Γράφει ο Ηλίας Κούτρης
Η Σύνοδος Κορυφής του NATO το 2025 ανέδειξε το σύνθετο και απαιτητικό περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί η Συμμαχία. Κεντρική θέση κατέλαβε η ανάγκη για αύξηση των αμυντικών δαπανών, με στόχο τη σταδιακή προσέγγιση του 5% του ΑΕΠ των χωρών-μελών έως το 2035 (NATO, 2025). Παράλληλα, εντύπωση προκάλεσε η περιορισμένη ενασχόληση με τον πόλεμο στην Ουκρανία και η συνολική πολιτική της Συμμαχίας απέναντι στην Ρωσία (Newsweek, 2025). Σε στρατηγικό επίπεδο, η Κίνα αναδείχθηκε ως σημαντικός αντίπαλος, με ολοένα και μεγαλύτερη παρουσία στην Αρκτική (Hudson Institute, 2025). Η περιοχή του Βόρειου Πόλου, όπου η παρουσία της Κίνας γίνεται ολοένα πιο αισθητή, εγείρει επίσης ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας και στρατιωτικής τεχνολογίας (CEPA, 2025). Σε αυτό το κλίμα, το μέλλον του NATO παραμένει αβέβαιο και ασταθές, μιας και τα μέλη του πρέπει να χαράξουν κοινή πορεία αντισταθμίζοντας τις διαφορετικές τους προτεραιότητες. Η ανάλυση αυτή στοχεύει στην περαιτέρω διερεύνηση των θεμάτων της Ουκρανίας, της Κίνας και της Αρκτικής, καθώς και το πώς τα ζητήματα αυτά διαμορφώνουν την στρατηγική της Συμμαχίας, και αξιολογεί τις προοπτικές ενότητάς της στο προσεχές μέλλον.
Πρώτο ζήτημα προς εξέταση αποτελεί η Ουκρανία. Η σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας διαρκεί ήδη 11 χρόνια, με αφετηρία την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014 και με αποκορύφωμα τη ρωσική εισβολή το 2022. Όπως είναι φυσικό, έχει γίνει έντονο το στοιχείο της κόπωσης από όλες τις πλευρές. Έχουν δαπανηθεί δισεκατομμύρια για στρατιωτικό εξοπλισμό χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα (Newsweek, 2025), ενώ η Δύση δεν φαίνεται να είναι αποφασιστική όσον αφορά στην μακροπρόθεσμη παροχή στρατιωτικής βοήθειας. Επιπλέον όλο ένα και πιο πολύ η έννοια ‘war fatigue’ κερδίζει έδαφος (Australian Institute of International Affairs, 2024). Υπάρχουν, βέβαια, και πολλοί Ουκρανοί που υποστηρίζουν ότι θα συνεχίσουν να πολεμούν παρά τις δυσκολίες που προκύπτουν. Αρκετοί φοβούνται πως η Ρωσία θα χρησιμοποιήσει υπέρ της αυτή την κούραση για να κερδίσει στον πολιτικό και στρατιωτικό χώρο (Ukraine World ,2025). Τέλος, μια τυχόν μείωση σε οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη από πλευράς της Δύσης στην Ουκρανία μπορεί να αποτελέσει σοβαρό κίνδυνο τόσο για την ουκρανική όσο και για την ευρωπαϊκή ασφάλεια (Center for the European Reform, 2023).
Στην Σύνοδο Κορυφής του NATO το 2022 που έγινε στην Μαδρίτη, η Ρωσία κηρύχθηκε ως η πιο σημαντική και άμεση απειλή για την Συμμαχία. Προσπαθεί διακαώς να ενισχύσει την επιρροή της στην περιοχή της Βαλτικής, της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου μέσω εξαναγκασμών, απειλών και επιθετικότητας. Οι Σύμμαχοι παρόλο που δεν θεωρούν την Ρωσία ως εταίρο τους, είναι πρόθυμοι να κρατήσουν ανοιχτούς τους δρόμους επικοινωνίας με την απέναντι πλευρά, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ειρήνη στην περιοχή (NATO, 2022). Στην Σύνοδο Κορυφής του 2025, πάρθηκαν μέτρα κατά της Ρωσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, χωρίς όμως να γίνεται λόγος για την ένταξη της Ουκρανίας στο NATO (Carnegie Endowment for International Peace, 2024). Μεταξύ άλλων το 2022 ανέφεραν ότι ήταν πρόθυμοι να βοηθήσουν χώρες, ανάμεσά τους και η Ουκρανία, οι οποίες ήθελαν να γίνουν μέλη του NATO, με σκοπό να διασφαλιστεί η ειρήνη, η σταθερότητα και η ασφάλεια της Συμμαχίας (NATO, 2022). Η γενικότερη υποστήριξη προς την Ουκρανία δεν εστιάζει μόνο σε ζητήματα οικονομίας και στρατού, αλλά σε συνολική βοήθεια σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η διπλωματία, η κοινωνία, έτσι ώστε να επανεξεταστεί η ένταξή της στο μέλλον (Carnegie Endowment for International Peace, 2024).
Παρά την προσπάθεια υποστήριξης προς την Ουκρανία, το NATO βρίσκεται σε δίλημμα. Οι ΗΠΑ στρέφουν το κέντρο βάρος τους προς την Κίνα, ενώ η Ευρώπη προς την Ρωσία. Χώρες όπως η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής πιέζουν για σκλήρυνση στάσης προς Ρωσία, γεγονός που προκαλεί αβεβαιότητα και καθυστερεί την πλήρη ένταξη της Ουκρανίας στο NATO (CEPA, 2023).
Συνεχίζοντας, η Σύνοδος αναγνώρισε την Κίνα ως “συστημική πρόκληση”. Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν είναι τυχαίος. Η Κίνα πλέον εκτός από στρατιωτική απειλή, συνιστά κίνδυνο και στον κυβερνοχώρο, στο διάστημα και στην οικονομία (Gulf Research Center, 2025). Στη Σύνοδο του NATO 2025 η Κίνα βρισκόταν στην ατζέντα των κρίσιμων ζητημάτων. Της αναγνωρίστηκε η ιδιότητα να μπορεί να αναστρέψει συνολικά την ισορροπία ισχύος στον κόσμο (Hudson Institute, 2023). Εκτός από αυτό, μπορεί να δυσχεράνει τα σχέδια του NATO μέσω συμφωνιών με χώρες, οι οποίες είναι αντίπαλές του (π.χ. συνεργασία με Ρωσία). Συνεπώς, η στάση της Κίνας “αναγκάζει” το NATO να αλλάξει χαρακτήρα, και από ευρωαντλαντικό αμυντικό μπλοκ να εξελιχθεί σε έναν οργανισμό ο οποίος πρέπει να στραφεί σε παγκόσμιο επίπεδο ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει τον νεοδημιουρηθέντα ανταγωνισμό (Hudson, 2023).
Ποια είναι όμως η σχέση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης με την Κίνα; Από την μία, η Ουάσιγκτον έχει υιοθετήσει την στρατηγική “pivot to Asia”, η οποία θέτει το Πεκίνο στο επίκεντρο της αμερικανικής ασφάλειας. Μέσω αυτής της προσέγγισης αποτρέπεται η επιθετική στάση της Κίνας στην Ταϊβάν και, ταυτόχρονα, ενισχύονται οι δυνατότητες της υπερδύναμης στην περιοχή του Ινδοειρηνικού. Από την άλλη, η Ευρώπη παραμένει στην οικονομική επιρροή της Κίνας. Αυτό γίνεται λόγω των εμπορικών δεσμών και από τις δύο πλευρές και λόγω της ανάγκης της Ευρώπης να έχει πρόσβαση σε πρώτες ύλες, έτσι ώστε να υλοποιήσει και να ολοκληρώσει την πράσινη μετάβασή της. Παράλληλα, οι διαστάσεις ασφαλείας κορυφώνονται, με την Κίνα να κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος στην κυβερνοασφάλεια και στο διάστημα, ενώ η συνεργασία της με την Ρωσία εντείνει το κλίμα ανησυχίας που επικρατεί στο NATO (CEPA , 2024). Τέλος, τα επεκτατικά σχέδια της Κίνας εξαπλώνονται στην Αρκτική, σε συνεργασία με την Ρωσία, και στην Αφρική, μέσω της πρόσβασής της σε πόρους και υποδομές, θέτοντάς την σε έναν πολύ σοβαρό αντίπαλο για την ευημερία και το μέλλον του NATO.
Στο τραπέζι της σύσκεψης τέθηκε και το ζήτημα της Αρκτικής. Η Αρκτική πλέον διαδραματίζει έναν νέο στρατηγικό χώρο, λόγω των θαλάσσιων διαδρομών που προσφέρει, την πρόσβαση σε φυσικούς πόρους, τη διατήρηση του κλίματος σε υγιή επίπεδα και των εδαφικών διεκδικήσεων χωρών (NATO, 2023). Πέρα από αυτά αξίζει να σημειωθεί, πως το Northern Sea Route είναι μια θαλάσσια διαδρομή εξαιρετικής σημασίας, γιατί είναι ο κοντινότερος θαλάσσιος “δρόμος” μεταξύ Ευρώπης και Κίνας. Όμως, διακυβεύονται σημαντικά θέματα όπως το ζήτημα του κλίματος, καθώς και τεχνικών και νομικών δυσκολιών (The Arctic Institute, 2011).
Είναι άξιο αναφοράς, να αποτυπωθεί το πώς βλέπουν οι κυρίαρχες δυνάμεις την Αρκτική. Αρχικά, η Ρωσία τα τελευταία 15 χρόνια έχει αλλάξει ριζικά την στάση της απέναντι στη συγκεκριμένη περιοχή. Έχει αυξήσει τις στρατιωτικές της δυνάμεις στην περιοχή και είναι σε ετοιμότητα να υπερασπιστεί τα εθνικά της συμφέροντα. Η προσάρτηση της Φιλανδίας και της Σουηδίας στο NATO και η εισβολή στην Ουκρανία έχουν “ταράξει τα νερά” στην ευρύτερη περιοχή. Για αυτούς τους λόγους προχώρησε σε εκσυχρονισμό στρατιωτικών βάσεων, αεροδρομίων, ραντάρ και υποβρυχίων (NATO, 2025). Στο πλευρό της Ρωσίας έχει ταχθεί η Κίνα. Η Κίνα είναι σημαντικός παράγοντας για την Ρωσία από τότε που η πρώτη εφάρμοσε το σχέδιο της για πλήρη εισβολή. Η Κίνα ακόμα, δεσμεύτηκε σε μια “near Arctic” υποστήριξη στις ρωσικές υποδομές. Αυτή η σχέση των δύο κρατών τρομοκρατεί μέρα με τη μέρα όλο και περισσότερο τη Συμμαχία. Σε αυτήν συμμετέχουν επτά από τα οχτώ κράτη που πλαισιώνουν τον Αρκτικό Κύκλο (Καναδάς, Δανία, Φιλανδία, Ισλανδία, Νορβηγία, Σουηδία, ΗΠΑ), με αυτόν τον τρόπο η Συμμαχία καταδεικνύει ότι η συνεργασία είναι το κλειδί για την ασφάλεια στην Αρκτική (NATO, 2025). Η πρόσφατη ένταξη στη Συμμαχία της Φιλανδίας και της Σουηδίας ενίσχυσε την ασφάλεια και την κυριαρχία στην περιοχή. Ακόμα, η υπογραφή συνεργασιών με Καναδά και Νορβηγία, οι δράσεις για παρακολούθηση και η ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας φιλοδοξούν να “φρενάρουν” τον επεκτατισμό της Ρωσίας (NATO, 2025). Τέλος, η αυξημένη δραστηριότητα στην περιοχή προκαλεί υψηλές δαπάνες για την μεταφορά δυνάμεων και για την διασφάλιση ελέγχου (παγοθραυστικά, αρκτικό κλίμα, κλπ.) (The Arctic Institute, 2025).
Εν κατακλείδι η Σύνοδος Κορυφής του NATO 2025 ανέδειξε τις προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει η Συμμαχία και μάλιστα ποιο είναι το εύρος και η πολυπλοκότητά τους. Ο ουκρανικός πόλεμος, η κινεζική απειλή και το ζήτημα της Αρκτικής θέτουν τα όρια για μια κοινή και αποφασιστική στρατηγική του NATO. Όμως, το διακύβευμα στην ουσία είναι η συνοχή της Συμμαχίας, δηλαδή να κατορθώσει να χαράξει κοινή πολιτική παρά τα διαφορετικά συμφέροντα των μελών της. Μόνο έτσι μπορεί να διατηρήσει ή και να ενισχύσει την ισχύ της και να παραμείνει κεντρικός πυλώνας ασφάλειας
Βιβλιογραφία
Alexander Gabuev/Mary Elise Sarotte. (2024). NATO at 75: Ukraine, Russia, and the Future of European Security. Carnegie Endowment for International Peace. Διαθέσιμο σε: https://carnegieendowment.org/podcasts/carnegie-politika-podcast/nato-future-ukraine-war?lang=en
Chels Michta. (2024). Russia and China: Two Countries, One Threat. CEPA. Διαθέσιμο σε: https://cepa.org/article/russia-and-china-two-countries-one-threat
Ian Bond. (2023). Ukraine fatigue: Bad for Kyiv, bad for the West. Center for European Reform. Διαθέσιμο σε: https://www.cer.eu/publications/archive/policy-brief/2023/ukraine-fatigue-bad-kyiv-bad-west
Iryna Kovalenko. (2025). Ukraine will Never Give Up, Despite War Fatigue. Ukraine World. Διαθέσιμο σε: https://ukraineworld.org/en/articles/analysis/ukraine-war-fatigue
Liselotte Odgaard. (2023). China Views NATO: Beijing’s Concerns about Transatlantic Cooperation in the Indo-Pacific. Hudson Institute. Διαθέσιμο σε: https://www.hudson.org/security-alliances/china-views-nato-beijings-concerns-about-transatlantic-cooperation-indo-pacific
Liselotte Odgaard. (2025). Taking the Arctic Seriously Might Be the Key to NATO’s Relevance. Hudson Institute. Διαθέσιμο σε: https://www.hudson.org/politics-government/taking-arctic-seriously-might-be-key-natos-relevance-liselotte-odgaard
Malte Humpert. (2011). The Future of the Northern Sea Route – A “Golden Waterway” or a Niche Trade Route. The Arctic Institute. Διαθέσιμο σε: https://www.thearcticinstitute.org/future-northern-sea-route-golden-waterway-niche
Mark Temnycky. (2025). Ukraine Sees Mixed Results at the 2025 NATO Summit. Opinion. Newsweek. Διαθέσιμο σε: https://www.newsweek.com/ukraine-sees-mixed-results-2025-nato-summit-opinion-2092722
Mathieu Boulègue. (2025). Sino-Russian Cooperation in the Arctic. CEPA. Διαθέσιμο σε: https://cepa.org/comprehensive-reports/sino-russian-cooperation-in-the-arctic
NATO. (2023). The Future of the High North. Διαθέσιμο σε: https://www.act.nato.int/article/the-future-of-the-high-north
Nicolas Tenzer. (2023). NATO’s Summit Fails Ukraine. CEPA. Διαθέσιμο σε: https://cepa.org/article/natos-summit-fails-ukraine
Njall Trausti FRIDBERTSSON. (2025). SCIENCE AND TECHNOLOGY COMMITTEE (STC) PRELIMINARY DRAFT GENERAL REPORT RENAVIGATING THE MELTING ARCTIC. ΝΑΤΟ. Διαθέσιμο σε: https://www.nato-pa.int/download-file?filename=/sites/default/files/2025-05/022%20STC%2025%20E%20-%20ARCTIC%20-%20FRIDBERTSSON%20REPORT.pdf
Pauline Baudu/Fabio Lissi. (2025). Anchored in Action: Operationalizing NATO’s Climate Security Plan in the Arctic Maritime Domain. The Arctic Institute. Διαθέσιμο σε: https://www.thearcticinstitute.org/anchored-action-operationalizing-natos-climate-security-plan-arctic-maritime-domain
Press Release. (2022). NATO 2022 STRATEGIC CONCEPT. NATO. Διαθέσιμο σε: https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2022/6/pdf/290622-strategic-concept.pdf
Press Release. (2025). The Hague Summit Declaration. NATO. Διαθέσιμο σε: https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_236705.htm
Public Affairs Office at MARCOM. (2025). NATO strengthens maritime presence in the Arctic and High North. NATO. Διαθέσιμο σε: https://mc.nato.int/media-centre/news/2025/nato-strengthens-maritime-presence-in-the-arctic-and-high-north
Sascha-Dominik (Dov) Bachmann. (2024). Ukraine War: Western Ambiguity, War Fatigue and the Need to Formulate a Future Narrative. Australian Institute of International Affairs. Διαθέσιμο σε: https://www.internationalaffairs.org.au/australianoutlook/ukraine-war-western-ambiguity-war-fatigue-and-the-need-to-formulate-a-future-narrative
The Rt. Hon. Rafael Hernández de Santiago, Viscount of Espés. (2025). Results of the NATO Summit 2025 at The Hague: Unity, Threats, and Strategic Realignment. Gulf Research Center. Διαθέσιμο σε: https://www.grc.net/documents/686a6a8c2e3b1CommentaryAnalysisTemplateNATO2.pdf
Εικόνα: Union of European Federalists. (2023). Διαθέσιμο σε: https://federalists.eu/event/theme-day-on-the-vilnius-nato-summit-the-world-looks-to-vilnius-high-expectations-for-the-nato-summit/