Γράφει ο Αλέξανδρος Γκιέτσι
Η Ελλάδα σήμερα δεν διεκδικεί απλώς μια θέση, διεκδικεί έναν σημαίνοντα ρόλο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής ΕΕ). Έπειτα από μία δεκαετία οικονομικής κρίσης που περιόρισε τη διπλωματική της επιρροή, η χώρα αξιοποιεί σήμερα τέσσερις βασικούς μοχλούς αναβάθμισης του ευρωπαϊκού της ρόλου· τη γεωπολιτική της αξία στην Ανατολική Μεσόγειο, τη συμμετοχή της στον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (εφεξής ΜΑΑ), τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών, ως κράτος πρώτης γραμμής, και την ψηφιακή-ενεργειακή μετάβαση. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς η παρουσία, αλλά η ικανότητα ουσιαστικής επιρροής στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει ένας από τους πλέον ρευστούς γεωπολιτικούς χώρους, όπου ζητήματα οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, ενεργειακής εκμετάλλευσης και κλιματικής αστάθειας μπορούν να επιφέρουν εκρηκτικά αποτελέσματα. Σύμφωνα με τον Α. Στεργίου (Στεργίου, 2023, σ. 604-607), ο παραδοσιακός ανταγωνισμός για τα αποθέματα υδρογονανθράκων υποχωρεί έναντι νέων γεωπολιτικών-οικονομικών δυναμικών που σχετίζονται με την πράσινη ενεργειακή μετάβαση. Η κλιματική κρίση, υποστηρίζει, αναδιατάσσει τις ισορροπίες ισχύος στην περιοχή εξίσου, αν όχι περισσότερο από ό,τι τα κοιτάσματα φυσικού αερίου.
Η Ελλάδα εκμεταλλεύεται αυτή τη ρευστότητα με στρατηγικό τρόπο, επενδύοντας στον ρόλο της ως αξιόπιστης ευρωπαϊκής δύναμης στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (εφεξής ΑΠΕ) αποτελεί βασικό τμήμα της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής σύμφωνα με την Υπηρεσία Διεθνούς Ενέργειας (IEA, 2025), σε συνδυασμό με την ηλεκτροκίνηση και την σταδιακή απολιγνιτοποίηση ως το 2028. Επιπλέον, σύμφωνα με την Enerdata (2024), το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα θέτει ως στόχο το 81% της ηλεκτροπαραγωγής να προέρχεται από ΑΠΕ έως το 2030. Το 2023 αποτέλεσε ήδη έτος-ρεκόρ για τις ΑΠΕ, οι οποίες κάλυψαν το 57% του ενεργειακού μείγματος (ADMIE, 2024). Το 2024 εγκαταστάθηκαν 2,5 GW νέας ηλιακής ισχύος, το υψηλότερο νούμερο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα. Με αυτές τις επιδόσεις, η Ελλάδα δεν περιορίζεται απλώς σε εθνικούς στόχους, αλλά διεκδικεί ρόλο ενεργειακού κόμβου μεταφοράς πράσινης ενέργειας προς την Κεντρική Ευρώπη, ενισχύοντας έτσι τη γεωπολιτική της σημασία εντός της ΕΕ.
Από την άλλη, η εκκρεμής οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (εφεξής ΑΟΖ) με γειτονικά κράτη εξακολουθεί να λειτουργεί ως τροχοπέδη, καθώς η απουσία οριοθετημένων θαλασσίων ζωνών περιορίζει τις ικανότητες της χώρας ως προς τις αδειοδοτήσεις ερευνών και προσέλκυσης επενδύσεων υποθαλάσσιων υποδομών. Ωστόσο, η επιμονή στη διπλωματική επίλυση και η αναζήτηση ευρωπαϊκής στήριξης, αντί της μονομερούς αντιπαράθεσης, αποτελεί μια επιλογή η οποία αναβαθμίζει το κύρος και την διεθνή εικόνα της χώρας.
Επιπλέον, ο ΜΑΑ αποτελεί ένα ιστορικό δημοσιονομικό εργαλείο αλληλεγγύης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με την Ελλάδα να κατέχει εξαιρετικά πλεονεκτική θέση, διότι λαμβάνει το πέμπτο μεγαλύτερο εθνικό μερίδιο, με το σχέδιο «Ελλάδα 2.0» να αντιστοιχεί στον υψηλότερο λόγο κατανομής ως ποσοστό του ΑΕΠ σε ολόκληρη την ΕΕ Σημειώνεται ότι ως τα τέλη του 2024, η Ελλάδα είχε λάβει 21,3 δισ. ευρώ, το 59,3% δηλαδή του συνολικού της μεριδίου. Με τη χώρα να λαμβάνει ακόμα 1,18 δισ. ευρώ στις 23 Απριλίου του 2026, φτάνοντας πλέον στο 68,5% του συνολικού προϋπολογισμού του προγράμματος. (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2025).
Ωστόσο, πίσω από τους εντυπωσιακούς αυτούς αριθμούς κρύβονται σοβαρά ελλείμματα υλοποίησης. Το Ινστιτούτο Ένα (Next Generation EU: The Greek Case, 2024) διαπίστωσε ότι το πραγματικό ποσοστό υλοποίησης των έργων ανά τελικό δικαιούχο ανήλθε μόλις σε 34,17% το 2024, ενώ μόνο το 37% των στόχων είχε επιτευχθεί μέχρι εκείνη τη χρονική στιγμή. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει ότι η απόκλιση μεταξύ των ποσών που λαμβάνουν τα κράτη-μέλη και των ποσών που φτάνουν στους τελικούς δικαιούχους είναι ένα σημαντικό πρόβλημα, το οποίο στην ελληνική περίπτωση εμφανίζεται έντονα. Η επικείμενη προθεσμία του Αυγούστου του 2026 για την ολοκλήρωση όλων των επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων αποτελεί μια δοκιμασία αξιοπιστίας. Εάν η Ελλάδα αδυνατίσει να ολοκληρώσει εγκαίρως τους στόχους της, η διαπραγματευτική της θέση στη διαμόρφωση του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου θα υπονομευτεί ουσιαστικά, κάτι που θα την καταστήσει ουραγό της ΕΕ την επόμενη δεκαετία.
Το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, που εγκρίθηκε επίσημα τον Μάιο του 2024 μετά από τετραετείς διαπραγματεύσεις, αναδιαμορφώνει ριζικά το ευρωπαϊκό πλαίσιο διαχείρισης μεταναστευτικών ροών (Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Εξωτερικών, 2024). Η Ελλάδα, με πάνω από 73.700 αιτήσεις ασύλου το 2024 κατατάσσεται δεύτερη στην ΕΕ φέροντας δυσανάλογο βάρος ως κράτος πρώτης γραμμής (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2025). Η ακαδημαϊκή κοινότητα, επίσης, εγείρει ουσιαστικές επιφυλάξεις για το νέο πλαίσιο. Η Β. Απαντζίδου (2025, σ. 201-203), σε μελέτη στο International Journal of Refugee Law (Oxford Academic), επισημαίνει ότι ο Κανονισμός Διαδικασιών Ασύλου επεκτείνει σημαντικά τις διαδικασίες στα σύνορα, μετατοπίζοντάς τις από εξαιρετικά μέτρα σε τυπικές πρακτικές, με ενισχυμένες ευθύνες για τα κράτη πρώτης γραμμής. Αντίστοιχα, η González Enríquez (2024) του Real Instituto Elcano εντοπίζει κινδύνους αποτυχίας εφαρμογής του, αφού τρεις από τις έξι προεδρίες του Συμβουλίου που θα διαδεχτούν η μία την άλλη τα έτη 2024–2025 ανήκουν σε κράτη-μέλη που αντιτίθενται στους μηχανισμούς αλληλεγγύης. Μια εκτίμηση που επαληθεύτηκε σε αρκετά μεγάλο βαθμό με την εφαρμογή να βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά με σημαντικές ρωγμές και αμφισβήτηση.
Απέναντι στις προκλήσεις, η Ελλάδα δεν παραμένει απλός παρατηρητής. Η δρομολόγηση Ομάδας Εργασίας για την Ένταξη μεταναστών τον Ιανουάριο του 2024, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σηματοδοτεί στροφή από την αμυντική διαχείριση της κρίσης σε ενεργητικό σχεδιασμό μιας ολοκληρωμένης πολιτικής (European Commission, 2024). Επιπλέον, η πρώτη Ευρωπαϊκή Ετήσια Έκθεση για το Άσυλο και τη Μετανάστευση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2025) αναγνωρίζει την Ελλάδα ως κράτος που βρίσκεται υπό σημαντική μεταναστευτική πίεση, πράγμα που της δίνει πρόσβαση στη Δεξαμενή Αλληλεγγύης βάσει του νέου Συμφώνου. Η αποτελεσματική αξιοποίηση αυτής της πρόσβασης αποτελεί κρίσιμη ευκαιρία για τη μετατροπή μιας αδυναμίας σε πλεονέκτημα.
Ακόμα, ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός της χώρας αποτελεί τον τομέα όπου η πρόοδος είναι πλέον μετρήσιμη και ορατή. Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάσταση της ψηφιακής δεκαετίας του 2024 αποδίδει στη χώρα βαθμολογία 86,2 στην ψηφιοποίηση δημόσιων υπηρεσιών για επιχειρήσεις, υπερβαίνοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (85,4) με ετήσια αύξηση 17% (European Commission, 2024). Η πλατφόρμα «gov.gr», που ξεκίνησε με 503 υπηρεσίες τον Μάρτιο του 2020, προσφέρει σήμερα 2.244 ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες. Το σημαντικότερο, όμως, δείγμα εμπιστοσύνης είναι η απόφαση της ΕΕ να φιλοξενηθεί στην Ελλάδα το «Pharos», ένα από τα επτά πρώτα Εργοστάσια Τεχνητής Νοημοσύνης της ηπείρου (Pharos: The Greek AI Factory, 2025).
Παρόλα αυτά, σοβαρά ελλείμματα δεξιοτήτων παρεμποδίζουν την ισόρροπη πρόοδο. Το 2023, μόνο το 52,4% του πληθυσμού διέθετε βασικές ψηφιακές δεξιότητες, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 55,5%, ενώ το ποσοστό ειδικών Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών στην απασχόληση ανερχόταν σε 2,4%, έναντι ευρωπαϊκού 4,8% (European Commission, 2024). Το χάσμα αυτό υπονομεύει τη βιωσιμότητα της ψηφιακής ατζέντας, αφού η υλοποίηση ψηφιακών πολιτικών απαιτεί ανθρώπινο δυναμικό που δεν αναπτύσσεται με τους απαιτούμενους ρυθμούς, παρόλο που γίνονται προσπάθειες μέσω εκπαιδευτικών δράσεων. Η ελληνική κυβέρνηση σχεδιάζει συνολική δαπάνη 5,1 δισ. ευρώ για την επίτευξη των στόχων της Ψηφιακής Δεκαετίας (European Commission, 2024), ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτής της επένδυσης εξαρτάται κρίσιμα από παράλληλες πολιτικές εκπαίδευσης και κατάρτισης.
Σε επίπεδο δυνατοτήτων, η χώρα διαθέτει σήμερα εργαλεία που δεν είχε την προηγούμενη δεκαετία, όπως η γεωπολιτική αξία σε περιβάλλον ενεργειακής αναδιαμόρφωσης, τα ιστορικά μεγάλα κεφάλαια του ΜΑΑ, η ενεργός συμμετοχή στη διαμόρφωση μεταναστευτικής πολιτικής, και οι μετρήσιμες επιδόσεις ψηφιοποίησης την έχουν καταστήσει κεντρικό παίκτη στο ευρωπαϊκό περιβάλλον. Όμως, σε επίπεδο υλοποίησης ο δρόμος παραμένει ανοικτός και μακρύς. Η χαμηλή απορρόφηση του ΜΑΑ, τα ελλείμματα ψηφιακών δεξιοτήτων, η πίεση στα σύνορα και η εκκρεμής οριοθέτηση ΑΟΖ εξακολουθούν να συνιστούν αδύναμα σημεία. Ο κρίσιμος παράγοντας για τα επόμενα χρόνια δεν θα είναι η ύπαρξη στρατηγικής, αλλά η ικανότητα του κρατικού μηχανισμού να τη μετατρέψει σε αποτέλεσμα.
Διαπιστώνεται, λοιπόν, ότι η Ελλάδα διαθέτει τα συστατικά για μια πρωτοποριακή ευρωπαϊκή παρουσία, το αν αυτά θα αξιοποιηθούν ή θα σπαταληθούν θα κριθεί από επιλογές διακυβέρνησης, οι οποίες απειλούν να μετατρέψουν τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή ευκαιρία της δεκαετίας σε ένα ακόμη χαμένο στοίχημα.
Βιβλιογραφία / Πηγές
Apatzidou, V. (2025). Bordering Asylum: Examining the EU’s border procedures under the Asylum Procedures Regulation (EU) 2024/1348. International Journal of Refugee Law, 37(2), 201–218. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1093/ijrl/eeaf014
González Enríquez, C. (2024). The EU Pact on Migration and Asylum: context, challenges and limitations. Real Instituto Elcano. Διαθέσιμο σε: https://www.realinstitutoelcano.org/en/analyses/the-eu-pact-on-migration-and-asylum-context-challenges-and-limitations/
Stergiou, A. (2023). Eastern Mediterranean energy geopolitics revisited: Green economy instead of conflict. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 25(4), 604–625. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/19448953.2023.2167163
ADMIE – Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. (2024). 2023: Έτος-ρεκόρ για την καθαρή ενέργεια στην Ελλάδα. Διαθέσιμο σε: https://www.admie.gr/en/kentro-typoy/press-releases/2023-record-year-clean-energy-greece
NEXT GENERATION EU: THE GREEK CASE. (2024). Διαθέσιμο σε: https://enainstitute.org/wp-content/uploads/2025/01/Report_ENA_NGEU_December-2024-3.pdf
Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Εξωτερικών. (2024). Πολιτική μετανάστευσης και ασύλου της ΕΕ. Διαθέσιμο σε: https://www.mfa.gr/en/foreign-policy/greece-in-the-eu/eu-migration-and-asylum-policy/
European Commission. (2024). Greece 2024 Digital Decade country report. Publications Office of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/factpages/greece-2024-digital-decade-country-report
European Commission. (2025). Report on the implementation of the Pact on Migration and Asylum – Greece. COM(2025) 170 final. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52025DC0170
European Commission. (2025). Greece 2025 Digital Decade country report. Διαθέσιμο σε: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/factpages/greece-2025-digital-decade-country-report
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – Think Tank. (2025). Greece’s national recovery and resilience plan: latest state of play. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2022)729366
Publications. Διαθέσιμο σε: https://www.iea.org/reports/greece-2023
Enerdata. (2024, 15 Οκτωβρίου). Greece’s revised NECP targets 81% of renewables in its power mix by 2030. Διαθέσιμο σε: https://www.enerdata.net/publications/daily-energy-news/greeces-revised-necp-targets-81-renewables-its-power-mix-2030.html
. (2025). The Greek AI Factory for Accelerating AI Innovation. (2025). Διαθέσιμο σε: https://www.athenarc.gr/el/institoyto-viomihanikon-systimaton-institoyto-epexergasias-toy-logoy-institoyto-pliroforiakon
Πηγή εικόνας
Pixabay. Διαθέσιμο σε: https://pixabay.com/photos/european-parliament-strasbourg-flags-1274765/