Γράφει ο Πέτρος Μήτσης
Για πολλές δεκαετίες το φαινόμενο της διαφθοράς εθεωρείτο ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα που είχε να αντιμετωπίσει η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (Pei, 2007), ένα φαινόμενο που αδήριτα επηρέαζε πολυσχιδώς το κράτος, τόσο υπό όρους οικονομικής και θεσμικής αποτελεσματικότητας όσο και υπό το πρίσμα της διεθνούς παρουσίας της χώρας. Μάλιστα δεν ήταν λίγες και οι φωνές που διατείνονταν πως οι εκφάνσεις που διέλαβε ενίοτε το φαινόμενο στο γενικότερο πλαίσιο της εσωτερικής λειτουργίας του Κομμουνιστικό Κόμματος, θα μπορούσαν δυνητικά να υποδαυλίσουν την πολιτική σταθερότητα και την επιβίωση της εγχώριας πολιτικής καθεστηκυίας τάξεως. Μεσοπρόθεσμα η ηγεσία του Κινεζικού Κομμουνιστικού Κόμματος (ΚΚΚ) αντιλήφθηκε πως η αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου ήτο εξαιρετικής σημασίας για την έμπρακτη νομιμοποίηση του στο εσωτερικό της χώρας, καθώς αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι του θεωρητικού του υποβάθρου αλλά και σημαντική πτυχή του μοντέλου διακυβέρνησης που επεδίωκε να εφαρμόσει. Είναι γεγονός, παραδεδεγμένο από σύσσωμη τη διεθνή επιχειρηματική κοινότητα, πως η δραστική και ουσιαστική μείωση ορισμένων εκφάνσεων διαφθοράς συνέβαλε στην προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων στη χώρα κατά την περίοδο της φιλελευθεροποίησης της οικονομίας της (Ang, Y. Y.,2020) και ενίσχυσε τη φήμη της στα διεθνή fora και αγορές, συνδράμοντας έτσι στην γενικότερη ανάπτυξη της Κίνας. Η παρούσα ανάλυση επιδιώκει να παρουσιάσει τον αντίκτυπο που είχε ο Νόμος Εθνικής Εποπτείας στην πάταξη της διαφθοράς αλλά και τον ρόλο που διαδραματίζει ως μηχανισμός επιβίωσης και επιβολής του ΚΚΚ στην κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα της χώρας. Παράλληλα θα εξεταστεί το πως η νέα αυτή δέσμη μέτρων επανακαθορίζει το ίδιο το πλαίσιο λειτουργίας μέσα στο διαμορφωθέν φραξιονιστικό περιβάλλον του κόμματος, μη παραγνωρίζοντας ότι η βελτίωση των συσχετιζόμενων με τη διαφθορά δεικτών θα μπορούσε πάραυτα να συνεπάγεται και τη δυνητική εκμετάλλευση των νέων νομοθετημάτων για τη στόχευση πολιτικών αντιπάλων και τη συστολή κεκτημένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Γενικά, δεν θα μπορούσε να ειπωθεί πως υπάρχει ένας μοναδικός και καθολικά αποδεκτός ορισμός για τη «διαφθορά». Ανάλογα με το πλαίσιο πολλοί ταυτίζουν και συνδέουν το εν λόγω κοινωνικό φαινόμενο με όρους όπως η δωροδοκία, η απάτη, η υπεξαίρεση κ.λπ. Σύμφωνα με τον οργανισμό Transparency International (transparency.org), ως διαφθορά ορίζεται η κατάχρηση εξουσίας προς προσπορισμό ιδιωτικού οφέλους, ενώ κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας θα μπορούσε να υποστηριχθεί πως η διαφθορά είναι η «κατάχρηση δημόσιας εξουσίας». Εν προκειμένω δε, διαλεκτικώς θα μπορούσε να συναχθεί ο ορισμός της πολιτικής διαφθοράς, ήτοι η διαφθορά εκείνη στην οποία εμπλέκονται οι λήπτες πολιτικών αποφάσεων/political decision-makers. (Amundsen, 1999, σ. 32).
Εκ φύσεως η διατύπωση ενός ολιστικού και συμπεριληπτικού ορισμού για την κάθε διάσταση που μπορεί να λάβει το φαινόμενο της διαφθοράς είναι αδύνατη, ωστόσο η διαχείρισή του αξιολογείται ποικιλοτρόπως. Στην περίπτωση της Κίνας, δεν είναι λίγοι οι ακαδημαϊκοί (Wedeman, 2017, σ. 1242-1243), οι διεθνείς οργανισμοί (Transparency International) αλλά και η ίδια η κοινή γνώμη στο εσωτερικό της χώρας. που συγκλίνουν πως η επιτυχής της διαχείριση είναι μείζονος σημασίας για την ευημερία του έθνους. Αξίζει να σημειωθεί πως με βάση σχετικές έρευνες μεταξύ των στελεχών της Κεντρικής Κομματικής Σχολής του ΚΚΚ, η διαφθορά κατατάσσεται ως το σημαντικότερο κοινωνικό πρόβλημα της χώρας (Pei, 2007). Είναι δε επίσης γεγονός πως μετά την ανάληψη της ηγεσίας από τον Πρόεδρο Xi, αν και δεν εξαλείφθη ολοκληρωτικά, υπάρχει σημαντικότατη βελτίωση στη θέση της χώρας σε όλους του παγκόσμιους δείκτες μελέτης του φαινομένου (McKenzie 2018 και Corruption Perception Index-CPI).
Ωστόσο, για την ευκρινή αξιολόγηση της θεσμικής ακεραιότητας στην Κίνα είναι αναγκαίο να γίνει διάκριση ανάμεσα στην διαρθρωτική και τη μη διαρθρωτική διαφθορά. Εν αντιθέσει με τη δεύτερη που απαντάται σε κάθε χώρα και περιγράφει τις παράνομες πράξεις που διαπράττονται συνήθως καθαρά και μόνο ένεκα της ατομικής προαίρεσης (π.χ. δωροδοκία) για αποκόμιση προσωπικού οφέλους, η διαρθρωτική περιγράφει ένα σύστημα ενσωματωμένης στους κρατικούς θεσμούς διαφθοράς, το οποίο ευνοεί την εφαρμογή αθέμιτων και κακόβουλων πρακτικών σε ευρεία κλίμακα (Lu, 2000, σ. 236). Στην Κίνα, αν και θα μπορούσε κανείς να αναφερθεί σε ορισμένα πολιτισμικά χαρακτηριστικά που ενδέχεται να ευνοούν τη διαφθορά, όπως το φραξιονιστικό σύστημα guanxi που διαμορφώνει την πολιτική μέσα στο ΚΚΚ, στην πραγματικότητα η ευαλωτότητα της χώρας συνδέεται κυρίως με τους θεσμούς της, οι οποίοι σχετίζονται στενά με το οικονομικό της μοντέλο, καθώς και με το πολιτικό και νομικό της σύστημα (Rogelja και Tsimonis, 2023, σ. 84). Η απουσία μηχανισμών «checks and balances» για πολλές δεκαετίες οδήγησε σε λιγότερο διαφανείς διαδικασίες διακυβέρνησης και, κατ’ επέκταση, σε περιορισμένη λογοδοσία των θεσμών (Manion,M., 2004), ενώ η σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ διαφορετικών φατριών εντός του ΚΚΚ επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση.
Ιστορικά οι εκστρατείες καταπολέμησης της διαφθοράς εντοπίζονται στον πυρήνα των πολιτικών του ΚΚΚ ήδη από την ίδρυσή του το 1921. Αργότερα, στο πλαίσιο της προσπάθειας μετασχηματισμού των λειτουργιών του κινεζικού κράτους σύμφωνα με τις αρχές του μαρξισμού-λενινισμού, ο Mao εφάρμοσε μια σειρά πολιτικών που μετέβαλαν σημαντικά το κοινωνικοπολιτικό τοπίο της χώρας. Οι προσπάθειες καταπολέμησης της διαφθοράς επιστρατεύτηκαν και υπήρξαν καθοριστικές για την εδραίωση της κομματικής πειθαρχίας και τη διασφάλιση της νομιμοποίησης της εξουσίας του. Αντιλαμβανόμενος τις επιταγές της εποχής, αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του το 2012, ο πρόεδρος Xi κατέστησε την καταπολέμηση της διαφθοράς ακρογωνιαίο λίθο της διακυβέρνησής του, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην αντιμετώπιση του φαινομένου σε όλα τα επίπεδα της κρατικής και κομματικής ιεραρχίας. Είναι αξιοσημείωτο πως πολλά από τα μέτρα που εισήγαγε περιλαμβάνουν τον έλεγχο και εν συνεχεία την δίωξη και υψηλόβαθμων στελεχών του κόμματος («τίγρεις» και «μύγες»), αποτελώντας επί της ουσίας την πρώτη εκστρατεία που στοχεύει συστηματικά μέλη της ηγεσίας του ΚΚΚ (Carothers, 2022, σ. 179–181).
Η εμπέδωση του αισθήματος της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του Προέδρου Xi αναφορικά με τον αποτελεσματικό έλεγχο της διαφθοράς είναι κομβικής σημασίας για την διατήρηση των όποιων ερεισμάτων λαϊκής υποστήριξης διαθέτει το κόμμα και συνεπώς την εδραίωση της νομιμοποίησής του ως τον μόνο θεσμό διακυβέρνησης στην χώρα. Επιπροσθέτως, οι εν λόγω πρωτοβουλίες συμβάλουν στην διατήρηση της τάξης εντός του κομματικού μηχανισμού, αφού επιτρέπουν στην ηγεσία να δοκιμάζει τη συμμόρφωση των αξιωματούχων με τις κατευθυντήριες κομματικές γραμμές (Wedeman, A., 2019).
Στο επίκεντρο των πολιτικών αυτών βρίσκεται ο νέος Νόμος Εθνικής Εποπτείας, ο οποίος θεσπίστηκε το 2018 ευαγγελιζόμενος την πάταξη της διαφθοράς. Σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτή, ιδρύεται η λεγόμενη «Εθνική Εποπτική Επιτροπή» (NSC), ένας νέος φορέας με διευρυμένες αρμοδιότητες και εξουσίες διερεύνησης περιστατικών πιθανής διαφθοράς (China Law Translate). Παράλληλα, προωθείται η συγκέντρωση όλων των μηχανισμών κατά της διαφθοράς στην κεντρική ηγεσία του ΚΚΚ η οποία επιστρατεύει ένα ευρύ φάσμα ελέγχων. Συγκεκριμένα εκτενείς έλεγχοι διεξάγονται ως προς τα διοικητικά όργανα και τους δημοσίους υπαλλήλους, τα όργανα του κόμματος (άρθρο 15), στις κρατικές επιχειρήσεις (SOEs), καθώς και τα στελέχη των τοπικών οργάνων διοίκησης (village cadres), συνθέτοντας μία πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση σε σχέση με το παρελθόν, που αποσκοπεί στον περιορισμό της διαφθοράς σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας (Zhang και Jiang, 2019). Βέβαια, το ευρύ πλαίσιο δράσης και οι δυνατότητες που προσφέρει στα όργανα ελέγχου (π.χ. ανακρίσεις, δέσμευση περιουσιακών στοιχείων κ.α.) εγείρει έντονες ανησυχίες αναφορικά με την ακεραιότητα τους και τις πιθανές παραβιάσεις ατομικών δικαιωμάτων που μπορεί να προκύψουν ως απότοκα των νέων μέτρων (Horsley, 2018).
Η πραγματική στόχευση της νέας εκστρατείας αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης, αφού δεν είναι λίγοι όσοι υποστηρίζουν πως μια πιο ιδιοτελής και συγκεκαλυμένη ατζέντα υφίσταται στο παρασκήνιο (Chufeng, Y., 2019). Πριν από τη θέσπιση του νόμου, στην Κίνα υπήρχε ένα διττό σύστημα καταπολέμησης της διαφθοράς, το οποίο αποτελούταν από την Επιτροπή Πειθαρχικού Ελέγχου (CDI) και τη Λαϊκή Εισαγγελία (PP). Η πρώτη αποτελούσε το εσωτερικό πειθαρχικό όργανο του ΚΚΚ και ήταν υπεύθυνη ουσιαστικά για τη διασφάλιση της κομματικής πειθαρχίας και της ακεραιότητας εντός του Κόμματος. Η δεύτερη ήταν αρμόδια για την άσκηση της εποπτείας επί ποινικών ζητημάτων στην χώρα χωρίς να περιορίζεται στα κομματικά μέλη (Li και Wang, 2019, σ. 967–969).
Το σύστημα αυτό σταδιακά αποδυναμώθηκε, κυρίως λόγω τριβών και ανταγωνισμού μεταξύ των δύο φορέων. Η ίδρυση της Εθνικής Εποπτικής Επιτροπής αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ενιαίου διοικητικού φορέα, ικανού να υποστηρίξει ένα πιο ολιστικό πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς (Li και Wang, 2019, σ. 967–969).
Η ενίσχυση της διαφάνειας στον ευρύτερο δημόσιο τομέα αποτελεί σημαντική πολιτική δέσμευση για τον Xi Jiping, που υποστηρίζει πως οι μεταρρυθμίσεις του είναι απαραίτητες για τη μετατροπή της χώρας ως κράτος δικαίου (Smith, 2018, σ. 40–42). Το αφήγημα του Προέδρου Xi έχει στο επίκεντρο τη μετάβαση από ένα σύστημα «rule by law» σε ένα νέο σύστημα «rule of law». Συναφώς, βάσει της παραπάνω διακήρυξης η νομοθεσία αντιμετωπίζει δίκαια και ισότιμα όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που κατέχουν θέσεις εξουσίας, που πλέον δεν θα τυγχάνουν καμίας ειδικής μεταχείρισης ή δωσιδικίας. Αντίθετα, κατά το «rule by law» το δίκαιο μετατρέπεται ως εργαλείο καταχρηστικής επιβολής και διασφάλισης της εξουσίας, περιθωριοποιώντας έννοιες όπως η δικαιοσύνη και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ακριβώς σε αυτό συνίστανται και οι όποιες κατηγορίες περί υποκρυπτόμενων στόχων προσάπτονται στην ηγεσία του ΚΚΚ από ορισμένους αναλυτές πολιτικής. Για πολλούς από αυτούς οι νέες μεταρρυθμίσεις δημιουργούν ένα στρεβλό «πέπλο νομιμότητας» το οποίο επιτρέπει τη συγκέντρωση της εξουσίας στον σκληρό πυρήνα του Κόμματος (Lee, 2022, σ . 405). Η ανυπόστατη υπόσχεση περί μετάβασης σε μια πιο δίκαιη και σύννομη κοινωνική πραγματικότητα σε συνδυασμό με το νομικό πλαίσιο που εισάγεται, αποτέλεσαν τις βάσεις για τη στοχοποίηση και κατακρήμνιση των πολιτικών αντιπάλων του Προέδρου με το πρόσχημα της καταπολέμησης της διαφθοράς .Η θεσμική συγκέντρωση όλων των μηχανισμών ενισχύει τον κομματικό έλεγχο επί του κράτους, εξασφαλίζοντας το εποπτικό μονοπώλιο μέσω ενός αυστηρά ελεγχόμενου συστήματος που επιτρέπει την απομόνωση και περιθωριοποίηση πολιτικών αντιπάλων. Χαρακτηριστικό μέτρο των νέων ρυθμίσεων είναι το διαβόητο σύστημα «liuzhi» το οποίο εισάγει πρακτικές μυστικής κράτησης των «υπόπτων» (Ikhenoba, 2023, σ. 5–6), οι οποίοι τίθενται σε περιορισμό για μήνες χωρίς νομική αρωγή ή διασφάλιση των στοιχειωδών ατομικών τους δικαιωμάτων. Για πολλούς, όμως, τα εν λόγω μέτρα αν και μπορεί να έχουν χρησιμοποιηθεί για να πληγούν πολιτικοί αντίπαλοι, είναι δυνατό να επιτελούν πολλαπλούς σκοπούς και ενίοτε είναι απαραίτητα για την πάταξη της διαφθοράς στο ιδιαίτερο πολιτισμικό και κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον της Κίνας (Carothers, 2022, σ. 181–185).
Η πορεία του Νόμου Εθνικής Εποπτείας από τη σύλληψη έως την εφαρμογή του αποτυπώνει μια σύνθετη και παλίνδρομη αλληλεπίδραση διαδικασιών λήψης αποφάσεων. Όπως για κάθε νομοθέτημα στην Κίνα, υπήρξαν διακριτά στάδια κατάρτισης, με ενδελεχή έρευνα σκοπιμότητας, εκτενείς διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς και αυστηρές διαδικασίες αξιολόγησης. Η Κίνα είναι οπωσδήποτε ένα αυταρχικό κράτος, ωστόσο η διαδικασία λήψης των αποφάσεων είναι πολυεπίπεδη με διαφορετικούς δρώντες εντός ενός σύνθετου πολιτικού περιβάλλοντος (Mertha, 2009), η διαχείριση του οποίου υπήρξε σίγουρα προαπαιτούμενο για την θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου. Η πολιτική εξισορρόπηση ανάμεσα στις φατρίες (guanxi) αποτέλεσε σίγουρα σημαντική διάσταση για τον Xi και η δυνητική εκμετάλλευση του εισαχθέντος μονοπωλίου ως εργαλείο ενίσχυσης της δικής του φατρίας μεγάλο αποτρεπτικό αντιστάθμισμα για τους αντιπάλους του (Choi–Wagner–MacDonald, 2021, σ. 935–941). Η έγκριση από το Εθνικό Λαϊκό Κογκρέσο ήταν ίσως το κρισιμότερο στάδιο για την θέσπιση του νόμου και κατά την σχετική συζήτηση εισήχθησαν πολλές μεταρρυθμίσεις που μετέβαλλαν σημαντικά την τελική μορφή του. Γεγονός δε που επιρρωνύει τους παραπάνω ισχυρισμούς είναι πως ένα από τα καθοριστικότερα ζητήματα που τέθηκαν επί τάπητος κατά την διαμόρφωση του νόμου ήταν η αλληλεπίδραση της νεοσύστατης Επιτροπής με άλλους κρατικούς φορείς όπως το Υπουργείο Δημόσιας Ασφάλειας και η Επιτροπή Πειθαρχικού Ελέγχου (CDI).
Τέλος, ιδιαίτερης σημασίας είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ της Επιτροπής Εποπτείας και της Επιτροπής Διαχείρισης Κρατικών Περιουσιακών Στοιχείων (SASAC). Για πολλούς το νέο πλαίσιο λειτουργίας δίνει ένα ευρύτερο πεδίο δράσης στο ΚΚΚ για άμεση επίβλεψη της κρατικής περιουσίας και άσκησης επιρροής, ενώ υπάρχουν και εκείνοι οι ακαδημαϊκοί που υποστηρίζουν πως η συνδρομή της Επιτροπής επιτρέπει στρατηγικά πλήγματα στα δίκτυα διαφθοράς που λυμαίνονται τη δημόσια περιουσία (Leutert και Eaton, 2021, σ. 210–215).
Λόγω της φύσης του είναι δύσκολο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για το μέγεθος και την επιτυχή ή όχι αντιμετώπιση του φαινομένου της διαφθοράς. Οι περισσότεροι όμως οργανισμοί και δείκτες ανά τον κόσμο συνομολογούν αφενός τις ενδημικές διαστάσεις που έχουν λάβει ορισμένες εκφάνσεις του στην Κίνα και αφετέρου ότι οι νέες μεταρρυθμίσεις έχουν μάλλον επιφέρει έναν αξιοσημείωτο αντίκτυπο στον περιορισμό του (CPI Index, 2023· Morrison Foerster, 2024).
Τελικά, για ακόμη μία φορά αποδεικνύεται πως η αντίληψη αναφορικά με την αποτελεσματικότητα και την πραγματική στόχευση μιας νομοθεσίας ή ενός μοντέλου διακυβέρνησης ενέχει ένα έντονο υποκειμενικό στοιχείο που τελεί σε άμεση συνάρτηση με τα προσωπικά κριτήρια και τις προτεραιότητες που εκάστοτε τίθενται. Σε κάθε περίπτωση, σε μία προσπάθεια κωδικοποίησης του αξιακού χάρτη βάσει του οποίου θα πρέπει να αξιολογείται η ποιότητα μιας κυβερνητικής πολιτικής, επισημαίνεται πως σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη, «η καλή διακυβέρνηση πρέπει να διαθέτει οκτώ βασικά χαρακτηριστικά: να είναι συμμετοχική, προσανατολισμένη στη συναίνεση, υπόλογη, διαφανής, ευπροσάρμοστη, αποτελεσματική και αποδοτική, δίκαιη και συμπεριληπτική και να διέπεται από τις αρχές του κράτους δικαίου» (UN, 2009).
Εν κατακλείδι και λαμβάνοντας υπόψη αυτή την προσέγγιση, μπορεί να υποστηριχθεί ότι ο Νόμος περί Εθνικής Εποπτείας έχει συμβάλει σε σημαντικές βελτιώσεις εν συγκρίσει με τις προηγούμενες μορφές κρατικής οργάνωσης, ιδίως όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, τη λογοδοσία και τη διαφάνεια. Από την άλλη πλευρά, οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι ανησυχίες για τη φερεγγυότητα της νομικής διαδικασίας και τα ερωτήματα σχετικά με τους πραγματικούς στόχους της εκστρατείας και τη συμβατότητά της με το κράτος δικαίου υπονομεύουν την ηθική ποιότητα των μεταρρυθμίσεων και απάδουν της έννοιας της «καλής διακυβέρνησης».
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Βιβλία
Ang, Y. Y. (2020). China’s Gilded Age: The Paradox of Economic Boom and Vast Corruption. Cambridge University Press.
Lü, X. (2000). Cadres and Corruption: The Organizational Involution of the Chinese Communist Party. Stanford University Press.
Manion, M. (2004). Corruption by Design: Building Clean Government in Mainland China and Hong Kong. Harvard University Press.
Rogelja, I., & Tsimonis, K. (2022). Belt and Road: The First Decade. Agenda Publishing.
Ακαδημαϊκά άρθρα
Amundsen, I. (1999). Political corruption: An introduction to the issues. Chr. Michelsen Institute. Διαθέσιμο σε: https://www.cmi.no/publications/1040-political-corruption.
Carothers, C. (2022). Xi Jinping’s Campaign and the End of Political Liberalization. In Corruption Control in Authoritarian Regimes: Lessons from East Asia (pp. 172–196). Cambridge University Press.
Choi, E. K., Givens, J. W., & MacDonald, A. (2021). From Power Balance to Dominant Faction in Xi Jinping’s China. The China Quarterly, 248(1), 935–956. Διαθέσιμο σε: doi:10.1017/S0305741021000473.
Chufeng, Y. (2019). China’s Anti-Corruption Legislation: A Review of the Supervision Law from the Perspective of Human Rights Protection. China & WTO Review, 2019.
Lee. (2022). Anti-Corruption in a Party-State: Constitutional Implications of China’s Supervisory Reform. Asian Journal of Comparative Law, 2023. Cambridge University Press.
Leutert, W., & Eaton, S. (2021). Deepening Not Departure: Xi Jinping’s Governance of China’s State-owned Economy. The China Quarterly. Διαθέσιμο σε: doi:10.1017/S0305741021000795.
Li, L., & Wang, P. (2019). From Institutional Interaction to Institutional Integration: The National Supervisory Commission and China’s New Anti-corruption Model. The China Quarterly, 240, 967–989. Διαθέσιμο σε: doi:10.1017/S0305741019000596.
Mertha, A. (2009). “Fragmented Authoritarianism 2.0”: Political Pluralization in the Chinese Policy Process. The China Quarterly, 200, 995–1012. Διαθέσιμο σε: doi:10.1017/S0305741009990592.
Smith, E. (2018). The Rule of Law Doctrine of the Politburo. The China Journal. Διαθέσιμο σε: https://www.jstor.org/stable/26559349.
Wedeman, A. (2017). The intensification of corruption in China. In Critical Readings on the Chinese Communist Party. Brill. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1163/9789004302488_045.
Wedeman, A. (2019). The Political Logics of Anticorruption Efforts in Asia. In Cheng Chen & Meredith L. Weiss (Eds.), State University of New York Press.
Zhang, J., & Jiang, N. (2019). Changes after Enforcement of Supervision Law in China. Scientific Research Publishing. Διαθέσιμο σε: https://www.scirp.org/journal/chnstd.
Πρωτογενείς πηγές
China Law Translate. (2018). Supervision Law of the PRC. Διαθέσιμο σε: https://www.chinalawtranslate.com/en/supervision-law-of-the-prc-2018/.
Economic and Social Commission for Asia and the Pacific. What is Good Governance ?, UN, 2009 Διαθέσιμο σε: https://repository.unescap.org/handle/20.500.12870/3794.
Transparency International. (2022). CPI index. Διαθέσιμο σε: https://www.transparency.org/en/cpi/2022.
Transparency International. What is Corruption? Διαθέσιμο σε: https://www.transparency.org/en/what-is-corruption.
Διαδικτυακές πηγές
Horsley, J. P. (2018). What’s so controversial about China’s new anti-corruption body? Digging into the National Supervision Commission. Brookings. Διαθέσιμο σε: https://www.brookings.edu/articles/whats-so-controversial-about-chinas-new-anti-corruption-body/.
Ikhenoba. (2023). Human Rights Abuses in China: The Climate of Fear.
McKenzie, J. (2018). China Continues to Improve in Transparency International’s 2017 Corruption Perception Index. lexology.com.
Morrison Foerster. (2024). Corruption Perceptions Index 2023: A Bleak Report Card for the Global Fight Against Corruption with Asia Pacific Being No Exception. Διαθέσιμο σε: https://www.mofo.com/resources/insights/240207-corruption-perceptions-index-2023.
Pei, M. (2007). Corruption in China: How Bad is It? Carnegie Endowment for International Peace. Διαθέσιμο σε: https://carnegieendowment.org/events/?fa=eventDetail&id=1079 .
Πηγή εικόνας:
South China Morning Post, Nectar Gan. (2018). Διαθέσιμο σε: https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2127775/chinas-graft-busters-set-unveil-super-agency-war.