Γράφει ο Θάνος Αϊβαλιώτης
Τα τελευταία χρόνια, η αστάθεια που χαρακτηρίζει το Σαχέλ, ήτοι τη γεωγραφική περιοχή που διαχωρίζει τη Βόρεια από την Υποσαχάρια Αφρική, έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον περιφερειακών και διεθνών δρώντων. Κύρια αιτία της περιφερειακής αστάθειας αποτελούν οι εντεινόμενες ένοπλες συγκρούσεις, οι οποίες με τη σειρά τους οφείλονται σε μία πληθώρα παραγόντων, όπως την αδυναμία των κεντρικών κυβερνήσεων, τις εξεγέρσεις τζιχαντιστικών ομάδων, το εντεινόμενο αντι-δυτικό φρόνημα, τις κατηγορίες για νεοαποικιοκρατία κ.ά. (Tambo, 2025, σ. 12). Απόρροια αυτής της κατάστασης υπήρξαν, μεταξύ άλλων, τα στρατιωτικά πραξικοπήματα στο Μάλι, τον Αύγουστο 2020, στη Μπουρκίνα Φάσο, τον Ιανουάριο 2022, και στον Νίγηρα, τον Ιούλιο 2023 (Thurston, 2024, σ. 9).
Παραδοσιακά, οι εν λόγω χώρες, οι οποίες τοποθετούνται στο επίκεντρο της παρούσας ανάλυσης, εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από διεθνείς δρώντες, όπως τη Γαλλία και την Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής Ε.Ε.) για τη στρατιωτική τους υποστήριξη (BBC, 2025). Με τη διατάραξη των σχέσεων ανάμεσα στις κυβερνήσεις του Σαχέλ και τις δυτικές χώρες, εν μέσω της υπό γαλλικής ηγεσίας Επιχείρησης «Μπαρκάν» που ξεκίνησε το 2014 (European Council on Foreign Relations, n.d.), η Ρωσία κατόρθωσε να διεισδύσει στην περιοχή και να εδραιώσει το στρατιωτικό αποτύπωμά της. Με την παρακάτω ανάλυση, επιχειρείται να προσδιοριστούν τα μέσα άσκησης της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής στις τρεις χώρες του Σαχέλ – το Μάλι, το Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο – και να εξεταστούν οι στόχοι, που επιδιώκει να επιτύχει το Κρεμλίνο, μέσω της στρατιωτικής εμπλοκής στα παραπάνω κράτη.
Όπως προαναφέρθηκε, σήμερα, στις υπό εξέταση χώρες η εξουσία βρίσκεται στα χέρια στρατιωτικών καθεστώτων, έπειτα από πραξικοπήματα που ανέτρεψαν τις προηγούμενες κυβερνήσεις. Η ανάληψη της διακυβέρνησης από τους στρατιωτικούς συνέβαλε και στην επιδείνωση των σχέσεων με τη Γαλλία, η οποία, ως πρώην αποικιοκρατική δύναμη, εξακολουθούσε να διαθέτει ισχυρά συμφέροντα στα κράτη του Σαχέλ. Επί παραδείγματι, η μεγάλη πλειονότητα των εξαγωγών ουρανίου του Νίγηρα είχαν ως αποδέκτη τη Γαλλία, με στόχο την κάλυψη των αναγκών της χώρας σε πυρηνική ενέργεια, ενώ ακόμη, τόσο ο Νίγηρας όσο και το Μάλι διαθέτουν σημαντικά αποθέματα ορυκτών και κοιτασμάτων πετρελαίου, χρυσού, άνθρακα, σιδηρομεταλλευμάτων, μόλυβδου, λίθιου κ.ά. (Russia’s Pivot to Asia, 2025).
Η ανάληψη της εξουσίας από τις δικτατορικές κυβερνήσεις και το εντεινόμενο αντι-γαλλικό πνεύμα οδήγησε, εν τέλει, στην αποχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων από τις τρεις χώρες (Angyal, 2025). Ωστόσο, μετά την απομάκρυνση των ξένων – κυρίως γαλλικών – δυνάμεων, οι εθνικοί στρατοί δεν αποδείχθηκαν αρκετά ισχυροί, ώστε να διατηρήσουν τον έλεγχο των επικρατειών τους. Διάφορες υποομάδες της Αλ-Κάιντα και του Ισλαμικού Κράτους, εξαπολύοντας μαζικές επιθέσεις, κατόρθωσαν να αποκόψουν κεντρικές συγκοινωνιακές αρτηρίες και να εμποδίσουν τον εφοδιασμό πόλεων με τρόφιμα και καύσιμα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρωτεύουσα του Μάλι, Μπαμάκο, που βρίσκεται υπό ενεργειακό αποκλεισμό, με συνέπεια τις επαναλαμβανόμενες διακοπές ρεύματος και την παύση της λειτουργίας των πρατηρίων καυσίμων (Shchelokov, 2025).
Αντιμέτωπες με αυτές τις εξελίξεις και αδυνατώντας να ζητήσουν τη συνδρομή των «δυτικών» κρατών, τα στρατιωτικά καθεστώτα απευθύνθηκαν στη Μόσχα για την υπεράσπιση των ιδίων, αλλά και των πλουτοπαραγωγικών πηγών που είχαν εθνικοποιήσει και βρίσκονταν υπό τον έλεγχό τους. Κατά αυτό τον τρόπο, το 2021, μισθοφόροι της ρωσικής «Βάγκνερ» άρχισαν να καταφθάνουν στην περιοχή, με στόχο την προστασία των χουντικών ηγετών, την καθοδήγηση των τοπικών στρατιωτικών δυνάμεων και την προστασία στρατηγικών κοιτασμάτων (Shchelokov, 2025). Οι Ρώσοι μισθοφόροι στις χώρες του Σαχέλ, πέραν του στρατιωτικού ρόλου που κλήθηκαν να αναλάβουν υπέρ των τοπικών κυβερνήσεων, λειτούργησαν ως φορείς άσκησης της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής στην περιοχή. Με την παρουσία της Βάγκνερ στο Σαχέλ, η Μόσχα αποκτούσε πρόσβαση σε πλούσιους φυσικούς πόρους και ενίσχυε το πολιτικό και διπλωματικό της αποτύπωμα (Faulkner & Parens, 2025) σε μία περιφέρεια, η οποία, μέχρι πρότινος, βρισκόταν υπό την άμεση επιρροή – και έλεγχο – της Γαλλίας και της Δύσης εν γένει.
Παρόλα αυτά, το ρωσικό κράτος αρνούνταν να αναγνωρίσει επισήμως τη σχέση του με τη Βάγκνερ (Tiflisi, 2024), η οποία έχει κατηγορηθεί για τη διάπραξη πληθώρας εγκλημάτων πολέμου (Noone et al., 2024). Σταδιακά, η αυξανόμενη αυτονομία και επιρροή που αποκτούσε η Βάγκνερ την έφερε σε σύγκρουση με το ίδιο το Κρεμλίνο (Calle, 2025). Αφορμή υπήρξε η ανακοίνωση του Αναπληρωτή Υπουργού Άμυνας της Ρωσίας, Νικολάι Πάνκοφ, τον Ιούνιο 2023, ότι όλες οι «εθελοντικές (στρατιωτικές) μονάδες» θα έπρεπε να υπογράψουν συμβόλαια με το ρωσικό Υπουργείο Άμυνας (Noone et al., 2024). Ο ηγέτης της Βάγκνερ, Γιεβγκένι Πριγκόζιν, αντέδρασε, αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία να συγκεντρώσει τους στρατιώτες του και να κινηθεί εναντίον της Μόσχας. Αφού κατέλαβε το Ροστόφ και οδεύοντας προς τη ρωσική πρωτεύουσα, ο Πριγκόζιν αποφάσισε να ακυρώσει το σχέδιο του, έπειτα από μία φημολογούμενη συμφωνία με τον Ρώσο Πρόεδρο (Calle, 2025).
Τα γεγονότα που ακολούθησαν κατέστησαν εμφανή τη σχέση που προϋπήρχε μεταξύ της Βάγκνερ και του ρωσικού κράτους. Εν συντομία, κατόπιν της ανταρσίας της Βάγκνερ και εν αντιθέσει με προγενέστερες κυβερνητικές δηλώσεις, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ισχυρίστηκε ότι η κυβέρνηση παρείχε πλήρη χρηματοδότηση στη Βάγκνερ από τον κρατικό προϋπολογισμό, μέσω του Υπουργείου Αμύνης (Noone et al., 2024). Επιπλέον, ο Ρώσος Πρόεδρος επέτρεψε στον Πριγκόζιν να διαφύγει στη Λευκορωσία και στη συνέχεια παρουσίασε στους μαχητές της Βάγκνερ τις εξής δύο επιλογές: είτε θα ενσωματώνονταν στον ρωσικό στρατό είτε θα διέφευγαν στη Λευκορωσία με τον αρχηγό τους (Noone et al., 2024). Μετά τις παραπάνω εξελίξεις, ο Πριγκόζιν έμεινε στην αφάνεια, έως και τον θάνατό του, έπειτα από αεροπορικό δυστύχημα λίγους μήνες μετά την ανταρσία του (Tiflisi, 2024).
Ο κατ’ουσίαν διαμελισμός της Βάγκνερ που επήλθε της ρήξης της με το Κρεμλίνο οδήγησε στη δημιουργία του Αφρικανικού Σώματος (Faulkner & Parens, 2025), το οποίο απορρόφησε το 70-80% των μαχητών της Βάγκνερ (Hancock, 2025), αλλά υπάγεται στο ρωσικό Υπουργείο Άμυνας. Βασικό του στόχο αποτελεί, όπως και στην περίπτωση της Βάγκνερ, «η διατήρηση της ασφάλειας, η καταπολέμηση των τρομοκρατικών απειλών και η εκπαίδευση των τοπικών, αφρικανικών ενόπλων δυνάμεων στα πλαίσια της διεθνούς συνεργασίας» (Afrika Korps of the Ministry of Defence of the Russian Federation, n.d.). Επομένως, πρόκειται για ένα επισήμως καθοδηγούμενο σώμα από το ρωσικό κράτος που αντικατέστησε εν τοις πράγμασι μία ημι-αυτόνομη οργάνωση, η οποία είχε αποκτήσει αρκετή ισχύ και ήρθε εν τέλει σε ρήξη με το Κρεμλίνο.
Η Ρωσία, αξιοποιώντας το Αφρικανικό Σώμα, αλλά και τη Βάγκνερ προηγουμένως, παρουσιάζεται ως σύμμαχος των κρατών του Σαχέλ και ως εγγυητής της ασφάλειάς τους (Tiflisi, 2024). Για την ενίσχυση αυτής της πεποίθησης, η Μόσχα χρησιμοποιεί, όπως και σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο, μία αντι-αποικιοκρατική ρητορική. Η χρήση αντι-αποικιοκρατικού και αντι-δυτικού λόγου τής επιτρέπει να εμφανίζεται ως φυσικός σύμμαχος και υπερασπιστής του Παγκόσμιου Νότου, ο οποίος «επιδιώκει να ελευθερωθεί από τη δυτική, νέο-αποικιοκρατική κυριαρχία, μέσω της εντατικοποίησης του αγώνα για πραγματική ελευθερία και δικαιοσύνη, για πρόοδο όλων των εθνών και για την εγκαθίδρυση ενός δημοκρατικού πολυπολικού κόσμου» (Freire, 2025, σ.9).
Παρά την υιοθέτηση της συγκεκριμένης ρητορικής, η ρωσική παρουσία στο Σαχέλ δεν βασίζεται πρωτίστως στο επίπεδο της επικοινωνίας. Αναλυτικότερα, στις αρχές Απριλίου 2025, ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, συναντήθηκε στη Μόσχα με τους ομολόγους του από τη Μπουρκίνα Φάσο, το Μάλι και τον Νίγηρα (Поворот России в Азию, 2025). Εκεί, δήλωσε ότι η ρωσική βοήθεια προς τα τρία κράτη, που είχαν σχηματίσει από το 2023 τη «Συμμαχία Κρατών του Σαχέλ», θα περιλαμβάνει την υποστήριξη ευρύτερων στόχων της συμμαχίας, όπως την οικονομική ανάπτυξη και τις διπλωματικές διαδικασίες (Поворот России в Азию, 2025). Εξάλλου, η Ρωσία κατέστη η πρώτη χώρα που αναγνώρισε τη Συμμαχία των Κρατών του Σαχέλ, η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, συνιστά μία στρατιωτική ένωση, θεμελιωμένη στην υποχρέωση αμοιβαίας υποστήριξης των μελών της σε περίπτωση επίθεσης από τρίτο μέρος (Avakyan А.S., 2025, σ. 574). Κατά συνέπεια, διαπιστώνεται ότι η ρωσική συνδρομή προς τα εξεταζόμενα κράτη έχει επεκταθεί – πέραν του πρωταρχικού στόχου της επιβίωσης των χουντικών καθεστώτων – και αποσκοπεί, πλέον, στην εμβάθυνση των οικονομικών και διπλωματικών σχέσεων, προκειμένου να ισχυροποιηθεί και να εδραιωθεί το αποτύπωμα της Μόσχας στην περιοχή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διευρυμένης ρωσικής περιφερειακής πολιτικής αποτελούν οι τρεις διμερείς συμφωνίες με το Μάλι, τον Ιούνιο 2025. Η πρώτη συμφωνία προέβλεπε τη σύσταση μίας διακυβερνητικής επιτροπής για την ενίσχυση της διμερούς οικονομικής, εμπορικής, επιστημονικής και τεχνικής συνεργασίας (Fasanotti, 2026). Η δεύτερη εισήγαγε ένα σχέδιο για τη συνεργασία του Μάλι με τη ρωσική εταιρεία «Rosatom» με σκοπό την παραγωγή πυρηνικής ενέργειας, ενώ η τρίτη συμφωνία αφορούσε στην ενδυνάμωση της υφιστάμενης συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας, εστιάζοντας στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος και στην αμοιβαία υποστήριξη στα διεθνή φόρουμ (Fasanotti, 2026). Πρόσφατα, τον Απρίλιο 2026, η ρωσική εταιρεία «RosGeo» γνωστοποίησε ότι η Μόσχα είχε προτείνει τη συνέργεια με τα κράτη του Σαχέλ για την υλοποίηση γεωλογικών ερευνητικών προγραμμάτων, τη σύσταση μίας τράπεζας γεωλογικών πληροφοριών, τη δημιουργία εθνικών γεωλογικών βάσεων, τη συμμετοχή στην αξιολόγηση και ανάπτυξη ορυκτών πόρων και την εξειδίκευση του επιστημονικού προσωπικού (Bembeeva, 2026). Συνεπώς, παρατηρείται η τάση για την ολοκλήρωση σχεδίων και τη σύναψη συμφωνιών οικονομικού χαρακτήρα, γεγονός που αναδεικνύει την πρόθεση τόσο της Ρωσίας όσο και των εν λόγω αφρικανικών κρατών για εμβάθυνση των σχέσεων τους σε πολλά επίπεδα, πέραν του στρατιωτικού.
Έτι περαιτέρω, σημαντική επιδίωξη της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής αποτελεί η προώθηση του ρωσικού πολιτισμού στα κράτη του Σαχέλ. Ειδικότερα, η Μόσχα εστιάζει ιδιαίτερα στην εγκαθίδρυση ρωσικών κέντρων εκμάθησης της ρωσικής γλώσσας, ιστορίας και πολιτισμού. Τα αποκαλούμενα «Ρωσικά Σπίτια» αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στη διάδοση του ρωσικού πολιτισμού μέσω εκπαιδευτικών εκδηλώσεων και δρουν ως μεσολαβητές, παρέχοντας την απαραίτητη βοήθεια σε ντόπιους μαθητές, προκειμένου να λάβουν τριτοβάθμια εκπαίδευση στη Ρωσία (Avakyan А.S., 2025, σ. 575-576). «Ρωσικά Σπίτια» λειτουργούν στην Ουαγκαντούγκου (Μπουρκίνα Φάσο) από τον Ιανουάριο 2024 και στη Νιαμέ (Νίγηρας) από τον Οκτώβριο 2024 (Avakyan А.S., 2025, σ. 576-577), ενώ από τον Δεκέμβριο 2023 λειτουργεί στο Μάλι «Κέντρο Ρωσικής Γλώσσας και Πολιτισμού» (Rossotrudnichestvo, 2023).
Σε ένα γενικότερο πλαίσιο και παρά τις εντεινόμενες διπλωματικές και πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στη Ρωσία και τα κράτη του Σαχέλ κατά τα τελευταία χρόνια, η ρωσική στρατηγική στην περιοχή θεμελιώνεται στο μοντέλο «ασφάλεια έναντι πόρων» («security-for-resources») (Akinyetun T., 2026). Με άλλα λόγια, στον πυρήνα των σχέσεων της Ρωσίας με τα κράτη του Σαχέλ τοποθετείται η παροχή ασφάλειας εκ μέρους της Μόσχας προς τα χουντικά καθεστώτα με αντάλλαγμα την πρόσβαση σε πόρους. Το μοντέλο αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δυναμική ένταξη σημαντικού αριθμού ρωσικών εταιρειών στις οικονομίες των εξεταζόμενων κρατών σε τομείς, όπως η εξόρυξη και η επεξεργασία χρυσού, η πυρηνική ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες, η ανανεώσιμη ενέργεια κ.ά. (Akinyetun T., 2026).
Ολοκληρώνοντας, σήμερα η Ρωσία φαίνεται ότι έχει αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή του Σαχέλ. Ο ρόλος αυτός, αν και εδραιώθηκε στην ανάγκη των αντι-δυτικών στρατιωτικών καθεστώτων να αναζητήσουν έναν ισχυρό πάροχο ασφάλειας για την επιβίωσή τους, πλέον οι σχέσεις της Ρωσίας με τη Μπουρκίνα Φάσο, το Μάλι και τον Νίγηρα έχουν αποκτήσει πολυεπίπεδο χαρακτήρα. Ωστόσο, διάφοροι αναλυτές επισημαίνουν ότι μακροπρόθεσμα η ρωσική παρουσία στην περιοχή δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη (Wehrey F. & Weiss A.S., 2026). Συγκεκριμένα, ο κατ’ εξοχήν στρατιωτικός χαρακτήρας που έχει λάβει η ρωσική πολιτική και η έλλειψη πρωτοβουλιών από πλευράς της Μόσχας για την εξάλειψη των βαθύτερων πολιτικών και κοινωνικοοικονομικών αιτιών της περιφερειακής αστάθειας ενδέχεται να θέσουν εν αμφιβόλω την επιρροή της Ρωσίας (Wehrey F. & Weiss A.S., 2026). Δεδομένου ότι το Μάλι, ο Νίγηρας και η Μπουρκίνα Φάσο συγκαταλέγονται στις φτωχότερες χώρες του κόσμου, εκτιμάται ότι με την πάροδο του χρόνου το ρωσικό μοντέλο «ασφάλεια έναντι πόρων» και, ταυτοχρόνως, η απουσία μίας αναπτυξιακής στρατηγικής από το Κρεμλίνο θα εντείνουν σημαντικά την κοινωνική δυσαρέσκεια, γεγονός που θα δυσχεράνει την λαϊκή αποδοχή της ρωσικής παρουσίας (Akinyetun T., 2026). Συνολικά, η Ρωσία έχει κατορθώσει να εδραιωθεί ως ο σημαντικότερος εξωτερικός πάροχος ασφάλειας για τα στρατιωτικά καθεστώτα. Εντούτοις, η βιωσιμότητα της ρωσικής παρουσίας θα επηρεαστεί και από τη βούληση και την ικανότητα της Μόσχας να αναλάβει πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα εξεταζόμενα κράτη.
Επιπροσθέτως, κρίνεται απαραίτητο να επισημανθεί ότι παρά τη θέση που κατέχει η Ρωσία στις υπό εξέταση χώρες, τρίτα, μη-δυτικά κράτη, όπως η Κίνα σε μεγάλο βαθμό και σε μικρότερο η Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, ανταγωνίζονται για αύξηση της επιρροής τους (Wilén N., 2025). Επομένως, η ρευστότητα που χαρακτηρίζει το συγκρουσιακό περιβάλλον του Σαχέλ, παρέχει πρόσφορο έδαφος σε πληθώρα κρατικών και μη κρατικών δρώντων να ανατρέψουν τα πολιτικο-στρατιωτικά δεδομένα, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η δυνατότητα εξαγωγής «ασφαλών» συμπερασμάτων για το «τι μέλλει γενέσθαι» στις χώρες που μελετήθηκαν. Μολαταύτα, δύναται να υποστηριχθεί ότι δεδομένης της γενικότερης αστάθειας του διεθνούς συστήματος με τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή και την επικέντρωση των μεγάλων δυνάμεων σε αυτά τα μέτωπα, οι εξελίξεις που μαίνονται στο Σαχέλ δεν αναμένεται να βρίσκονται στην κορυφή της ατζέντας των ισχυρότερων κρατικών δρώντων.
Βιβλιογραφία:
Akinyetun, T. (2026). Security Illusion: Russia in the Sahel. CIRIS. Διαθέσιμο σε: https://www.ciris.info/articles/security-illusions-russia-in-the-sahel/
Angyal, A. (2025). The Presence of the French Military in the Sahel: A lasting commitment or a distant fantasy?. Universidad de Navarra. Διαθέσιμο σε: https://www.unav.edu/web/global-affairs/the-presence-of-the-french-military-in-the-sahel-lasting-commitment-or-distant-fantasy
Avakyan, A.S. (2025). Россия и Африка: стратегическое партнерство в контексте трансформации региона Сахеля [Russia and Africa: a strategic partnership in the context of the transformation of the Sahel region] ВЕСТНИК НАУКИ. Διαθέσιμο σε: https://cyberleninka.ru/article/n/rossiya-i-afrika-strategicheskoe-partnerstvo-v-kontekste-transformatsii-regiona-sahelya/viewer
BBC. (2025). Deux ans après la création de l’AES, quel bilan retenir ? Διαθέσιμο σε: https://www.bbc.com/afrique/articles/cwy8r6kr3ndo
Bembeeva, B. (2026). Россия рассчитывает на продление соглашения по геологоразведке в Мали — Цивилев [Russia is counting on an extension of the agreement on geological exploration in Mali – Tsivilev]. Африканская инициатива. Διαθέσιμο σε: https://afrinz.ru/2026/05/rossiya-rasschityvaet-na-prodlenie-soglasheniya-po-geologorazvedke-v-mali-tsivilev/
Calle, M. (2025). Analysis of Russia’s Wagner Group and its Promotion of Russia’s Geopolitical Interests. International Relations Review. Διαθέσιμο σε: https://www.irreview.org/articles/2025/8/28/analysis-of-russias-wagner-group-and-its-promotion-of-russias-geopolitical-interests
European Council on Foreign Relations. (n.d.). Mapping Armed Groups in Mali and the Sahel. Διαθέσιμο σε: https://ecfr.eu/special/sahel_mapping/operation_barkhane
Fasanotti, F. S. (2026). Juntas and Moscow reshaping Sahel alliances. GIS. Διαθέσιμο σε: https://www.gisreportsonline.com/r/reshaping-sahel-alliances/
Faulkner, C. M. & Parens R. (2025). Russia in Africa: private Military Proxies in the Sahel. Georgetown Journal of International Affairs. Διαθέσιμο σε: https://gjia.georgetown.edu/global-governance/russia-in-africa-private-military-proxies-in-the-sahel/
Freire, M. R. (2025). Russia’s African Gambit: Anti-Colonial Rhetoric and the “World Majority”. Russian Analytical Digest. SSOAR. Διαθέσιμο σε: https://search.gesis.org/publication/gesis-ssoar-106007
Hancock, C. (2025). Russian Mercenaries in Africa Exacerbate Arms Control Crisis – Report. The Moscow Times. Διαθέσιμο σε: https://www.themoscowtimes.com/2025/10/23/russian-mercenaries-in-africa-exacerbate-arms-control-crisis-report-a90835
Noone, G.P., Beta, S., Rodriguez, C., Zuro A., Higgs B. and Kathawala R. (2024). Status of the Wagner Group and can Russia be held accountable for their crimes?. Public International Law & Policy Group. Διαθέσιμο σε: https://www.publicinternationallawandpolicygroup.org/lawyering-justice-blog/2024/10/8/status-of-the-wagner-group-and-can-russia-be-held-accountable-for-their-crimes
Shchelokov, Α. (2025). Почему Россия и Китай обречены на соперничество в Сахеле. [Why Russia and Chine Are Doomed to Compete in the Sahel]. Московские новости. Διαθέσιμο σε: https://www.mn.ru/smart/pochemu-rossiya-i-kitaj-obrecheny-na-sopernichestvo-v-sahele
Tambo, A. L. (2025). Geopolitics in the Sahel Region: Role of Different International Actors and the Implications for Interregional Stability. Universidad Europea. Διαθέσιμο σε: https://titula.universidadeuropea.es/handle/20.500.12880/12222
Thurston, A. (2024). Military Coups, Jihadism and Insecurity in the Central Sahel. OECD Publishing. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1787/24142026
Tiflisi, N. (2024). Афро-Российская империя. Зачем Москве Сахель? [The Afro-Russian Empire. Why Does Moscow Want the Sahel?]. TRT на русском. Διαθέσιμο σε: https://www.trtrussian.com/article/17840160
Wehrey, F. & Weiss A.S. (2026). Why Russia Is Losing the Sahel. Foreign Affairs. Διαθέσιμο σε: https://www.foreignaffairs.com/russia/why-russia-losing-sahel
Wilén, N. (2025). Stepping up Engagement in the Sahel: Russia, China, Turkey and the Gulf States. Egmont Institute. Διαθέσιμο σε: http://www.jstor.org/stable/resrep69744
Afrika Korps of the Ministry of Defence of the Russian Federation. (n.d.). Что такое Африканский Корпус [What is the African Corps]. Διαθέσιμο σε: https://africancorpus.ru/o-korpuse
Russia’s Pivot to Asia. (2025). Россия вооружает страны Сахеля [Russia is arming Sahel countries]. Διαθέσιμο σε: https://russiaspivottoasia.com/russian/rossiya-vooruzhaet-strany-sahelya/
Rossotrudnichestvo. (2023). The Center of Russian Language and Culture has opened in the Republic of Mali. Διαθέσιμο σε: https://rs.gov.ru/en/news/the-center-of-russian-language-and-culture-has-opened-in-the-republic-of-mali/
Πηγή Φωτογραφίας:
Stronski, P. (2023). Russia’s Growing Footprint in Africa’s Sahel Region. Carnegie Endowment for International Peace. Διαθέσιμο σε: https://carnegieendowment.org/research/2023/02/russias-growing-footprint-in-africas-sahel-region