Γράφει ο Ιωάννης Σαμψών
Η στρατηγική μετάβαση ισχύος και ο εντεινόμενος ανταγωνισμός μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας αποτελούν τον κεντρικό κινητήριο μοχλό που διαμορφώνει την περιφερειακή τάξη στον Ινδο-Ειρηνικό (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 82-83). Η δυναμική αυτή εντάθηκε δραματικά κατά την περίοδο 2025-2026 με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η οποία σηματοδότησε μία πιο μονομερή και συγκρουσιακή φάση στην εξωτερική πολιτική της Ουάσιγκτον (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 83). Υπό το σλόγκαν της πολιτικής «America First», η αμερικανική διοίκηση εφάρμοσε μεγάλης κλίμακας δασμολογικά μέτρα που κυμαίνονταν από 10% έως 60%, με την Κίνα να αντιμετωπίζει δασμούς έως και 145%, γεγονός που προκάλεσε εμπορικό πόλεμο και επέφερε αστάθεια στο διεθνές σύστημα (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 83). Για τα κράτη μεσαίας ισχύος της Νοτιοανατολικής Ασίας, ο γεωπολιτικός αυτός ανταγωνισμός δημιουργεί ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου που στενεύει αισθητά τα περιθώρια ελιγμών (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 84-85). Απέναντι σε αυτό το δίλημμα, το Βιετνάμ αρνείται να επιλέξει στρατόπεδο ή να εγκλωβιστεί σε άκαμπτες συμμαχίες, επιλέγοντας αντίθετα μία εξελιγμένη στρατηγική αντιστάθμισης (hedging), η οποία παίρνει πολλά «πρόσωπα», όπως μη ευθυγράμμιση, ουδετερότητα και εξισορρόπηση (Kuik, 2021 σ. 2).
Από τη σκοπιά του Ανόι, η αντιστάθμιση δεν αποτελεί παθητική ουδετερότητα, αλλά μία ενεργή, πραγματιστική και συνειδητή επιλογή για τη διασφάλιση της στρατηγικής του αυτονομίας και της εθνικής του κυριαρχίας (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 84). Η βιετναμέζικη προσέγγιση εδράζεται σε μία βαθιά ιστορική δυσπιστία προς τις ξένες εγγυήσεις ασφαλείας, η οποία πηγάζει από την εμπειρία του Ψυχρού Πολέμου (Zeberlein, 2024, σ. 118-119). Όταν η Κίνα εξαπέλυσε τη συνοριακή εισβολή το 1979, η Σοβιετική Ένωση, παρά το σύμφωνο φιλίας που είχαν υπογράψει λίγους μήνες πριν, περιορίστηκε στην παροχή υλικής υποστήριξης χωρίς να παρέμβει στρατιωτικά, αποδεικνύοντας στο Ανόι ότι η απόλυτη εξάρτηση από μία υπερδύναμη είναι επικίνδυνη (Zeberlein, 2024, σ. 118-119). Η ανάγκη διατήρησης πολλαπλών εναλλακτικών επιλογών οδήγησε το Βιετνάμ στην υιοθέτηση της λεγόμενης «διπλωματίας του μπαμπού», η οποία χαρακτηρίζεται μεταφορικά από γερές ρίζες, συμπαγή κορμό και ευλύγιστα κλαδιά (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 83).
Ο θεσμικός και νομικός πυρήνας αυτής της αμυντικής στρατηγικής κωδικοποιείται αυστηρά μέσα από την επίσημη πολιτική των «Τεσσάρων Όχι», η οποία εξελίχθηκε σταδιακά μέσα από τις Λευκές Βίβλους Άμυνας του κράτους (Zeberlein, 2024, σ. 115-116). Στις εκδόσεις του 1998, του 2004 και του 2009, η πολιτική όριζε τη μη συμμετοχή σε στρατιωτικές συμμαχίες, τη μη συνταύτιση με μία χώρα εναντίον μιας άλλης και τη μη παραχώρηση εδάφους για ξένες στρατιωτικές βάσεις (Zeberlein, 2024, σ. 115-116). Η έκδοση της Λευκής Βίβλου το 2019 επανακαθόρισε το αμυντικό δόγμα, προσθέτοντας ένα τέταρτο στοιχείο: τη μη χρήση ή απειλή χρήσης βίας στις διεθνείς σχέσεις (Zeberlein, 2024, σ. 115-116). Παρά την αυστηρή διατύπωση αυτών των απαγορεύσεων, εισήχθη μία εξαιρετικά κρίσιμη «ρήτρα εξαιρέσεως», η οποία αναφέρει ότι, ανάλογα με τις περιστάσεις και τις συγκεκριμένες συνθήκες, το Βιετνάμ θα εξετάσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης των απαραίτητων και κατάλληλων αμυντικών σχέσεων με άλλες χώρες (Socialist Republic of Vietnam, 2019, σ. 24). Αυτή η προσθήκη λειτουργεί ως το νομικό παράθυρο για την εμβαθύνση της στρατιωτικής και τεχνολογικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία, χωρίς να φαίνεται ότι παραβιάζεται το επίσημο δόγμα ή ότι σχηματίζεται μια αντι-κινεζική συμμαχία (Wang, 2021, σ. 80). Παράλληλα, η ρήτρα εξασφαλίζει εσωτερική πολιτική νομιμοποίηση για το κυβερνών Κομμουνιστικό Κόμμα του Βιετνάμ, το οποίο βρέθηκε υπό έντονη λαϊκή πίεση μετά την κρίση της κινεζικής εξέδρας πετρελαίου HYSY 981 το 2014, η οποία πυροδότησε βίαιες εγχώριες αντικινεζικές ταραχές με 21 νεκρούς (Per Lijas, 2014).
Η διαχείριση της ασυμμετρίας ισχύος με την Κίνα αποτελεί το πιο σύνθετο κεφάλαιο της βιετναμέζικης εξωτερικής πολιτικής και καθορίζεται από το διαλεκτικό δόγμα «Συνεργασία και Αγώνας» (cooperating while struggling – hop tac και dau tranh), το οποίο ενσωματώθηκε επίσημα στην πολιτική σκέψη με την Απόφαση 8 του 2003 της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος (Strategy of Fatherland Defence in a New Situation) (Le, 2013, σ. 343). Βάσει αυτού του δόγματος, η Κίνα αντιμετωπίζεται ως εταίρος συνεργασίας στο πεδίο της οικονομίας, του εμπορίου και της διατήρησης της ιδεολογικής σταθερότητας, με τις δύο χώρες να έχουν υπογράψει «Συνολική Στρατηγική Εταιρική Σχέση Συνεργασίας» και να πραγματοποιούν κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, όπως η άσκηση “Hand in Hand 2025” (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 89). Αντίθετα, η Κίνα μετατρέπεται σε αντικείμενο αγώνα όταν παραβιάζει μονομερώς τα κυριαρχικά δικαιώματα του Βιετνάμ στη Νότια Σινική Θάλασσα (Le, 2013, σ. 343-344).
Το Ανόι τεκμηριώνει ιστορικά την κυριαρχία του στα αρχιπελάγη Paracel και Spratly από τον 17ο αιώνα και αρνείται να αποδεχθεί τις κινεζικές διεκδικήσεις εντός της ΑΟΖ του (Thayer, 2016, σ. 201-202), ειδικότερα στο πλαίσιο των επονομαζόμενων nine dash lines (BBC, 2023). Όταν η Κίνα προχωρά σε επιθετικές ενέργειες, το Βιετνάμ αντιδρά μέσω μιας στρατηγικής έμμεσης εξισορρόπησης, υλοποιώντας σταδιακά ένα εκτεταμένο πρόγραμμα στρατιωτικού εκσυγχρονισμού ήδη από τα έτη 2003-2004, με την αγορά 6 ρωσικών υποβρυχίων κλάσης Kilo, μαχητικών Su-30MK και παράκτιων αντιπυραυλικών συστημάτων Bastion (Thayer, 2016, σ. 208). Τα παραπάνω συνεχίστηκαν με τη Λευκή Βίβλο για την Άμυνα του Βιετνάμ (2009) που υπογράμμισε τη σταδιακή εκσυγχρόνιση των ενόπλων δυνάμεων και συνεχίστηκε όταν το 2011, το 11ο Εθνικό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος έθεσε ως βασικό εθνικό στόχο τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων και της αμυντικής βιομηχανίας για την επόμενη πενταετία (Thayer, 2016, σ. 208). Επιπλέον, ο στρατός και οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν αυξήσει κατακόρυφα την επιρροή τους στο εσωτερικό του Κομμουνιστικού Κόμματος καταλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μπλοκ εξουσίας, διασφαλίζοντας ότι η σοσιαλιστική ιδεολογία δεν πρόκειται να γίνει θυσία εις βάρος των εθνικών συμφερόντων (Wu & Velasco, 2024, σ. 109).
Στο πλαίσιο αυτό, το Βιετνάμ βλέπει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως τον απαραίτητο στρατηγικό εξισορροπητή απέναντι στην κινεζική περιφερειακή ηγεμονία (Wu & Velasco, 2024, σ. 102). Η προσέγγιση με την Ουάσιγκτον αποτελεί μία κλασική συμπεριφορά άρνησης κυριαρχίας, μέσω της οποίας το Ανόι επιδιώκει να καλλιεργήσει μία περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων για να αποφύγει την πολιτική «υποτέλεια» προς την Κίνα (Tran, 2018, σ. v). Η διμερής σχέση αναβαθμίστηκε το 2023 σε «Συνολική Στρατηγική Εταιρική Σχέση», τοποθετώντας την Ουάσιγκτον στο ίδιο διπλωματικό επίπεδο με το Πεκίνο (Zeberlein, 2024, σ. 115). Η συνεργασία αυτή απέκτησε πρακτικό αντίκρισμα με την πραγματοποίηση τριών υψηλού επιπέδου τηλεφωνικών κλήσεων μεταξύ του Γενικού Γραμματέα Το Λαμ και του Ντόναλντ Τραμπ κατά την περίοδο 2024 – 2025 (Nguyen & Nguyen, 2026, p. 87-88), καθώς και με την απόκτηση του αμερικανικού σκάφους CSB 8022 και την υπογραφή συμφωνίας για την αγορά μαχητικών αεροσκαφών F-16 τον Απρίλιο του 2025 (Hien, 2025). Ωστόσο, η βιετναμέζικη πλευρά θέτει σαφή όρια, περιορίζοντας τις στρατιωτικές επιδείξεις αλληλεγγύης για να μην προκαλέσει τη δυσφορία των Κινέζων, ενώ παραμένει καχύποπτη απέναντι στις δυτικές πιέσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις οποίες αντιλαμβάνεται ως πιθανές απειλές για τη σταθερότητα του μονοκομματικού συστήματος εξουσίας (Zeberlein, 2024, σ. 129-130).
Η ραχοκοκαλιά της στρατηγικής αντιστάθμισης του Βιετνάμ παραμένει ο οικονομικός πραγματισμός, ο οποίος υπηρετεί άμεσα τον εσωτερικό πολιτικό στόχο του Κομμουνιστικού Κόμματος να μετατρέψει τη χώρα σε ανεπτυγμένη οικονομία υψηλού εισοδήματος έως το 2045 μέσω της στρατηγικής Doi Moi (Wu & Velasco, 2024, σ. 105). Η οικονομική συνεργασία με την Κίνα συμβάλλει σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη του Βιετνάμ, ενισχύοντας τη σταθερότητα και την πολιτική του αυτονομία. Η σημασία αυτών των διμερών οικονομικών σχέσεων διατηρείται παρά τις εδαφικές διαφορές των δύο χωρών στη Νότια Σινική Θάλασσα (Wu & Velasco, 2024, σ. 105). Όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν προστατευτικούς δασμούς ύψους 46% στα βιετναμέζικα προϊόντα στις 2 Απριλίου 2025, ο Γενικός Γραμματέας Το Λαμ πρότεινε στις 4 Απριλίου στον Ντόναλντ Τραμπ τον μηδενισμό των δασμών, προσφέροντας ως αντάλλαγμα τη δέσμευση του Βιετνάμ να αυξήσει τις εισαγωγές βασικών αμερικανικών προϊόντων και να διευκολύνει τις αμερικανικές επενδύσεις (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 86).
Ταυτόχρονα, το Βιετνάμ καλείται να διαχειριστεί τις λεπτές ισορροπίες της δομικής του εξάρτησης από την Κίνα, η οποία προμηθεύει πάνω από το 50% των πρώτων υλών για τα ηλεκτρονικά και τα υφάσματα της χώρας (Giang, 2025). Καθώς πολλές κινεζικές εταιρείες μετέφεραν την παραγωγή τους στο βιετναμέζικο έδαφος για να αποφύγουν τις αμερικανικές κυρώσεις, το Ανόι λαμβάνει αυστηρά μέτρα ελέγχου για να αποτρέψει τον κίνδυνο να θεωρηθεί κόμβος μεταφόρτωσης για απάτες σχετικά με την προέλευση προϊόντων, γεγονός που μπορεί να υπονομεύσει την εμπορική του αξιοπιστία και να επηρεάσει αρνητικά τις οικονομικές σχέσεις Βιετνάμ-ΗΠΑ (Nguyen & Nguyen, 2026, p. 90). Για να μειώσει αυτούς τους δομικούς κινδύνους, η διπλωματία του μπαμπού εφαρμόζει μία ευρεία πολιτική οικονομικής διαφοροποίησης συμμετέχοντας ενεργά σε πολλαπλά περιφερειακά οικονομικά δίκτυα, όπως η CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership), η EVFTA (European-Vietnam Free Trade Agreement), η RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership) και το Οικονομικό Πλαίσιο για τον Ινδο-Ειρηνικό (Sari & Prayogo, 2025, σ. 51).
Παρά την επιτυχημένη εφαρμογή της, η στρατηγική αντιστάθμισης του Βιετνάμ παρουσιάζει σημαντικούς περιορισμούς, καθώς η προσπάθεια του Ανόι να χρησιμοποιήσει τον ASEAN ως διπλωματική ασπίδα για τη συγκράτηση της Κίνας μέσω ενός δεσμευτικού Κώδικα Συμπεριφοράς αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια (Gurung, 2018, σ. 7-8). Η Κίνα εφαρμόζει με επιτυχία μία πολιτική «διαίρει και βασίλευε» εκμεταλλευόμενη την οικονομική της ισχύ, με χώρες όπως η Καμπότζη να λειτουργούν ως δορυφόροι της εντός του ASEAN, μπλοκάροντας συστηματικά κάθε κοινή ανακοίνωση που καταδικάζει την κινεζική επιθετικότητα (Gurung, 2018, σ. 9). Αυτή η θεσμική αδυναμία αναγκάζει το Βιετνάμ να στρέφεται όλο και περισσότερο σε διμερείς στρατηγικές σχέσεις για την προστασία του (Gurung, 2018, σ. 9). Επιπλέον, το hedging λειτουργεί αποτελεσματικά μόνο στον βαθμό που οι μεγάλες δυνάμεις ανέχονται τη στρατηγική ασάφεια των μικρότερων εταίρων τους (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 84). Εάν ο ανταγωνισμός ΗΠΑ-Κίνας λάβει τη μορφή ενός απόλυτου γεωπολιτικού διπολισμού μηδενικού αθροίσματος, ο ενδιάμεσος στρατηγικός χώρος του Βιετνάμ θα συρρικνωθεί δραματικά, καθιστώντας την αντιστάθμιση μη βιώσιμη (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 90).
Συμπερασματικά, η ανάλυση της περίπτωσης του Βιετνάμ καταδεικνύει ότι η στρατηγική του hedging και η διπλωματία του μπαμπού αποτελούν ένα αποτελεσματικό μοντέλο εξωτερικής πολιτικής για ένα κράτος μεσαίας ισχύος που καλείται να επιβιώσει στη σκιά μιας συνεχιζόμενα ασύμμετρης απειλής (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 94). Μέσα από τον συνδυασμό του οικονομικού πραγματισμού, των ελεγχόμενων διπλωματικών ανοιγμάτων και του στοχευμένου στρατιωτικού εκσυγχρονισμού, το Ανόι κατάφερε να μετατρέψει τη γεωγραφική του ευπάθεια σε πηγή διπλωματικής ισχύος (Nguyen & Nguyen, 2026, σ. 94). Ωστόσο, η σταδιακή αύξηση των έμμεσων στρατηγικών εξισορρόπησης και άρνησης κυριαρχίας από το Βιετνάμ καταδεικνύει τον βαθμό στον οποίο απορρίπτει την υπεροχή ισχύος της Κίνας στην περιοχή. (Tran, 2018, σ. 66). Η αυξανόμενη επιθετικότητα του Πεκίνου και οι απειλές χρήσης βίας στη Νότια Σινική Θάλασσα έχουν καταστήσει σαφές στην ηγεσία του Ανόι ότι η ιδεολογική αλληλεγγύη δεν επαρκεί για τη διασφάλιση των κυριαρχικών του δικαιωμάτων (Wu & Velasco, 2024, σ. 108). Το Βιετνάμ θα συνεχίσει να εμμένει στην πολιτική των «Τεσσάρων Όχι» για να καθησυχάζει την Κίνα, αλλά θα αξιοποιεί όλο και πιο δυναμικά τη «ρήτρα εξαιρέσεως» για να φέρνει τις ΗΠΑ και άλλους περιφερειακούς παίκτες στο προσκήνιο. Σε έναν Ινδο-Ειρηνικό που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη πόλωση, η βιωσιμότητα της βιετναμέζικης αυτονομίας θα εξαρτηθεί από την ικανότητα του Ανόι να λυγίζει σαν το μπαμπού απέναντι στους γεωπολιτικούς ανέμους, χωρίς ποτέ να σπάει τις βαθιές ρίζες της εθνικής του κυριαρχίας.
Βιβλιογραφία
Άρθρα
Gurung, A. S. B. D. (2018). China, Vietnam, and the South China Sea. Indian Journal of Asian Affairs, 31(1/2), 1-20.
Kuik, C.-C. (2021). Getting hedging right: a small-state perspective. China International Strategy Review, 3(2), 300-315.
Le, H. H. (2013). Vietnam’s Hedging Strategy against China since Normalization. Contemporary Southeast Asia, 35(3), 333-368.
Nguyen, T. N., & Nguyen, C. T. (2026). Vietnam’s hedging strategies amid intensified US-China competition. Global Public Policy and Governance, 6, 82-97.
Sari, D. F., & Prayogo, N. H. (2025). Comparative Study of Vietnam’s RCEP and CPTPP Membership: Political-Economic Impacts in ASEAN. KEMUDI: Jurnal Ilmu Pemerintahan, 10(1), 50-62.
Thayer, C. A. (2016). Vietnam’s Strategy of ‘Cooperating and Struggling’ with China over Maritime Disputes in the South China Sea. Journal of Asian Security and International Affairs, 3(2), 200-220.
Tran, T. U. (2018). Coping with a rising power: Vietnam’s hedging strategy toward China (Master’s thesis). Naval Postgraduate School, Monterey, California.
Wang, D. (2021). 印太视域下日越南海合作及其对华影响 [Japan-Vietnam South China Sea Cooperation from the Indo-Pacific Perspective and Its Impact on China]. Southeast Asian Studies, 5, 80.
Wu, X., & Velasco, J. C. (2024). Navigating the Indo-Pacific: Vietnam’s Hedging Strategies Amid the Geopolitical Rivalry Between China and the United States. Asian Perspective, 48(1), 95-118.
Zeberlein, J. (2024). Vietnam and the Four Nos: How Chinese Actions in the South China Sea Influence Vietnam’s Hedging Strategy. Naval War College Review, 77(1), 115-136.
Πρωτογενείς Πηγές (Επίσημα Έγγραφα)
Ministry of National Defence. (2019). 2019 Viet Nam National Defence. National Political Publishing House
Διαδικτυκακές/ Ειδησεογραφικές Πηγές
BBC. (2011). South China Sea dispute: China and Vietnam to held talks. Διαθέσιμο σε: https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-13748349
Hien, P. Q. (2025). How does the US national security strategy impact Vietnam? Modern Diplomacy. Διαθέσιμο σε: https://moderndiplomacy.eu/2025/12/25/how-does-the-us-national-security-strategy-impact-vietnam/
Liljas, P. (2014). Anti-China Riots in Vietnam Leave at Least 21 Dead. Time. Διαθέσιμο σε: https://time.com/100492/vietnam-anti-china-riots-21-dead/
Vietnam Briefing. (2023). China Manufacturing Presence in Vietnam: Locations and Future Growth. Vietnam Briefing. Διαθέσιμο σε: https://www.vietnam-briefing.com/news/china-manufacturing-presence-vietnam-locations-future-growth.html/
Πηγή εικόνας
Thayer, C. (2026). Vietnam is not China in the making. East Asia Forum. Διαθέσιμο σε: https://eastasiaforum.org/2026/06/19/vietnam-is-not-china-in-the-making/