Loading...
Διεθνής και Ευρωπαϊκή Πολιτική Επικαιρότητα

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και το σχέδιο για μία κλιματικά ουδέτερη Ένωση

Γράφει η Χρυσάνθη Ραυτοπούλου

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, η οποία παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις αρχές του Δεκεμβρίου του 2019 δια στόματος της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Lyen, εντάσσεται στο πλαίσιο των 6 στόχων – προτεραιοτήτων της Επιτροπής για το διάστημα 2019-2024. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία αποτελεί μια φιλόδοξη στρατηγική της ΕΕ να μετατραπεί σε βάθος δεκαετιών η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος. Ακόμη περισσότερο, όμως, υποδηλώνει ότι η Ένωση είναι διατεθειμένη να αναλάβει δράση απέναντι στο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, εισάγοντας νέες καινοτομίες και αξιοποιώντας εργατικό δυναμικό.

Με τον όρο «κλιματική ουδετερότητα» δηλώνεται η εξισορρόπηση μεταξύ των εκπομπών άνθρακα και της απορρόφησης του διοξειδίου από την ατμόσφαιρα σε συλλέκτες άνθρακα, δηλαδή το χώμα, τα δάση  και οι ωκεανοί όπου από εκεί απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα, όπως για παράδειγμα με τα δάση και τις πυρκαγιές. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, όμως, δεν αποτελεί απλώς έναν μονοδιάστατο σχεδιασμό για την αντιμετώπιση των σύγχρονων περιβαλλοντικών προβλημάτων. Αντιθέτως, θα επιχειρήσει να αναμορφώσει σημαντικούς τομείς της οικονομίας, στους οποίους μέχρι πρόσφατα οι Ευρωπαίοι πολίτες αλληλεπιδρούσαν διαφορετικά. Στις 4 Μαρτίου του 2020 προτάθηκε και ο Ευρωπαϊκός νόμος για το κλίμα, ώστε να μετατρέψει αυτήν την πολιτική δέσμευση σε νομική υποχρέωση για τα κράτη μέλη.

Αναλυτικότερα, ο βασικός άξονας στον οποίο κινείται η εν λόγω Συμφωνία είναι η αποδοτικότερη και καθαρότερη χρήση των πόρων και η μετάβαση σε μια οικονομία αποσυνδεδεμένη από την χρήση τους. Σημαντικό προαπαιτούμενο είναι οι επενδύσεις, τόσο από την ΕΕ όσο και από τον εθνικό δημόσιο τομέα, καθώς και από τον ιδιωτικό τομέα. Ο πρωταρχικός σκοπός της είναι η μείωση εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου και η εξάλειψη της ρύπανσης, όπου σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία μεταξύ 1990 και 2018, μειώθηκαν κατά 23%. Πλέον, στοχεύει στην μείωση τους κατά 50% εώς το 2030. Προκειμένου αυτό να γίνει πραγματικότητα η Επιτροπή στοχεύει σε βασικούς τομείς της οικονομίας όπως η ενέργεια, η βιομηχανία, η κινητικότητα ακόμη και η οικοδόμηση των κτιρίων. Στον τομέα της ενέργειας, για παράδειγμα, επιδιώκει την απανθρακοποίηση τού, στην βιομηχανία θα επιχειρήσει την εισαγωγή καινοτομιών ενώ στην κινητικότητα ανάπτυξη καθαρότερων, οικονομικότερων και πιο υγιεινών μορφών ιδιωτικής και δημόσιας μεταφοράς.

Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό, ο τομέας της οικονομίας θα κληθεί να επωμιστεί το μεγαλύτερο βάρος αυτής της προσπάθειας. Για το λόγο αυτό, η προσπάθεια μετάβασης πλαισιώνεται από το επενδυτικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας -που παρουσιάστηκε τον Ιανουάριο- «Βιώσιμη Ευρώπη», το οποίο θα εκκινήσει δημόσιες επενδύσεις και θα βοηθήσει να αποδεσμευτούν ιδιωτικά κεφάλαια μέσω των χρηματοδοτικών μέσων της ΕΕ, ιδίως του InvestEU, που θα οδηγήσουν σε επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 1 τρισ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.  Για την υλοποίηση του, απαιτούνται σημαντικές επενδύσεις, τόσο από την ΕΕ, όσο και από τον εθνικό δημόσιο τομέα, καθώς και από τον ιδιωτικό τομέα. Το επενδυτικό σχέδιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας θα κινητοποιήσει χρηματοδότηση της ΕΕ και θα δημιουργήσει ένα υποστηρικτικό πλαίσιο για τη διευκόλυνση και την τόνωση των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων που είναι αναγκαίες για τη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη, πράσινη και ανταγωνιστική οικονομία χωρίς αποκλεισμούς.

Για την επίτευξη αυτού του επενδυτικού σχεδίου, τον Ιανουάριο παρουσιάστηκε το πιο βασικό εργαλείο, που θα εγγυάται και την μετάβαση στην προσδοκούμενη κλιματικά ουδέτερη οικονομία, το οποίο είναι ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης (Just Transition Mechanism, JTM). Ο εν λόγω μηχανισμός απαρτίζεται από τρεις κύριες πηγές χρηματοδότησης οι οποίες είναι οι εξής: ένα ταμείο δίκαιης μετάβασης, αποτελούμενο από νέα ενωσιακά κονδύλια ύψους 7,5 δισ. ευρώ, επιπρόσθετα στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ. Τα κράτη μέλη θα έχουν την δυνατότητα να αξιοποιήσουν τα κονδύλια αυτά σε συνδυασμό με δικούς τους εθνικούς πόρους και για την κινητοποίηση επενδύσεων. Μέσω του Ταμείου θα δοθεί ακόμη η δυνατότητα στην ΕΕ να εκπληρώσει έναν ακόμη στόχο της· κανένας πολίτης και καμιά περιφέρεια δεν θα μένει στο περιθώριο, εφόσον αυτά τα κονδύλια θα παρασχεθούν ως στήριξη σε περιφέρειες της Ένωσης. Σύμφωνα με το έγγραφο της επιτροπής, η Ελλάδα προτείνεται να λάβει 294 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και εκτιμάται ότι, εκμεταλλευόμενη και τους τρεις πυλώνες του μηχανισμού, θα έχει τη δυνατότητα να υλοποιήσει επενδύσεις έως και 3,9 δισ. ευρώ μέχρι το 2027.  Επιπλέον, η δεύτερη πηγή αφορά το ειδικό καθεστώς δίκαιης μετάβασης, στο πλαίσιο της κινητοποίησης επενδύσεων ύψους έως και 45 δισ. ευρώ, ώστε να προσελκυσθούν ιδιωτικές επενδύσεις, μεταξύ άλλων στους τομείς της βιώσιμης ενέργειας και των μεταφορών, ως βοήθεια για τις οικονομίες και για νέες πηγές ανάπτυξης στις περιφέρειες. Τέλος, αποτελείται και από έναν μηχανισμό δανειοδότησης του δημόσιου τομέα σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, με ταυτόχρονη στήριξη του προϋπολογισμού της ΕΕ, για την κινητοποίηση επενδύσεων ύψους μεταξύ 25 και 30 δισ. Ευρώ και θα χρησιμοποιηθεί για τη χορήγηση δανείων στον δημόσιο τομέα, όπως για επενδύσεις σε δίκτυα τηλεθέρμανσης και ανακαίνιση κτιρίων.

Ωστόσο, παρά το πλάνο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας σύμφωνα με τις προσδοκίες της Επιτροπής ότι θα επηρεάσει θετικά τους τομείς της οικονομίας, έχει δημιουργήσει έντονη δυσπιστία  στα κράτη μέλη ως προς την μετάβαση και την εξεύρεση των οικονομικών πόρων καθώς υποστηρίζουν ότι είναι δύσκολο να βρεθούν. Επιπλέον, σημαντική εξέλιξη αποτελεί η πρόβλεψη επιβάρυνσης του αγροδιατροφικού τομέα και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ). Αυτή η αντίληψη στηρίζεται στην δήλωση της Επιτροπής πως οι Ευρωπαίοι αγρότες θα επιβαρυνθούν ιδιαίτερα μιας και το 40% του προϋπολογισμού της ΚΑΠ θα δοθεί στην κλιματική δράση. Ωστόσο, τους προσεχείς μήνες θα παρουσιαστούν περαιτέρω στρατηγικές και σχέδια για τον τομέα της πράσινης γεωργίας, που αφορούν, για παράδειγμα, την βιωσιμότητα των τροφίμων.

Συνοψίζοντας, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία αποτελεί την στρατηγική ανάπτυξης που υπόσχεται βελτίωση της ποιότητας ζωής των Ευρωπαίων πολιτών. Πολύ περισσότερο όμως αποτελεί το πρώτο πολιτικό τεστ για την νέα πρόεδρο της Επιτροπής. Είναι κρίσιμο να κατορθώσει να αξιοποιήσει την επιρροή, την εμπειρογνωμοσύνη και τους οικονομικούς πόρους της για να επικοινωνήσει στους γείτονες και στους εταίρους της το μήνυμα της βιώσιμης πορείας και να προσδώσει ηγετικό ρόλο στην Ένωση. Ταυτόχρονα, καλείται να αποφασίσει ανάμεσα στο μέγιστο όφελος για τους πολίτες και αν όντως ο σχεδιασμός θα αποδειχθεί αντάξιος των προσδοκιών. Μέχρι στιγμής, δεδομένης και της τρέχουσας κατάστασης λόγω της πανδημίας του Covid-19, θα ήταν καλύτερο η Επιτροπή να διατηρήσει συγκρατημένο «ενθουσιασμό» καθώς η κατάσταση παραμένει ρευστή ενώ εντός του διπόλου Βορράς-Νότος έχει δημιουργηθεί σκηνικό εντάσεων, με αφορμή τα αιτήματα οικονομικής ενίσχυσης των περισσότερο πληγέντων κρατών.

Πηγές:

Ευρωπαϊκή Επιτροπή – European Commission. 2020. Μια Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. [online] Available at: https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal_el

Ευρωπαϊκή Επιτροπή – European Commission. 2020. Δράσεις Που Αναλαμβάνει Η ΕΕ. [online] Available at: https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/european-green-deal/actions-being-taken-eu_el

www.euractiv.gr. 2020. Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης Και Η Χρηματοδότηση Της Πράσινης Συμφωνίας. [online] Available at: https://www.euractiv.gr/section/periballon/news/to-tameio-dikaiis-metavasis-kai-i-chrimatodotisi-tis-prasinis-symfonias/

CEPS. 2020. Can Europe Offer A Green Deal To The World?. [online] Available at: https://www.ceps.eu/can-europe-offer-a-green-deal-to-the-world/

www.euractiv.gr. 2020. Green Deal: Αδύνατη Η Μετάβαση Στην Πράσινη Γεωργία Χωρίς Επαρκή Χρηματοδότηση. [online] Available at: https://www.euractiv.gr/section/georgia-kai-trofima/news/green-deal-adynati-i-metavasi-stin-prasini-georgia-choris-eparki-chrimatodotisi/

Europarl.europa.eu. 2020. Τι Είναι Η Ουδετερότητα Του Άνθρακα Και Πως Μπορεί Να Επιτευχθεί Μέχρι Το 2050; | Επικαιρότητα | Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. [online] Available at: https://www.europarl.europa.eu/news/el/headlines/society/20190926STO62270/ti-einai-i-oudeterotita-tou-anthraka-kai-pos-mporei-na-epiteuchthei-mechri-to-2050

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *