Γράφει η Σκρέτα Κατερίνα
Τα αναπαραγωγικά δικαιώματα έχουν επανέλθει δυναμικά στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου, ιδίως μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών στην υπόθεση Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization (2022), η οποία ανέτρεψε το έως τότε συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα στην άμβλωση. Η εξέλιξη αυτή σηματοδότησε μια κρίσιμη καμπή, καθώς αναδιάρθρωσε την ισορροπία μεταξύ πολιτειακής και ομοσπονδιακής εξουσίας, με τη μετάθεση της ρύθμισης των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων στις επιμέρους πολιτείες. Παρότι η απόφαση αυτή εντάσσεται στο αμερικανικό θεσμικό πλαίσιο, οι συνέπειές της υπερβαίνουν τα εθνικά του όρια, επαναφέροντας το ζήτημα της κρατικής παρέμβασης στην ιδιωτική και σωματική αυτονομία αλλά και την προστασία των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων (Παπαγεωργίου, 2022). Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση λαμβάνει διαφορετικά θεσμικά χαρακτηριστικά, δεδομένου ότι οι αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της υγείας είναι περιορισμένες και ασκούνται συμπληρωματικά προς τα κράτη-μέλη. Σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται εμφανής η σημασία της ύπαρξης συμμετοχικών εργαλείων που επιχειρούν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ κοινωνικών αιτημάτων και θεσμικής πραγμάτωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός τέτοιου εργαλείου είναι η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών My Voice, My Choice, μέσω της οποίας οι πολίτες επιδιώκουν να επηρεάσουν την ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα σε ζητήματα αναπαραγωγικών δικαιωμάτων, όπως η ασφαλής και προσβάσιμη άμβλωση. Υπό αυτό το πρίσμα, η παρούσα ανάλυση εξετάζει σε ποιο βαθμό η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών μπορεί να λειτουργήσει ως αποτελεσματικό εργαλείο μετατροπής της συμμετοχικής νομιμοποίησης σε ουσιαστική χάραξη πολιτικής, λαμβάνοντας υπόψη τους θεσμικούς περιορισμούς που χαρακτηρίζουν την ευρωπαϊκή διακυβέρνηση (Petrescu, 2013).
Σε αντίθεση με τα ομοσπονδιακά συστήματα, όπου η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κεντρικής και περιφερειακής εξουσίας είναι συνταγματικά καθορισμένη, η Ευρωπαϊκή Ένωση λειτουργεί βάσει της αρχής της δοτής αρμοδιότητας, σύμφωνα με την οποία διαθέτει μόνο τις αρμοδιότητες που της έχουν εκχωρηθεί από τα κράτη-μέλη. Οι αρμοδιότητες αυτές διακρίνονται σε αποκλειστικές και συντρέχουσες, με τον τομέα της υγείας να εντάσσεται στη δεύτερη κατηγορία. Στο πλαίσιο αυτό, καθοριστική είναι η αρχή της επικουρικότητας, σύμφωνα με την οποία η Ένωση παρεμβαίνει, εφόσον οι στόχοι μιας δράσης δεν μπορούν να επιτευχθούν αποτελεσματικά σε εθνικό επίπεδο και μπορούν, λόγω της κλίμακας ή των επιδιωκόμενων αποτελεσμάτων, να πραγματωθούν αποδοτικότερα σε κοινοτικό επίπεδο (Πλιάκος, 2006). Κατ’ αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η θεσμική νομιμοποίηση της ευρωπαϊκής δράσης (input legitimacy), καθώς τα ευρωπαϊκά όργανα καλούνται να τεκμηριώσουν την αναγκαιότητα των παρεμβάσεων τους, χωρίς ωστόσο να διασφαλίζει κατ’ ανάγκη την παραγωγή πολιτικών που ανταποκρίνονται άμεσα στα αιτήματα της κοινωνίας (output legitimacy), αναδεικνύοντας έτσι ένα διαχρονικό έλλειμμα στη λειτουργία της κοινοτικής διακυβέρνησης (Nugent, 2012; Schmidt, 2012).
Οι παραπάνω θεσμικοί περιορισμοί εντάσσονται στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης, όπου ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της υγείας είναι κυρίως συμπληρωματικός προς εκείνον των κρατών-μελών. Η παρέμβασή της εκδηλώνεται κυρίως μέσω της χρηματοδότησης, συντονιστικών δράσεων αλλά και διαμόρφωσης κανονιστικών προτύπων σε τομείς όπως οι διασυνοριακές απειλές για την υγεία, τα φαρμακευτικά προϊόντα και τα δικαιώματα των ασθενών στη διασυνοριακή περίθαλψη. Οι δράσεις αυτές αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας, στην ενίσχυση της προστασίας των πολιτών, καθώς και στη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης σε αποτελεσματική φροντίδα. Εντούτοις, ο περιορισμένος χαρακτήρας των αρμοδιοτήτων της Ένωσης αναδεικνύει τα όρια της άμεσης παρέμβασής της, γεγονός που καθιστά σημαντική τη διερεύνηση εναλλακτικών μηχανισμών συμμετοχής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. (Council of the European Union, n.d).
Για να υλοποιηθεί μια τέτοια στοχοθεσία δεν αρκεί η θεσμική μέριμνα αλλά απαιτείται μία δυναμική διαδικασία διαπραγμάτευσης και διεκδίκησης ανάμεσα στα διαφορετικά επίπεδα της διακυβέρνησης. Στην κατεύθυνση αυτή εντάσσεται ο μηχανισμός της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών (ΕΠΠ), ο οποίος εισήχθη με τη Συνθήκη της Λισαβόνας και τέθηκε σε εφαρμογή το 2012, ως ένα καινοτόμο μέσο συμμετοχικής δημοκρατίας που δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να επηρεάσουν την πολιτική ατζέντα ζητώντας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλάβει νομοθετική πρωτοβουλία. Πρόκειται δυνητικά για ένα καταλυτικό εργαλείο συμμετοχικής διακυβέρνησης που μπορεί να μετατοπίσει το πολιτικό βάρος (Schnellbach, 2011).
Τα βασικά κριτήρια για την αξιολόγηση μιας Πρωτοβουλίας ορίζονται από τον Κανονισμό της Ε.Ε αριθ. 211/2011. Αρχικά, μία πρωτοβουλία πρέπει να οργανώνεται από επιτροπή πολιτών η οποία απαρτίζεται από τουλάχιστον επτά πολίτες της Ε.Ε, χωρίς σε αυτούς να συμπεριλαμβάνονται μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Κάθε πρωτοβουλία πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον ένα εκατομμύριο υπογραφές από πολίτες της Ένωσης, που προέρχονται τουλάχιστον από το ένα τέταρτο των κρατών-μελών, ενώ ο ελάχιστος αριθμός ανά χώρα είναι αναλογικός. Η ελάχιστη ηλικία για την σύσταση και συμμετοχή μιας πρωτοβουλίας είναι τα 18 έτη, ηλικία εκλογικού δικαιώματος για τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (με διαφοροποιήσεις σε ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Αυστρία) (Petrescu, 2013).
Κατά τη διαδικασία της καταχώρησης η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ελέγχει την εκπλήρωση των τυπικών προϋποθέσεων και εξετάζει αν πληρούνται ορισμένες ουσιαστικές προϋποθέσεις. Αρχικά, αξιολογεί κατά πόσο η προτεινόμενη πρωτοβουλία εμπίπτει στο πεδίο των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής για την υποβολή νομοθετικής πρότασης με σκοπό την εφαρμογή των Συνθηκών. Παράλληλα η πρωτοβουλία δεν πρέπει να είναι καταχρηστική, προδήλως αβάσιμη ή κακόβουλη. Επιπλέον, δεν είναι αποδεκτό να αντιβαίνει στις αξίες της Ε.Ε, όπως ορίζονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή έχει στη διάθεσή της δύο μήνες για να απαντήσει μετά την ολοκλήρωση του ελέγχου των κριτηρίων της πρωτοβουλίας. Στη συνέχεια, μετά την επιτυχή καταχώρηση της πρωτοβουλίας, η επιτροπή πολιτών μπορεί να προβεί στη συλλογή υπογραφών, έντυπα είτε ηλεκτρονικά, για διάστημα 12 μηνών. Η εγκυρότητα των υπογραφών υπάγεται στον έλεγχο των αρμόδιων αρχών των αντίστοιχων κρατών μελών (Schnellbach, 2011). Ακολούθως της συλλογής των απαιτούμενων υπογραφών, η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει εντός τριών μηνών εάν προτίθεται να αναλάβει δράση αναφορικά με το ζήτημα υπό εξέταση, ενώ οι διοργανωτές της πρωτοβουλίας έχουν τη δυνατότητα να την παρουσιάσουν σε δημόσια ακρόαση υπό την επίβλεψη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Εφόσον η Επιτροπή καταλήξει σε απόφαση, οφείλει να επεξηγήσει τα συμπεράσματα της, τα μετρά που ενδεχομένως προτίθεται να λάβει και τη λογική που τεκμηριώνει τις επιλογές αυτές (Karatzia, 2015).
Διαφαίνεται ξεκάθαρα από τον τρόπο διεξαγωγής της διαδικασίας αλλά και από τα καθορισμένα τυπικά κριτήρια πως η ΕΠΠ υπόκειται σε πληθώρα δομικών περιορισμών. Σε μία πρώτη ανάγνωση πρόκειται για ένα εργαλείο διαβούλευσης, το οποίο δεν παράγει άμεσα πολιτική αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός διατύπωσης αιτημάτων και άσκησης πίεσης προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Σίγουρα αποτελεί έναν σχετικά άμεσο τρόπο εμπλοκής των πολιτών στην διακυβέρνηση, γεγονός που ενισχύει την έννοια της συμμετοχικής δημοκρατίας καθώς αφορά μία νομιμοποίηση εισροών. Ωστόσο, δεν υπάρχει εγγύηση νομιμοποίησης εκροών, δηλαδή ακόμη και η επιτυχία μίας ΕΠΠ δεν συνεπάγεται απαραίτητα τη διενέργεια κάποιας νομοθετικής πράξης (Bouza García, 2013). Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα εργαλείο συμμετοχικής δημοκρατίας με κυρίως πολιτικό χαρακτήρα. Επιπρόσθετα, η άποψη αυτή ενισχύεται και από την ασυμμετρία δυνάμεων που απορρέει από την αυξημένη εξουσία των θεσμών. Η ισχύς συγκεντρώνεται στην Επιτροπή, η οποία διακρίνεται από διευρυμένη ευχέρεια σε όλα τα στάδια της διαδικασίας. Καλείται μεν να λογοδοτήσει και να παρουσιάσει τη λογική πορεία που ακολούθησε κατά την αξιολόγηση μίας ΕΠΠ, εντούτοις ο έλεγχος είναι κυρίως νομικός και περιορίζεται στο Δικαστήριο της ΕΕ, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο δεν μπορούν να δεσμεύσουν την Επιτροπή. Παράλληλα, τα κριτήρια αξιολόγησης τείνουν να δημιουργούν αυξημένη γραφειοκρατία, η οποία μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά. Το ίδιο συμβαίνει και με τεχνικά ζητήματα όπως οι μεταφράσεις, ο έλεγχος των υπογραφών αλλά και το κόστος εφαρμογής της διαδικασίας (Vogiatzis, 2017).
Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτηριστική περίπτωση Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών αποτελεί η πρωτοβουλία «My Voice, My Choice» που προτάθηκε από το φεμινιστικό κίνημα My Voice, My Choice. Λαμβάνοντας υπόψη ότι σημαντικός αριθμός γυναικών στην Ε.Ε. δεν έχει επαρκή πρόσβαση σε ασφαλείς υπηρεσίες άμβλωσης, η πρωτοβουλία επιδιώκει να μετατρέψει την κοινωνική αυτή ανάγκη σε πολιτική πρόταση, η οποία κατατέθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2024 με στόχο την ενίσχυση της πρόσβασης σε ασφαλείς και νόμιμες υπηρεσίες άμβλωσης μέσω ενός μηχανισμού οικονομικής ενίσχυσης των κρατών-μελών, ώστε αυτά να παρέχουν, βάσει του εθνικού τους δικαίου, σχετικές υπηρεσίες (European Union, 2026). Αξίζει να σημειωθεί ότι στις περισσότερες χώρες της Ε.Ε. η άμβλωση είναι νόμιμη έως περίπου τις 12 εβδομάδες κύησης,, ενώ σε κράτη όπως η Βουλγαρία, η Ουγγαρία και η Ρουμανία ισχύουν αυστηρότεροι περιορισμοί και στην Πολωνία και τη Μάλτα επιτρέπεται μόνο για λόγους υγείας της εγκύου ή σοβαρής ανωμαλίας του εμβρύου (Σκούρα, 2022).
Η συμμετοχή την κρατών μελών στην πρωτοβουλία είναι προαιρετική, ενώ στόχος μιας τέτοιας πολιτικής δεν αποτελεί η εναρμόνιση των επιμέρους εθνικών πλαισίων, αλλά η επικουρική συνεισφορά της Ένωσης στην επίτευξη ενός ευρύτερου στόχου. Στις 10 Απριλίου 2024 η Επιτροπή ενέκρινε την καταχώρηση της πρωτοβουλίας και ξεκίνησε η διαδικασία συλλογής υπογραφών. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025 η πρωτοβουλία κατάφερε να συγκεντρώσει 1.124.513 έγκυρες υπογραφές από πολίτες 19 εκ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2025). Την 1η Οκτωβρίου 2025 πραγματοποιήθηκε συνάντηση των εκπροσώπων της πρωτοβουλίας με την Επίτροπο Hadja Lahbib και στελέχη της Επιτροπής, όπου παρουσιάστηκαν οι στόχοι της πρωτοβουλίας. Ακολούθως, στις 2 Δεκεμβρίου 2025 έλαβε χώρα δημόσια ακρόαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενώ το ζήτημα συζητήθηκε εκ νέου στην ολομέλεια στις 16 Δεκεμβρίου 2025. Στις 17 πραγματοποιήθηκε ψηφοφορία, κατά την οποία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη στήριξη του στην πρωτοβουλία με 358 ψήφους υπερ, 202 κατά και με 79 αποχές. Το Κοινοβούλιο αναγνώρισε τους νομικούς, πρακτικούς και κοινωνικοπολιτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες της Ένωσης όσον αφορά τη διακοπή της κύησης και κάλεσε τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν σε κατάλληλες μεταρρυθμίσεις για τη βελτίωση της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας. Η Επιτροπή, στις 26 Φεβρουαρίου 2026, εξέδωσε επίσημη απάντηση με την οποία ανταποκρίθηκε θετικά στην πρωτοβουλία, υπογραμμίζοντας ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν τα υφιστάμενα μέσα της Ένωσης ώστε να εξασφαλίσουν ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης, νόμιμες και οικονομικά προσιτές. Προς τον σκοπό αυτό, τα κράτη που επιθυμούν να προχωρήσουν μπορούν να χρησιμοποιήσουν ή να ανακατανείμουν τους διαθέσιμους πόρους στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ESF+) (European Union, 2026b).
Με βάση το παραπάνω χρονολόγιο αλλά και τα κριτήρια που τίθενται για τις ΕΠΠ, η πρωτοβουλία «My Voice, My Choice» μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερα επιδραστική. Μετέτρεψε μια κοινωνική απαίτηση σε μια πολιτική πρόταση. Κατάφερε να ενσωματωθεί στην Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων 2026-2030, γεγονός που υποδηλώνει την ένταξή της σε ευρύτερους άξονες ευρωπαϊκής πολιτικής και την ενίσχυση της θεσμικής της αναγνώρισης (European Union, 2026a). Το ίδιο έγγραφο περιλαμβάνει πρόθεση μελέτης σχετικά με τα κοινωνικοοικονομικά οφέλη της αντιμετώπισης του «κενού της γυναικείας υγείας», συμπεριλαμβανομένων της αναπαραγωγικής υγείας και της εμμηνόπαυσης. Σε δεύτερο στάδιο, κρίσιμη είναι η ανάπτυξη συγκεκριμένου μηχανισμού εφαρμογής της, η παροχή σαφών τεχνικών κατευθύνσεων προς τα κράτη-μέλη, καθώς και η τακτική παρακολούθηση των σχετικών δαπανών για την ισότητα των φύλων. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μετεξέλιξη της πολιτικής υποστήριξης σε πιο απτές μορφές εφαρμοσμένης πολιτικής (Forys, 2026).
Αν επιχειρηθεί μία στενή αξιολόγηση της πρωτοβουλίας, είναι εμφανές ότι η έκβαση της διαδικασίας της Επιτροπής έχει περισσότερο χαρακτήρα πολιτικής διαχείρισης παρά άμεσης νομοθετικής δράσης. Επιπλέον η προαιρετική συμμετοχή των κρατών-μελών και η αρχή της επικουρικότητας της Ένωσης στον τομέα της υγείας μπορούν να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη στην αποτελεσματικότητα των προβλέψεων. Ωστόσο, μια τέτοια προσέγγιση παραμένει περιοριστική, καθώς δεν αναγνωρίζει την πρόοδο προς μία διασυνοριακή συνεργασία ( Forys, 2026).
Παρά τις παραπάνω επισημάνσεις, η μεταβολή της πολιτικής ρητορικής σε εφαρμοσμένη διακυβέρνηση που επετεύχθη μέσω της αναγνώρισης της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας είναι εξαιρετικής σημασίας. Αποτελεί παράδειγμα της δυνατότητας μερικής υπέρβασης της θεσμικής ασυμμετρίας και της μετουσίωσης μιας δημόσιας σφαίρας διαβούλευσης σε ρεαλιστικές πολιτικές διεξόδους. Παρατηρείται δραστηριοποίηση σε υπερεθνικό, εθνικό και διοικητικό επίπεδο, η οποία συντελεί σε διάχυση και όχι επιβολή πολιτικής στρατηγικής. Η Ένωση επηρεάζει τις εθνικές πολιτικές μέσω διαδικασιών ευρωπαϊσμού (Kevin Featherstone & Claudio Maria Radaelli, 2003). Τέλος, σε αντιδιαστολή με την προηγούμενη κριτική προσέγγιση, αναδεικνύεται μια πιο σύνθετη σχέση μεταξύ input και output νομιμοποίησης (Schmidt, 2012).
Συμπερασματικά, η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών παρουσιάζει σε θεωρητικό επίπεδο σαφείς δομικούς περιορισμούς, γεγονός που την καθιστά κυρίως εργαλείο άσκησης πολιτικής πίεσης και όχι άμεσης θεσμοθέτησης.. Η πρωτοβουλία «My Voice, My Choice» ωστόσο αναδεικνύει ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις υπερεθνικής κινητοποίησης, είναι δυνατή η μερική υπέρβαση των εν λόγω περιορισμών. Ταυτόχρονα, η διαφοροποίηση μεταξύ της λογικής των ομοσπονδιακών συστημάτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενισχύει τη συγκεκριμένη προσέγγιση. Στην περίπτωση Dobbs, η χάραξη της πολιτικής προκύπτει μέσω μιας κυρίως θεσμικά ιεραρχικής και δικαστικά καθορισμένης διαδικασίας, ενώ στην περίπτωση «My Voice, My Choice» αναδεικνύεται μια πιο συμμετοχική λογική διαμόρφωσης πολιτικής μέσω της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών. Σε ποιο βαθμό θα λειτουργήσουν θετικά οι αποφάσεις που λήφθηκαν αναφορικά με την τελευταία και πως θα εφαρμοστούν στην πράξη αποτελεί βάση για μία μελλοντική ανάλυση.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Βιβλία:
Nugent, N. (2012). Πολιτική και Διακυβέρνηση στην Ε.Ε: Ιστορία, Θεσμοί, Πολιτικές. Σαββάλας.
Radaelli, C. M. (2003). The Europeanization of public policy. Oxford Scholarship Online. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1093/0199252092.003.0002
Πλιάκος, Α. (2006). Η ανάπτυξη των εσωτερικών αρμοδιοτήτων της ΕΚ/ΕΕ. Στο Συλλογικό, Εισαγωγή στις Ευρωπαϊκές Σπουδές. Εκδόσεις Ι. Σιδέρης.
Ακαδημαϊκά Άρθρα:
Bouza García, L. (2013). The Significance of the European Citizens’ Initiative for Pan-European Participatory Democracy. International IDEA. Διαθέσιμο σε: https://www.idea.int/publications/catalogue/significance-european-citizens-initiative-pan-european-participatory
Karatzia, A. (2015). The European Citizens’ Initiative in Practice: Legal Admissibility Concerns. European Law Review Issue 4.
Petrescu, O. M.. (2013). Strengthening the Political Rights of the EU Citizens in the Framework of the ECI: Brief Analyse of Certain Citizens’ Initiatives. Academic Journal of Interdisciplinary Studies Vol.2, No.9. Διαθέσιμο σε: https://www.richtmann.org/journal/index.php/ajis/article/view/867
Schmidt, V. A. (2012). Democracy and Legitimacy in the European Union Revisited: Input, Output and ‘Throughput’. Political Studies Association Vol. 61. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.2012.00962.x
Schnellbach, C. (2011). The European Citizens’ Initiative: a useful instrument for public participation? Center for Applied Policy Research Νο.3. Διαθέσιμο σε: https://www.ssoar.info/ssoar/handle/document/36609#
Vogiatzis, N.. (2017). Between discretion and control: Reflections on the institutional position of the Commission within the European citizens’ initiative process. European Law Journal Vol.23, Issue 3-4. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1111/eulj.12229
Πρωτογενείς Πηγές:
Council of the European Union. (n.d). EU health policy. Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-health-policy/?utm_source=chatgpt.com
European Union. (2026a). COMMUNICATION FROM THE COMMISSION on the European Citizens’ Initiative (ECI) My Voice, My Choice: For Safe And Accessible Abortion (C/2026/1383). Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52026XC01383
European Union. (2026b). My Voice, My Choice: For Safe And Accessible Abortion. European Citizens’ Initiative. Διαθέσιμο σε: https://citizens-initiative.europa.eu/my-voice-my-choice-safe-and-accessible-abortion_en
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2025). «My Voice, My Choice»: υπέρ της πρωτοβουλίας για προσβάσιμες αμβλώσεις το ΕΚ. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/news/el/press-room/20251211IPR32167/my-voice-my-choice-uper-tis-protovoulias-gia-prosvasimes-amvloseis-to-ek
Ειδησεογραφικές και Διαδικτυακές Πηγές:
Forys, L. (2026). My Voice, My Choice: A Masterclass in EU Legal Manoeuvring and a Step Forward for Women in the EU. Verfassungsblog. Διαθέσιμο σε: https://verfassungsblog.de/my-voice-my-choice/
McCann, A. & Schoenfeld Walker, A. (2023). One Year, 61 Clinics: How Dobbs Changed the Abortion Landscape. The New York Times. Διαθέσιμο σε: https://www.nytimes.com/interactive/2023/06/22/us/abortion-clinics-dobbs-roe-wade.html
Παπαγεωργίου, Γ. (2022). Από την Roe στον Dobbs: το δικαίωμα στην άμβλωση στις Ηνωμένες Πολιτείες και οι πολιτικές της επιπτώσεις. Παρατηρητήριο Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεμάτων. Διαθέσιμο σε: https://eur-int.polsci.auth.gr/2022/06/27/%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7%CE%BD-roe-%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD-dobbs-%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%AF%CF%89%CE%BC%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%AC%CE%BC%CE%B2%CE%BB%CF%89%CF%83/
Σκούρα, Σ. (2022). Τι ισχύει για τις αμβλώσεις στην Ευρώπη: Σε ποιες χώρες απαγορεύεται, πού υπάρχουν άτυπα εμπόδια. CNN Greece. Διαθέσιμο σε: https://www.cnn.gr/focus/story/319179/ti-isxyei-gia-tis-amvloseis-stin-eyropi-se-poies-xores-apagoreyetai-poy-yparxoyn-atypa-empodia
Πηγή Εικόνας:
Borak, L. (2024). My Voice, My Choice: A Citizens’ Initiative for Safe and Accessible Abortion in the EU. International Women’s Network in Estonia Διαθέσιμο σε: https://iwne.ee/my-voice-my-choice-a-citizens-initiative-for-safe-and-accessible-abortion-in-the-eu/