Γράφει η Εύη Ανδριανοπούλου
Τόσο στην πρώτη όσο και στην δεύτερη του θητεία, ο Αμερικανός πρόεδρος, Donald Trump, έχει διχάσει τη διεθνή σκηνή με τις αποφάσεις του. Παρά την υποστήριξη που έχει λάβει στο εσωτερικό ιδίως από τους υποστηρικτές του κινήματος «Make America Great Again» (MAGA), του οποίου ηγείται, δέχεται ταυτόχρονα δριμεία κριτική από τους πολιτικούς του αντιπάλους και από διεθνείς αναλυτές. Στην παρακάτω ανάλυση θα εξεταστεί ο βαθμός στον οποίο τα κινήματα «MAGA» και «America First», που έχουν ως στόχο την προτεραιοποίηση των αμερικανικών συμφερόντων έναντι των διεθνών δεσμεύσεων των Η.Π.Α., έχουν αμφισβητήσει τους πολυμερείς οργανισμούς και τη διεθνή συνεργασία, οι πιθανές επιπτώσεις των συντηρητικών οικονομικών πολιτικών και εάν τελικά οι Η.Π.Α. οδηγούνται στην απομόνωση.
Το κίνημα «MAGA» θεμελιώθηκε στην ιδέα ότι οι Η.Π.Α. ήταν κάποτε ένα «υπέροχο» ισχυρό κράτος, το οποίο σήμερα έχει υπονομευθεί εξαιτίας της μετανάστευσης εντός των συνόρων του και της παγκοσμιοποίησης. Ξεκίνησε με τον ρεπουμπλικάνο πρόεδρο Ronald Reagan ως «Let’s Make America Great Again» και αργότερα έγινε «Make America Great Again» με τον επίσης ρεπουμπλικάνο Donald Trump στην πρώτη του προεκλογική εκστρατεία. Οι υποστηρικτές του κινήματος πιστεύουν ότι αυτή η κατάσταση υπονόμευσης του κράτους μπορεί σταδιακά να αναστραφεί με πολιτικές που προωθούν την ιδέα «America First», όπως ο οικονομικός προστατευτισμός, η μείωση της μετανάστευσης – ιδίως από αναπτυσσόμενες χώρες -, και η προβολή των παραδοσιακών αμερικανικών αξιών (Volle A., 2026).
Αναλυτικότερα, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, απευθυνόμενο στους «ξεχασμένους άνδρες και γυναίκες της Αμερικής», συνόψισε στην πλατφόρμα του για το 2024 τις βασικές πολιτικές του κινήματος. Μεταξύ άλλων, υποσχόταν τη μείωση του πληθωρισμού, το χτίσιμο «της καλύτερης οικονομίας στον κόσμο», την προστασία των Αμερικανών αγροτών και εργατών από το άνισο εμπόριο, το κλείσιμο των συνόρων και το τέλος στην «μεταναστευτική εισβολή», καθώς και την επαναφορά του αμερικανικού ονείρου με τη μείωση του κόστους ζωής για όλους, ιδιαίτερα για τους νέους, προωθώντας την επαναφορά της ειρήνης μέσω της ισχύος (The American Presidency Project, 2024).
Στο οικονομικό πεδίο, η αμφισβήτηση της παγκοσμιοποίησης εκδηλώθηκε με την αποχώρηση της Ουάσιγκτον από πολυμερείς εμπορικές συμφωνίες και την επιβολή δασμών. Από τις πρώτες πράξεις του Αμερικανού προέδρου ήταν η αποχώρηση των Η.Π.Α. από την Trans-Pacific Partnership, μία εμπορική συμφωνία ανάμεσα σε 12 κράτη, ενώ λίγο αργότερα ανακοίνωσε την πρόθεση του για αποχώρηση από την Συμφωνία των Παρισίων για το Κλίμα (Cohn T. H., Hira A., 2023, σ. 129). Ακόμα, είχε χαρακτηρίσει ως «αθλιότητα» τη Βορειοαμερικανική Συμφωνία Αμερικανικού Εμπορίου (NAFTA), που είχε ως βασικό στόχο την εξάλειψη δασμών και οικονομικών εμποδίων στο εμπόριο μεταξύ Η.Π.Α., Καναδά και Μεξικού, προχωρώντας στην άμεση επαναδιαπραγμάτευση της και τη δημιουργία της USMCA, μίας νέας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου ανάμεσα στις τρεις χώρες (EBSCO, 2019). Εκτός των άλλων, στην προσπάθειά του να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα της χώρας, ο Donald Trump έγινε ιδιαίτερα γνωστός για την επιβολή δασμών σχεδόν σε όλους τους εμπορικούς εταίρους των Η.Π.Α. λίγες ημέρες μετά την ορκωμοσία του για τη δεύτερη προεδρική του θητεία. Συγκεκριμένα, ανακοίνωσε την επιβολή δασμών της τάξεως 20% και 34% σε Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) και Κίνα αντίστοιχα, χαρακτηρίζοντας την ημέρα ανακοίνωσης τους ως «Ημέρα Απελευθέρωσης (Lahiri I., 2026). Τα παραπάνω είχαν ως αποτέλεσμα οι χώρες της Trans-Pacific Partnership να προχωρήσουν σε αναθεωρημένη συμφωνία χωρίς τις Η.Π.Α., ενώ η Ε.Ε. αποφάσισε να αυξήσει τους δασμούς σε ορισμένα αμερικανικά προϊόντα ως αντίποινα (Cohn T. H., Hira A., 2023, σ. 129).
Πέραν του εμπορίου, η αμφισβήτηση που προβάλλουν οι Η.Π.Α. εκφράζεται στο χώρο της διεθνούς ασφαλείας αλλά και τις διεθνούς συνεργασίας. Ειδικότερα, ο Trump έχει ασκήσει σημαντική πίεση στα υπόλοιπα μέλη του ΝΑΤΟ να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι οι Η.Π.Α. καταβάλλουν πολύ περισσότερα χρήματα για την άμυνα σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη (Kuokštytė R., Ivanov D., Indilas V., Kuokštis V., 2026). Από την άλλη, οι Η.Π.Α. έχουν μειώσει δραματικά την χρηματοδότηση σε προγράμματα του Ο.Η.Ε., όπως το Συμβούλιο των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και η Υπηρεσία Αρωγής Έργων του Ο.Η.Ε. για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή (UNRWA) ή έχουν αποσυρθεί εντελώς, όπως από την UNESCO και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Kenny C., 2025), με το επιχείρημα ότι ο Ο.Η.Ε. είναι ανεπαρκής, διεφθαρμένος και εχθρικός προς τις Η.Π.Α. και το Ισραήλ (Human Rights Watch, 2026). Ακόμα, στο πλαίσιο της έντονης κριτικής του προς τους διεθνείς οργανισμούς, ο Αμερικανός πρόεδρος πρότεινε τη δημιουργία του «Συμβουλίου Ειρήνης», αφήνοντας να εννοηθεί πως το νέο αυτό όργανο θα μπορούσε μελλοντικά να αντικαταστήσει ή να συναγωνιστεί τον Ο.Η.Ε. στη διεθνή διπλωματία (Singh K., Lewis S., 2025).
Επομένως, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ορισμένες από τις θεμελιώδεις πολιτικές του Trump έχουν καταστήσει τις Η.Π.Α. έναν απρόβλεπτο παράγοντα του διεθνούς συστήματος. Την συγκεκριμένη πεποίθηση φαίνεται να διαμορφώνουν διάφοροι «παραδοσιακοί» σύμμαχοι της Ουάσιγκτον, με συνέπεια να επιδιώκουν την αποστασιοποίησή τους από τις πολιτικές του Trump
Μετά την επιβολή υψηλότατων δασμών της τάξης 50% σε καναδικά προϊόντα αξίας 20 δις δολαρίων, ο Καναδάς απάντησε με αντίστοιχα υψηλούς δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα, συνεχίζοντας αυτό που έχει χαρακτηριστεί ως «εμπορικός πόλεμος» (Jones R. P., Lawder D., 2026) (Yousif N., 2026). Εκτός των άλλων, ο Καναδάς έχει αρχίσει να επιδιορθώνει τις εμπορικές σχέσεις του με την Κίνα, γεγονός που οδηγεί τον Trump να απειλεί με 100% δασμούς σε περίπτωση που τα δύο κράτη προχωρήσουν σε μία πιο στενή εμπορική συμφωνία (Muggah R., 2026).
Από την άλλη, διάφορα ευρωπαϊκά κράτη, σύμφωνα με την Carnegie Endowment for International Peace, θεωρούν τις ΗΠΑ «αναξιόπιστες και κακώς προετοιμασμένες στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα διεθνή γεγονότα», με τον εμπορικό πόλεμο, τις απειλές για παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στην Γροιλανδία και τον πόλεμο Η.Π.Α.-Ιράν να έχουν πλήξει σημαντικά τις ευρωατλαντικές σχέσεις (Momtaz R., 2026). Επιπλέον, μετά την αρχική επιβολή των δασμών από τις Η.Π.Α. κατά την «Ημέρα Απελευθέρωσης», εντός της Ε.Ε. έλαβαν χώρα συζητήσεις σχετικά με την πιθανότητα χρήσης του Anti-Coercion Instrument. Το συγκεκριμένο εργαλείο δίνει τη δυνατότητα στην Ε.Ε. να λάβει αντίμετρα εναντίον τρίτων χωρών που ασκούν οικονομική πίεση στα κράτη-μέλη της προκειμένου να αλλάξουν τις πολιτικές τους. Εν τέλει, ωστόσο, δεν εφαρμόστηκε ποτέ. (Blenkinsop P., 2025). Ακόμη, η Ε.Ε. είχε προχωρήσει σε δασμούς προς αμερικανικά προϊόντα τον Απρίλιο του 2025 ως απάντηση στους δασμούς του Αμερικανού προέδρου, οι οποίοι όμως σήμερα δεν ισχύουν έπειτα από μια συμφωνία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των Η.Π.Α. με στόχο την προστασία της Ε.Ε. και των οικονομικών και εμπορικών συμφερόντων της από έναν εμπορικό πόλεμο με την Ουάσιγκτον (European Commission, 2026).
Συνοψίζοντας, οι συντηρητικές πολιτικές του «Make America Great Again» και του «America First» έχουν δημιουργήσει σοβαρό πλήγμα στις σχέσεις των Η.Π.Α. με βασικούς τους συμμάχους, καθώς τις έχουν μετατρέψει σε έναν απρόβλεπτο εταίρο που ωθεί τα υπόλοιπα κράτη να δρουν πιο ανεξάρτητα. Μάλιστα, στην πρόσφατη ομιλία για την «κατάσταση της Ένωσης», στην οποία παρέστη και ο Πρωθυπουργός του Καναδά, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, εξέφρασε την επιθυμία να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ε.Ε. Συγκεκριμένα, ο ηγέτης του Καναδά, Mark Carney, έκανε λόγο για μία «ιδιαίτερη συμμαχία» ανάμεσα στη χώρα του και την Ε.Ε., ενώ η Ursula von der Leyen υποστήριξε πως «οι σχέσεις Ε.Ε. – Καναδά πρέπει να περάσουν στο υψηλότερο επίπεδο συνεργασίας (Akhvledian, 2026).
Συνεπώς, είναι φανερό ότι οι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ προσπαθούν να αποστασιοποιηθούν από τις πολιτικές Trump, αναπτύσσοντας παράλληλα μια μεγαλύτερη ευελιξία στις διπλωματικές τους σχέσεις προκειμένου να επιβιώσουν με το μικρότερο δυνατό κόστος. Από την άλλη, τόσο η ικανότητα όσο και η προθυμία των ΗΠΑ να διατηρήσουν την ηγεμονική τους θέση στο διεθνές σύστημα γίνεται ολοένα και πιο αβέβαιη, καθώς παραγκωνίζονται συνεχώς από μέρους τους οι πολυμερείς διαπραγματεύσεις και εφαρμόζονται πολιτικές οικονομικού εξαναγκασμού ή επιβράβευσης με τις συνεχείς αυξομειώσεις των δασμών.
Πηγές
Akhvlediani Τ. (2026). Canada’s suggested ‘associate membership’ could become a new model for the EU’s non-European allies. CEPS. Διαθέσιμο σε: https://www.ceps.eu/canadas-suggested-associate-membership-could-become-a-new-model-for-the-eus-non-european-allies/#:~:text=Conventional%20EU%20membership%20would%20require,of%20the%20EU%20Member%20States
Blenkinsop P. (2025). Explainer: What are the EU’s options in response to Trump tariffs?. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/europe/what-are-eus-options-response-trump-tariffs-2025-02-10/
Cohn T. H., Hira A. (2023). Διεθνής Πολιτική Οικονομία Θεωρία και Πράξη. Gutenberg
EBSCO (2019). North American Free Trade Agreement, Διαθέσιμο σε: https://www.ebsco.com/research-starters/business-and-management/north-american-free-trade-agreement
European Commission. (2026). The EU-US trade deal: restoring stability and predictability. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/topics/trade/eu-us-trade-deal_en
Human Rights Watch (2026). Q&A The UN Funding Crisis and Human Rights Work, Διαθέσιμο σε: https://www.hrw.org/news/2026/07/20/qa-the-un-funding-crisis-and-human-rights-work
Jones R. P., Lawder D. (2026). US imposes new 50% tariffs on $20billion worth of Canadian products, Reuters Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/business/us-imposes-new-50-tariffs-canadian-products-2026-07-20/
Kenny C. (2025). US Funding of International Organizations Has Collapsed. Center for Global Development, Διαθέσιμο σε: https://www.cgdev.org/blog/us-funding-international-organizations-has-collapsed
Kuokštytė R., Ivanov D., Indilas V., Kuokštis V. (2026). Is Donald Trump right about free-riding in NATO? . LSE European Politics, Διαθέσιμο σε: https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2026/03/02/donald-trump-nato-free-riding-evidence/
Lahiri Ι. (2026). Trump administration refunds $100 billion in ‘Liberation Day’ tariffs. Euronews, Διαθέσιμο σε: https://www.euronews.com/business/2026/08/06/trump-administration-refunds-100-billion-in-liberation-day-tariffs
Momtaz R. (2026). Europeans Are Quiet Quitting on the United States. Carnegie Europe, Διαθέσιμο σε: https://carnegieendowment.org/europe/strategic-europe/2026/05/europeans-are-quiet-quitting-the-united-states
Muggah R. (2026). US – Canada Tensions: Risks Beyond Trade. Americas Quarterly, Διαθέσιμο σε: https://americasquarterly.org/article/u-s-canada-tensions-risks-beyond-trade/
Singh K., Lewis S. (2026). What is US President Donald Trump’s Board of Peace? Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/what-is-us-president-donald-trumps-board-peace-2026-07-31/
The American Presidency Project (2024). 2024 GOP PLATFORM! MAKE AMERICA GREAT AGAIN! Διαθέσιμο σε: https://www.presidency.ucsb.edu/documents/2024-republican-party-platform
Volle A. (2026). MAGA Movement. Brittanica, Διαθέσιμο σε: https://www.britannica.com/topic/MAGA-movement#ref428123
Yousif N. (2026). Carney says US trade war will ‘come at a cost’ as Canada strikes back on tariffs. BBC. Διαθέσιμο σε: https://www.bbc.com/news/articles/c8jdev0422jo
Πηγή εικόνας:
Conway M. (2016). Trump’s inaugural slogan: ‘Make America Great Again!’. Politico. Διαθέσιμο σε: https://www.politico.com/blogs/donald-trump-administration/2016/12/trumps-inaugural-slogan-make-america-great-again-232414