Γράφει η Ελευθερία Παπαδοπούλου
Ο κλάδος του τουρισμού διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση των εσόδων σε πολλές περιφέρειες της Ελλάδας καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Ωστόσο, όπως γίνεται αντιληπτό, οι αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές είναι ιδιαίτερα αυξημένες κατά τη θερινή περίοδο, ενώ, είναι ουκ ολίγες φορές, οι μοναδικοί τρόποι μεταφοράς σε μια νησιωτική χώρα, όπως είναι η Ελλάδα. Η διασφάλιση, λοιπόν, και η ενίσχυση των δικαιωμάτων των επιβατών κατά τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές αποτελούν απαραίτητο βήμα, προκειμένου να ενισχυθεί ο τουρισμός.
Αναφορικά με τα δικαιώματα των επιβατών στις θαλάσσιες μεταφορές, αυτά θεμελιώνονται με τον Νόμο 3709/2008 (ΦΕΚ Α 218/08) σε εθνικό επίπεδο και με τον Κανονισμό (ΕΕ) 1177/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Νοεμβρίου 2010 για τα δικαιώματα των επιβατών στις θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές και την τροποποίηση του Κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 σε ενωσιακό επίπεδο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2010). Με τον Ν. 3709/2008, «Δικαιώματα – υποχρεώσεις επιβατών και μεταφορέων στις τακτικές θαλάσσιες μεταφορές και άλλες διατάξεις» καθορίζεται, μεταξύ άλλων, και το νομικό πλαίσιο διασφάλισης και προστασίας των δικαιωμάτων του επιβάτη στις τακτικές θαλάσσιες ενδομεταφορές (E-nomothesia, 2008).
Με το άρθρο 35 του Νόμου 4150/2013 (ΦΕΚ Α 102/13), «Καθορισμός των διαδικασιών υποβολής παραπόνων των επιβατών στις θαλάσσιες μεταφορές, του περιεχομένου του ειδικού εντύπου παραπόνων, καθώς και της διαχείρισης αυτών», συμπληρώθηκαν οι διατάξεις του Ν. 3709/2008 και εφαρμόστηκε στο εθνικό δίκαιο ο ευρωπαϊκός Κανονισμός 1177/2010. Το εν λόγω άρθρο καταργήθηκε με το άρθρο 48 του Νόμου 4948/2022 (Taxheaven, 2022) και επιπλέον τροποποιήσεις έγιναν με το άρθρο 28 του Νόμου 4256/2014 και με το άρθρο 42 του Νόμου 4487/2017.
Επιγραμματικά, οι διατάξεις αφορούν στην αποζημίωση που δικαιούται οι επιβάτες, στην καθυστέρηση ή και διακοπή ταξιδιού, στην άρνηση επιβίβασης και στις καταγγελίες και παράπονα των επιβατών (Υπουργείο Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής, 2022).
Πιο συγκεκριμένα, με το άρθρο 4 του Ν. 3709/2008 καθορίζονται τα χρηματικά ποσά που οφείλει ο μεταφορέας στον επιβάτη, ως ακολούθως [Νόμος 3709/2008 – ΦΕΚ 213/Α/14-10-2008 (Κωδικοποιημένος)]:
- Ποσοστό «τουλάχιστον 50% του ναύλου συν τις κρατήσεις υπέρ τρίτων και το ΦΠΑ», εφόσον ο επιβάτης επιστρέψει το εισιτήριο έως και 12 ώρες πριν την προγραμματισμένη ώρα του ταξιδιού,
- Ποσοστό «τουλάχιστον 75% του ναύλου συν τις κρατήσεις υπέρ τρίτων και το ΦΠΑ», εφόσον ο επιβάτες επιστρέψει το εισιτήριο έως και 7 μέρες πριν την προγραμματισμένη ημερομηνία του ταξιδιού,
- Ολόκληρη την αξία του ναύλου ναύλο συν τις κρατήσεις υπέρ τρίτων και του ΦΠΑ, εφόσον ο επιβάτης επιστρέψει το εισιτήριο έως και 14 ημέρες πριν την προγραμματισμένη ημερομηνία του ταξιδιού,
- Ολόκληρη την αξία του ναύλου συν τις κρατήσεις υπέρ τρίτων και του ΦΠΑ, εάν ο επιβάτης δε δύναται να ταξιδέψει για λόγους ανωτέρας βίας που αποδεικνύονται εγγράφως,
- Ολόκληρη την αξία του ναύλου επιβάτη και οχήματος, καθώς και χρηματική αποζημίωση με 100% προσαύξηση, σε περίπτωση μη παροχής της κατηγορίας της θέσης και του τύπου καμπίνας που είχε εκ των προτέρων συμφωνηθεί.
Επιπλέον, ο επιβάτης δικαιούται αποζημίωση σε περίπτωση φθοράς ή απώλειας των αποσκευών του εντός των πλοίων, μόνο στην περίπτωση που αυτές έχουν παραδοθεί για φύλαξη και προσκομιστεί η σχετική απόδειξη, σύμφωνα με το άρθρο 5 του Νόμου “Δικαιώματα και υποχρεώσεις επιβατών και μεταφορέων στις τακτικές θαλάσσιες μεταφορές”. Συνεχίζοντας με το άρθρο 6 του Νόμου, αυτό αφορά την αποζημίωση που δικαιούται ο επιβάτης σε περίπτωση που η καθυστέρηση απόπλου ανάγονται σε υπαιτιότητα του μεταφορέα, ως ακολούθως:
- Ολόκληρη την αξία του ναύλου επιβάτη και οχήματος,
- Να προωθηθεί στον προορισμό του ταξιδιού του με άλλο διαθέσιμο πλοίο, με πλήρη έξοδα του διανομέα,
- Τη λήξη τροφής και μέριμνας από πλευράς του μεταφορέα, εάν η καθυστέρηση απόπλου ξεπερνάει τις 4 ώρες,
- Χρηματική αποζημίωση ποσοστού 25% ή 50% του ναύλου,
- Χρηματική αποζημίωση διπλάσιας αυτής του ναύλου επιβάτη και οχήματος, εάν δε φτάσει στον προορισμό του σε εύλογο χρονικό διάστημα, που δεν υπερβαίνει τις 24 ώρες από την προγραμματισμένη ώρα του ταξιδιού του.
Αντιστοίχως, σε ενωσιακό επίπεδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση, λαμβάνοντας υπόψιν ότι τα τελευταία 20 χρόνια αυξήθηκαν ραγδαία οι μετακινήσεις στην Ευρώπη, έλαβε μέτρα για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των επιβατών στις μαζικές μεταφορές τους (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, 2018). Εκτός από τη δημοσίευση του Κανονισμού 1177/2010 για τα δικαιώματα των επιβατών στις θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές και την τροποποίηση του Κανονισμού 2006/2004, η Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποίησε συνεντεύξεις στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επιτόπιες επισκέψεις σε 10 από τα κράτη-μέλη της, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Πιο συγκεκριμένα, πραγματοποίησε συνεντεύξεις με 21 εθνικούς φορείς επιβολής (ΕΦΕ) και 27 κύριους μεταφορείς συνολικά, αναφορικά με – μεταξύ άλλων – τα παράπονα και τον αριθμό των καταγγελιών που έχουν λάβει από τους επιβάτες (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, 2018).
Προχωρώντας με τα δικαιώματα των επιβατών στις αεροπορικές μεταφορές, αυτά διασφαλίζονται με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό ΕΚ 261/2004 και με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό ΕΚ 1107/2006 (Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας, 2006). Με τον πρώτο Κανονισμό θεσπίστηκαν οι κοινοί σε ευρωπαϊκό επίπεδο κανόνες αποζημίωσης των επιβατών αεροπορικών μεταφορών σε περιπτώσεις ακύρωσης ή και καθυστέρησης πτήσης, άρνησης επιβίβασης και αλλαγής θέσης. Πιο αναλυτικά, σε περίπτωση καθυστέρησης της πτήσης για περισσότερο από 2 ώρες, η αεροπορική εταιρεία οφείλει να προσφέρει φαγητό, ποτό ή και διαμονή σε ξενοδοχείο, εφόσον υπάρχει σχετική ανάγκη. Για καθυστέρηση της πτήσης άνω των 3 ωρών, ο επιβάτης δικαιούται αποζημίωση ανάλογη της απόστασης της πτήσης και του χρονικού διαστήματος της καθυστέρησης.
Επιπροσθέτως, με το άρθρο 5 του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 261/2004, θεσπίζεται ότι σε περίπτωση ματαίωσης της πτήσης, ο επιβάτης δικαιούται είτε βοήθεια από τον πραγματικό αερομεταφορέα για αναζήτηση άλλης πτήσης είτε χρηματική αποζημίωση, εκτός από τις παρακάτω περιπτώσεις (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2004):
- Ο επιβάτης έχει πληροφορηθεί για την ματαίωση της πτήσης τουλάχιστον 2 εβδομάδες από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης,
- Ο επιβάτης έχει πληροφορηθεί για την ματαίωση της πτήσης 1 έως 2 εβδομάδες από την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και ο πραγματικός αερομεταφορέας έχει προσφέρει μεταφορά με εναλλακτική πτήση της ίδιας ημέρας,
- Ο επιβάτης έχει πληροφορηθεί για την ματαίωση της πτήσης λιγότερο από μία εβδομάδα πριν την προγραμματισμένη ώρα αναχώρησης και ο πραγματικός αερομεταφορέας έχει προσφέρει μεταφορά με εναλλακτική πτήση της ίδιας ημέρας,
- Η ματαίωση της πτήσης οφείλεται σε έκτακτους λόγους που δε θα μπορούσαν να αποφευχθούν.
Με τον Κανονισμό ΕΚ 1107/2006, συμπληρωματικά προς τον προαναφερόμενο Κανονισμό, θεσμοθετήθηκαν τα δικαιώματα ατόμων με αναπηρία και ατόμων με μειωμένη κινητικότητα (Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας). Μεταξύ άλλων διασφαλίζει τη μεταφορά των επιβατών με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα, καθορίζει τη συνεργασία των αερομεταφορέων και ταξιδιωτικών πρακτόρων με τους χρήστες των αερολιμένων για τα σημεία άφιξης και αναχώρησης και διασφαλίζει την παροχή συνδρομής από τους αερομεταφορείς προς τα άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα που «αναχωρούν, αφικνούνται ή διέρχονται από έναν αερολιμένα» (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, 2006). Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι δύο παραπάνω Κανονισμοί εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο. Για τον έλεγχο της εφαρμογής τους αρμόδιος φορέας είναι η Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας και δη το Τμήμα Δικαιωμάτων Επιβατών (Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας, 2006).
Χαρακτηριστική μελέτη περίπτωσης για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των επιβατών σε αεροπορικές μεταφορές είναι η υπόθεση C-402/07, Sturgeon v. Condor (Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2009). Επιγραμματικά, τα μέλη της οικογένειας Sturgeon προγραμμάτισαν αεροπορικό μετ’ επιστροφής ταξίδι με την εταιρεία Condor από τη Φρανκφούρτη της Γερμανίας προς το Τορόντο του Καναδά. Με σχετική ανακοίνωση στον πίνακα ανακοινώσεων του αεροδρομίου, οι επιβάτες ενημερώθηκαν για την ματαίωση της πτήσης και μεταφέρθηκαν σε ξενοδοχείο της περιοχής. Τα έξοδα διανυκτέρευσης ανέλαβε η εταιρεία Condor. Την επόμενη ημέρα, οι επιβάτες – πάλι με έξοδα της εταιρείας Condor – ταξίδεψαν στον προορισμό τους με αντίστοιχη πτήση, αλλά με συνολικά 25 ώρες καθυστέρησης. Η οικογένεια Sturgeon θεώρησε ότι οι 25 ώρες καθυστέρησης αναχώρησης της πτήσης δεν αφορούσε σε καθυστέρηση, αλλά σε ματαίωση της αρχικής τους πτήσης και υπέβαλε αγωγή στην εταιρεία.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έκρινε ότι επρόκειτο για καθυστέρηση και όχι ματαίωση της πτήσης, ιδιαίτερα μεγάλης χρονικής διάρκειας, η οποία δεν οφειλόταν σε δυσμενείς, έκτακτους λόγους. Εφόσον, λοιπόν, η άφιξή τους στον προορισμό τους ήταν «μεταγενέστερη της αρχικώς προγραμματισθείσας ώρας αφίξεως» (Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 2009, σελ. 24), οι επιβάτες έχουν το δικαίωμα αποζημιώσεως, όπως αυτό προβλέπεται από το άρθρο 5, παράγραφος 1 του Ευρωπαϊκού Κανονισμού 261/2004. Πράγματι η καθυστέρηση ήταν εξαιρετικά μεγάλη και δεν οφείλεται σε δυσμενείς, έκτακτους λόγους. Ως εκ τούτου, οι επιβάτες δικαιούνταν αποζημίωση.
Εν κατακλείδι, τα δικαιώματα των επιβατών τόσο στις θαλάσσιες όσο και στις αεροπορικές μεταφορές διασφαλίζονται με σαφείς κανονισμούς και, μάλιστα, σε ικανοποιητικό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μάλιστα, λαμβάνει ενεργή δράση, μέσα από συνεντεύξεις με τους αρμόδιους φορείς, προκειμένου να προστατεύσει τα δικαιώματα των επιβατών. Και στην περίπτωση της Ελλάδας, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης των δικαιωμάτων των επιβατών στις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές, θεσπίστηκαν νόμοι για τις περιπτώσεις ακύρωσης των ταξιδιών, αλλά και εφαρμόστηκαν κανονισμοί για την ίση μεταχείριση των επιβατών με μειωμένη κινητικότητα και αναπηρίες.
Βιβλιογραφία:
Δικαιώματα επιβατών. (2006) Αρχή Πολιτικής Αεροπορίας. Διαθέσιμο σε: https://hcaa.gov.gr/el/dikaiomata-epibaton
Δικαιώματα επιβατών αεροπορικών μεταφορών. Ευρωπαϊκή Ένωση. Διαθέσιμο σε: https://europa.eu/youreurope/citizens/travel/passenger-rights/air/index_el.htm
Δικαιώματα και υποχρεώσεις επιβατών και μεταφορέων στις τακτικές θαλάσσιες μεταφορές. Οργανισμός Λιμένων Πειραιώς ΟΕ. Διαθέσιμο σε: https://www.olp.gr/el/xrisima/item/8286-dikaiomata-ypohreoseis-akt#d1
Δικαιώματα των επιβατών στις θαλάσσιες και εσωτερικές πλωτές μεταφορές. Ευρωπαϊκή Επιτροπή Eur-lex. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=LEGISSUM:tr0049
Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2009) Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-402/07 και C-432/07. EUR-lex. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/?uri=celex%3A62007CJ0402
Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. (2018) Δικαιώματα των επιβατών στην ΕΕ (30/2018). Διαθέσιμο σε: https://op.europa.eu/webpub/eca/special-reports/passenger-rights-30-2018/el/
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2004) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 261/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 11ης Φεβρουαρίου 2004. Διαθέσιμο σε: https://hcaa.gov.gr/sites/default/files/documents/el-261_2004-dikaiomata-epibaton.pdf
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. (2006) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1107/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 5ης Ιουλίου 2006. Διαθέσιμο σε: https://hcaa.gov.gr/sites/default/files/documents/eyropaikos-kanonismos-ek-1107_2006.pdf
Κανονισμός (ΕΕ) 1177-10 “Δικαιώματα επιβατών στις θαλάσσιες μεταφορές”. (2016) Υπουργείο Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής. Διαθέσιμο σε: https://www.ynanp.gr/el/gia-ton-polith/nomo8esia/nomothesia-dieuthynse-thalassion-synkointhalassion-synkoinonion/dths-nomoi-pd/nomoi-pd-dikaiomata-epibaton-stis-thalasthalassies-metaphores/
Νόμος 3709/2008 – ΦΕΚ 213/Α/14-10-2008 (Κωδικοποιημένος). E-nomothesia. Διαθέσιμο σε: https://www.e-nomothesia.gr/kat-naytilia-nausiploia/thalassies-sugkoinonies/n-3709-2008.html
Νόμος υπ’ αριθμ. 4948 (ΦΕΚ Α’ 125/27-06-2022) Κύρωση Κώδικα νομοθεσίας θαλάσσιων ενδομεταφορών και δικαιωμάτων επιβατών. (2022) Taxheaven. Διαθέσιμο σε: https://www.taxheaven.gr/law/4948/2022
ΦΕΚ (Α΄125) Ν. 4948/2022 “Κύρωση Κώδικα νομοθεσίας θαλάσσιων ενδομεταφορών και δικαιωμάτων επιβατών” (Άρθρα 27-47). (2022) Υπουργείο Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής. Διαθέσιμο σε: https://www.ynanp.gr/el/gia-ton-polith/nomo8esia/nomothesia-dieuthynse-thalassion-synkointhalassion-synkoinonion/dths-nomoi-pd/nomoi-pd-dikaiomata-epibaton-stis-thalasthalassies-metaphores/
Πηγή εικόνας: Καββαδίας Σ. (2024) Ευθύνη αεροπορικών εταιρειών σε απώλεια αποσκευών επιβάτη πτήσης. Διαθέσιμο σε: https://shorturl.at/6Xwzz