Γράφει η Τραμαντζά Ειρήνη
Το τελευταίο διάστημα, η ανάγκη ρύθμισης της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους βρίσκεται στο επίκεντρο διεθνών εξελίξεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αυστραλία η οποία προχώρησε σε απαγόρευση των social media για τους ανήλικους κάτω των 16 ετών (Kaye B. & Menon P., 2024). Παράλληλα, στην Ευρώπη οι συζητήσεις και οι νομοθετικές πρωτοβουλίες για ανάλογους περιορισμούς διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Οι εξελίξεις αυτές δεν είναι τυχαίες καθώς η ραγδαία εξάπλωση των social media επηρεάζει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν, ενημερώνονται και αλληλοεπιδρούν. Η κατάσταση αυτή έχει σημαντικό αντίκτυπο στους νέους. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες γενιές που γνώρισαν τα social media σταδιακά σε μια πιο ώριμη ηλικία, η σημερινή γενιά ήρθε σε επαφή με αυτά πολύ νωρίς, σχεδόν αιφνιδιαστικά, χωρίς το χρονικό περιθώριο να αναπτύξουν σταδιακά την κριτική τους σκέψη και τις αναγκαίες δεξιότητες διαχείρισης αυτών των εργαλείων. Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν προξενούν έντονη ανησυχία στους πολίτες ενώ εμφανίζεται όλο και περισσότερο στο προσκήνιο η υποχρέωση των κυβερνήσεων να λάβουν δραστικά μέτρα για την διευθέτηση του εν λόγω ζητήματος.
Οι πρόσφατες εξελίξεις στην Αυστραλία δείχνουν μια σαφή τάση για αυστηρότερο έλεγχο των social media. Πιο συγκεκριμένα, η Αυστραλία αποτέλεσε την πρώτη χώρα στον κόσμο που απαγόρευσε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τα άτομα κάτω των 16 (Kaye B. & Menon P., 2024). Το μέτρο αυτό εφαρμόστηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025 και περιλαμβάνει τις πλατφόρμες Facebook, Instagram, Threads, TikTok, YouTube, Snapchat, X (Twitter), Reddit, Twitch και το αυστραλιανό Kick. Βέβαια, εξαιρούνται εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, παιχνίδια, εκπαιδευτικά εργαλεία και εκδόσεις που απευθύνονται σε παιδιά όπως το YouTube Kids (eSafety Commisioner, 2026). Έτσι τα παιδιά έχουν πρόσβαση μόνο σε περιεχόμενο δημόσιο που δεν χρειάζεται σύνδεση ή δημιουργία λογαριασμού, αφού οι παλιοί απενεργοποιήθηκαν. Αξίζει να σημειωθεί ότι το βάρος ελέγχου της ηλικίας εναποτίθεται στις πλατφόρμες. Για να επιτευχθεί αυτό, χρησιμοποιούν διάφορα εργαλεία όπως βιομετρικές εκτιμήσεις, ανάλυση συμπεριφοράς, προαιρετική χορήγηση εγγράφων, έλεγχος πιστωτικών καρτών, έλεγχος δεδομένων συσκευής. Στόχος, βέβαια, είναι να μην παραβιαστεί η ιδιωτικότητα των παιδιών (Office of the Australian Ιnformation Commissioner, 2026). Μάλιστα, σε περίπτωση μη συμμόρφωσης τους οι πλατφόρμες θα έχουν να αντιμετωπίσουν πρόστιμα έως και 49,5 εκατομμύρια δολάρια ενώ υποχρεούνται να καταθέτουν κάθε μήνα αναφορές στην e-safety για των αριθμό των απενεργοποιημένων λογαριασμών (Kaye B. & Menon P., 2024). Ποιοι είναι όμως οι λόγοι που οδηγούν στην λήψη ενός τέτοιου αυστηρού και δραστικού μέτρου;
Η εμπειρία έχει δείξει ότι οι διαδικτυακές πλατφόρμες μπορούν να επηρεάσουν ποικιλοτρόπως αρνητικά την ζωή των νέων. Αρχικά, τα social media δεν είναι απλώς μία καθημερινή συνήθεια αλλά μπορούν να εξελιχθούν σε εθιστική δραστηριότητα, καθώς ενεργοποιούν την ντοπαμίνη και ενισχύουν την επιθυμία για συνεχή χρήση. Από μια απλή προσθήκη στην καθημερινότητα, έχουν πλέον καταστεί κεντρικό στοιχείο της ζωής των ατόμων και η περιήγηση σε αυτά πραγματοποιείται αντανακλαστικά και όχι συνειδητά (Wyatt Z., 2025), (Kids Helpline, 2025). Αυτό συμβαίνει, καθώς μέσω προσωποποιημένων αλγορίθμων, το περιεχόμενο που προβάλλεται σε κάθε χρήστη διαμορφώνεται με βάση τη συμπεριφορά και τις προσωπικές του προτιμήσεις (Kim S.A., 2017). Πως μπορεί να αντισταθεί κανείς σε κάτι που φτιάχνεται ακριβώς για αυτόν; Έτσι στη σημερινή κοινωνία όλο και περισσότερα παιδία ζουν κυριολεκτικά κολλημένα στην οθόνη. Αυτό δεν είναι απλά μια καθημερινότητα, αλλά ένα φαινόμενο που επηρεάζει βαθιά την ανάπτυξή τους: εμποδίζει την φυσιολογική ωρίμανση εγκεφάλου μειώνει τη συγκέντρωση, επιβαρύνει την όραση, διαταράσσει τον ύπνο και τα εγκλωβίζει σε μία διαρκή ακινησία (Kids Helpline, 2025). Ταυτόχρονα, η αλόγιστη χρήση των social media λειτουργεί σαν σιωπηλός εχθρός της ψυχικής υγείας. Το άγχος, η κατάθλιψη και η χαμηλή αυτοεκτίμηση αυξάνονται ανησυχητικά, καθώς τα παιδιά εγκλωβίζονται σε έναν κόσμο συνεχούς σύγκρισης, απομόνωσης και εικονικής τελειότητας (World Health Organization, 2024). Η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, τα περιστατικά διαδικτυακού εκφοβισμού και παρενόχλησης από κακόβουλους χρήστες έρχονται να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο μία εύθραυστη ψυχολογική κατάσταση και μαρτυρούν ότι οι κίνδυνοι στα social media είναι απρόβλεπτοι.
Η απόφαση, λοιπόν, της Αυστραλίας μπορεί να θεωρηθεί έσχατο μέτρο, όχι όμως παράλογο. Ο πρωθυπουργός Άντονι Αλμπάνεζε χαρακτήρισε την ημέρα που τέθηκε σε ισχύ η απαγόρευση ως μέρα υπερηφάνειας για τις οικογένειες. Επίσης υποστήριξε ότι θα αλλάξει τις ζωές των παιδιών της χώρας και θα τους επιτρέψει να ζήσουν τη παιδική τους ηλικία ενώ οι γονείς θα είναι πιο ήρεμοι (Albanese, 2025). Καθώς η παιδική και εφηβική ηλικία αποτελεί ένα κρίσιμο στάδιο για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη διαμόρφωση ψυχικής ισορροπίας, η καθυστέρηση της έκθεσης στα social media θα δώσει στους νέους τον αναγκαίο χρόνο να αναπτύξουν την κριτική σκέψη και να μάθουν να διαχειρίζονται τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πιο υπεύθυνα και συνειδητά (Kids Helpline, 2025). Αυτό, όμως, δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς καθοδήγηση από γονείς και εκπαιδευτικούς αλλά και τη στήριξη της πολιτείας. Άλλωστε, ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας συνεργάζεται με το ίδρυμα ‘Alannah & Madeline’ με στόχο τη χρηματοδότηση προγραμμάτων ψηφιακής παιδείας σε κάθε σχολείο στην Αυστραλία (Butler ξ., 2024) Παράλληλα, εφόσον, περιορίζεται η επαφή των παιδιών με τον ψηφιακό κόσμο, είναι αναγκαίο να τους προσφέρονται εναλλακτικές μορφές δημιουργικής έκφρασης, κοινωνικοποίησης και ποιοτικής αξιοποίησης του χρόνου τους, ώστε να καλύψουν αυτό το «κενό». Συνεπώς, η απλή απαγόρευση των social media δεν αρκεί ως μεμονωμένο μέτρο.
Από την άλλη πλευρά, διατυπώθηκαν ποικίλες αντιρρήσεις για την απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι ίδιες οι πλατφόρμες, όπως ήταν αναμενόμενο, στράφηκαν κατά των περιορισμών. Η Meta και η εκπρόσωπος της Google Rachel Lord τόνισαν ότι με την έλλειψη λογαριασμού δεν τίθενται σε λειτουργία τα φίλτρα και οι δικλείδες ασφαλείας που έχουν δημιουργηθεί για τους ανήλικους (Desmarais Α., 2025). Παράλληλα, σύμφωνα με έρευνες, το συγκεκριμένο μέτρο είναι δύσκολο να εφαρμοστεί και εύκολο να παρακαμφθεί, ενώ υπάρχει κίνδυνος να στραφούν τα παιδιά σε πιο επικίνδυνες διαδικτυακές διαδρομές (EU Kids Online, 2025). Επίσης, η επαλήθευση της ηλικίας ανοίγει ένα νέο, ανησυχητικό κεφάλαιο γύρω από την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Σε άλλο πλαίσιο, τα social media δεν αποτελούν μόνο πηγή κινδύνων αλλά και ένα πολύτιμο εργαλείο μάθησης και επικοινωνίας. Αντί, λοιπόν, να απαγορευθούν, ίσως θα είχε μεγαλύτερη αξία να ενισχυθεί η ασφάλεια τους (UNICEF, 2025). Παρόμοια θέση εκφράζει και ο Νίκολας Καράχ, ο οποίος χαρακτηρίζει την απαγόρευση ως ένα βήμα προς τα πίσω. Όπως τονίζει, ο αποκλεισμός των νέων από τον ψηφιακό κόσμο θα ήταν άδικος, ιδίως όταν αυτός μπορεί να προσφέρει τόσες ευκαιρίες (Carah N., 2026). Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να περιοριστούν οι νέοι, αλλά οι πλατφόρμες να αναλάβουν την ευθύνη να γίνουν πιο ποιοτικές και να σταματήσουν να βλάπτουν τα παιδιά, κυνηγώντας το κέρδος.
Σε παρόμοιο μήκος κύματος με την Αυστραλία κινείται πλέον και η Ευρώπη, όπου καταγράφεται έντονη κινητοποίηση, με κάθε χώρα να διαμορφώνει το δικό της πλαίσιο για τη ρύθμιση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Γαλλίας όπου ψηφίστηκε πρόσφατα νόμος που προβλέπει την απαγόρευση πρόσβασης στα social media για ανήλικους κάτω των 15 ετών, με τον πρόεδρο Εμάνουελ Μακρόν να στοχεύει στην εφαρμογή του έως τον Σεπτέμβριο του 2026 (Reuters, 2026). Παράλληλα, στην Πορτογαλία εγκρίθηκε νομοσχέδιο που αποκλείει την πρόσβαση για παιδιά κάτω των 13 ετών, ενώ για τις ηλικίες 13 έως 16 απαιτείται γονική συναίνεση (Pereira I.T., 2026). Αντίστοιχες πρωτοβουλίες βρίσκονται σε εξέλιξη και στη Νορβηγία, η οποία αναμένεται να καταθέσει σχετικό νομοσχέδιο μέχρι το τέλος του έτους για τους νέους κάτω των 16 ετών (Reuters, 2026). Επιβεβαιώνεται, λοιπόν, ότι η συζήτηση γύρω από την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη δυναμική σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, αν και δεν εξετάζεται επί του παρόντος το ενδεχόμενο μιας συνολικής απαγόρευσης σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ΕΕ καταβάλλει προσπάθειες για τη βελτίωση της διαδικτυακής ασφάλειας των ανηλίκων. Στις 15 Απριλίου η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε ότι σύντομα θα είναι διαθέσιμη μια ευρωπαϊκή εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας, με στόχο να διευκολύνει τις χώρες της ΕΕ που σχεδιάζουν περιορισμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους. Η εφαρμογή θα λειτουργεί σε κινητά και υπολογιστές και θα επιτρέπει στους χρήστες να επιβεβαιώνουν την ηλικία τους με έγγραφα ταυτότητας, χωρίς να αποκαλύπτουν προσωπικά δεδομένα, χάρη στη μέθοδο της «απόδειξης μηδενικής γνώσης» (European Commission, 2026, April 15).
Ποιες είναι οι εξελίξεις σχετικά με αυτό το ζήτημα στην Ελλάδα; Στις 8 Απριλίου 2026 παρουσιάστηκε ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο που στοχεύει στον δραστικό περιορισμό της χρήσης social media από ανηλίκους, θέτοντας ως βασικό όριο το 15ο έτος ηλικίας (Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, 2026). Το σχετικό νομοσχέδιο αναμένεται να κατατεθεί μέσα στο καλοκαίρι του 2026 και, εφόσον εγκριθεί, θα τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου του 2027. Κεντρικό εργαλείο θα είναι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί επαλήθευσης της ηλικίας, όπως το Kids Wallet, σε ευθυγράμμιση με τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 28 του Digital Services Act, που αφορά την προστασία των ανηλίκων (Παδουβά Ειρήνη, 2026). Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να διευρύνει τη συζήτηση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταθέτοντας στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τις δικές της προτάσεις. Ενδεικτικά, προτείνει την καθιέρωση μιας ενιαίας «ψηφιακής ηλικίας ενηλικίωσης» στα 15 έτη, υποχρεωτική επανεπαλήθευση της ηλικίας των χρηστών από τις πλατφόρμες κάθε έξι μήνες, και τη δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού πλαισίου συντονισμού και επιβολής κυρώσεων μεταξύ κρατών-μελών (Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, 8 Απριλίου 2026). Η κατεύθυνση αυτή δεν προκύπτει αποσπασματικά. Όπως δείχνει και η ήδη εφαρμοσμένη απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, η Ελλάδα φαίνεται να αντιμετωπίζει πλέον το ζήτημα της ψηφιακής έκθεσης των ανηλίκων με αυξημένη σοβαρότητα και διάθεση για ουσιαστικές παρεμβάσεις.
Είναι σαφές, λοιπόν, ότι η απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην Αυστραλία για τους ανήλικους σηματοδοτεί την απαρχή ενός ευρύτερου, σχεδόν παγκόσμιου πειράματος. Στην άλλη πλευρά του πλανήτη, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν πλέον πιο ενεργά να παρέμβουν και να ρυθμίσουν την ανεξέλεγκτη επιρροή των social media, αναζητώντας τρόπους να προστατεύσουν τις νεότερες γενιές. Αναδεικνύεται, έτσι, μία σημαντική ευκαιρία για τη διαμόρφωση ενός πιο υπεύθυνου και ασφαλούς ψηφιακού περιβάλλοντος. Ωστόσο, το εγχείρημα αυτό συνοδεύεται από ένα ουσιαστικό δίλημμα: πρόκειται για μία αναγκαία πράξη προστασίας ή για περιορισμό της ελευθερίας; Μήπως θα φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα; Οι απαντήσεις δεν είναι ακόμα σαφείς. Με την πάροδο του χρόνου, και μέσα από την εφαρμογή αυτών των πολιτικών, θα αναδειχθούν οι πραγματικές τους συνέπειες αλλά και οι δυνατότητες για μία πιο ισορροπημένη σχέση των νέων με τον ψηφιακό κόσμο.
Πηγές:
Albanese A. (2025). Blocking social media to the kids will save us all. Διαθέσιμο σε: https://anthonyalbanese.com.au/media-centre/social-media-ban
Butler J. (2024). Labor’s plan to ban children from social media might actually create more harm, charity says. The Guardian. Διαθέσιμο σε: https://www.theguardian.com/media/article/2024/sep/12/australia-plan-to-ban-children-from-social-media-might-actually-create-more-harm-charity-says
Carah N. (2026). Should social media be banned for children under the age of 16? The University of Queensland. Διαθέσιμο σε: https://stories.uq.edu.au/contact-magazine/should-social-media-be-banned-for-children-under-the-age-of-16/index.html
Desmarais A. (2025). Αυστραλία: Ήρθε η απαγόρευση social media για παιδιά- Οι ειδικοί προειδοποιούν για «πολλά λάθη». Euronews. Διαθέσιμο σε: https://gr.euronews.com/next/2025/12/08/aystralia-hr8e-h-apagoreysh-social-media-gia-paidia-oi-eidikoi-proeidopoioyn-gia-polla
eSafety Commissioner. (2026). How do the social restrictions affect me? Διαθέσιμο σε: https://www.esafety.gov.au/young-people/social-media-age-restrictions#quick-facts
EU Kids Online (2025). Protecting, not excluding: why banning children from social media undermines their rights. The London School of Economics and Political Science. Διαθέσιμο σε: https://www.lse.ac.uk/media-and-communications/research/research-projects/eu-kids-online/bans
European Commission. (2026). European age verification app to keep children safe online. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/news-and-media/news/european-age-verification-app-keep-children-safe-online-2026-04-15_en
Kaye B. & Menon P. (2024). Australia passes social media ban for children under 16. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/technology/australia-passes-social-media-ban-children-under-16-2024-11-28/
Kids Helpline. (2025). The under 16s social media ban: the good, the bad and your brain. Διαθέσιμο σε: https://kidshelpline.com.au/teens/issues/under-16-social-media-ban-about
Kim S.A. (2017) Social Media Algorithms: Why You See What You See. Georgetown Law Technology Review, 147-154
Office of the Australian Information Commissioner. (2026). Social Media Minimum Age. Διαθέσιμο σε: https://www.oaic.gov.au/privacy/your-privacy-rights/social-media-minimum-age
Pereira I.T. (2026). Instagram, TikTok and Facebook: Which European countries want to ban social media for minors? Euronews. Διαθέσιμο σε: https://www.euronews.com/my-europe/2026/04/17/instagram-tiktok-and-facebook-which-european-countries-want-to-ban-social-media-for-minors
Reuters (2026), From Australia to Europe, countries move to curb children’s social media access. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/legal/government/australia-europe-countries-move-curb-childrens-social-media-access-2026-06-18/
UNICEF. (2025), Social media ban explainer: Staying safe online. Διαθέσιμο σε: https://www.unicef.org.au/unicef-youth/staying-safe-online/social-media-ban-explainer?srsltid=AfmBOopK3q-isx3R3iczMg4wKqt0wUu2iP0eNlGna1Z7PquGr2GVO8XA
World Health Organization Regional Office for Europe. (2024) Teens, screens and mental health. Διαθέσιμο σε: https://www.who.int/europe/news/item/25-09-2024-teens–screens-and-mental-health
Wyatt Z. (2025), Wired for Want: How Dopamine Drives the New Epidemic of Everyday Eddictions, Psychiatry and Behavioural Health, 1-6.
Παδουβά Ε. (2026). Απαγόρευση social media για ανηλίκους: Πόσο πρωτοπορεί η Ελλάδα και τι ισχύει στις άλλες χώρες; Nomiki Bibliothiki Daily. Διαθέσιμο σε: https://daily.nb.org/nomothesia-nomologia/nomothesia/apagorefsi-social-media-gia-anilikous-i-elliniki-rythmisi-kai-to-pagkosmio-stoichima-prostasias/
Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. (2026). Το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανηλίκων στα social media. Διαθέσιμο σε: https://www.mindigital.gr/archives/8487
Πηγή εικόνας:
Pixabay. (2013). Ball, Bullet, Networks royalty-free stock illustration. Διαθέσιμο σε: https://pixabay.com/illustrations/ball-bullet-networks-internet-142738/