Γράφει η Άντρεα Παπαδοπούλου
Η ραγδαία άνοδος των ηλεκτρονικών πλατφορμών στην διαδικτυακή αγορά, όπως η Shein και η Temu, έχει φέρει στο προσκήνιο σοβαρά κοινωνικά, ηθικά και νομικά ζητήματα. Η εκτεταμένη χρήση τους σε παγκόσμια κλίμακα, ανατρέπει τα υφιστάμενα δεδομένα σχετικά με τα όρια προστασίας των καταναλωτών, τη διασφάλιση θεμελιωδών δικαιωμάτων, τη διαφάνεια στις εμπορικές πρακτικές και τον σεβασμό βασικών αρχών δεοντολογίας στον ψηφιακό χώρο.
Η Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού Καταναλωτικών Υποθέσεων και Ελέγχου Απάτης της Γαλλίας (DGCCRF), μετά το σκάνδαλο που ξέσπασε με την εταιρεία Shein, διαπίστωσε έπειτα από έρευνες ότι σε πλατφόρμες του εξωτερικού πωλούνται πολλά μη συμμορφούμενα και επικίνδυνα προϊόντα. Συγκεκριμένα, ο κολοσσός ηλεκτρονικού εμπορίου Shein, διέθετε σεξουαλικές κούκλες με παιδικά χαρακτηριστικά (DGCCRF, 2025). Ως συνέπεια, η γαλλική κυβέρνηση, ανέστειλε προσωρινά τη λειτουργία της πλατφόρμας έως ότου η εταιρεία αποδείξει ότι το περιεχόμενό της συμμορφώνεται με τη γαλλική νομοθεσία, καθώς εξετάζει και το ενδεχόμενο αναστολής κι άλλων εφαρμογών όπως το Temu και το Ali Express (Kroet and Armangau 2025).
Όπως επισημαίνει η UNESCO, στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών για τις ψηφιακές πλατφόρμες, αυτές οφείλουν να συμμορφώνονται με πέντε θεμελιώδεις αρχές: να διενεργούν δέουσα επιμέλεια ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα, να τηρούν τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων των διαδικασιών σχεδιασμού, εποπτείας και επιμέλειας περιεχομένου, να ενεργούν με διαφάνεια, να καθιστούν τις πληροφορίες προσβάσιμες και να λογοδοτούν απέναντι στα αρμόδια ενδιαφερόμενα μέρη (UNESCO, 2023). Επομένως, δεδομένων των συστημικών κινδύνων που συνεπάγεται μια αντιδεοντολογική συμπεριφορά, όπως φαίνεται και από την υπόθεση Shein, χρειάζονται αυστηρότερα μέτρα για την πρόληψη αυτών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής ΕΕ) καλείται να δώσει σαφείς απαντήσεις σε τυχόν παραλείψεις και παρεκκλίσεις των πλατφορμών δρώντας άμεσα, ώστε η έξαρση του παράνομου και ανεξέλεγκτου εμπορίου να αντιμετωπιστεί σε όλη την ενιαία αγορά.
Ήδη από τον Απρίλιο του 2024, η Ευρωπαική Επιτροπή έχει χαρακτηρίσει την εταιρεία Shein ως πολύ μεγάλη διαδικτυακή πλατφόρμα (Very Large Online Platform-VLOP) στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες (Digital Services Act-DSA) (European Commission, 2024). Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ως VLOP, το Shein οφείλει να συμμορφώνεται με τους αυστηρότερους κανόνες του DSA, όπως η υποχρέωση θέσπισης ειδικών μέτρων για την προστασία των χρηστών, ειδικότερα των ανηλίκων, να αξιολογεί και να μετριάζει τυχόν κινδύνους που απορρέουν από τις υπηρεσίες του. Πιο αναλυτικά, οι πρόσθετες υποχρεώσεις περιλαμβάνουν: πιο επιμελής παρακολούθηση των παράνομων προιόντων, ενισχυμένα μέτρα προστασίας των καταναλωτών, αυξημένη διαφάνεια και λογοδοσία στις πρακτικές της πλατφόρμας, ειδικά όταν έχουν διασυνοριακό αποτύπωμα (European Commission, 2024).
Τι είναι όμως ο κανονισμός DSA? Ο όρος DSA αναφέρεται στον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), ο οποίος αποτελεί μέρος της νομοθετικής δέσμης της ΕΕ μαζί με τον DMA (Digital Markets Act) για την αναμόρφωση του ψηφιακού χώρου. Τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή τον Φεβρουάριο του 2024 και επιβάλλει νέους κανόνες ευθύνης και διαφάνειας στις διαδικτυακές πλατφόρμες. Στοχεύει στην προστασία των χρηστών στο διαδύκτιο, στην καταπολέμηση του παράνομου περιεχομένου, στη διαφάνεια αλγορίθμων και διαφημίσεων και στη λογοδοσία των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών (VLOP), ώστε να διαφαλίζεται ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων (European Commission, 2025). Εάν μια πλατφόρμα δεν συμμορφώνεται με τους κανόνες υπόκειται σε κυρώσεις και πρόστιμα αναλογικά προς το μέγεθός της. Για παράδειγμα, στις εταιρείες με περισσότερους από 45 εκατομμύρια ενεργούς χρήστες, όπως η Shein, επιβάλλονται πρόστιμα που ανέρχονται εώς και στο 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών τους (European Commission, 2024).
Παράλληλα με την περίπτωση του Shein, ο DSA εφαρμόζεται και σε άλλες μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το TikTok και η Meta. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταγγείλει ότι οι εταιρείες αυτές ενδέχεται να παραβιάζουν βασικές υποχρεώσεις του κανονισμού, όπως η διαφάνεια στην πρόσβαση σε δεδομένα και τη δυνατότητα των χρηστών να αναφέρουν παράνομο περιεχόμενο (European Commission, 2025). Η Επίτροπος Henna Virkkunen, Αντιπρόεδρος για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία, δήλωσε: «Οι πλατφόρμες πρέπει να ενδυναμώνουν τους χρήστες, να σέβονται τα δικαιώματά τους και να ανοίγουν τα συστήματά τους σε έλεγχο. Ο DSA καθιστά αυτή την υποχρέωση καθήκον, όχι επιλογή. Με τις σημερινές ενέργειες διασφαλίζουμε ότι οι πλατφόρμες λογοδοτούν για τις υπηρεσίες τους, όπως επιβάλλει το ευρωπαϊκό δίκαιο» (European Commission, 2025). Συγκεκριμένα, οι μηχανισμοί αναφοράς που παρέχονται φαίνεται να περιέχουν περιττά βήματα ή δυσνόητα στοιχεία διεπαφής (dark patterns), τα οποία αποθαρρύνουν την αναφορά περιεχομένου. Σε αυτό το πλαίσιο, νομική του ρύθμιση βασίζεται σε συνδυασμό εθνικών, ενωσιακών (ΕΕ), και διεθνών κανόνων, καθώς και σε αυτορρύθμιση από ιδιωτικούς φορείς (όπως πλατφόρμες, πάροχους κ.λπ.). Κάθε κράτος θεσπίζει τη δική του εθνική νομοθεσία, αλλά το μεγαλύτερο νομοθετικό έργο το παράγει η ΕΕ με Κανονισμούς όπως και τον DSA.
Η καταγραφή τέτοιων σκανδάλων πρέπει να προβληματίσει, καθώς το ζήτημα δεν περιορίζεται μόνο στη νομική συμμόρφωση. Η υποστήριξη και ενίσχυση πλατφορμών που χρησιμοποιούν αθέμιτες μεθόδους για την παραγωγή των προϊόντων τους, συμβάλλει στη αναπαραγωγή αυτού του μοντέλου, ιδίως λόγω του διασυνοριακού χαρακτήρα του Διαδικτύου και της δυσχέρειας θέσπισης αποτελεσματικών ορίων. Εγείρονται ζητήματα που υπάγονται στο πεδίο νομοθετικής προστασίας της ΕΣΔΑ (άρθρο 1, 3, 4 και 5) περι σεβασμού του ανθρώπου, απαγόρευση απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης καθώς και ελευθερίας και ασφάλειας.
Oι εργασιακές συνθήκες, συχνά, παρουσιάζουν αμφιλεγόμενο χαρακτήρα, αφού, παρά τη φαινομενική πρόοδο στους τομείς της ασφάλειας, των δικαιωμάτων και της ισότητας, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές ανισότητες, πιέσεις και καταχρηστικές πρακτικές. Οι εταιρείες με σκοπό να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους, βασίζονται σε φθηνά υλικά και εργατικό δυναμικό, παραγκωνίζοντας τη διασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών εργασίας, την ποιότητα των προϊόντων και τις κοινωνικές συνέπειες των επιλογών τους. Σύμφωνα με έρευνα της ελβετικής ομάδας υπεράσπισης Public Eye, η οποία βασίστηκε σε συνεντεύξεις εργαζομένων σε εργοστάσια που παράγουν ρούχα για τη Shein, οι εργάτες λαμβάνουν μισθούς που δεν αγγίζουν το όριο αξιοπρεπούς διαβίωσης, ενώ η συνεχής υπερωριακή απασχόληση αποτελεί κανόνα, παρά την απαγόρευσή της από την κινέζικη εργατική νομοθεσία. Χαρακτηριστικά, όπως τονίζει ο εκπρόσωπος της οργάνωσης, David Hachfield, «Πρόκειται για μια ακραία μορφή εκμετάλλευσης που παραβιάζει βασικά ανθρώπινα δικαιώματα» (Public Eye, 2023).
Η αναφορά στις δυσμενείς εργασιακές συνθήκες και στην παραβίαση βασικών δικαιωμάτων από εταιρείες όπως η Shein υπογραμμίζει ότι η ηθική διάσταση της παραγωγής και διάθεσης προϊόντων δεν μπορεί να παραμένει στην αθέατη πλευρά των επιχειρηματικών πρακτικών. Η ΕΕ, ως μια δημοκρατική και ευνομούμενη κοινότητα, απέδειξε πως δεν θα επιτρέψει σε οποιαδήποτε οικονομική – συναλλακτική δραστηριότητα, να εισχωρήσει στο πεδίο της, που ενέχει απειλή ή παραβίαση των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από την ΕΣΔΑ και θίγει την ανθρώπινη υπόσταση (European Council, 2025). Γι’ αυτό, και λόγω των πρόσφατων εξελίξεων, εξασφαλίστηκε η ταχύτερη εφαρμογή των μέτρων για τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες. Η συμφωνία – ορόσημο που ανακοινώθηκε στο Συμβούλιο Ecofin επισπεύδει την κατάργηση του ελάχιστου ορίου των 150 ευρώ για επιβολή δασμών στα μικροδέματα από χώρες εκτός ΕΕ και κλείνει το «παράθυρο» που επέτρεπε τις φθηνές διαδικτυακές συναλλαγές που έχουν κατακλύσει την Ευρώπη (Πλάντζος, 2025). Συνεπώς, το προηγούμενο καθεστώς καταργείται, με στόχο τη διαφάνεια, την προστασία του καταναλωτή και την προώθηση δίκαιου ανταγωνισμού στην αγορά και στις επιχειρήσεις
Με αυτά τα βήματα, η ΕΕ στέλνει μήνυμα ότι η προστασία των δικαιωμάτων και η διασφάλιση ενός δίκαιου, διαφανούς και υπεύθυνου ψηφιακού εμπορίου αποτελούν πλέον κεντρική προτεραιότητα για όλους τους πολίτες και τους φορείς της αγοράς. Οι σύγχρονες πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου δεν συνιστούν απλώς τεχνολογικά οικοσυστήματα, αλλά κόμβους με σημαντική κοινωνική, οικονομική και ηθική επίδραση. Η ενίσχυση της εποπτείας, η ενεργή συμμετοχή των πολιτών και η ευθύνη των ίδιων των πλατφορμών συνιστούν τα αναγκαία στοιχεία για μια πιο δίκαιη, διαφανή και κοινωνικά υπεύθυνη ψηφιακή αγορά.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Γιαννόπουλος, Γ. Ν. (2018). Εισαγωγή στη Νομική Πληροφορική: Μια πρώτη προσέγγιση της σχέσης δικαίου & νέων τεχνολογιών. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη
Υπουργείο Οικονομίας Γαλλίας (2025). «Vente de produits dangereux et contenus illicites : le point sur les procédures engagées contre Shein». Ministère de l’Économie, des Finances et de la Souveraineté industrielle, énergétique et numérique Διαθέσιμο σε: https://www.economie.gouv.fr/actualites/vente-de-produits-dangereux-et-contenus-illicites-le-point-sur-les-procedures-engagees-contre-shein
BΒC News. (2025) EU tech commissioner meets French ministers over Shein sex doll uproar. Διαθέσιμο σε: https://www.bbc.com/news/articles/cdrylgvr77jo
Council of the European Union. (2025). Economic and Financial Affairs Council, 13 November 2025 – Main results. Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/ecofin/2025/11/13/
EUR-Lex. Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/EL/legal-content/glossary/european-convention-on-human-rights-echr.html
European Commission. (2024) Commission designates Shein as Very Large Online Platform. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_24_2326
European Commission (2024) The enforcement framework under the Digital Services Act. Διαθέσιμο σε: https://digital-strategy.ec.europa.eu/el/policies/dsa-enforcement
Kroet, C. & Armangau, R. (2025). Η Επίτροπος Τεχνολογίας της Ε.Ε. συναντά Γάλλους υπουργούς για το σκάνδαλο της Shein με τις «sex‑dolls». Euronews Διαθέσιμο σε: https://www.euronews.com/my-europe/2025/11/06/eu-tech-commissioner-meets-french-ministers-over-shein-sex-doll-uproar?fbclid=PAZnRzaAN6ifpleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZA8xMjQwMjQ1NzQyODc0MTQAAacusN2Bb6S8LZovX5Mwy03RIHp4Zeq7hN5jwjQ7lbwNzLCx4Hx_EazKZyEFeQ_aem__b1fcl6yeut3W2Z08E793A
NewMoney. (2025). Δασμοί έως 50% στα πακέτα Temu και Shein – Τι προβλέπει η συμφωνία στο Ecofin. Διαθέσιμο σε: https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/dasmi-eos-50-sta-paketa-temu-ke-shein-ti-provlepi-i-simfonia-sto-ecofin/
UNESCO. (2023) Guidelines for the Governnance of Digital Platforms. Internet for Trust. Διαθέσιμο σε: https://www.unesco.org/en/internet-trust/guidelines
Πηγή εικόνας: https://www.sibs.com/omnichannel-backoffice/