Μικρά αλλά έξυπνα κράτη: Η Ιρλανδία απέναντι στο Brexit

Γράφουν οι Αργυριάδου Αριάννα, Χατζηπροδρόμου Ελισάβετ

Η επιστήμη των διεθνών σχέσεων ενδιαφέρεται ολοένα και περισσότερο για τα μικρά κράτη, τα οποία αποτελούν την πλέον πολυπληθέστερη ομάδα δομικών μονάδων του διεθνούς συστήματος, καθώς και την πλέον ανεξερεύνητη, σε σύγκριση με την εκτεταμένη μελέτη που ασχολείται με τις αποκαλούμενες μεγάλες δυνάμεις (Baldacchino & Wivel, 2020). Η ανάπτυξη του πεδίου των διεθνών σχέσεων των μικρών κρατών αποτελεί ίσως μια απόπειρα ανεύρεσης νέων αιτιών, εξηγήσεων, συμπερασμάτων και λύσεων για την πλοήγηση των κρατών στο διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές σύστημα, το οποίο βρίσκεται σήμερα σε μια ιδιαίτερη φάση επαναπροσδιορισμού. Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός πως τα μικρά κράτη αναπτύσσουν συγκεκριμένες στρατηγικές, οι οποίες διαφέρουν από αυτές των μεγαλύτερων κρατών. Κάποιες από αυτές τις στρατηγικές οδηγούν μάλιστα τη βιβλιογραφία στον χαρακτηρισμό “μικρά αλλά έξυπνα κράτη”, όσον αφορά την προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν τη δομική ασυμμετρία, την ευαλωτότητα και τους περιορισμούς που τα προσδιορίζουν (Kouskouvelis, 2015). Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, μια από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις τέτοιων κρατών αποτελεί η Ιρλανδία, η οποία, παρά τους φυσικούς και συστημικούς της περιορισμούς, κατάφερε να ξεπεράσει τις εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες που έθεσε η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής Ε.Ε), γνωστή ως Brexit, συμπεριφερόμενη ως “μικρό αλλά έξυπνο κράτος”.

Όπως προαναφέρθηκε, τα μικρά κράτη χαρακτηρίζονται από δομικές ευπάθειες, όπως δημογραφικούς, γεωγραφικούς, οικονομικούς ή στρατιωτικούς περιορισμούς, οι οποίες αναδεικνύουν μία σαφή συστημική ασυμμετρία (Long, 2017). Αυτές οι συνθήκες τα οδηγούν στην ανάπτυξη ορισμένων στρατηγικών, τυπικών για τα μικρά κράτη (Baldacchino & Wivel, 2020). Μια από αυτές είναι η αναζήτηση εξωτερικού καταφυγίου, από το οποίο τα κράτη προσδοκούν οφέλη σε τρεις βασικούς άξονες: την ασφάλεια, την οικονομία και την πολιτική αυτοδιάθεση (Bailes κ.ά., 2016; Thorhallsson, 2011). Στο καταφύγιο, τα κράτη μπορούν να αναπτύξουν είτε παθητική είτε ενεργητική δράση (Pedersen, 2023). Η τελευταία με τη σειρά της μπορεί να ενέχει στοιχεία διπλωματίας, επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και διαπραγμάτευσης μέσα στο καταφύγιο, ενώ το κράτος που αναπτύσσει τέτοια ενεργητική συμπεριφορά ορίζεται από τις Pedi και Sarri ως “μικρό και επιχειρηματικό” (2019) (Pedersen, 2023). Η “επιχειρηματική” στρατηγική συνίσταται επίσης σε έννοιες όπως η ευκαιρία, η καινοτομία, η δημιουργία αξίας και η ανάληψη ρίσκου και σε συμπεριφορές όπως η προσαρμοστικότητα και η διορατικότητα (Pedi & Sarri, 2019)

Η Ιρλανδία ενήργησε, ως αντίδραση στο Brexit, ακριβώς ως “μικρό και επιχειρηματικό κράτος”, αξιοποιώντας ενεργητικά το καταφύγιό της, εν προκειμένω την E.E. Το Brexit “απείλησε” και τις τρεις διαστάσεις της κράτους της Ιρλανδίας – την ασφάλεια, την οικονομία και την πολιτική της αυτοδιάθεση. Ως αποτέλεσμα, η Ιρλανδία εκμεταλλεύτηκε τους ευρωπαϊκούς θεσμούς υπέρ των συμφερόντων της, συμμετείχε στη διαπραγματευτική διαδικασία, προώθησε πολιτικές· εντόπισε τα “παράθυρα ευκαιρίας” του περιβάλλοντός της και τα αξιοποίησε, για να ξεπεράσει τις δυσκολίες μιας αντίξοης συνθήκης, όπως το Brexit.

Ωστόσο, προκειμένου να αξιολογηθεί η αντίδραση της Ιρλανδίας, πρέπει να αναλυθεί το βάθος των προκλήσεων που έθεσε το Brexit τη δεδομένη χρονική περίοδο. Η απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου, στο δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου 2016, να αποχωρήσει από την ΕΕ, εξέπληξε σε έναν βαθμό τόσο το ίδιο, όσο και την Ιρλανδία, αλλά και την Ένωση, επηρεάζοντας τις υφιστάμενες πολιτικές τους, τη σταθερότητα, και τη θεσμική υπόστασή τους (O’Brennan, 2019; Murphy, 2022).

Η Ιρλανδία βρέθηκε σε μειονεκτική θέση από την ανατροπή της υφιστάμενης τάξης πραγμάτων. Αρχικά, υποχρεώθηκε να επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις της με το Ηνωμένο Βασίλειο, διότι αυτές είχαν αναπτυχθεί κυρίως στη βάση της κοινής τους ευρωπαϊκής ταυτότητας, από την ένταξή τους στην ΕΟΚ το 1973 και μετά (Murphy, 2019). Η αμοιβαία συνεργασία που είχε διαμορφωθεί σε πιο ισότιμες – και λιγότερο ασύμμετρες – βάσεις, λόγω της ευρωπαϊκής θεσμικής δομής, επρόκειτο να μεταβληθεί σημαντικά εις βάρος της Ιρλανδίας (Government of Ireland,  χ.χ.). Από την άλλη, η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής το 1998, η οποία έλυνε τις χρόνιες και αιματηρές διαμάχες μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου, Ιρλανδίας και Βόρειας Ιρλανδίας σχετικά με την επανένωση του νησιού, είχε επέλθει επίσης ως αποτέλεσμα της ευρωπαϊκής θεσμικής διάστασης στις αγγλο-ιρλανδικές σχέσεις (Η Καθημερινή, 2023; Ευρωπαϊκή Επιτροπή, χ.χ.). Συνεπώς, τα αποστρατιωτικοποιημένα – πρακτικά αόρατα πλέον – σύνορα στο νησί, η ομαλή λειτουργία των δύο οικονομιών – ως ομαλή λειτουργία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς – , και η πολιτική ασφάλεια της Ιρλανδίας ως κεκτημένα της Συμφωνίας απειλήθηκαν σημαντικά από το Brexit  (Murphy, 2019). Η Ιρλανδία αντιμετώπιζε τη διατάραξη της καθιερωμένης δομής αλληλεξάρτησης μεταξύ Ιρλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά και Βορρά – Νότου στο νησί, καθώς και πιθανή ένταση της ήδη υφιστάμενης στο εσωτερικό πόλωσης (Murphy, 2019).

Από την άλλη, διακινδυνευόταν και η οικονομική ασφάλεια της Ιρλανδίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελούσε τον κύριο εμπορικό εταίρο της Ιρλανδίας, με συναλλαγές ύψους τουλάχιστον ενός δισ. δολαρίων, και με τις βρετανικές εισαγωγές να αποτελούν το 30% των προϊόντων της (Department of the Taoiseach, 2014). Τα σενάρια της κυβέρνησης ήδη εκτιμούσαν την υποτίμηση της ιρλανδικής στερλίνας, την επαναφορά των τελωνειακών δασμών και οικονομικές κρίσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο (Department of the Taoiseach, 2016). Μάλιστα, μια οικονομική κρίση στο Ηνωμένο Βασίλειο πιθανώς να μην επηρέαζε μόνο τις απρόσκοπτες μέχρι τότε εισαγωγές και εξαγωγές, αλλά και την απόδοση του ιρλανδικού οικονομικού συστήματος εν συνόλω, λόγω της στενής σύνδεσης των τραπεζικών τομέων των δύο χωρών (Department of the Taoiseach, 2014). Στους φόβους προστίθενται επιπλέον η μείωση των ξένων επενδύσεων, αλλά και η δυσλειτουργία της ενεργειακής αγοράς του νησιού, η οποία δεν χωρίζεται σε Βορρά και Νότο (Murphy, 2019).

Τέλος, ο κύριος στρατηγικός σύμμαχος της Ιρλανδίας στην ΕΕ ήταν το Ηνωμένο Βασίλειο. Τα μοτίβα ψηφοφορίας στο Συμβούλιο των Υπουργών επιβεβαιώνουν την τάση της Ιρλανδίας να υποστηρίζει τα συμφέροντά της και να ασκεί επιρροή μέσω της ισχύος του Ηνωμένου Βασιλείου (Rees & O’Brennan, 2019). Η απώλεια ενός τέτοιου συμμάχου ανέδειξε φανερά την ανάγκη για τον επαναπροσανατολισμό της θέσης της Ιρλανδίας μέσα στην Ένωση (Department of the Taoiseach, 2016; Murphy, 2023; Murphy & O’Brennan, 2019).

Η Ιρλανδία ξεκίνησε άμεσα να αξιοποιεί τις νέες δυναμικές που δημιούργησε η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ε.Ε. Ενδεικτικό της προετοιμασίας της χώρας είναι πως αυτή επικαλείται άμεσα τον ρόλο της Ένωσης ως τον κύριο παράγοντα της διατήρησης σταθερότητας της Συμφωνίας του 1998 στην αξιολόγηση των εθνικών της κινδύνων το 2016, ενώ, ήδη από το 2014, παρουσίαζε τους κινδύνους για τα κεκτημένα της Συμφωνίας ενόψει μιας επικείμενης απουσίας της Ε.Ε ως βασικό μέρος αυτής, μετά την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου (Department of the Taoiseach, 2016; Department of the Taoiseach, 2014).

Η Ιρλανδία τοποθέτησε κατευθείαν τον εαυτό της στον πυρήνα των διαπραγματεύσεων για το Brexit, όσον αφορά τον πρώτο άξονα, αυτόν της πολιτικής ασφάλειας. Αναγνωρίζοντας την πιθανότητα να αποκλειστεί ως “αμελητέος παίκτης” μπροστά στο μεγαλύτερο κράτος σε αυτή τη σχέση, δηλαδή το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και την υπαρξιακή απειλή της κατάρρευσης της Συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής, ανταποκρίθηκε έγκαιρα. Επενδύοντας στο διπλωματικό της κεφάλαιο, η Ιρλανδία αφιερώθηκε καταρχάς σε συνεχείς και πολυεπίπεδες εκστρατείες πληροφόρησης των εταίρων της στην ΕΕ για τα διακυβεύματα του Brexit για την ίδια (Rees & O’Brennan, 2019; Murphy, 2019). Σε πρώτο επίπεδο αναφερόταν στις ιδιαίτερες συνθήκες του νησιού, ενώ σε δεύτερο στην ιστορική σημασία της Συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής (Rees & O’Brennan, 2019; Murphy, 2019). Όπως το έθεσε ο Rory Montgomery, Ιρλανδός διπλωμάτης, “η μεγάλη πλειοψηφία από αυτούς δεν είχαν κάποια ιδιαίτερη γνώση για την Ιρλανδία και βασίζονταν πάνω μας για να τους πούμε για αυτό” (Dooley, 2023). Έτσι, η κυβέρνηση, οι ιρλανδικές πρεσβείες και η μόνιμη αντιπροσωπεία της Ιρλανδίας. απευθύνθηκαν στις δομές της Ε.Ε., στα κράτη – μέλη ξεχωριστά, αλλά και στα βασικά εμπλεκόμενα πρόσωπα ατομικά, καθώς και στα σχετικά μέσα ενημέρωσης (Rees & O’Brennan, 2019; Department of the Taoiseach, 2018). Η έντονη κινητοποίηση επεκτάθηκε στις τακτικές συναντήσεις του πρωθυπουργού της Ιρλανδίας με τους επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, του Κοινοβουλίου και της Επιτροπής, αλλά και με τον επικεφαλής διαπραγματευτή της ΕΕ για το Brexit (Rees & O’Brennan, 2019; Department of the Taoiseach, 2018).

Αποτέλεσμα της ενεργητικότατης και ευστοχότατης διπλωματικά αξιοποίησης της ιδιότητας κράτους-μέλους της ΕΕ ήταν η συμπερίληψη των ιρλανδικών συμφερόντων ως αδιαπραγμάτευτο μέρος της Συμφωνίας Αποχώρησης. Η Ιρλανδία ταύτισε δηλαδή την ευρωπαϊκή ατζέντα με την ιρλανδική, και μπόρεσε έτσι να χρησιμοποιήσει την διαπραγματευτική ισχύ και τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε.· αυτό δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί σε μια ασύμμετρη διμερή αντιμετώπιση μεταξύ Ιρλανδίας και Ηνωμένου Βασιλείου (Rees & O’Brennan, 2019). Η προνομιούχα θέση της στις διαπραγματευτικές διαδικασίες αναδεικνύεται και στην περίπτωση της Ειδικής Ομάδας για το Brexit (TF50), η οποία αναζητούσε την τεχνική και πρακτική συμβολή των ιρλανδικών ομάδων συμφερόντων για τις πιθανές επιπτώσεις του Brexit (Dooley, 2023; Rees & O’Brennan, 2019). Μέσω της ενεργούς συμμετοχής, η Ιρλανδία συστηματοποίησε σταδιακά την παρουσία της και πλαισίωσε την άποψή της ως άποψη και “κόκκινη γραμμή” της ΕΕ στις διαπραγματεύσεις (Dooley, 2023; Rees & O’Brennan, 2019).

Η Ιρλανδία προσπάθησε επίσης να διακριθεί τόσο στο καταφύγιο της Ε.Ε. όσο και παγκοσμίως, ενόψει των απωλειών του Brexit σε οικονομικό και διπλωματικό κεφάλαιο. Ακολουθώντας το αξίωμα, σύμφωνα με τη βιβλιογραφία των επιχειρηματικών μικρών κρατών (Pedi & Sarri, 2019), της δημιουργίας αξίας για την ίδια και για τους άλλους, αλλά και την αρχή της αυτοβοήθειας, η ιρλανδική κυβέρνηση (2018) διακήρυξε πως “η Ε.Ε. προσέφερε ανέκαθεν την υπόσχεση για ένα καλύτερο μέλλον, αλλά πρόκειται για ένα μέλλον το οποίο δεν θα δοθεί απλώς σε εμάς – πρέπει να δουλέψουμε για να το δημιουργήσουμε”. Η νέα στρατηγική της Ιρλανδίας με όνομα “Global Ireland, Ireland’s Global Footprint to 2025” χαρτογραφεί την νέα παγκόσμια δραστηριοποίηση της Ιρλανδίας βάσει των πραγματικών δυνάμεων της, απέναντι στις πραγματικές προκλήσεις και τα “παράθυρα” του μεταβαλλόμενου διεθνούς συστήματος (Rees & O’Brennan, 2019; Government of Ireland, 2018). Επίσης, δείχνει κατεξοχήν πως η Ιρλανδία δρα ως μικρό επιχειρηματικό κράτος (Rees & O’Brennan, 2019; Government of Ireland, 2018).

Η στρατηγική περιλαμβάνει τον πολλαπλασιασμό των διπλωματικών της αποστολών, των πρεσβειών και των προξενείων της, προς αύξηση της επιρροής της (Government of Ireland, 2018). Ενδοευρωπαϊκά, στοχεύει στην ενδυνάμωση των διμερών της σχέσεων στην ΕΕ και στην οικοδόμηση νέων πολιτικών συμμαχιών, δεδομένης της απώλειας του πλέον ισχυρότερου συμμάχου της στις Βρυξέλλες (Government of Ireland, 2018). Παράλληλα, επεκτείνει προσανατολισμένα τη φυσική παρουσία της στις περιφέρειες της Ασίας-Ειρηνικού, της Βόρειας και Δυτικής Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και του Περσικού κόλπου (Government of Ireland, 2018).

Ταυτόχρονα, κεντρικός άξονας της νέας στρατηγικής είναι το προφίλ της Ιρλανδίας ως χώρα που προωθεί και διασφαλίζει τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια (Government of Ireland, 2018). Η διαχρονική έντονη δραστηριοποίησή της σε διεθνείς θεσμούς και οργανισμούς τονίζεται ιδιαίτερα, ενώ, ενόψει του Brexit, προβλέπεται η ενίσχυση αυτής της δραστηριότητας, ιδιαίτερα με την εκστρατεία για την εκλογή της χώρας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ (2021 – 2022) (Government of Ireland, 2018).

Η Ιρλανδία επίσης αναγνωρίζει τη δύναμη της διασποράς της, ως φορέα του πολιτισμού της, αλλά και της εν δυνάμει πολιτικής επιρροής της σε ευρύτερες περιοχές. Έτσι, εστιάζει και στην προώθηση της ιρλανδικής ζωής, κουλτούρας, τέχνης και κληρονομιάς (Government of Ireland, 2018).

Επίσης, η έξυπνη και επιχειρηματική στρατηγική της Ιρλανδίας διέπεται από την ολιστική και διατομεακή κυβερνητική της προσέγγιση. Χάριν ευελιξίας, προκρίνεται, για παράδειγμα, η συστέγαση όλων των κρατικών υπηρεσιών στο εξωτερικό μέσω του θεσμού “Ireland House”, δηλαδή μέσω της δημιουργίας μεγάλων ιρλανδικών κέντρων σε σημαντικές πόλεις, που περιέχουν όλους τους φορείς διπλωματίας, εμπορίου και πολιτισμού (Government of Ireland, 2018). Αν και με περιορισμένους πόρους, σε σχέση με πιο μεγάλα κράτη, η Ιρλανδία δείχνει έτσι πως είναι εξωστρεφής, οργανωμένη ως προς τις διεθνείς αγορές, και πως μπορεί να καλύψει το κενό του Ηνωμένου Βασιλείου. Πρόκειται δηλαδή για μια στρατηγική η οποία προσπαθεί να ενδυναμώσει τη χώρα, βάσει ακριβώς των ιδιαίτερων δυνάμεων και χαρακτηριστικών της: την ανοιχτή και πολύ παγκοσμιοποιημένη οικονομία της, την ιδιαίτερα δυνατή διασπορά και πολιτισμό της, το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, τον τουρισμό της, το ότι ενέχει τα οφέλη της Ε.Ε., αλλά και το ότι πλέον είναι η μoναδική χώρα σε αυτήν με κυρίαρχη γλώσσα την αγγλική.

Ως προς την οικονομία, η Ιρλανδία κατάφερε να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία ανέλιξης στην Ένωση. Ως η πλέον μοναδική αγγλόφωνη χώρα στην Ε.Ε., με νομικό σύστημα κοινού δικαίου – σε αντίθεση με το ηπειρωτικό της υπόλοιπης Ε.Ε. -, και με συμμετοχή σε εξελίξεις όπως η Ενιαία Ψηφιακή Αγορά και η Ένωση Κεφαλαιαγορών, αποτέλεσε ιδιαίτερα ελκυστικό προορισμό για Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (CDP Center, 2025; IDA Ireland, 2024; Department of Enterprise, Trade and Employment, 2017). Συγκεκριμένα, προσέφερε συγκριτικό πλεονέκτημα για επιχειρήσεις οι οποίες επιδίωκαν πρόσβαση στην αγορά της Ε.Ε., διατηρώντας παράλληλα τις δραστηριότητές τους στην αγγλική γλώσσα (Department of Enterprise, Trade and Employment, 2017). Παράλληλα, συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες η Ιρλανδία κατέχει πολύ χαμηλότερο φορολογικό συντελεστή εταιρειών, της τάξης του 12,5%, γεγονός το οποίο, σε συνδυασμό με τους υπόλοιπους παράγοντες, καθιστά το Δουβλίνο ιδανικό προορισμό της μετά-Brexit εποχής (Department of Enterprise, Trade and Employment, 2017). Ταυτόχρονα γίνεται μία μείωση κατά 25% του φόρου για καινοτομίες και έρευνα, μια πρωτοβουλία με μεγάλη απήχηση σε τεχνολογικές εταιρείες (Lyttle, 2022).

Η Ιρλανδία αναδείχθηκε επιπλέον ως διεθνές κέντρο καινοτομίας, πρωταγωνιστώντας μαζί με την Σιγκαπούρη στο παγκόσμιο οικοσύστημα έρευνας, τεχνολογίας και επιχειρηματικής ανάπτυξης (World Intellectual Property Organization, 2025). Σύμφωνα μάλιστα με ευρωπαϊκούς δείκτες, κατατάσσεται στην κατηγορία των “Ισχυρών Καινοτόμων” (Strong Innovators) και παρουσιάζει απόδοση ανώτερη του ευρωπαϊκού μέσου όρου (European Commission, 2025). Συγκεκριμένα οι επιδόσεις της στον τομέα της καινοτομίας ανέρχονται στο 123,1% του μέσου όρου της Ένωσης (European Commission, 2025).

Προς ενίσχυση του επιχειρήματος καινοτομίας, η χώρα έχει ακόμα επενδύσει στην “εποχή των δεδομένων”, υιοθετώντας και τον τίτλο του «νησιού των δεδομένων» της Ευρώπης, λόγω της προσέλκυσης μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών όπως η Amazon, η Microsoft, η Meta και άλλες (Miller κ.ά., 2025). Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του αναπληρωτή πρωθυπουργού της χώρας το 2021, κατά την οποία αναφέρει: “Τα δεδομένα είναι ένα πολύτιμο αγαθό, όπως το χρυσάφι ή τα διαμάντια. Γιατί να μην θέλουμε να αποθηκεύονται στη χώρα μας;” (Wall, 2021).

Καθίσταται σαφές πως η Ιρλανδία δεν αντιμετώπισε το Brexit ως απλώς μία εξωτερική κρίση η οποία έχρηζε παθητικής διαχείρισης, αλλά ως κινητοποιητή και ευκαιρία επαναπροσδιορισμού του εαυτού της, χρησιμοποιώντας την Ε.Ε. όχι ως παθητικό καταφύγιο, αλλά ως εργαλείο επιχειρηματικής ισχύος για ένα μικρό κράτος. Τα αποτελέσματα των προσπαθειών της διαφαίνονται πρακτικά και ποσοτικά σε πολλούς τομείς στη μετά-Brexit εποχή. Μεταξύ άλλων, έλαβε σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για το Brexit (BBC, 2021), αποδείχτηκε εξαιρετικά ανθεκτική και προσαρμοστική στο εμπόριό της (DETE, 2021), ενώ η έκθεση του ΟΟΣΑ το 2023 δείχνει πως επενδύει έμπρακτα και στη δομική ανθεκτικότητά της, με θεσμικές μεταρρυθμίσεις και μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό, ιδιαίτερα προς τη μείωση των ανισοτήτων (OECD, 2023). Επιπρόσθετα, ο κρατικός προϋπολογισμός το 2022 έφτασε για πρώτη φορά πάνω από 1 δισ. ευρώ  (OECD, 2023). Ως προς τη στρατηγική “Global Ireland: Ireland’s Global Footprint to 2025”, αυτή παρουσίασε επίσης μια σειρά επιτευγμάτων: ενδεικτικά παραδείγματα είναι η εκλογή και επιτυχημένη θητεία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ την περίοδο 2021-2022, η επέκταση του δικτύου αποστολών της σε 22, καθώς και η δυνατότητα για μια νέα ανάλογη στρατηγική εμπορίου και επενδύσεων για το διάστημα 2022-2026, με όνομα το οποίο χαρακτηρίζει την νέα κατάσταση πραγμάτων: “Value for Ireland, Values for the World” (Government of Ireland, 2018).

Ως προς το καθεστώς της Βόρειας Ιρλανδίας, το Πρωτόκολλο για τις Ιρλανδία/Βόρεια Ιρλανδία, που υιοθετήθηκε το 2021, είναι ενδεικτικό της κρίσιμης συμμετοχής της Ιρλανδίας στη διαμόρφωσή του, καθώς αυτό τελικά διασφάλιζε τα συμφέροντά της. Λοιπές διαφορές οι οποίες προέκυψαν στη συνέχεια επιλύθηκαν με το νέο πλαίσιο του Ουίνσδορ, τον Μάιο του 2024 (European Commission, 2023). Χάρη σε αυτές τις διαδικασίες αποφεύχθηκε όντως ένα “σκληρό” σύνορο στο νησί, προστατεύθηκε η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής του 1998 και η Ιρλανδία ουσιαστικά ενσωμάτωσε, αν όχι ευθυγράμμισε πλήρως, τα δικά της συμφέροντα στην ευρωπαϊκή ατζέντα (European Commission, 2023).

Τα παραπάνω αποτελούν μια τυπική μετρήσιμη βάση για την αξιολόγηση της επιτυχίας της Ιρλανδίας. Καταδεικνύουν ότι η χώρα ανελίχθηκε στρατηγικά σε μια ευρύτερη διεθνή πολιτική δράση. Γίνεται πλέον ξεκάθαρο πως η Ιρλανδία έχει μειώσει τη δομική της τρωτότητα και έχει αυξήσει την επιρροή της εντός και εκτός Ε.Ε., λειτουργώντας ως μικρό και επιχειρηματικό κράτος. Η ευρωπαϊκή ιδιότητα αξιοποιήθηκε στον μέγιστο δυνατό βαθμό, από τους πόρους του ταμείου ανάπτυξης μέχρι την ευρωπαϊκή διαπραγματευτική και διπλωματική ισχύ. Αναδεικνύεται πως η τόσο επιτυχημένη διατομεακή δράση της Ιρλανδίας κατέστη δυνατή ακριβώς λόγω της στήριξης της Ε.Ε. και της ενοποιημένης δράσης της – αν και φυσικά αυτός δεν είναι ο αποκλειστικός παράγοντας.

Συμπερασματικά, η Ιρλανδία ακολούθησε το “τρίπτυχο της επιτυχίας” ενός μικρού κράτους στο διεθνές σύστημα. Με άλλα λόγια, παρήγαγε αξία για τον εαυτό της αλλά και τους άλλους, εντός και εκτός Ένωσης, έδρασε επιχειρηματικά, και μάλιστα καινοτομώντας, και τέλος, έκανε ισχυρές διαπραγματεύσεις εντός του καταφυγίου της, κατοχυρώνοντας τα συμφέροντα της, μάλιστα και σε θεσμικό επίπεδο, αποδεικνύοντας συνολικά την ανθεκτικότητα της.

Καταλήγοντας, η Ιρλανδία δεν αντέδρασε παθητικά στην κρίση του Brexit αλλά την χρησιμοποίησε ως κινητοποιητή, ως ευκαιρία επαναπροσδιορισμού της θέσης της και των δυνατοτήτων της. Απέρριψε τη συστημική θεωρία της δομικής ευαλωτότητας των μικρών κρατών και δεν “παγιδεύτηκε” ή αδρανοποιήθηκε στο πλαίσιο της Ε.Ε., παρόλο που ένας τόσο μεγάλος βαθμός ενοποίησης – όπως αυτός της Ε.Ε. –  θα μπορούσε εύκολα να οδηγήσει σε ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Συνεπώς, η περίπτωση της Ιρλανδίας αποδεικνύει ότι τα μικρά κράτη μπορούν να ασκήσουν επιχειρηματική ισχύ, εκμεταλλευόμενα τις ευνοϊκές συνθήκες του περιβάλλοντός τους, όπως τα λεγόμενα “καταφύγια”, και είναι ικανά να μετατρέψουν μια κρίση σε μέσο αναβάθμισης της διεθνούς τους θέσης, αν πράξουν σωστά, στρατηγικά και ευέλικτα.

 

 

Βιβλιογραφία

Ακαδημαϊκές Πηγές

1. Baldacchino, G., & Wivel, A. (Eds.). (2020). Handbook on the politics of small states. Edward Elgar Publishing. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.4337/9781788112925
2. Bailes, A. J. K., Thayer, B. A., & Thorhallsson, B. (2016). Alliance theory and alliance “shelter”: The complexities of small state alliance behaviour. Third World Thematics: A TWQ Journal, 1(1), 9–26. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/23802014.2016.1189806
3. Dooley, N. (2023). Frustrating Brexit? Ireland and the UK’s conflicting approaches to Brexit negotiations. Journal of European Public Policy, 30(5), 807–827. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/13501763.2022.2050780
4. Kouskouvelis, I. I. (2015). “Smart” leadership in a small state: The case of Cyprus. In S. N. Litsas & A. Tziampiris (Eds.), The Eastern Mediterranean in transition: Multipolarity, power and politics (pp. 93–117). Ashgate Publishing.
5. Long, T. (2017). It’s not the size, it’s the relationship: From ‘small states’ to asymmetry. International Politics, 54(2), 144–160.  Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1057/s41311-017-0028-x
6. Miller, R., Al‐Marri, F., & Rigg, J. E. (2025). Data centers in Ireland and Singapore: Entrepreneurial strategies and environmental management in small states. Global Policy. Advance online publication. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1111/1758-5899.70091
7. Murphy, M. C. (2019). The Brexit crisis, Ireland and British–Irish relations: Europeanisation and/or de-Europeanisation? Irish Political Studies, 34(4), 530–550. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/07907184.2019.1669564
8. Murphy, M. C. (2022). Reshaping UK/Ireland relations: Brexit’s cross-border and bilateral impact. Oxford Review of Economic Policy, 38(1), 205–216. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1093/oxrep/grab049
9. Murphy, M. C. (2023). Coping with an EU and domestic crisis: Ireland’s approach to Brexit. Journal of Contemporary European Studies, 31(3), 590–602. https://doi.org/10.1080/14782804.2022.2141210
10. Murphy, M. C., & O’Brennan, J. (2019). Ireland and crisis governance: Continuity and change in the shadow of the financial crisis and Brexit. Irish Political Studies, 34(4), 471–489. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/07907184.2019.1687621
11. O’Brennan, J. (2019). Requiem for a shared interdependent past: Brexit and the deterioration in UK-Irish relations. Capital & Class, 43(1), 157–171. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1177/0309816818818315
12. Pedersen, R. (2023). Small states shelter diplomacy: Balancing costs of entrapment and abandonment in the alliance dilemma. Cooperation and Conflict. Advance online publication. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1177/00108367231164497
13. Pedi, R., & Sarri, K. (2019). From the “small but smart state” to the “small and entrepreneurial state”: Introducing a framework for effective small state strategies within the EU and beyond. Baltic Journal of European Studies, 9(1), 3–19. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1515/bjes-2019-0001
14. Rees, N., & O’Brennan, J. (2019). The dual crisis in Irish foreign policy: The economic crash and Brexit in a volatile European landscape. Irish Political Studies, 34(4), 595–614. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/07907184.2019.1669563
15. Thorhallsson, B. (2011). Domestic buffer versus external shelter: Viability of small states in the new globalised economy. European Political Science, 10(3), 324–336. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1057/eps.2011.29

Πρωτογενείς πηγές

1. Department of Enterprise, Trade and Employment. (2017). Ireland connected: Trading and investing in a dynamic world. Government of Ireland. Διαθέσιμο σε: https://enterprise.gov.ie/en/publications/publication-files/ireland-connected-trading-and-investing-in-a-dynamic-world-full-report-.pdf
2. Department of the Taoiseach. (2014). National Risk Assessment 2014. Government of Ireland. Διαθέσιμο σε: https://assets.gov.ie/static/documents/national-risk-assessment-2014.pdf
3. Department of the Taoiseach. (2016). National Risk Assessment 2016. Government of Ireland. Διαθέσιμο σε: https://assets.gov.ie/static/documents/national-risk-assessment-2016.pdf
4. Department of the Taoiseach. (2018, November 21). Statement by An Taoiseach on draft Brexit Withdrawal Agreement, Dáil Éireann. Government of Ireland. Διαθέσιμο σε: https://www.gov.ie/en/department-of-the-taoiseach/speeches/statement-by-an-taoiseach-on-draft-brexit-withdrawal-agreement-d%C3%A1il-%C3%A9ireann-21-november-2018/
5. European Commission. (2023, February 27). Windsor Framework. Διαθέσιμο σε:  https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-united-kingdom/eu-uk-withdrawal-agreement/windsor-framework_en
6. European Commission. (2025). European innovation scoreboard 2025 country profile Ireland: Independent expert report. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/assets/rtd/eis/2025/ec_rtd_eis-country-profile-ie.pdf
7. Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (χ.χ.). Πρωτόκολλο για τις Ιρλανδία και Βόρεια Ιρλανδία μετά το Brexit. Ανακτήθηκε 25 Ιουνίου, 2026. Διαθέσιμο σε: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/relations-united-kingdom/eu-uk-withdrawal-agreement/windsor-framework_el
8. Government of Ireland. (2018a). Global Ireland: Ireland’s global footprint to 2025. Διαθέσιμο σε:  https://assets.ireland.ie/documents/Irelands_Global_Footprint_to_2025.pdf
9. Government of Ireland. (2018b). Global Ireland strategies. Διαθέσιμο σε: https://www.ireland.ie/en/global-ireland-strategies/
10. Government of Ireland. (n.d.). The Northern Ireland peace process and the Good Friday Agreement. Ireland.ie. Retrieved June 25, 2026. Διαθέσιμο σε: https://www.ireland.ie/en/dfa/role-policies/northern-ireland/about-the-good-friday-agreement/
11. OECD. (2023). Towards balanced regional attractiveness in Ireland: Enhancing the delivery of the National Planning Framework (OECD Regional Development Papers). Διαθέσιμο σε: https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/12/towards-balanced-regional-attractiveness-in-ireland_c40e5d8f/3df116ad-en.pdf

Ειδησεογραφικές πηγές

1. BBC. (2021, December 6). Brexit: Ireland to receive €920m for Brexit impact. Διαθέσιμο σε: https://www.bbc.com/news/world-europe-59547054
2. CDP Center. (2025). Ireland’s FDI success story: A policy framework analysis. Διαθέσιμο σε: https://www.cdp.center/post/irelands-fdi-success-story-a-policy-framework-analysis
3. Η Καθημερινή. (2023, 10 Απριλίου). Σαν σήμερα: 10 Απριλίου 1998 – Υπογράφεται η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής. Διαθέσιμο σε: https://www.kathimerini.gr/istoria/562361419/san-simera-10-aprilioy-1998-ypografetai-i-symfonia-tis-megalis-paraskeyis/
4. IDA Ireland. (2024). Record R&D, strong capital investment, and high number of new investors, drive continued strong performance of FDI against intense global competition [Press release]. Διαθέσιμο σε: https://www.idaireland.com/latest-news/press-release/record-r-d,-strong-capital-investment,-and-high-number-of-new-investors
5. Lyttle, C. (2022, May 5). How much has Ireland benefitted from Brexit? Investment Monitor. Διαθέσιμο σε: https://www.investmentmonitor.ai/features/ireland-benefited-brexit-dublin-financial-services/
6. Wall, M. (2021, June 30). Data is like gold but data centres present dilemma, Varadkar says. The Irish Times. Διαθέσιμο σε: https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/data-is-like-gold-but-data-centres-present-dilemma-varadkar-says-1.4607734
7. World Intellectual Property Organization. (2025). Global Innovation Index (GII) – Ireland. Διαθέσιμο σε: https://www.wipo.int/gii-ranking/en/ireland

 

Πηγή Εικόνας:

The Irish Times. (2016, November 12). Eirexit: Could Ireland follow Britain out of the EU? [Photograph]. Διαθέσιμο σε: https://www.irishtimes.com/news/politics/eirexit-could-ireland-follow-britain-out-of-the-eu-1.2864539