Γράφει ο Κωνσταντίνος Τανταρούδας
Το Αφγανιστάν για κάποιους θεωρείται νεκροταφείο αυτοκρατοριών, ενώ για κάποιους άλλους, μία χώρα 42.65 εκατομμυρίων κατοίκων, στο έλεος των Ταλιμπάν, στην οποία καταπατούνται καθημερινά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Μπορεί να υπάρξει μία στοιχειώδης μορφή κοινωνικού κράτους στο Αφγανιστάν, χωρίς, όμως, την αλλαγή καθεστώτος των Ταλιμπάν;
Αρχικά, χρειάζεται να αποσαφηνίσουμε την έννοια «κοινωνικό κράτος» και να το διακρίνουμε από το «κράτος πρόνοιας». Το κοινωνικό κράτος – ως μετεξέλιξη του φιλελεύθερου κράτους δικαίου – αναγνωρίζει την κρατική παρέμβαση προκειμένου να κατοχυρωθούν και να διασφαλιστούν ουσιώδη κοινωνικά δικαιώματα, όπως η παιδεία, η υγεία, η απασχόληση, η κοινωνική φροντίδα κτλ. Αντίθετα, το κράτος πρόνοιας, επιδιώκοντας να καλύψει τα «κενά» του φιλελεύθερου κράτους, αναπτύσσει ένα μηχανισμό δημόσιων υπηρεσιών που συμβάλλουν στη χορήγηση παροχών. Οι παροχές και η κρατική μέριμνα κρίνονται απαραίτητες, καθότι στοχεύουν στην κοινωνική δικαιοσύνη, την εξάλειψη ή τη μείωση της κοινωνικής ανισότητας, την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και τελικά την κοινωνική συνοχή και ευημερία (Ορφανού, 2013).
Εθνολογικά, το Αφγανιστάν δεν είναι ομοιογενές. Κυρίαρχες εθνικές-φυλετικές ομάδες αποτελούν οι Παστούν (42%) και οι Τατζίκοι (27%). Μικρότερα ποσοστά Χαζάρων (9%), Ουζμπέκων (9%), Τουρκμένων (3%) και Βαλούχων (2%), και άλλων φυλών (8%) συνθέτουν το πολυδιάστατο εθνολογικό παζλ της χώρας, σύμφωνα με το Minority Rights Group. Η θρησκεία είναι μουσουλμανική με τους Σουνίτες να κυριαρχούν (80%) έναντι των Σιιτών (19%) (Χατζηκυριάκου, 2015). Ο τρόπος με τον οποίο συνηθίζουμε να αντιλαμβανόμαστε το Αφγανιστάν είναι ως ένα ενιαίο κράτος και τους Αφγανούς ως λαό με διαμορφωμένη ενιαία εθνική ταυτότητα. Ωστόσο, αυτή η οπτική δεν ταυτίζεται με την αντίστοιχη της πλειοψηφίας των ανθρώπων που ζουν στην περιοχή για τους οποίους η εθνοτική ομάδα ή η περιοχή στην οποία διαμένουν είναι ο τρόπος με τον οποίο προσδιορίζουν τους εαυτούς τους για αιώνες (Καρακινάρη, 2023).
Επιπρόσθετα, κρίνεται χρήσιμη μία ιστορική αναδρομή για τη δημιουργία των συνόρων του Αφγανιστάν. Στα νότια, το Αφγανιστάν συνορεύει με το Πακιστάν, με την λεγόμενη Durand Line, η οποία αναγνωρίζεται από το Πακιστάν αλλά έχει αμφισβητηθεί από κάθε Αφγανική κυβέρνηση, είτε ήταν βασιλική, κομμουνιστική ή δημοκρατική, σύμφωνα με τον Barfield και τον Hille. Η επιβολή της Durand Line θεωρείται από τους Αφγανούς αυθαίρετη, καθώς είχε ως αποτέλεσμα να χωρίσει τον πληθυσμό των διαφόρων φυλών Pashtun που ζούσαν στην περιοχή για αιώνες έως και χιλιετίες, σύμφωνα με τον Barfield. Παρά το διαχωρισμό, οι άνθρωποι αυτών των φυλών συνεχίζουν να βλέπουν τους εαυτούς τους ως μέλη μιας ενιαίας εθνοτικής ομάδας, αυτής των Pashtun, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται πολλά προβλήματα, καθώς οι φυλές διασχίζουν τα σύνορα χωρίς χαρτιά, όπως έκαναν οι πρόγονοί τους για εκατοντάδες χρόνια, σύμφωνα με τον Barfield. Στα ανατολικά και νοτιοανατολικά, υπάρχουν τα επίσημα διεθνή σύνορα μεταξύ του Αφγανιστάν και της Ινδίας, τα οποία δημιουργήθηκαν μετά τη μονομερή επιβολή τους από την Κυβέρνηση της Βρετανικής Ινδίας, η οποία προέβη σε απλή ενημέρωση του αρχηγού της ευρύτερης περιοχής ότι συγκεκριμένες περιοχές αποτελούν πλέον δικό της έδαφος. Τέλος, η οριοθέτηση των δυτικών συνόρων με το γειτονικό Ιράν παραμένει προβληματική, καθώς δεν έχει βρεθεί λύση κατά τους τελευταίους δύο αιώνες ώστε να συμφωνηθούν επίσημα σύνορα μεταξύ τους, σύμφωνα με τον Hille. Στα βόρεια, η χώρα συνορεύει με το Τουρκμενιστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Τατζικιστάν, στα βορειοανατολικά με την περιοχή Σιντζιάνγκ, που αποτελεί αυτόνομη περιοχή της Κίνας και στα ανατολικά με το Πακιστάν (Καρακινάρη, 2023).
Ο τρόπος οργάνωσης της πολυεθνοτικής αφγανικής κοινωνίας, καθώς και ο παράγοντας της γεωγραφίας, αποτελούν τροχοπέδη για τη δημιουργία ισχυρού κεντρικού κρατικού συστήματος στο Αφγανιστάν. Αρχικά, οι εθνοτικές ομάδες διακρίνονται σε φυλετικές και σε μη φυλετικές. Κάθε φυλή έχει το δικό της παραδοσιακό σύστημα λήψης αποφάσεων και τη δική της στρατιωτική οργάνωση. Το Αφγανιστάν λειτουργούσε καλύτερα το αποκεντρωμένο κρατικό σύστημα, σύμφωνα με το οποίο οι φυλές και οι περιοχές στις οποίες κατοικούσαν αυτές είχαν έναν υψηλό βαθμό αυτονομίας. Όταν αυτό καταργήθηκε, σε μία προσπάθεια να ενδυναμωθεί η κεντρική κρατική εξουσία, οδήγησε σε ταραχές και σε εξεγέρσεις, καθώς η ενσωμάτωση των φυλών διά της βίας στο νομικό και πολιτικό σύστημα του κράτους έρχονται σε αντιδιαστολή με τα φυλετικά συστήματα αξιών, σύμφωνα με τους Barfield και Hille. Παράλληλα, οι πολύ ψηλές οροσειρές, καθιστούν τη μετακίνηση μεταξύ των ορεινών και των πεδινών περιοχών ιδιαίτερα δύσκολη, ενώ η δυσκολία μεγαλώνει λόγω της έλλειψης δρόμων. Οι φυλές, λοιπόν, που κατοικούν στα ορεινά τμήματα του Αφγανιστάν είναι απομονωμένες για μεγάλα διαστήματα, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο, από αυτές που ζουν στα αστικά κέντρα και γενικότερα σε μέρη με χαμηλότερο υψόμετρο. Αυτή η έλλειψη επικοινωνίας δημιούργησε μέσα στους αιώνες διαφορετικές τοπικές κουλτούρες. Συνεπώς, η κοινωνία του Αφγανιστάν αποτελείται από εκατοντάδες φυλές που η καθεμιά έχει τη δική της ιδιαίτερη κουλτούρα, γεγονός που δυσχέραινε τη διαδικασία οικοδόμησης ενός ενιαίου κράτους (Καρακινάρη, 2023).
Όπως προαναφέρθηκε, το Αφγανιστάν, λόγω της πληθυσμιακής του κατάτμησης, είναι ένα πολυπολιτισμικό κράτος με διαφορετικές εθνοτικές ομάδες, οι οποίες δεν έχουν ένα στοιχείο να τους ενώνει. Ιστορικά, υπάρχουν τρεις προσωπικότητες που επιχείρησαν να ενώσουν τον λαό, με διαφορετικό τρόπο ο καθένας. Η πρώτη προσπάθεια έγινε από τον Abdur Rahman Khan, τον αποκαλούμενο «Σιδερένιο Εμίρη», ο οποίος στράφηκε στη νομιμοποίηση της εξουσίας του από το Ισλάμ, ενώ επιχείρησε να προωθήσει τους Παστούν ως την κυρίαρχη εθνοτική ομάδα της χώρας, με εθνοκαθάρσεις των άλλων εθνοτικών ομάδων, θέτοντας παράλληλα και την ρητορική περί εχθρικής στάσης εναντίον της Δύσης. Μία ακόμη προσπάθεια έγινε από τον Mahmud Tarzi, ο οποίος προσπάθησε να συνδέσει τη μουσουλμανική θρησκεία με δυτικές ιδέες, υποστηρίζοντας πως υπάρχουν στοιχεία που μπορούν να συνδέσουν τις δυο κοσμοθεωρίες. Επηρεασμένος από το κίνημα των Νεότουρκων, δημιούργησε το κίνημα των Νεοαφγανών, αλλά αυτή η προσπάθεια απέτυχε, αφού ο εκμοντερνισμός που επιχειρήθηκε έγινε ιδιαίτερα απότομα, προκαλώντας αντιδράσεις σε όλη τη χώρα για αλλοτρίωση των αφγανικών παραδόσεων και των μουσουλμανικών εθίμων. Η τελευταία προσπάθεια έγινε από τον Daoud, ο οποίος επανέφερε τον παστουνικό εθνικισμό και έθεσε υπό αμφισβήτηση τα σύνορα, προκαλώντας ψύχρανση των σχέσεων με το Πακιστάν. Διαπιστώνεται, δηλαδή, ότι οι νομιμοποιητικές πηγές της διακυβέρνησης όλα αυτά τα χρόνια ήταν το Ισλάμ, αλλά και τα ήθη και έθιμα των Παστούν (Παπουτσάκης, 2018).
Παρά τις οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί σε παγκόσμιο επίπεδο λόγω της βιομηχανικής επανάστασης κατά τους προηγούμενους αιώνες, το Αφγανιστάν παραμένει κατά βάση μία από-βιομηχανοποιημένη αγροτική οικονομία και κοινωνία, όπου οι πολιτικοί θεσμοί και οι πολιτισμικές αξίες δεν έχουν αλλάξει για εκατοντάδες χρόνια (Καρακινάρη, 2023).
Τα παραδοσιακά συστήματα αξιών των φυλών, έχοντας βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις, συνέβαλαν ουσιαστικά στον καθορισμό των θέσεων και των ρόλων της γυναίκας και του άντρα στην κοινωνία του Αφγανιστάν. Τα συστήματα αξιών των φυλών, συνεχίζουν και είναι ισχυρά, κυρίως στις αγροτικές περιοχές του Αφγανιστάν, εκεί όπου οι νόμοι της κεντρικής κυβέρνησης έχουν ελάχιστη ή καθόλου δυναμική. Ιστορικά, υπήρξαν μεταρρυθμίσεις που προσπάθησαν να εκσυγχρονίσουν τη θέση της γυναίκας, επιχειρώντας να επιβάλλουν με νόμους ένα ευρύ πλαίσιο κοινωνικών αλλαγών, όπως αύξηση του ορίου ηλικίας γάμου για τα κορίτσια, κατάργηση του εθίμου σύμφωνα με το οποίο όταν μία γυναίκα χήρευε ήταν υποχρεωμένη να παντρευτεί τον κοντινότερο συγγενή του άνδρα της, δικαίωμα στο διαζύγιο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και δικαίωμα στην πατρική και συζυγική περιουσία, και η επιβολή πλαφόν στην προίκα. Αργότερα, επιχειρήθηκε η εφαρμογή οριζοντίων μέτρων που καταργούν την προίκα και αυξάνουν το όριο ηλικίας γάμου για τα κορίτσια στα 16 έτη και για τα αγόρια στα 18 έτη. Ακόμη, έγινε εκστρατεία για το περιορισμό της πολυγαμίας και τη προτροπή των γυναικών να μη φορούν μπούρκα, η οποία στόχευε όχι μόνο στις γυναίκες της πόλης αλλά και αυτές της υπαίθρου. Τέλος, δόθηκε το δικαίωμα του «εκλέγειν και εκλέγεσθαι» στις γυναίκες του Αφγανιστάν και άνοιξαν σχολεία για τα νεαρά κορίτσια, ενώ άρχισε να καλλιεργείται η άποψη ότι η μόρφωση των γυναικών είναι προς όφελος της κοινωνίας μελλοντικά (Καρακινάρη, 2023).
Παρά τη συνταγματική κατοχύρωση των νόμων από την επίσημη Αφγανική κυβέρνηση, οι περισσότεροι απ’ αυτούς δεν εφαρμόστηκαν ή εφαρμόστηκαν σε μικρό βαθμό, καθώς ήταν δύσκολο η πολύ-φυλετική κοινωνία του Αφγανιστάν να αποδεχτεί νόμους με δυτικές επιρροές, που απειλούσαν την ίδια τη δομή της φυλετικής κοινωνίας, σύμφωνα με τον Ahmed-Gosh. Τα μέτρα της κυβέρνησης βάθαιναν το ρήγμα ανάμεσα σ’ αυτή και τις φυλές που κατοικούν εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων, αφού στην Καμπούλ, την πρωτεύουσα, υπήρχε εφαρμογή των μέτρων, αλλά όχι στην ύπαιθρο. Οι κοινωνικές μεταρρυθμίσεις ανησυχούσαν τους αρχηγούς των φυλών και των μουλάδων, που ήταν ντόπιοι θρησκευτικοί ηγέτες, καθώς τις έβλεπαν ως απειλή για την εξουσία τους αλλά και για την ανδρική κυριαρχία γενικότερα και την παρέμβαση του κράτους στους θεσμούς της οικογένειας ως απειλή του κοινωνικού τους ρόλου. Ακόμη, ο γεωγραφικός παράγοντας αποτέλεσε εμπόδιο καθώς στο Αφγανιστάν υπάρχουν εκατοντάδες φυλές που ζουν σχεδόν απομονωμένες στις ορεινές περιοχές της χώρας και η επιρροή του κεντρικού κράτους σ’ αυτές ήταν ανύπαρκτη. Τέλος, οι εκάστοτε κεντρικές κυβερνήσεις δεν συνέδεσαν τις κοινωνικές αλλαγές με την οικονομική ανάπτυξη της υπαίθρου (Καρακινάρη, 2023).
Αναφορικά με την κατάσταση που επικρατεί στο Αφγανιστάν τα τελευταία χρόνια. σύμφωνα με το United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA), έως τον Ιούνιο του 2024:
- Το 19% των παιδιών στο Αφγανιστάν εμπλέκονται σε παιδική εργασία
- Περισσότερο από το ένα τρίτο των αγοριών και το ένα τέταρτο των κοριτσιών ηλικίας 5 έως 17 ετών απασχολούνται σε επικίνδυνη παιδική εργασία.
- Μόνο το 37% των παιδιών ηλικίας 5 έως 14 ετών φοιτούν στο σχολείο, ενώ πολλά συνδυάζουν τη φοίτηση με εργασία
- Σχεδόν το 70% του πληθυσμού του Αφγανιστάν είναι άνεργο, με τα εισοδήματα να έχουν καταρρεύσει και εκατομμύρια ανθρώπους να βρίσκονται στα πρόθυρα της πείνας.
- Τα παιδιά εμπλέκονται σε μερικές από τις πιο επικίνδυνες μορφές εργασίας, συμπεριλαμβανομένων της εξόρυξης, της κατασκευής τούβλων και της υφαντουργίας χαλιών. Συμμετέχουν επίσης σε εργασίες του δρόμου, οικιακή εργασία, ακόμη και σε εξαναγκαστική στρατολόγηση από ένοπλες ομάδες.
Αυτή η αύξηση της παιδικής εργασίας δεν αποτελεί μόνο μία οικονομική τραγωδία — είναι μία ηθική κρίση. Κάθε παιδί που αναγκάζεται να εργαστεί χάνει κάτι αναντικατάστατο: ένα μέλλον διαμορφωμένο από τη μάθηση, το παιχνίδι και την αξιοπρέπεια. Τα δικαιώματα των παιδιών έχουν μετατραπεί σε παράπλευρη απώλεια μέσα σε ένα σύστημα που χαρακτηρίζεται από καταπίεση, φτώχεια και φόβο με την διεθνή κοινότητα να συνεχίζει να αγνοεί τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την καταπίεση από τους Ταλιμπάν. Καμία ποσότητα διεθνούς βοήθειας και τεχνικής συνεργασίας δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τη φτώχεια και την παιδική εργασία όσο παραμένει η βασική τους αιτία: η απαγόρευση του δικαιώματος των γυναικών να εργάζονται και να συμμετέχουν σε οικονομικές δραστηριότητες στον δημόσιο χώρο, καθώς και η απαγόρευση του δικαιώματος των γυναικών και των κοριτσιών στην εκπαίδευση. Εάν αυτές οι απαγορεύσεις δεν αρθούν και εάν τα ανθρώπινα δικαιώματα των γυναικών και των κοριτσιών δεν θεσμοθετηθούν, τότε η θεσμοθετημένη άρνηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα συνεχίσει να οδηγεί σε αύξηση της παιδικής εργασίας. Όλα αυτά, συνολικά, αποτελούν θεμελιώδη, καθολικά ανθρώπινα δικαιώματα που θα έπρεπε να εξασφαλίζουν ότι όλοι, παντού, μπορούν να απολαμβάνουν αυτό που η Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα περιγράφει ως μια ζωή αντάξια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας (The Afghan Times, 2025).
Στον τομέα της υγείας, το Αφγανιστάν παραμένει μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές κρίσεις στον κόσμο, με σχεδόν το μισό του πληθυσμού — 21.9 εκατομμύρια άνθρωποι — να προβλέπεται ότι θα χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια το 2026. Μόνο το Σουδάν και η Υεμένη ξεπερνούν το Αφγανιστάν σε κλίμακα. Η ανθρωπιστική κρίση αναμένεται να επιδεινωθεί, καθώς μερικές μόνο από τις ασθένειες που μαστίζουν τον πληθυσμό της χώρας είναι διαρροϊκά νοσήματα, ιλαρά, ελονοσία, οξείες λοιμώξεις του αναπνευστικού, φυματίωση, ιός ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας, αιμορραγικός πυρετός Κριμαίας-Κονγκό, δάγκειος πυρετός, πολιομυελίτιδα, Διφθερίτιδα, ευλογιά των πιθήκων και μηνιγγίτιδα (WHO, 2026).
Παράλληλα, το εκπαιδευτικό σύστημα του Αφγανιστάν αντιμετωπίζει πρωτοφανείς προκλήσεις. Η προσχολική εκπαίδευση (ECE) παραμένει σοβαρά υποανάπτυκτη, με λιγότερο από το 1% των παιδιών ηλικίας 3 έως 5 ετών να συμμετέχουν σε πρώιμη μάθηση. Σχετικά με την πρώιμη παιδική ανάπτυξη (ECD), σύμφωνα με την έρευνα MICS 2022–2023, μόνο το 29% των παιδιών ηλικίας 3 έως 5 ετών αναπτύσσονται σύμφωνα με τα αναπτυξιακά πρότυπα. Η συμμετοχή των αγοριών επηρεάζεται όλο και περισσότερο από τη φτώχεια και τις οικογενειακές υποχρεώσεις, ενώ τα κέρδη για τα κορίτσια παραμένουν εύθραυστα και άνισα κατανεμημένα, αφού συνολικά, η εκπαίδευση των κοριτσιών έχει πληγεί σοβαρά, με 2,2 εκατομμύρια να παραμένουν εκτός σχολείου. Περισσότερο από το 90% των παιδιών 10 ετών δεν μπορεί να διαβάσει ένα απλό κείμενο, γεγονός που αναδεικνύει μία από τις σοβαρότερες εκπαιδευτικές κρίσεις παγκοσμίως. Τέλος, οι ελλείψεις στις υποδομές επιδεινώνουν την κατάσταση: σχεδόν τα μισά σχολεία δεν διαθέτουν ασφαλή κτίρια, το 79% δεν έχει ηλεκτρικό ρεύμα, ενώ πολλά δεν έχουν πρόσβαση σε νερό, εγκαταστάσεις υγιεινής ή προστατευτικούς περιφραγμένους χώρους (UNESCO, 2025).
Το Αφγανιστάν παραμένει μία από τις πιο σύνθετες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως, όπου οι αλληλεπικαλυπτόμενοι πολιτικοί, κοινωνικοί και οικονομικοί κλυδωνισμοί συνεχίζουν να στερούν από εκατομμύρια παιδιά τα θεμελιώδη δικαιώματά τους, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην εκπαίδευση. Η παρατεταμένη σύγκρουση, η ανθρωπιστική κρίση, η εκτεταμένη φτώχεια, οι επαναλαμβανόμενες φυσικές καταστροφές και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εντείνουν την ευαλωτότητα, επηρεάζοντας δυσανάλογα τα παιδιά μέσω υποσιτισμού, παιδικής εργασίας, πρόωρων γάμων και αποκλεισμού από βασικές υπηρεσίες (UNESCO, 2025).
Με τα σημερινά δεδομένα, δεν μπορεί να συγκροτηθεί λειτουργικός κρατικός μηχανισμός στο Αφγανιστάν. Ο πληθυσμός είναι κατακερματισμένος σε φυλές, οι οποίες αντιμάχονται η μία την άλλη, ενώ οι Ταλιμπάν έχοντας την εξουσία, καταπατάνε κάθε ανθρώπινο δικαίωμα. Σε μία τέτοια χώρα, εάν υποθέσουμε ότι υφίσταται κράτος και δεν καταπατώνται τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο αποκλεισμός της μίας ή της άλλης φυλής δεν θα συνέβαλλε στην ιδέα μιας ισότιμης αντιπροσώπευσης όλων των φυλετικών ομάδων, με αποτέλεσμα να διαιωνίζονται οι φόβοι, καχυποψίες, εχθρικά στερεότυπα. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν οι Lake και Rothchild, «οι εθνοτικές σχέσεις βασίζονται σε ένα «συμβόλαιο» που αντικατοπτρίζει την ισορροπία πολιτικής εξουσίας μεταξύ των ομάδων και των πεποιθήσεων τους σχετικά με τις προθέσεις και ενδεχόμενες συμπεριφορές του άλλου». Αποτελεί, κατά κάποιο τρόπο, μία «ασφαλιστική δικλίδα» έναντι δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, πολιτικών προνομίων και πρόσβασης σε κάθε είδους πηγές (Χειλά, 2003). Αυτό, δηλαδή, θα πρέπει να ήταν προϋπόθεση για την δημιουργία μιας κεντρικής εξουσίας.
Τα σύνορα του κόσμου και ιδίως αυτά τα εναπομείναντα από την αποικιοκρατία, όπως του Αφγανιστάν θα αλλάξουν. Και αυτό γιατί ήταν σχεδιασμένα να εξυπηρετούν τις τότε αποικιοκρατικές δυνάμεις και όχι τους λαούς της περιοχής. Όσες προσπάθειες γίνουν για την ανατροπή του καθεστώτος των Ταλιμπάν θα πέφτουν στο κενό, καθώς ένα τέτοιο εγχείρημα θα κατέρρεε από την αρχή, όπως έχει γίνει και ιστορικά, υπό τον φόβο αλλοτρίωσης των παραδόσεων και του τρόπου ζωής από τη Δύση. Οποιαδήποτε προσπάθεια χρηματοδότησης φιλανθρωπικών οργανώσεων θα αποδεικνύεται εκ του αποτελέσματος άκαρπη, διότι οι Ταλιμπάν ελέγχουν την πορεία του χρήματος και τα μέσα παραγωγής της χώρας, ενώ δεν θα επιτρέψουν οποιαδήποτε παράλληλη καθετοποίηση παραγωγής, που θα οδηγούσε σε υπονόμευση της εξουσίας τους. Σε όσους αμφισβητούν την νομιμοποίηση της εξουσίας των Ταλιμπάν, φτάνει να ανατρέξουν σε αφγανικές εφημερίδες και εφημερίδες γειτονικών του χωρών. Συνάπτονται συμφωνίες δισεκατομμυρίων, ενώ συνεχίζεται η καθημερινή καταπάτηση των δικαιωμάτων. Η κατάσταση αυτή στο Αφγανιστάν τα επόμενα χρόνια θα συνεχιστεί και θα χειροτερέψει, με τη Δύση να έχει χάσει το ενδιαφέρον της, και να στρέφεται σε κοντινότερες συγκρούσεις, όπως η Ουκρανία, το Ιράν, ο Λίβανος και η Γάζα.
Βιβλιογραφία
Καρακινάρη, Α. (2023). Αφγανιστάν: η σύγχρονη ιστορία της χώρας, τα αίτια της προσφυγικής και ανθρωπιστικής κρίσης και η στρατηγική της ΕΕ για τη διαχείρισή τους (Μεταπτυχιακή εργασία, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας).
Κωνσταντινίδης, Θ. (2011). Αφγανιστάν: η δράση διεθνών και εσωτερικών παραγόντων στη χώρα και η πορεία προς την ανοικοδόμηση του κράτους (Μεταπτυχιακή εργασία, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας).
Ορφανού, Α. Σ. (2013). Από το Κράτος Δικαίου στο Κοινωνικό Κράτος (Διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης).
Παπουτσάκης, Κ. (2018). Οικοδόμηση κρατών: η περίπτωση του Αφγανιστάν. Αποτυχία διακυβέρνησης (Μεταπτυχιακή εργασία, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας).
Τριανταφύλλου, Ά. (2025). Τα δικαιώματα των γυναικών και κοριτσιών στο Αφγανιστάν και η στοιχειοθέτηση της δίωξης λόγω φύλου (Μεταπτυχιακή εργασία, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης).
Χατζηκυριάκου, Ι. (2015). Η Ιδέα της Ολοκληρωμένης Προσέγγισης του ΝΑΤΟ και η Εφαρμογή της στο Αφγανιστάν (Μεταπτυχιακή εργασία, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης).
Χειλά, Ε. (2003). Η εδραίωση της ειρήνης στο Αφγανιστάν στη μετά-ταλιμπάν εποχή. Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, 21, 48-69. Διαθέσιμο σε: https://minorityrights.org/country/afghanistan/
The Afghan Times (2025). Child Labour in Taliban’s Afganistan. Διαθέσιμο σε: https://theafghantimes.com/magazine/2025/06/01/child-labour-in-talibans-afghanistan/
UNESCO – Afghanistan Education Situation Report 2025
WHO – Afghanistan: Public Health Situation Analysis, March 2026
Πηγή φωτογραφίας: https://www.reuters.com/news/picture/taliban-flag-raising-ceremony-in-kabul-idJPRTS6PNEL/