώρας από την ανεξαρτησία της μέχρι και σήμερα, ενώ θεωρείται πως έχουν, πέρα από στρατηγική σημασία, και οικονομική επιρροή μακροπρόθεσμα (Habova et al., 2022).
Κοινό υπόβαθρο αποστασιοποίησης από την Κίνα με τη Βόρεια Μακεδονία κατέχει η Αλβανία. Παρότι υπήρξαν κοινά έργα μεταξύ των δύο χωρών, και παρόλο που η Αλβανία εντάχθηκε στην «Πρωτοβουλία Μιας Ζώνης και Ενός Δρόμου», διατήρησε μια στάση πιο φιλική προς τις Η.Π.Α., προσχωρώντας το 2020 στην πρωτοβουλία του «Καθαρού Δικτύου», αποκλείοντας την Huawei και άλλες κινεζικές εταιρίες από τις υποδομές δικτύου 5G και επιλέγοντας, τελικά, ως μόνο προμηθευτή τη σουηδική εταιρία τηλεπικοινωνιών Ericsson (Brady et al., 2019).
Η κινέζικη τεχνολογική διπλωματία στα δυτικά Βαλκάνια δεν έχει την ίδια ένταση ούτε ακολουθεί την ίδια πορεία σε όλες τις χώρες. Η αμερικανική πρωτοβουλία «Καθαρό Δίκτυο» και η ευρωπαϊκή προοπτική λειτουργούν ως βασικοί παράγοντες διαφοροποίησης του βαθμού ενσωμάτωσης της κινέζικης τεχνολογίας στις χώρες της περιοχής. Η Βόρεια Μακεδονία και η Αλβανία υιοθέτησαν περιοριστική στάση απέναντι σε κινεζικούς παρόχους, ενώ άλλες χώρες, όπως το Μαυροβούνιο και η Βοσνία Ερζεγοβίνη, διατήρησαν μεγαλύτερο περιθώριο συνεργασίας με κινεζικές επιχειρήσεις. Μεταξύ αυτών η Σερβία αποτελεί το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τεχνολογικής συνεργασίας με την Κίνα.
Η εγκατάσταση ψηφιακών υποδομών, η παρουσία κινεζικών εταιρειών και η ανάπτυξη συνεργασιών στους τομείς των τηλεπικοινωνιών, των δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης και των «έξυπνων πόλεων» δημιουργούν μακροχρόνιες σχέσεις τεχνολογικής αλληλεξάρτησης. Το κατά πόσο αυτές μπορούν να μετατραπούν σε ευρύτερη γεωπολιτική επιρροή, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Ακόμα και η εκτεταμένη κινεζική οικονομική παρουσία στην περιοχή δεν έχει οδηγήσει απαραίτητα σε αντίστοιχου βαθμού πολιτική επιρροή.
Παράλληλα, τίθεται και το ζήτημα του ρόλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, η Ε.Ε. υιοθέτησε την πρωτοβουλία «Εργαλειοθήκη για την Ασφάλεια του 5G» (European Commission, 2021), η οποία δεν έχει επιφέρει όμως την πλήρη εναρμόνιση των κρατών-μελών, ενώ το ζήτημα του δικτύου 5G εξακολουθεί να ρυθμίζεται σε εθνικό επίπεδο. Μπορεί η Ε.Ε. να προσφέρει στα Βαλκάνια αξιόπιστες εναλλακτικές για την ανάπτυξη των ψηφιακών τους υποδομών ή η κινέζικη τεχνολογική παρουσία θα συνεχίσει να καλύπτει τα κενά που αδυνατεί να αντιμετωπίσει η Ευρώπη; Κρίσιμη, τελικά, δεν είναι μόνο η έκταση της κινεζικής παρουσίας στην περιοχή, αλλά και το ποιος θα είναι ο παράγοντας που θα διαμορφώσεις τους κανόνες και τα πρότυπα της ψηφιακής αναμόρφωσης των δυτικών Βαλκανίων.
Βιβλιογραφία/Πηγές:
Flink, T., and N. Rüffin. (2019). “The Current State of the Art of Science Diplomacy.” 104–121. Edward Elgar Publishing.
Mileski, T., Arnaudov, M., Nedić, P., & Klimoska, K. (2023). The Relation Between China, North Macedonia and Serbia in the Changing Geopolitical Context. China-CEE Institute Nonprofit Ltd.
Βαρουφάκης, Γ. (2024). Μιλώντας στον πατέρα μου: Μια εισαγωγή στην τεχνοφεουδαρχία. Εκδόσεις Πατάκη.
Bjola, C., and M. Kornprobst. 2025. “Studying Tech Diplomacy—Introduction to the Special Issue on Tech Diplomacy.” Global Policy 1–8. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1111/1758-5899.70035.
Belt and Road Forum for International Cooperation. (2017). Vision and actions on jointly building Belt and Road. Διαθέσιμο σε: http://2017.beltandroadforum.org/english/n100/2017/0410/c22-45-2.html
European Commission. (2021). The EU toolbox for 5G security”. Διαθέσιμο σε: https://digital-strategy. ec.europa.eu/en/library/eu-toolbox-5g-securit
Government of the Republic of Serbia. (2019). Joint work of Serbia, China on development of artificial intelligence. Διαθέσιμο σε: https://www.srbija.gov.rs/vest/en/147348/joint-work-of-serbia-china-on-development-of-artificial-intelligence.php
Dekker B. et al. Unpacking China’s Digital Silk Road. (2020). The Hague: Clingendael, Διαθέσιμο σε: https://www.clingendael.org/sites/default/files/2020-07/Report_Digital_Silk_Road_July_2020.pdf.
Habova, A., & Vangeli, A. (2022). The Role of China in Southeast Europe. Friedrich-Ebert-Stiftung. https://collections.fes.de/publikationen/ident/fes/19416
Haxhixhemajli, A. (2025). The Western Balkans and China’s Digital Silk Road. German Marshall Fund. https://www.gmfus.org/news/western-balkans-and-chinas-digital-silk-road-keen-strategic-cooperation-or-cautious-limited
Karásková I. et al. (2020) Empty Shell No More: China’s Growing Footprint in Central and Eastern Europe. Prague: Association for International Affairs. Διαθέσιμο σε: https://chinaobservers.eu/new publication-empty-shell-no-more-chinas-growing-footprint-in-central-and-eastern-europe/.
Kowalski B., & Yang J. (2020). In Serbia: the Chinese Perspective on the Global South. Policy Brief of the Center for Asian Affairs of the University of Lodz, Διαθέσιμο σε: https://www.osa.uni.lodz.pl/fileadmin/user_upload/Jednostki/Osrodek_Spraw_Azjatyckich/CAA_B riefs/2020/CAA_Policy_Brief_BK_October_2020.pdf
Triolo, P., Allison, K., Brown, C., & Broderick, K. (2020). The digital silk road: expanding China’s digital footprint. Eurasia Group. https://www.eurasiagroup.net/live-post/digital-silk-road-expanding-china-digital-footprint
Vladisavljev, S. (2021). China’s’ Digital Silk Road’Enters the Western Balkans. Prague: Association for International Affairs. https://chinaobservers.eu/charting-the-chinese-digital-silk-road-in-the-western-balkans/
Bne IntelliNews. (2016). Telekom Srbija and Huawei launch €150mn project to develop landline network in Serbia. Διαθέσιμο σε: https://www.intellinews.com/telekom-srbija-and-huawei-launch-150mn-project-to-develop-landline-network-in-serbia-107530/
Brady A., & Hiromichi H. (2019) Are we real friends? Albania-China relations in the Xi Era. Διαθέσιμο σε: https://sinopsis.cz/en/are-we-real-friends-albania-china-relations-in-the-xi-era/
Georgiev G. (2011) Montenegro’s Crnogorski Telekom in Network Upgrade Deal with China’s Huawei. SeeNews. Διαθέσιμο σε: https://seenews.com/news/montenegros-crnogorski-telekom in-network-upgrade-deal-with-chinas-huawei-210698
Huawei. (2018). Annual report. Διαθέσιμο σε: https://www.huawei.com/en/annual-report/2018.
Morina, D. (2020). Kosovo, North Macedonia and Bulgaria Join US Clean Network Initiative. Exit News Albania. Διαθέσιμο σε: https://exit.al/ en/2020/10/24/kosovo-north-macedonia-and-bulgaria-join-us-clean-network-initiative/
Sloboden Pechat. (2020). The United States has urged BiH not to use Chinese 5G technology. Διαθέσιμο σε: https://www.slobodenpecat.mk/en/sad-pobara-od-bih-da-ne-koristi-kineska-5g-tehnologija/
Vasović A. (2020). Serbia chooses links with China to develop economy, telecoms despite U.S. warning campaign. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/article/us-serbia-china huawei-idUSKCN2592AN.
Xinhua. (2018). Sarajevo innovation conference explores China-CEEC cooperation opportunities. Διαθέσιμο σε: http://www.xinhuanet.com/english/2018-11/07/c_137587059.htm.
Xinhua. (2018). Huawei aids Bosnia and Herzegovina in building smart city. Διαθέσιμο σε: https://en.imsilkroad.com/p/118790.html.
Πηγή εικόνας:
WallpaperFlare. (2026). Tourism, China, Beijing, Asia, Shinto shrine, metropolis, cityscape [Φωτογραφία]. WallpaperFlare. Διαθέσιμο σε: https://www.wallpaperflare.com/tourism-china-beijing-asia-shinto-shrine-metropolis-cityscape-wallpaper-tygli/