Γράφει η Σαλώμη Πολυδωράτου
Μέσα σε ένα κλίμα βαθιάς πολιτικής αστάθειας και πολεμικής σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και το Ισραήλ, το Ιράν έρχεται αντιμέτωπο από τον Ιανουάριο του 2026 (Haberfeld, 2026), με πολλές και κρίσιμες προκλήσεις. Ωστόσο, ένα ζήτημα παραμένει αμετάβλητο όπως και πριν από την απαρχή του πολέμου: η έλλειψη ελευθερίας στην έκφραση των απόψεων στο εσωτερικό της χώρας. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ραγδαία ανάπτυξη των κοινωνικών δικτύων ως μέσο διάχυσης ιδεών σε παγκόσμιο επίπεδο, με αυτά να έχουν κυρίαρχο ρόλο στην πολιτική σκηνή πολλών κρατών. Βασικό παράδειγμα αποτελούν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, ιδιαιτέρως κατά την διάρκεια των τελευταίων εκλογικών περιόδων του 2020 και του 2024 (Singh, Dang, 2024), όταν κατέστη εμφανής η δυναμική των διαδικτυακών πλατφόρμων. Συνεπώς γίνεται κατανοητό ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν ένα ισχυρό μέσο πληροφόρησης αλλά και πολιτικοποίησης.
Εν αντιθέσει, η Ισλαμική Δημοκρατία, ευρέως γνωστή για την αυταρχικότητά της, έχει αποκλείσει από το 2009 διαδεδομένες διεθνείς πλατφόρμες όπως το Twitter και το Facebook, με στόχο τον περιορισμό των εξεγέρσεων που είχαν λάβει χώρα κατά την μετεκλογική περίοδο. Αργότερα, τον Απρίλιο του 2018, αποκλείστηκε το Telegram με δικαστική απόφαση, λόγω προηγούμενων διαδηλώσεων που είχαν λάβει χώρα τον Δεκέμβριο του 2017 (Iran International Newsroom, 2022). Εν συνεχεία, μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο τίθεται το ερώτημα για το αν τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν μέσο πολιτικής πόλωσης ή πολιτικής αφύπνισης για το Ιράν. Επιπλέον, τίθεται το ερώτημα αν μέσω αυτών προβάλλεται το πολιτισμικό πρότυπο των δυτικών χωρών ως κυρίαρχο ή αν, αντίθετα, υποκινείται ένα απελευθερωτικό κίνημα για τον ιρανικό λαό που καταπιέζεται από το υφιστάμενο καθεστώς.
Από τη μία πλευρά, τα κοινωνικά δίκτυα δύνανται να λειτουργήσουν ως παράγοντας αποσταθεροποίησης για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, όχι μόνο επειδή θέτουν σε κίνδυνο την κοινωνική της απήχηση, αλλά και επειδή κλονίζουν την πολιτική της θέση. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες έχουν οδηγήσει επανειλημμένα στη διαίρεση και τον διχασμό μεταξύ λαού και κράτους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι διαδηλώσεις, μετά τον θάνατο της Μάχσα Αμινί, τον Σεπτέμβριο του 2022, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό οργανώθηκαν και ενισχύθηκαν μέσω του Twitter (Beidollahkhani, 2025). Το αποτέλεσμα ήταν η δημιουργία μιας παράλληλης δημόσιας σφαίρας εκτός του κρατικού ελέγχου. Απόδειξη ύπαρξης ενός τέτοιου φαινομένου αποτελεί η παράκαμψη της απαγόρευσης που είχε επιβάλει η Ισλαμική Δημοκρατία σε ορισμένες διαδικτυακές πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένου του Twitter, μέσω VPN. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, παρατηρήθηκε σημαντική ενίσχυση του κυβερνοακτιβισμού που στρεφόταν κατά του αυταρχικού καθεστώτος του Ιράν (Danesh, Athari, 2024). Συνεπώς, τα ψηφιακά δίκτυα αναδιαμόρφωσαν τις μορφές συλλογικής δράσης, δημιουργώντας μια «διαδικτυακή κοινωνία». Ειδικότερα, το πλαίσιο μετατοπίστηκε από τις παραδοσιακές συλλογικές μορφές διαμαρτυρίας σε ρευστές ψηφιακά διαμεσολαβημένες μορφές κοινωνικής δράσης (Rabeie nia, Harsij, 2024).
Ωστόσο, είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι, μέσα από δραστηριοποιήσεις, οι οποίες υποκινούνται από το διαδίκτυο, τίθεται υπό αμφισβήτηση η σταθερότητα και η θεσμική υπόσταση ενός καθεστώτος, το οποίο διαθέτει, έστω εν μέρει, δημοκρατική νομιμοποίηση. Περαιτέρω, η αυξανόμενη επιρροή ισχυρών εξωκρατικών δυνάμεων προκαλεί ανησυχία στο ιρανικό καθεστώς. Είτε πρόκειται για κρατικούς είτε για μη κρατικούς δρώντες, οι δυνάμεις αυτές προωθούν τα συμφέροντά τους μέσω διαδικτυακών πλατφορμών, συχνά εις βάρος της ιρανικής κυβέρνησης. Συνεπώς, σημαντικό μέρος της ενημέρωσης των πολιτών προέρχεται από μέσα που δεν εδρεύουν στο Ιράν, όπως το BBC Persian, καθώς η περιορισμένη ελευθερία των εγχώριων μέσων ωθεί τους Ιρανούς πολίτες να στρέφονται σε εξωτερικά μέσα μαζικής ενημέρωσης, τα οποία συχνά μπλοκάρονται από την ιρανική κυβέρνηση (Ferragamo, 2026; Freedom House, 2023).
Από την άλλη πλευρά, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν λειτουργήσει και ως εργαλείο πολιτικής και κοινωνικής αφύπνισης για τον ιρανικό λαό. Έχουν μάλιστα λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας για τον αγώνα υπέρ των καταπιεσμένων από την Ισλαμική Δημοκρατία δικαιωμάτων των γυναικών. Αναφορικά με τις διαδηλώσεις του Σεπτεμβρίου του 2022, κατά την περίοδο αυτή εκφράστηκε έντονα, μέσω των ψηφιακών μέσων, ένα ιρανικό φεμινιστικό κίνημα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμβολή των διαδικτυακών πλατφόρμων στην ανάδειξη και ενδυνάμωση της οπτικής κουλτούρας και των μορφών εικαστικής αντίστασης στο πλαίσιο των φεμινιστικών αυτών κινημάτων. Οι γυναίκες πλέον χρησιμοποιούν τη φωτογραφία και την τέχνη για να αντιταχθούν σε κοινωνικές νόρμες και κρατικά κατεστημένα (Beidollahkhani, 2025). Συνδέοντας τον πολιτισμό, την κουλτούρα και την τέχνη με την πολιτική επιτυγχάνεται η αναμετάδοση ηχηρών μηνυμάτων, όπως στην προκειμένη περίπτωση: ο επαναπροσδιορισμός του γυναικείου ρόλου στην ιρανική κοινωνία (Beidollahkhani, 2025).
Περαιτέρω, τα κοινωνικά δίκτυα δίνουν την δυνατότητα της ελεύθερης και αδιαμεσολάβητης έκφρασης των απόψεων. Οι νέες γενιές άλλωστε αποδίδουν ιδιαίτερη αξία στην αυθεντικότητα και την προασπίζονται. Η διαδικτυακή πλατφόρμα του TikTok για παράδειγμα, η οποία χρησιμοποιείται κυρίως από νεότερες ηλικίες, έχει καταφέρει να διεισδύσει στον πολιτικό διάλογο πολλών χωρών, όπως και σε αυτόν του Ιράν (Walsh, 2024). Στη συγκεκριμένη πλατφόρμα, μέσω οπτικοακουστικών μέσων, αναμεταδίδονται έντονα, αυθεντικά μηνύματα κατά της καταπίεσης από την Ισλαμική Δημοκρατία, από νέους οι οποίοι προβάλλουν ανθρωπιστικά ιδεώδη. Εν γένει, οι ψηφιακές πλατφόρμες δύναται να χαρακτηριστούν ως μέσα διαμεσολάβησης σε επαναστατικούς αγώνες οργανωμένους σε τοπικό επίπεδο (Walsh, 2024).
Ανακεφαλαιώνοντας, καθίσταται ιδιαίτερου ενδιαφέροντος η συγκριτική ανάλυση ανάμεσα στο αν τα κοινωνικά δίκτυα προωθούν έναν «εκδυτικισμό» του Ιράν ή εκφράζουν ένα γνήσιο απελευθερωτικό κίνημα από μέρους του ιρανικού λαού. Εξετάζοντας το παράδειγμα των πρόσφατων διαμαρτυριών της περιόδου, οι οποίες ξεκίνησαν από τον Δεκέμβριο του 2025, δύναται να γίνει κατανοητή αυτή η σύγκριση. Συγκεκριμένα, υποστηρίχθηκε από τον τέως Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ότι οι διαδηλώσεις του Ιανουαρίου του 2026 υποκινήθηκαν και τροφοδοτήθηκαν από ξένες δυνάμεις, ενώ υπήρξε άμεση κατηγορία κατά των ΗΠΑ και του Ισραήλ (Al Jazeera Staff and News Agencies, 2026). Ωστόσο, στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον, η πληροφορία διαχέεται με ταχύτητα και μέσω πολυεπίπεδων δικτύων αναπαραγωγής περιεχομένου, γεγονός που δυσχεραίνει την ασφαλή ταυτοποίηση της αρχικής πηγής και των πραγματικών φορέων επιρροής. Εν προκειμένω δηλαδή, η συγκεκριμένη κατηγορία δεν αποτελεί παρά ένα κρατικό αφήγημα. Επιπλέον, η κατηγορία για «ξένους υποκινητές» αποτελεί συχνά μια τακτική αυταρχικών καθεστώτων προκειμένου να απονομιμοποιούν διαμαρτυρίες, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την προπαγάνδα (Haberfeld, 2026). Εν κατακλείδι, δεν δύναται να γίνει λόγος ξεκάθαρα για ένα υποκινούμενο κίνημα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Επιπλέον, δεν δύναται να μειωθεί η αξία ενός γνήσιου επαναστατικού κινήματος από μέρους του λαού του Ιράν.
Πηγές
Ακαδημαϊκές Πηγές
Beidollahkhani, A. (2025). Visual resistance, digital counterpublics, and feminist agency in Iran’s digital protests from 2018 to 2023. Global Media and Communication, 19(5). https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/17504813251380447
Danesh, A., & Athari, S. H. (2024). Cyber activism in Iran: A case study. Social Media + Society, 10(3). https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/20563051241279258
Rabeie Nia, B., & Harsij, H. (2024). The impact of virtual social networks on social movements: Study of Iranian protest movements (2009–2019). International Journal of Advanced Studies in Humanities and Social Science, 10(40). https://doaj.org/article/b388f19079884d83b1d55caa90d38ae2
Walsh, T. (2024). TikTok as a site of social protest in Iran’s Gen-Z uprising. Discourse & Society, 35(5). https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09579265241234351
Ειδησεογραφικές Πηγές
Al Jazeera. (2026, January 17). Iran’s Khamenei says US, Israel links behind ‘thousands killed’ in protests. https://www.aljazeera.com/news/2026/1/17/irans-khamenei-says-us-israel-links-behind-thousands-killed-in-protests
Ferragamo, M. (2026, January 15). Iran’s protests and the internet blackout that followed. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/articles/irans-protests-and-internet-blackout-followed
Haberfeld, D. (2026, February 4). Iran’s information warfare during the December 2025–January 2026 protests and its continued influence on Israel and the West. International Institute for Counter-Terrorism. https://ict.org.il/irans-information-warfare-during-the-december-2025-january-2026-protests/
Iran International Newsroom. (2022, October 26). Iran to continue social media ban, grant access to regime insiders. Iran International. https://www.iranintl.com/en/202210268565
Singh, K., & Dang, S. (2024, November 4). Musk and X are epicenter of US election misinformation, experts say. Reuters. https://www.reuters.com/world/us/fake-us-election-related-accounts-proliferating-x-study-says-2024-05-24/
Εκθέσεις και Διαδικτυακές Πηγές
Freedom House. (2023). Freedom on the Net 2023: Iran. https://freedomhouse.org/country/iran/freedom-net/2023
Πηγή Εικόνας
Institute for Strategic Dialogue. (2026, February 27). Axis of amplification: Regime media, proxies and Western supporters respond to Iranian protests. https://www.isdglobal.org/digital-dispatch/axis-of-amplification-regime-media-proxies-and-western-supporters-respond-to-iranian-protests/