Γράφει η Καλλιόπη Κοϊνάκη
Στο σύγχρονο διεθνές σύστημα της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας τα σκάνδαλα διαφθοράς δεν επηρεάζουν μόνο το εσωτερικό μίας χώρας, αλλά έχουν αντίκτυπο στις οικονομικές και πολιτικές της σχέσεις. Αποτελούν μία υπενθύμιση ότι οι κρατικοί φορείς, που βρίσκονται στο κέντρο κάθε εθνικού οικοδομήματος, συχνά καθίστανται ευεπίφοροι σε συμπεριφορές διαφθοράς, για τον προσπορισμό προσωπικού οικονομικού οφέλους. Στο παρόν άρθρο πρόκειται να αναλυθεί το σκάνδαλο του ταμείου 1 Malaysia Devevelopment Fund Bhd, και η συνακόλουθη επίδραση που είχε στην χώρα. Ειδικότερα, το σκάνδαλο αυτό αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η κατάχρηση κρατικών πόρων και η διαφθορά ενός κράτους, πέρα από τις έντονες πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις που προκάλεσαν στο εσωτερικό, επέφεραν συνέπειες και σε διεθνές επίπεδο. Ειδικότερα, υπόθεση αυτή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς επηρέασε με διαφορετικό και σε μεγάλο βαθμό με αντίθετο τρόπο τις σχέσεις της χώρας με δύο παγκόσμιες δυνάμεις, τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (Η.Π.Α) και την Κίνα.
Η Μαλαισία ανέκαθεν αποτελούσε ένα κράτος υψηλής γεωστρατηγικής σημασίας, λόγω της γεωγραφικής της θέσης. Ήδη από την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της το 1957, η Μαλαισία κατέστη σύμμαχος υψηλής σημασίας για την ασφάλεια Η.Π.Α αποτελώντας την δίοδο προς τις θαλάσσιες εμπορικές οδούς, οι οποίες συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη (Kamaruddin et Rogers, 2020, σελ. 130). Παράλληλα, και για τους ίδιους λόγους αποτελεί ένα ζωτικής σημασίας οικονομικό εταίρο για την Κίνα στη Νοτιοανατολική Ασία (Orchard, 2017).
Ωστόσο, το 2015 αποκαλύφθηκε ένα από τα πιο σοβαρά σκάνδαλα διαφθοράς στον χώρο του σύγχρονου οικονομικού εγκλήματος, το σκάνδαλο του ταμείου 1 Malaysia Devevelopment Fund Bhd ( 1MDB ), το οποίο στιγμάτισε την πολιτική ζωή της Μαλαισίας ενώ παράλληλα μετέβαλε την δυναμική ισχύος της τόσο με τις Η.Π.Α, όσο και τη Κίνα (Abadi, 2021). Ειδικότερα, η απάτη αυτή εκτυλίχθηκε κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του συνασπισμού Barisan National. Πρωθυπουργός της κυβέρνησης διετέλεσε ο Najib Tun Razak, ο οποίος στην πορεία διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο, στο έγκλημα που χαρακτηρίστηκε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των Η.Π.Α ως «την μεγαλύτερη υπόθεση κλεπτοκρατίας μέχρι σήμερα» (Federal Bureau of Investigation, 2016). Συγκεκριμένα, από το 2009 έως το 2015, η κυβέρνηση της Μαλαισίας φαίνεται να προέβη σε υπεξαίρεση ποσού μεγαλύτερου των 4.5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, μέσω εικονικών εταιριών από το κρατικό αναπτυξιακό ταμείο 1MDB, υπό την μορφή κονδυλίων και δανείων στο όνομα του λαού της χώρας (U.S Department of Justice, 2024).
Αξίζει να σημειωθεί ότι, ενεργώντας υπό το πολιτικό δόγμα «One Malaysia», το οποίο εξέφραζε την ιδεολογία περί αποδοχής και ενσωμάτωσης της εθνικής και θρησκευτικής ποικιλομορφίας της χώρας, ο Razak, ως πρωθυπουργός, μπόρεσε να συγκεντρώσει στο πρόσωπο του περισσότερες από μία αρμοδιότητες εντός της κυβέρνησης του. Ειδικότερα, πέρα από την πρωθυπουργία της χώρας, ανέλαβε και την εποπτεία της οικονομικής πολιτικής, καταλαμβάνοντας το αξίωμα του Υπουργού Οικονομικών. Η συγκέντρωση των εξουσιών αυτών στο πρόσωπο του, επέτρεψε στον πρωθυπουργό να έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα έγκρισης σε ό,τι αφορούσε το ταμείο 1MDB (Singh, 2010, σ.175).
Η απάτη ξεκίνησε από την Επενδυτική Αρχή Τερενγκάνου, η οποία στην συνέχεια μετονομάστηκε ως «ταμείο 1MDB» (Tan, 2021,σελ 5). Ιδρύθηκε το 2008, ενώ ομοσπονδοποιήθηκε υπό το Υπουργείο Οικονομικών της χώρας και μετονομάστηκε σε 1MDB ένα έτος αργότερα (Jones, 2020, σελ 60). . Η συγκεκριμένη Αρχή υπήρξε ένα κρατικό ταμείο επενδύσεων, με αρμοδιότητα τη διαχείριση των πετρελαϊκών δικαιωμάτων του Τερενγκάνου, ενός ομοσπονδιακού κρατιδίου και σουλτανάτου της Μαλαισίας. Ειδικότερα, ήταν ένα ταμείο που θα χρησιμοποιούσε ξένες επενδύσεις και ξένα κεφάλαια για ανάπτυξη της Μαλαισίας, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων προέρχονταν από την Goldman Sachs, την PetroSaudi International, καθώς και από την Aabar Investments από το Άμπου Ντάμπι. Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι, η εμπλοκή αμερικανικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και η διοχέτευση παράνομων κεφαλαίων μέσω των Ηνωμένων Πολιτειών οδήγησαν το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ και το FBI να ξεκινήσουν μεγάλες έρευνες και διαδικασίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων.
Επιπρόσθετα, ενώ το 1MDB άνηκε στην κατηγορία των κρατικών επενδυτικών ταμείων, στην πραγματικότητα τα κεφάλαια χρησιμοποιήθηκαν για την εξυπηρέτηση πρακτικών διαφθοράς και τη νομιμοποίηση παράνομων εσόδων (Brown & Diamond, 2024, κεφ. 3). Ειδικότερα, ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της 1MDB δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου το 2014, ότι παρά τους ισχυρισμούς που είχαν διατυπωθεί στην δημόσια σφαίρα, στην πραγματικότητα το 1MDB δεν λειτούργησε ως ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο, αλλά αντιθέτως αποτέλεσε μία εταιρία στρατηγικής ανάπτυξης. Τεκμηρίωσε τη θέση αυτή, εξηγώντας ότι ενώ ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο χρηματοδοτείται άμεσα από την κυβέρνηση και επενδύει εξ ονόματος της, το 1MDB συγκέντρωνε οικονομικούς πόρους μέσω δανεισμού, τον οποίο εξασφάλιζε με κρατικές εγγυήσεις, και στη συνέχεια προχωρούσε στην αυτόνομη διαχείριση και επένδυση των κεφαλαίων αυτών (Ali, 2016, σελ 135).
Προκειμένου να γίνει σαφές το «modus operandi» των κυβερνώντων, αξίζει να σημειωθεί ότι τα χρηματικά ποσά από το αναπτυξιακό ταμείο διοχετεύονταν σε ιδιωτικούς λογαριασμούς και δαπανούνταν για ιδιωτική χρήση από τον πρωθυπουργό, κυβερνητικούς αξιωματούχους και άλλα εμπλεκόμενα πρόσωπα που είχαν λάβει δωροδοκίες ( Al Jazeera, 2017). Το μέγεθος της υπεξαίρεσης και σπατάλης των κεφαλαίων του ταμείου αποδεικνύεται από τα περιουσιακά στοιχεία που κατασχέθηκαν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης των Η.Π.Α., η αξία των οποίων έφτανε τα 1,5 δις. δολάρια, και προέρχονταν από τα κεφάλαια του ταμείου (Jones, 2020, σελ 65). Τα παραπάνω δεδομένα καθιστούν σαφές ότι τα 4.5 δισεκατομμύρια δολάρια που δαπανήθηκαν σε διάστημα 6 ετών εξυπηρέτησαν ατομικές επιδιώξεις και προσωπικά συμφέροντα των εμπλεκομένων, οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν την εμπιστοσύνη των πολιτών της χώρας, και εκμεταλλεύτηκαν καταχρηστικά τις εξουσίες που τους είχαν ανατεθεί.
Στην συνέχεια, το σκάνδαλο ήρθε στο φώς το 2015 μέσω της δημοσιογραφικής ιστοσελίδας Sarawak Report. Η συγκεκριμένη ιστοσελίδα δημιουργήθηκε το 2010 με στόχο να διερευνήσει προβλήματα που αφορούσαν τους αυτόχθονες λαούς της Μαλαισίας και φαινόμενα διαφθοράς. Ωστόσο, οι έρευνες της οδήγησαν στην ανακάλυψη ενός ευρύτερου δικτύου διαφθοράς και διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο για την αποκάλυψη του σκανδάλου και την καθαίρεση του Razak από την εξουσία το 2018 (Tam, 2018). Κατά την διεξαγωγή των ερευνών αποκαλύφθηκε ότι τα ποσά που υπεξαιρέθηκαν από το ταμείο, εκτράπηκαν μέσω ενός δικτύου εικονικών εταιριών στην Σιγκαπούρη, την Ελβετία, το Λουξεμβούργο και τις Η.Π.Α. Αναλυτικότερα, τουλάχιστον 1 δισεκατομμύριο δολάρια που συνδέονται με το 1MDB «ξεπλύθηκαν» μέσω του αμερικανικού τραπεζικού συστήματος, οδηγώντας το Αμερικανικό Ομοσπονδιακό Γραφείο Ερευνών FBI στο να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην διεξαγωγή ποινικής έρευνας (Federal Bureau of Investigation, 2016).
Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική της χώρας μέχρι την αποκάλυψη του σκανδάλου, η Μαλαισία ακολουθούσε ήδη από την ανεξαρτησία της το 1957 μία σαφώς φιλοδυτική κατεύθυνση. Η στάση αυτή ενισχύθηκε ιδιαίτερα στον αμυντικό τομέα το 1984, με την υπογραφή της Συμφωνίας Διμερούς Εκπαίδευσης και Διαβούλευσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, καθώς και με την ενίσχυση των δεσμών με την Κυβέρνηση Obama. Σε δεύτερη φάση, από το 2000 και έπειτα, η χώρα συμμετείχε ενεργά στις πρωτοβουλίες της Ένωσης Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας (Association of Southeast Asian Nations/ASEAN), για την ανάπτυξη εταιρικής σχέσης με την Κίνα( Ping, 2022). Η στάση αυτή άλλαξε όμως όταν το Υπουργείο Δικαιοσύνης των Η.Π.Α άρχισε να διεξάγει την έρευνα επί του ταμείου στο πλαίσιο της «Πρωτοβουλίας Ανάκτησης Περιουσιακών Στοιχείων Κλεπτοκρατίας» τον Ιούλιο του 2016.
Από την έναρξη των ερευνών και ύστερα οι μέχρι τότε ευνοϊκές σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί με την κυβέρνηση Obama εκτραχύνθηκαν (Abadi, 2023). Αναλυτικότερα, η διεξαγωγή της έρευνας από τις Η.Π.Α είχε ως αποτέλεσμα το «πάγωμα» των περιουσιακών στοιχείων του πρωθυπουργού και τον συνεργατών του, γεγονός το οποίο δυσχέραινε εν γένει τις διπλωματικές σχέσεις των δύο κρατών (Orchard, 2017). Παρότι το Υπουργείο Εξωτερικών και η κυβέρνηση της Μαλαισίας δεν εναντιώθηκε στη διεξαγωγή ερευνών εκ μέρους των Αμερικανικών Αρχών, τα κύρια μέσα ενημέρωσης της χώρας προέβαλαν συνεχώς το ζήτημα της «απειλής ξένης παρέμβασης» (Abadi, 2023).
Ακολούθως, τον Ιούλιο του 2016 το Υπουργείο Οικονομικών του Razak προέβη σε μυστική συμφωνία με την κινέζικη κρατική εταιρία «China Communications Construction Company». Η εν λόγω συμφωνία αποσκοπούσε στην συγκάλυψη της αποπληρωμής των χρεών του 1MDB, ενόψει των ερευνών, καθώς το πραγματικό κόστος του σιδηροδρομικού έργου της Ανατολικής Ακτής παρουσιάστηκε τεχνητά αυξημένο, από μόλις 30 δισεκατομμύρια RM σε 60 δισεκατομμύρια RM. (Sarawak Report, 2016). Αντίστοιχα, η συμβολή της Κίνας στην συγκάλυψη στη συγκάλυψη της εξυπηρέτησης των χρεών εντάθηκε μέσω δύο έργων κατασκευής αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, που είχε αναλάβει το Γραφείο Αγωγών Πετρελαίου της Κίνας (CPPB) τον Νοέμβριο του 2016. Κατά τη διεξαγωγή των ερευνών αποκαλύφθηκε ότι, παρόλο που είχε ήδη δαπανηθεί το 88% των συνολικών κονδυλίων για τα δύο έργα, το ποσοστό ολοκλήρωσής τους ανερχόταν μόλις στο 13% (Kumar, 2018).
Η σύναψη των συμφωνιών αυτών αποτέλεσε μονομερή ενέργεια της κυβέρνησης, καθώς σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε συνήθως σε αντίστοιχα έργα υποδομών, για τις συγκεκριμένες υποδομές δεν ζητήθηκε κοινοβουλευτική έγκριση (Abadi, 2021). Η πρακτική αυτή συνδέθηκε με την ευρύτερη προσπάθεια της κυβέρνησης να διατηρήσει την πολιτική της κυριαρχία σε μία περίοδο αυξανόμενης αμφισβήτησης. Παρότι ο κομματικός συνασπισμός του Razak επικράτησε στις εκλογές του 2013, η εκλογική του νίκη υπήρξε οριακή, γεγονός που αποδόθηκε στη σημαντική μείωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς την κυβέρνηση. Ωστόσο, η συνδρομή της Κίνας στις προσπάθειες συγκάλυψης του εγκλήματος εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από την κυβέρνηση, έχοντας ως αποτέλεσμα την ενίσχυση των στρατιωτικών δεσμών μεταξύ των δύο χωρών και την αύξηση των εμπορικών συναλλαγών τους κατά 15% το 2016 (Orchard, 2017). Με βάση τα παραπάνω καθίσταται εμφανές, ότι οι πιέσεις των Η.Π.Α και η βοήθεια της Κίνας κατά την περίοδο του σκανδάλου μετέβαλλαν την φιλοδυτική πολιτική της Μαλαισίας, εντείνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων στην Νοτιοανατολική Ασία.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες ανταγωνισμού και πιέσεων στην Νοτιανατολική Ασία, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να θεωρούν την Μαλαισία ως έναν εταίρο ικανό να συμβάλλει στην σταθεροποίηση της περιοχής, δεδομένου ότι τα αμερικάνικα συμφέροντα ασφαλείας στην περιοχή εξαρτώνται κατά βάση στους στενούς δεσμούς με την Σιγκαπούρη και τις Φιλιππίνες. Ωστόσο, οι Η.Π.Α συνεργάζονται με την Μαλαισία μόνο σε περιφερειακές προσπάθειες ασφαλείας και σε αμυντικά ζητήματα, όπως την καταπολέμηση της πειρατείας στην περιοχή (Orchard, 2017). Έτσι, κατά την θητεία του Razak, μέχρι την αποκάλυψη του σκανδάλου, η κυβέρνηση διατηρούσε μία ισορροπημένη εξωτερική πολιτική μεταξύ των δύο χωρών.
Συμπερασματικά, η περίπτωση του σκανδάλου 1MDB καταδεικνύει χαρακτηριστικά την σύνδεση μεταξύ εσωτερικής διαφθοράς και εξωτερικής πολιτικής. Οι εγκληματικές πράξεις της ηγεσίας της Μαλαισίας δεν είχαν επιπτώσεις μόνο στο εσωτερικό της χώρας, αλλά επηρέασαν άμεσα τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της. Η αποκάλυψη του σκανδάλου και η διεξαγωγή της έρευνας από τις Η.Π.Α προκάλεσαν εντάσεις στις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, ωθώντας την κυβέρνηση στην οικονομική και πολιτική στήριξη της Κίνας. Επομένως, η υπόθεση αυτή ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο τα προσωπικές επιδιώξεις της ηγεσίας μίας χώρας μπορούν να μεταβάλουν την εξωτερική πολιτική ενός κράτους, καθώς και το πώς ο ανταγωνισμός μεταξύ των Η.Π.Α και της Κίνας στην Νοτιοανατολική Ασία επιδρά στην κυβερνητική πολιτική των μικρότερων κρατών, τα οποία υπό συνθήκες πολιτικής και οικονομικής πίεσης καλούνται να κρατήσουν ισορροπημένη στάση ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Ακαδημαϊκές πηγές
Abadi, A.M., (2021). Kleptocracy, strategic corruption, and defence policymaking: the impact of Najib Razak’s 1MDB scandal on Malaysia’s defence relationship with China (2015–2017). Contemporary Politics, 27(5), 508–527. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/13569775.2021.1917163
Abadi, A.M., (2023), 1MDB’s Impact on Malaysia’s Relations with the United States and China during Najib Razak’s Era (2009-2018) Foreign Policy, 13(11). Διαθέσιμο σε : https://doi.org/10.6007/IJARBSS/v13-i11/19807
Ajami, R. A. (2019). US-China Trade War: The Spillover Effect. Journal of Asia-
Pacific Business, 21(1), 1–3. Διαθέσιμο σε : https://doi.org/10.1080/10599231.2020.1708227
Azham, M.A. (2016, January). 1MDB: The Background. ResearchGate. Διαθέσιμο σε:
https://www.researchgate.net/publication/290963568_1MDB_The_Background
Jones, D. S. (2020). 1MDB corruption scandal in Malaysia: a study of failings in
control and accountability, Public Administration and Policy, 23(1), 59–72,
Διαθέσιμο σε : https://doi.org/10.1108/pap11-2019-0032
Kamaruddin, N., & Rogers, R. A. (2020). Malaysia’s democratic and political transformation. Asian Affairs: An American Review, 47(2), 126–148. https://www.jstor.org/stable/48567269
Ping, H. C., BUSBARAT, P., Vannarith, C., Ha, H. T., HO, B. T. E., Ping, H. C., MANTONG, A. W., Ngoc, N. T. B., & RABENA, A. J. (2022). Malaysia’s National Interests and Threat Assessment of the United States and China. In L. Jaehyon (Ed.), Southeast Asian Perspectives of the United States and China: A SWOT Analysis (pp. 46–63). Asan Institute for Policy Studies. Διαθέσιμο σε : http://www.jstor.org/stable/resrep47431.6
Singh, B. (2010). Malaysia in 2009: Confronting Old Challenges through a New Leadership. Asian Survey, 50(1), 173–184, Διαθέσιμο σε : https://doi.org/10.1525/as.2010.50.1.173
Tan, C.-M. (2021). The 1Malaysia Development Berhad (1MDB) Scandal: Exploring
The 1Malaysia Development Berhad (1MDB) Scandal: Exploring Malaysia’s 2018
General Elections and the Case for Sovereign Malaysia’s 2018 General Elections and
the Case for Sovereign Wealth Funds Wealth Funds, Διαθέσιμο σε :
https://digitalcommons.spu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1137&context=honorsprojects
Πρωτογενείς πηγές
Federal Bureu Of Investigation, (2016, July 20). U.S. Seeks to Recover 1 Billion in Largest Kleptocracy Case to Date. Federal Bureau of Investigation. Διαθέσιμο σε: https://www.fbi.gov/news/stories/us-seeks-to-recover-1-billion-in-largest-kleptocracy-case-to-date
U.S Department of Justice (2024, June 13), Justice Department Repatriates $1.4B Misappropriated 1MDB Funds to Malaysia, Διαθέσιμο σε : https://www.justice.gov/archives/opa/pr/justice-department-repatriates-14b-misappropriated-1mdb-funds-malaysia
Ειδησεογραφικές Πηγές
Al Jazeera, (2017), US moves to seize another $540m of Malaysia’s 1MDB fund, Διαθέσιμο σε : https://www.aljazeera.com/news/2017/6/16/us-moves-to-seize-another-540m-of-malaysias-1mdb-fund.
Brown, C.R & Diamond, C. (2024, June 26). Sovereign Wealth Funds: Corruption and Other Governance Risks. Carnegie Endowment for International Peace, Διαθέσιμο σε:
Geopolitical Futures, Διαθέσιμο σε: https://geopoliticalfutures.com/malaysia-means-different-ends/
Kumar, P.P., (2018), MoF exposes RM9.4b pipeline scandal, The Malaysian Reserve, Διαθέσιμο σε : https://themalaysianreserve.com/2018/06/06/mof-exposes-rm9-4b-pipeline-scandal/
Orchard, P. (2017, September 13). Malaysia as a Means to Different Ends.
Sarawak Report, (2016), OUTRAGE! – Najib’s Secret Deal With China To Pay Off 1MDB (And Jho Low’s) Debts! – SHOCK EXCLUSIVE, Διαθέσιμο σε : https://www.sarawakreport.org/2016/07/outrage-najibs-secret-deal-with-china-to-pay-off-1mdb-and-jho-lows-debts-shock-exclusive/
Tam, S. (2018), How the Sarawak Report Broke Malaysia’s 1MDB Scandal, Global Investigative Journalism Network, Διαθέσιμο σε: https://gijn.org/stories/how-the-sarawak-report-broke-malaysias-1mdb-scandal/
Πηγή Φωτογραφίας
SBS, (2016), AFP probe links to vexed Malaysian fund 1MDB, Διαθέσιμο σε: https://www.sbs.com.au/news/article/afp-probe-links-to-vexed-malaysian-fund-1mdb/flbf858eq