Γράφει η Θένια Χατζηθεοδωρίδου
Η σχέση ανάμεσα στην πίστη και την εξουσία είναι μια από τις παλαιότερες και παράδοξες ιστορίες της ανθρωπότητας (Santarelli, 2025, σ. 344). Αν και στη Δύση ο διαχωρισμός Εκκλησίας και Κράτους θεωρείται πλέον ως κάτι δεδομένο, οι εξελίξεις των τελευταίων ετών, με αποκορύφωμα την άνοιξη του 2026, αποδεικνύουν ότι η θρησκεία μετατράπηκε σε ένα πανίσχυρο εργαλείο στα χέρια ηγετών που επιδιώκουν να εδραιώσουν την ισχύ τους (Οικονόμου, 2020, σ. 116). Από τη μία, οι ΗΠΑ παραμένουν παγιδευμένες σε ένα σύστημα θρησκευτικού λαϊκισμού, ενώ από την άλλη το Ιράν εισέρχεται σε φάση αυξημένης πολιτικής αστάθειας, εξαιτίας του κενού εξουσίας που άφησε ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ (ERT News, 2026). Στην πρώτη περίπτωση, ο Ντόναλντ Τραμπ υιοθέτησε ένα ύφος «μεσσιανικού» ηγέτη, προκειμένου να συσπειρώσει τους ψηφοφόρους του (Larres, 2021, σ. 204), ενώ στη δεύτερη αναδεικνύεται η κληρονομιά του Χαμενεΐ, ο οποίος, στο όνομα της «βελαγιάτ-ε φακίχ» (κηδεμονία του νομομαθούς), μετέτρεψε την επανάσταση σε ένα κλειστό σύστημα εξουσίας (Larres, 2021, σ. 235). Πλέον, όμως, εξαιτίας αυτής της «ιερής» πολιτικής, η μέση ανατολή έχει καταλήξει να βρίσκεται στο χείλος του γκρεμου, με την γεωπολιτική αστάθεια να εντείνεται.
Όσων αφορά την περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ, η θρησκεία λειτούργησε ως συνεκτικό στοιχείο μιας εθνικιστικής πολιτικής και μέσο επίκληση της αμερικανικής ταυτότητας. Ο Τραμπ κατάφερε να κερδίσει την υποστήριξη των Ευαγγελικών χριστιανών, πείθοντάς τους ότι το αμερικανικό έθνος είναι «εκλεκτό» από τον Θεό (Οικονόμου, 2020, σ. 128). Δεν ήταν μόνο οι ιδέες, αλλά και οι συμβολικές κινήσεις, όπως η φωτογραφία του το 2020 μπροστά από την εκκλησία του Αγίου Ιωάννη με την Αγία Γραφή, που εξόργισε θρησκευτικούς ηγέτες οι οποίοι τον κατηγόρησαν για καθαρή εκμετάλλευση (Naftemporiki, 2020). Η τάση αυτή κλιμακώθηκε μέχρι τον Απρίλιο του 2026, όταν Τραμπ ενεπλάκη σε σφοδρή αντιπαράθεση με τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ για ζητήματα ειρήνης, διχάζοντας τους 53 εκατομμύρια Καθολικούς των ΗΠΑ (Skai, 2026). Σοκ προκλήθηκε επίσης ύστερα από προπαγανδιστική χρήση εικόνων τεχνητής νοημοσύνης από τον ίδιο τον Τραμπ, στις οποίες απεικονιζόταν με τρόπο που παρέπεμπε στον Χριστό, κάτι που θεωρήθηκε ένδειξη επικίνδυνης αυτοπροβολής ή ακόμη και βλασφημίας (Skai, 2026).
Αυτή η «ιεροποίηση» του προσώπου του συνδέεται άμεσα με ένα αυταρχικό στυλ, όπου η πίστη στον ηγέτη γίνεται θρησκευτικό καθήκον, με συνέπεια να δημιουργηθούν κοινωνικές εντάσεις, που συχνά ξεφεύγουν από τον έλεγχο (Larres, 2021, σ. 216). Η δολοφονία του στενού του συμμάχου, Τσάρλι Κερκ, τον Σεπτέμβριο του 2025, ήταν μόνο η αρχή μιας «εποχής βίαιου λαϊκισμού» (CNN.gr, 2025). Μάλιστα, τις τελευταίες εβδομάδες, ο Τραμπ προέβη σε δηλώσεις που πήραν ιδιαίτερα αποκαλυπτικό χαρακτήρα. Μετά τα πλήγματα κατά του Χαμενεΐ, ο Τραμπ δήλωσε ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε», προκαλώντας αντιδράσεις ακόμα και από υποστηρικτές του, όπως ο Τάκερ Κάρλσον, ο οποίος χαρακτήρισε τέτοιες εκφράσεις την ημέρα του Πάσχα ως «μη χριστιανικές» (Pearson, 2026). Για τον Τραμπ, ο θάνατος του Χαμενεΐ δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική επιτυχία. Ο ίδιος μάλιστα, την χαρακτήρισε ως «τη μεγαλύτερη ευκαιρία για τον ιρανικό λαό να πάρει πίσω τη χώρα του», μια δήλωση που δείχνει πώς η αμερικανική στρατιωτική ισχύς ντύνεται με τον μανδύα της «θείας απελευθέρωσης» (ERT News, 2026).
Περνώντας στο Ιράν, η εργαλειοποίηση της θρησκείας ήταν η ίδια η βάση του κράτους, όμως σήμερα το οικοδόμημα αυτό τρέμει. Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, μετά από συντονισμένη επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ τον Μάρτιο του 2026, δημιούργησε ένα πρωτόγνωρο κενό εξουσίας (Makedonika Nea, 2026 και ERT News, 2026). Ο Χαμενεΐ στα 37 χρόνια διακυβέρνησής του είχε τελειοποιήσει ένα σύστημα όπου ο «Ανώτατος Ηγέτης» θεωρείται εκπρόσωπος του Θεού στη γη, υποστηρίζοντας ότι η θρησκεία καθίσταται απαραίτητη, ώστε να καταφέρει η δικαιοσύνη να επιβληθεί μέσω της πολιτικής εξουσίας (Jong & Ali, 2023, σ. 980). Στην πραγματικότητα, βέβαια, είχε επενδύσει σε μη εκλεγμένα σώματα, όπως ήταν το Συμβούλιο των Φρουρών, και σε μια οικονομία που λειτουργούσε αντίθετα από τους επίσημους κρατικούς μηχανισμούς. Καθοριστικό ρόλο στη θεμελίωσή της οικονομίας αυτής έπαιξαν οι λεγόμενοι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC), από τους οποίους ελέγχονται δισεκατομμύρια δολάρια χωρίς καμία διαφάνεια. Οι Φρουροί της Επανάστασης από στρατιωτική μονάδα εξελίχθηκαν σε μια επιχειρηματική αυτοκρατορία, που ελέγχει από τις τηλεπικοινωνίες μέχρι την ενέργεια, εξασφαλίζοντας την πίστη της ελίτ στο καθεστώς (Σάγου, 2025, σ. 2). Αυτή η ενσωμάτωση της επαναστατικής ιδεολογίας στη θεσμική λειτουργία του κράτους χρησιμοποιεί τον αντιαμερικανισμό και την εικόνα του «Μεγάλου Σατανά» για να καταπνίξει κάθε εσωτερική αντίδραση, βαφτίζοντας κάθε διαμαρτυρία ως «δάκτυλο των ξένων δυνάμεων» ( Larres, 2021, σ. 242 και Σάγου, 2025, σ. 19).
Έπειτα από τον θάνατό του προκλήθηκαν ισχυρές αναταραχές, καθώς η διαδοχή του βυθίστηκε στην αβεβαιότητα (ERT News, 2026). Παρά το γεγονός ότι ακούγονται ονόματα όπως του εγγονού του Χομεϊνί, Χασάν, η προσοχή στρέφεται στον 56χρονο γιο του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος ορίστηκε επίσημα διάδοχος στις 8 Μαρτίου 2026 (Makedonika Nea, 2026 και ERT News, 2026). Ωστόσο, ο Μοτζτάμπα κυβερνά «στο σκοτάδι», καθώς αναρρώνει από σοβαρά τραύματα και παραμόρφωση στο πρόσωπο που υπέστη κατά την επίθεση που σκότωσε τον πατέρα του (ERT News, 2026). Η ειρωνεία είναι ότι ενώ ο Χαμενεΐ παρουσίαζε το Ιράν ως το «κάστρο» του Ισλάμ, ο πληθυσμός συσσωρεύει μίσος για το καθεστώς λόγω της οικονομικής εξαθλίωσης (ERT News, 2026). Η θρησκεία, από πηγή πνευματικότητας, έγινε το εργαλείο μιας «θρησκευτικής τυραννίας» που έχασε την επαφή με την κοινωνία (Σάγου, 2025, σ. 19). Ο κίνδυνος «αποσύνθεσης του κεντρικού ελέγχου» και ανάδυσης αντίπαλων φατριών εντός των Φρουρών της Επανάστασης έχει επισημανθεί από αναλυτές, οι οποίοι τονίζουν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα ακόμη και σε εμφύλιο. (ERT News, 2026).
Η εργαλειοποίηση της θρησκείας, είτε γίνεται στις ΗΠΑ είτε στο Ιράν, έχει ως αποτέλεσμα την πόλωση και την υπονόμευση της αλήθειας. Ο Τραμπ χρησιμοποίησε τον χριστιανισμό για να διαιρέσει, ενώ ο Χαμενεΐ τον σιιτισμό για να επιβληθεί. Τώρα, ο θάνατος του δεύτερου αφήνει την περιοχή σε μια αχαρτογράφητη και κρίσιμη κατάσταση (ERT News, 2026). Όπως σωστά παρατήρησε ο Paolo Prodi, ο διαχωρισμός θρησκείας και πολιτικής δεν ήταν ποτέ ένα οριστικό «διαζύγιο», αλλά μια συνεχής διαπραγμάτευση (Santarelli, 2025, σ. 354). Όταν όμως η πίστη γίνεται εργαλείο φανατισμού και ακρογωνιαίος λίθος της στρατιωτικής στρατηγικής, το αποτέλεσμα καταλήγει να είναι η βία που εκδηλώθηκε στους δρόμους της Αμερικής και η έντονη ανασφάλεια που πνίγει το Ιράν (CNN Greece, 2025 και Makedonika Nea, 2026).
Συμπερασματικά, στην περίπτωση του Τραμπ, η ρητορική του μεσσιανισμού τον οδήγησε να παγιδεύσει τις ΗΠΑ σε μια σύγκρουση με το Ιράν χωρίς την ύπαρξη σαφούς τελικού στόχου. Μάλιστα, σύμφωνα με τον γερουσιαστή Τζακ Ριντ, οι συνέπειές της εκτιμάται ότι θα παραμείνουν εμφανείς ακόμη και πολύ μετά τη λήξη της θητείας του. (ERT News, 2026). Από την άλλη, το ιρανικό μοντέλο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι ένας τρόπος άσκησης πολιτικής που βασίζεται αποκλειστικά στο θείο δίκαιο, αγνοώντας τη λαϊκή βούληση, καταλήγει σε ένα εύθραυστο οικοδόμημα, που απειλείται να γκρεμιστεί, μόλις ο ηγέτης φύγει από τη ζωή (Makedonika Nea, 2026 και ERT News, 2026). Ως νέα γενιά, οφείλουμε να αντιληφθούμε ότι η μετατροπή της πίστης σε πολιτικό λάβαρο δεν υπηρετεί την κοινωνία, αλλά την αλαζονεία της εξουσίας. Αν κάτι προκύπτει ξεκάθαρα από τη στάση της Ουάσινγκτον και της Τεχεράνη, είναι ότι έχει πλέον καταστεί επιτακτική ανάγκη οι ηγέτες να πάψουν να κρύβονται πίσω από ιερά κείμενα, επιχειρώντας να νομιμοποιήσουν το μίσος και τον πόλεμο.
Βιβλιογραφία
Βιβλία
Larres, K. (Ed.). (2021). Dictators and Autocrats: Securing Power across Global Politics (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003100508
Ακαδημαϊκά άρθρα
Jong, A., & Ali, R. (2023). Political Islam as an Incomplete and Contested Category: A Post-Foundationalist Revision. Religions, 14(8), 980. https://doi.org/10.3390/rel14080980
Santarelli, D. (2025). Religion and Politics: Interactions, Boundaries, and Paradoxes. Religions, 16(11), 1438. https://doi.org/10.3390/rel16111438
Οικονόμου Δ. (2024). ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΡΑΜΠ. Επιστήμη και Κοινωνία: Επιθεώρηση Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας, 44, 115–144. ανακτήθηκε από https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/sas/article/view/34050
Σάγου Σταυριανή Ευαγγελία. (2025). ΤΟ ΙΡΑΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1953 – 1979: ΔΥΤΙΚΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ, ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΚΑΙ Η ΙΣΛΑΜΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ. Διπλωματική εργασία, Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου. Διαθέσιμο σε: https://hephaestus.nup.ac.cy/handle/11728/13138
Ειδησεογραφικές/λοιπές διαδικτυακές
CNN Greece. (2025). Οι ΗΠΑ εγκλωβισμένες στο «σπιράλ» πολιτικής βίας – Φόβοι ότι η δολοφονία Κερκ θα φέρει αντίποινα. Διαθέσιμο σε: https://www.cnn.gr/kosmos/story/494875/oi-ipa-egklovismenes-sto-spyral-politikis-vias-fovoi-oti-i-dolofonia-kerk-tha-ferei-antipoina
ERT News. (2026). Τι σημαίνει ο θάνατος του Χαμενεΐ – Μια επικίνδυνη νέα εποχή για το Ιράν και τη Μέση Ανατολή. Διαθέσιμο σε: https://www.ertnews.gr/eidiseis/ti-simainei-o-thanatos-tou-xamenei-mia-epikindyni-nea-epoxi-gia-to-iran-kai-ti-mesi-anatoli/
ERT News. (2026). Στο σκοτάδι» ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν Μοτζτάμπα Χαμενεΐ – Αναφορές για σοβαρά τραύματα και ερωτήματα για τον ρόλο του. Διαθέσιμο σε: https://www.ertnews.gr/eidiseis/diethni/sto-skotadi-o-neos-anotatos-igetis-tou-iran-motztampa-xamenei-anafores-gia-sovara-traymata-kai-erotimata-gia-ton-rolo-tou/
Makedonika Nea. 2026. Πώς λειτουργεί το θεοκρατικό σύστημα εξουσίας του Ιράν. Διαθέσιμο σε: https://www.makedonikanea.gr/diethni/pos-leitourgei-to-theokratiko-systima-eksousias-tou-iran/
Naftemporiki. (2020). Θρησκευτικοί ηγέτες κατηγορούν τον Τραμπ ότι εκμεταλλεύεται την Εκκλησία για πολιτικούς σκοπούς. Διαθέσιμο σε: https://www.naftemporiki.gr/society/416030/thriskeftikoi-igetes-katigoroun-ton-trab-oti-ekmetallevetai-tin-ekklisia-gia-politikous-skopous/
Skai.gr. (2026). Η σύγκρουση Τραμπ – Πάπα διχάζει τους Αμερικανούς καθολικούς. Διαθέσιμο σε: https://www.skai.gr/news/world/dixasmenoi-oi-katholikoi-logo-tis-sygkrousis-tramp-papa