Γράφει η Εβελίνα Σούκου,
Η κατάρρευση της στέγης στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024, άφησε πίσω της 16 νεκρούς, τραυματίες και ένα αίσθημα ωμής έκθεσης απέναντι σε ένα κράτος που δεν κατόρθωσε να διασφαλίσει την προστασία ούτε να παράσχει επαρκείς εξηγήσεις. Οι διαδηλώσεις και οι υλικές καταστροφές λειτουργούν ως μια μορφή διαρκούς μνήμης, καθώς οι συμμετέχοντες επιστρέφουν καθημερινά στον ίδιο χώρο και διατηρούν ενεργή τη συμμετοχή τους στις κινητοποιήσεις, υπό το σύνθημα «Vidimo se sutra, dok pravda ne bude zadovoljna» (Θα τα πούμε αύριο, μέχρι να αποδοθεί δικαιοσύνη) (Beširević, 2025, σ. 1). Η επιλογή της κυβέρνησης Vučić να αναπλαισιώνει τις κινητοποιήσεις μέσω όρων όπως «terroristi» (τρομοκράτες) και «svesna namera izazivanje krvoprolića» (συνειδητή πρόκληση αιματοχυσίας) απομακρύνει τη συζήτηση από την ευθύνη (Petrović, 2025, σ. 13).
Η κατάρρευση της υποδομής αποδεικνύει μια βαθύτερη συστημική κρίση, η οποία συνδέεται με πελατειακές σχέσεις, πολιτική εύνοια και εκχώρηση δημόσιων λειτουργιών σε ιδιωτικά συμφέροντα (Jerkov et al., 2025, σ.1). Τα συναισθήματα οργής και δυσπιστίας εκδηλώνονται ως μαζική, διαρκής και επίμονη παρουσία, μέσα από τη φυσική κατάληψη του δημόσιου χώρου με απώτερο σκοπό να ανακτηθεί μια στοιχειώδης αίσθηση ασφάλειας και νοήματος (Ruer & Vujanović, 2025, σ. 1-2). Όταν η λαϊκή δυσαρέσκεια και αντίδραση δεν μπορούν να ενσωματωθούν σε πολιτική ρητορική, η σύγκρουση μεταφέρεται στο επίπεδο της νομιμοποίησης υπονομεύοντας έτσι τη σχέση κράτους-κοινωνίας.
Η ένταση των διαδηλώσεων εκδηλώνεται σε περιβάλλον πρόσφατης τραυματικής μνήμης, όπου η μετα-γιουγκοσλαβική εμπειρία και η παρατεταμένη θεσμική φθορά έχουν διαμορφώσει ένα υπόστρωμα διαρκούς αμφισβήτησης. Η διαφθορά εγγράφεται περισσότερο ως καθημερινός όρος ζωής και λιγότερο ως μεμονωμένη δυσλειτουργία, κάτι που αποτυπώνεται και στη θέση της Σερβίας στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς με σκορ 35/100 το 2024, μία από τις χαμηλότερες επιδόσεις της τελευταίας δεκαετίας (Transparency International, 2024). Παράλληλα, οι νεότερες γενιές συγκροτούν φορείς εναλλακτικών μορφών διακυβέρνησης και σε ποσοστά που υπερβαίνουν το 65% δηλώνουν ότι τα μεγάλης κλίμακας σκάνδαλα ή η αποδυνάμωση δημοκρατικών διαδικασιών λογίζονται ως αιτίες άμεσης κινητοποίησης (Westminster Foundation for Democracy, 2020, σ. 18).
Οι διαμαρτυρίες εμφανίζουν διευρυμένο και πολυεπίπεδο χαρακτήρα, ενώ πλαισιώνονται από παράλληλες συγκεντρώσεις αντίθετου προσανατολισμού. Η παρουσία οργανωμένων φιλοκυβερνητικών ομάδων, ιδίως στον χώρο περιμετρικά του Κοινοβουλίου, συμβάλλει στη διαμόρφωση συνθηκών άμεσης αντιπαράθεσης (Bandović et al., 2025, σ. 2). Η ταυτόχρονη παρουσία αντικυβερνητικών και φιλοκυβερνητικών συγκεντρώσεων, υπό συνθήκες φυσικής εγγύτητας και αυξημένης έντασης, αποτυπώνει την ανακατεύθυνση της αντιπαράθεσης σε ευρύτερο κοινωνικό επίπεδο (Bandović et al., 2025, σ. 6). Το μοτίβο αυτό ενισχύει την εμφάνιση διαφορετικών στάσεων στον δημόσιο χώρο και διαμορφώνει τις προϋποθέσεις για την παγίωση αισθημάτων ανασφάλειας.
Η αδυναμία των θεσμών να λειτουργήσουν ως αξιόπιστοι δίαυλοι λογοδοσίας, ενισχύεται από την αντίληψη επιλεκτικής εφαρμογής κανόνων και τη διάχυτη κακοπιστία απέναντι στη δικαιοσύνη. Η δομική κρίση αποκαλύπτεται από τον μεγάλο αριθμό διαμαρτυριών που αποσυνδέονται από τη «συγκυριακή» συνθήκη και αποκαλύπτουν τις συνέπειες της ασυμμετρίας ισχύος (Petrović, 2025, σ. 469). Η εξουσία προχωρά σε αποσπασματικές κινήσεις, χωρίς συνολική στρατηγική διαχείρισης της αστάθειας, με τους φοιτητές να ζητούν «απλά» από τους θεσμούς «να κάνουν τη δουλειά τους».
Η παρατεταμένη εκκρεμότητα ως προς την απόδοση ευθυνών αναστέλλει στην πράξη τη λειτουργία της λογοδοσίας, διατηρώντας τη διαδικασία χωρίς σαφή κατάληξη (Bjeloš, 2026, σ. 6). Η απουσία προσωρινής κράτησης και η μη διαμόρφωση δεδικασμένου εγείρουν ερωτήματα. Τα τελευταία, παρά τη σοβαρότητα του συμβάντος και το χρονικό διάστημα που έχει μεσολαβήσει, δεν μπορούν να εξηγηθούν επαρκώς ως αποτέλεσμα αποκλειστικά διαδικαστικών περιορισμών (Lilić & Živanović, 2025, σ. 5-6). Παράλληλα, οι μετακινήσεις δικαστικών λειτουργών που εξέδωσαν επιβαρυντικές αποφάσεις εις βάρος της διοίκησης υποδηλώνουν παρεμβατικού τύπου περιορισμούς στην άσκηση της δικαστικής λειτουργίας, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την πρακτική έκταση της αυτονομίας της. Τέλος, η αναίρεση διώξεων με επίκληση ανεπαρκών ενδείξεων αποδυναμώνει τη συνοχή της διαδικασίας και καθιστά ασαφή την κατανομή ευθυνών, ενισχύοντας την αντίληψη ότι η απονομή δικαιοσύνης υπόκειται σε όρους ελέγχου (Lilić & Živanović, 2025, σ. 4).
Η κοινοβουλευτική ακινησία συνιστά σαφή ένδειξη θεσμικής φθοράς και αποδυνάμωσης του διαμεσολαβητικού ρόλου των θεσμών. Η αντιπαράθεση εκδηλώνεται με άμεσους και συγκρουσιακούς όρους εντός του κοινοβουλευτικού χώρου, ο οποίος οφείλει να τη μετασχηματίζει σε θεσμική διαδικασία. Ως εκ τούτου, καταγράφεται όχι μόνο διατάραξη της τάξης, αλλά αδυναμία του συστήματος εκπροσώπησης να ενσωματώσει τη σύγκρουση χωρίς να την αναπαράγει θεσμικά (Građanske inicijative, 2025, σ. 6). Η υπέρβαση των συνταγματικών ορίων από την εκτελεστική εξουσία περιορίζει την ικανότητα των θεσμών να παράγουν δεσμευτικά αποτελέσματα και μετατρέπει τη λειτουργία τους σε επικύρωση προειλημμένων αποφάσεων (Bieber et al., 2025, σ. 3).
Μέσα σε αυτή τη μετατόπιση, η αντιπολίτευση δεν αποδυναμώνεται μόνο αριθμητικά ή οργανωτικά· αποστερείται του ίδιου του ρόλου της να ανακατευθύνει την δυσαρέσκεια σε εναλλακτική λύση, ακριβώς επειδή εμφανίζεται κατακερματισμένη, ασυνεχής και στρατηγικά άτονη (Balkans Web, 2024). Η συνεχής επίκληση των εκλογών ως μοναδικής θεμιτής οδού αλλαγής δεν αποκαθιστά τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Καταλήγει αντίθετα να εγκαθιδρύει ένα απροσδιόριστο μέλλον δίχως κανάλι απορρόφησης της πίεσης για τη Σερβία (China-CEE Institute, 2019, σ. 3). Η βαρύτητα των διαδηλώσεων έγκειται ακριβώς στο σημείο όπου η ένταση επιχειρεί να καλύψει το πολιτικό κενό της αντιπροσώπευσης που αδυνατεί να πείσει ότι μπορεί να μετατρέψει την σύγκρουση σε απόφαση.
Στο πεδίο της πληροφορίας, η δυνατότητα δημόσιας έκφρασης περιορίζεται συστηματικά και η ενημέρωση αποκτά λειτουργία ελέγχου, υπονομεύοντας την άσκηση της ελευθερίας της έκφρασης. Καταγράφονται επιθέσεις, απειλές και εκφοβισμοί εις βάρος δημοσιογράφων που καλύπτουν τις κινητοποιήσεις, σε συνδυασμό με στοχευμένες καμπάνιες δυσφήμησης και απαξίωσης (OHCHR, 2026, σ. 10-12). Ειδικότερα, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα έχουν καταγραφεί δεκάδες επιθέσεις και απειλές, ενώ δημοσιογράφοι υφίστανται φυσική βία, συλλήψεις και καταστροφή εξοπλισμού ακόμη και όταν φέρουν εμφανή διακριτικά Τύπου, γεγονός που περιορίζει ουσιαστικά την κάλυψη των γεγονότων (European Commission, 2025, σ. 6-7). Παράλληλα, οι νομικές πιέσεις, οι παρακολουθήσεις και η εμπλοκή των αρχών στην καταστολή εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο περιορισμού της ελευθερίας του Τύπου, το οποίο έχει δεχθεί διεθνή κριτική (European Commission, 2025, σ. 5, 8).
Η κυριαρχία φιλοκυβερνητικών μέσων και η άνιση κατανομή της δημόσιας προβολής διαμορφώνουν ένα μεροληπτικό περιβάλλον. Εγκαθιδρύεται έτσι ένα πλαίσιο στο οποίο η πληροφορία φιλτράρεται και ιεραρχείται με πολιτικά κριτήρια, επηρεάζοντας άμεσα την πρόσβαση σε αξιόπιστη γνώση (Ejdus et al., 2026, σ. 9). Η ένταξη των διαδηλώσεων σε λόγο «απειλής» και «αποσταθεροποίησης» παραφράζει το ίδιο το νόημα της διαμαρτυρίας, σε αίσθηση καχυποψίας και εποπτείας, με την απόσταση μεταξύ κράτους και κοινωνίας να παγιώνεται. Παράλληλα, στο πλαίσιο αυτό, οι διαδηλωτές περιγράφονται μέσω αφηγημάτων περί «έγχρωμης επανάστασης» και «ξένων πρακτόρων», πραγματικότητα που μεταφέρει την πολιτική αντιπαράθεση σε λογική εσωτερικού πολέμου (Stanicek, 2025, σ. 2).
Η κατάρρευση του σταθμού στο Νόβι Σαντ ανέδειξε έντονα την αντίληψη ότι η οικονομική ανάπτυξη και τα μεγάλα έργα υλοποιούνται εις βάρος της διαφάνειας, της ασφάλειας και της κοινωνικής λογοδοσίας (Subotić, 2025, σ. 2). Σχεδόν ένας στους δύο νέους δηλώνει πρόθεση να εγκαταλείψει τη χώρα, με το ποσοστό να φτάνει το 49%, αποτυπώνοντας όχι απλώς τάση μετανάστευσης αλλά διάρρηξη της προσδοκίας παραμονής (Regional Cooperation Council, 2024, σ. 31). Η αύξηση του κόστους ζωής και ο επίμονος πληθωρισμός διαβρώνουν το εισόδημα, ενώ οι χαμηλές αμοιβές και οι περιορισμένες επαγγελματικές δυνατότητες μετατρέπουν την οικονομική επιβίωση σε παράγοντα άμεσης ανασφάλειας (World Bank, 2024).
Η βιωμένη πίεση της καθημερινότητας εκδηλώνεται από το κοινωνικό σύνολο με συμπεριφορές γενικευμένης απογοήτευσης. Στο ίδιο πλαίσιο, σημαντικό ποσοστό πολιτών δηλώνει χαμηλή ικανοποίηση από τις δημόσιες υπηρεσίες. Οι απειλές επεκτείνονται σε κοινωνικές ομάδες όπως γονείς, συνδικαλιστές και αγρότες (Građanske inicijative, 2025, σ. 18-19). Η παρουσία στα πανεπιστήμια, οι καταλήψεις και η μετατροπή τους σε χώρους διαβούλευσης και οργάνωσης εγγράφουν μια κατάσταση όπου η εκπαιδευτική κανονικότητα αναστέλλεται, αποτυπώνοντας την αβεβαιότητα που διαπερνά την καθημερινή ζωή (Cvetković & Knežević, 2025).
Η αντιπαράθεση λαμβάνει τη μορφή σωματικής βίας, με την κρατική παρέμβαση να εκδηλώνεται μέσω παραβιάσεων βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πάνω από 1.000 συλλήψεις σε λίγες εβδομάδες, προσαγωγές χωρίς σαφές κατηγορητήριο και δεκάδες τραυματισμοί σε πυκνά πλήθη. Σε έναν χώρο όπου η χρήση δακρυγόνων δεν αφήνει ουσιαστικά περιθώρια διαφυγής, η συμμετοχή καθιστά τους πολίτες ευάλωτους στις κινητοποιήσεις (Matović, 2026). Οι καταγγελίες για ξυλοδαρμούς μετά την ακινητοποίηση και η στοχοποίηση οργανωτών πριν ακόμη αρχίσει η κινητοποίηση δηλώνουν πως η παρουσία στον δρόμο γίνεται πράξη έκθεσης, διαταράσσοντας τον ίδιο τον ιστό της κοινωνικής συμβίωσης (Stanicek, 2025, σ. 2). Η συστηματική στοχοποίηση και η συμμετοχή παρακρατικών ομάδων σε ένα πλέον εδραιωμένο κύκλωμα βίας, υποδηλώνει πως η αντίδραση της εξουσίας είναι κατασταλτική και τιμωρητική (Bosnić et al, 2025, σ.9).
Η διεύρυνση των κινητοποιήσεων προς ζητήματα εξωτερικής πολιτικής καταδεικνύει ότι η διαμαρτυρία δεν περιορίζεται στο αρχικό συμβάν, αλλά επεκτείνεται σε ρητή αμφισβήτηση των επιλογών της κρατικής εξωτερικής πολιτικής. Το Κόσοβο επανέρχεται στο επίκεντρο, ενσωματωμένο στην δημόσια συζήτηση περί ασφάλειας και εθνικής επιβίωσης (Nowinowski, 2026). Την ίδια στιγμή, η δημόσια στάση απέναντι στον πόλεμο στη Γάζα ή στην Ουκρανία, με διαδηλώσεις και αντιπαραθέσεις στον λόγο, εισάγει ένα εξωτερικό ζήτημα στο εσωτερικό πεδίο, φορτίζοντας τη ρήξη με ηθικοπολιτικά διλήμματα που υπερβαίνουν τα αρχικά αιτήματα (N1, 2025). Η συνύπαρξη αυτών των αναφορών μέσα στον ίδιο κύκλο κινητοποιήσεων εκφράζει μια έμμεση τάση πολιτικής εργαλειοποίησης και κοινωνικής ενεργητικής αμφισβήτησης.
Η διάρρηξη της σχέσης κράτους-κοινωνίας πλαισιώνεται σε ένα εξωτερικό περιβάλλον που δεν την ανακόπτει. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, λειτουργεί ως παράγοντας ανοχής αντί πίεσης, παρά τη ρητορική προσήλωση στις αρχές του κράτους δικαίου. Εμφανίζεται διστακτική να παρέμβει ουσιαστικά, προτάσσοντας γεωπολιτικά και λειτουργικά συμφέροντα έναντι της δημοκρατικής συμμόρφωσης (Subotić, 2025, σ. 2, 8). Η έννοια της «σταθεροκρατίας» αποτυπώνει αυτή τη λογική αντιστροφής, όπου η πολιτική σταθερότητα προκρίνεται εις βάρος της δημοκρατικής λογοδοσίας, καθιστώντας την οπισθοδρόμηση όχι παρέκκλιση αλλά ανεκτό, και ενίοτε λειτουργικά χρήσιμο χαρακτηριστικό (Németh, 2025, σ. 4).
Οι κινητοποιήσεις καταφέρνουν να εκθέσουν τις δυσλειτουργίες της σερβικής κοινωνίας και πολιτικής, αναδεικνύοντας αφηρημένες απειλές σε συγκεκριμένα όρια. Η αδυναμία μετατροπής της πίεσης σε δεσμευτική απόφαση, η συγκέντρωση ισχύος σε κλειστά δίκτυα και η απουσία αξιόπιστης εναλλακτικής δεν περιορίζονται σε θεωρητικές επισημάνσεις, αλλά αποτυπώνονται ως βιωμένη συνθήκη αδιεξόδου (Trpković, 2025, σ. 3). Στο πλαίσιο αυτό, η ριζοσπαστικοποίηση συνιστά αναδιάταξη του τρόπου συγκρότησης της πολιτικής στάσης και δεν αποτελεί απλώς μια μορφή απόκλισης. Εκδηλώνεται ως μετατόπιση προς εντονότερες μορφές διεκδίκησης και αμφισβήτησης των υφιστάμενων πλαισίων. Κατ’ αναλογία, η αδυναμία ανταπόκρισης δεν περιορίζεται σε επιμέρους αστοχίες και καθιστά την κρίση αυτοενισχυόμενη.
Η ανάδειξη ενός τραγικού συμβάντος σε διαρκές αίτημα θεσμικής λογοδοσίας συνιστά ένδειξη βαθιάς πολιτικής κρίσης, η οποία καθιστά εμφανείς τις δυσλειτουργίες των θεσμών και τα όρια κοινωνικής ανοχής. Οι διαδηλώσεις δοκιμάζουν στην πράξη την ποιότητα του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας. Η επιμονή όσων παραμένουν δεν εκφράζει μόνο αντίδραση αλλά μια μορφή απαίτησης που δεν μπορεί να μετατεθεί, να αναβληθεί, ή να απορροφηθεί χωρίς κόστος. Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει λύση, αλλά για πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει ένα σύστημα που εκτίθεται συνεχώς χωρίς να μεταβάλλεται.
Βιβλιογραφία
Ακαδημαϊκές Πηγές:
Bandović, I., Cvijić, S., Drajić, M., Pejić Nikić, N., Petrović, P., Vuksanović, V. (2026). Political and Institutional Crisis in Serbia: Possible Scenarios. Belgrade Centre for Security Policy. Διαθέσιμο σε: https://bezbednost.org/en/publication/political-and-institutional-crisis-in-serbia-possible-scenarios-november-2025-june-2026/
Beširević, K. (2025). “Nisi nadležan”: How a Student Movement Dictates Political Change in Serbia (2024/2025). Contemporary Southeastern Europe. Διαθέσιμο σε: https://contemporarysee.org/allfiles/documents/file-162-nisi-nadlezan-how-a-student-movement-dictates-political-change-in-serbia-2024-2025.pdf
Bieber, F., Kmezić, M., Laštro, C., & Pollozhani, L. (2025). The future of the protests and democracy in Serbia. BiEPAG. Διαθέσιμο σε: https://www.biepag.eu/wp-content/uploads/2025/02/the-future-of-the-protests-and-democracy-in-serbia-214.pdf
Bjeloš, M. (2026). The use of the ‘Color Revolution’. Narrative as a tool of authoritarian rule in Serbia. Belgrade Centre for Security Policy. Διαθέσιμο σε: https://bezbednost.org/wp-content/uploads/2025/02/colourrevolution-eng-04-fin.pdf
Bosnić, A., Jovanović, M., Skrozza, T., Oprijan, B., Obradović, S., & Biserko, S. (2025). Studentski i građanski bunt: Strah je promenio stranu. Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji. Διαθέσιμο σε: https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/izvestaj2025.pdf
Cvetković, M., Knežević, V. (2025). Mass Student Protests in Serbia: The possibility of different social relations. L’internationale. Διαθέσιμο σε: https://internationaleonline.org/contributions/mass-student-protests-in-serbia-the-possibility-of-different-social-relations/generate-pdf
Ejdus, F., Džuverović, N., Krivokapić, Đ., Kovačević, M., Rečević, T., Varda, M. (2026). Case study: The Serbian Regime Fight Against the “Color Revolution”. Institute for Democracy Socetas Civilis – Skopje. Διαθέσιμο σε: https://geo-power.eu/wp-content/uploads/2026/02/Case-study-The-Serbian-Regime-Fight-Against-the-Color-Revolution-2.pdf
Građanske inicijative. (2025). Protesti protiv korupcije u Srbiji: Pregled događaja i postupanja institucija prema demonstrantima. Διαθέσιμο σε: https://www.gradjanske.org/wp-content/uploads/2025/02/Protesti-protiv-korupcije-nakon-pada-nadstresnice-updejtovano-24.-marta.pdf
Jerkov, A., Bešlin, M., & Radeljić, B. (2025). The depoliticization of protest: Understanding the 2024/2025 Serbian students’ uprising. Taylor & Francis Group. Διαθέσιμο σε: https://rifdt.ifdt.bg.ac.rs/bitstream/id/16265/bitstream_16265.pdf
Lilić, S., Živanović, N. (2025). Factors undermining the efficiency of justice in the legal system of Serbia. E.publica. Διαθέσιμο σε: https://e-publica.pt/article/146525-factors-undermining-the-efficiency-of-justice-in-the-legal-system-of-serbia/stats/30/downloads
Nemeth, F. (2025). Instability in a stabilitocracy: The significance of the protests in Serbia. Open Society Foundations Western Balkans. Διαθέσιμο σε: https://politicalcapital.hu/pc-admin/source/documents/OSF-WB_Study1_Serbia_250915.pdf
Petrović, M. (2025). Kriza u Srbiji između normativne (ne)moći Evropske unije i preduzetnika normi. Διαθέσιμο σε: https://medjunarodnapolitika.rs/wp-content/uploads/MO/2025/1195/MO-2025-1195-article-3.pdf
Ruer, N., Vujanović, N. (2025). Understanding Serbian youth discontent through the lens of the labour market. Bruegel. Διαθέσιμο σε: https://www.bruegel.org/sites/default/files/2025-05/understanding-serbian-youth-discontent-through-the-lens-of-the-labour-market-10891.pdf
Subotić, S. (2025). Student protests in Serbia: Pinpointing its key characteristics and tracking EU’s response. CeSPI. Διαθέσιμο σε: https://policycommons.net/artifacts/20209104/student-protests-in-serbia/21109629/
Trpković, M. (2025). Uprisings in Serbia: Struggle(s) against a resilient regime. PRIF. Διαθέσιμο σε: https://www.prif.org/fileadmin/Daten/Publikationen/PRIF_Spotlights/2025/Spotlight_2502barrierefrei.pdf
Πρωτογενείς Πηγές:
European Commission. (2025). Serbia 2025 Report. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/6e68ce26-b95b-48e1-921a-c60c12da8f00_en?filename=serbia-report-2025.pdf
Freedom House. (2024). Serbia. Διαθέσιμο σε: https://freedomhouse.org/country/serbia/freedom-world/2024
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR). (2026). Contribution on Serbia. Διαθέσιμο σε: https://europe.ohchr.org/sites/default/files/2026-02/Serbia%20-%20OHCHR%20Rule%20of%20Law%20contribution%202026.pdf
Regional Cooperation Council. (2024). 2024 Public Opinion. Διαθέσιμο σε: https://www.rcc.int/
Stanicek, B. (2025). Anti-government protests in Serbia. European Parliamentary Research Service. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2025/775906/EPRS_ATA%282025%29775906_EN.pdf
Transparency International. (2024). Corruption Perceptions Index. Διαθέσιμο σε: https://www.transparency.org/en/cpi/2024
World Bank Group. (2024). Serbia policy notes 2024. Διαθέσιμο σε: https://documents1.worldbank.org/curated/en/099159507262423474/pdf/IDU-d5b3f101-249b-45d6-aef2-871ca46d2340.pdf
Ειδησεογραφικές/ Διαδικτυακές Πηγές:
Balkans Web. (2024). “Weak protests forced the Serbian opposition to ‘save’ energy”, DW on the elections in Serbia: Vučić…Balkans Web. Διαθέσιμο σε: https://www.balkanweb.com/en/Weak-protests-forced-Serbian-opposition-to-save-energy-for-Serbian-elections-Vucic/#gsc.tab=0
China-CEE Institute. (2019). Serbia social briefing: Protests and campaigns. Διαθέσιμο σε: https://china-cee.eu/wp-content/uploads/2019/03/2019s0259%EF%BC%885%EF%BC%89Serbia.pdf
Matović, M. (2026). Student protests in Serbia: new standard of civil disobedience. GC Human Rights Preparedness. Διαθέσιμο σε: https://www.gchumanrights.org/preparedness/student-protests-in-serbia-new-standard-of-civil-disobedience/
N1. (2025). “Izrael ubija decu”: U Beogradu skup podrške Palestincima i protestna šetnja do ambasade Izraela. Nova.rs. Διαθέσιμο σε: https://nova.rs/vesti/politika/izrael-ubija-decu-u-centru-beograda-skup-podrske-stanovnicima-pojasa-gaze/
Nowinowski, J. (2026). Protests in Serbia: the government and its opponents close ranks. Centre for Eastern Studies. Διαθέσιμο σε: https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2026-03-02/protests-serbia-government-and-its-opponents-close-ranks
Westminster Foundation for Democracy. (2020). Youth emigration and political distrust in Serbia. Διαθέσιμο σε: https://www.wfd.org/sites/default/files/2022-02/WFD-Serbia-Research-Survey-and-analysis-Youth-emigration-and-Political-Distrust-2020.pdf
Εικόνα:
Συνθήματα φοιτητικών κινητοποιήσεων στο Βελιγράδι. [Image]. Πηγή: Ίδια λήψη της συγγραφέως (2025). Διαθέσιμο σε: https://imgur.com/a/gJWK87M