Γράφει η Ζαφείρη Στέλλα
Οι εξελίξεις στο διεθνές σύστημα επαναφέρουν στο προσκήνιο τη σημασία της στρατηγικής αποτροπής, της πολιτικής εξαναγκασμού και της διαχείρισης της αβεβαιότητας στη διεθνή πολιτική. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η λεγόμενη «θεωρία του τρελού» (Madman Theory), σύμφωνα με την οποία ένας ηγέτης επιδιώκει να καλλιεργήσει εικόνα απρόβλεπτης και ενδεχομένως ακραίας συμπεριφοράς, ώστε να ενισχύσει την αποτρεπτική αξιοπιστία του κράτους του. Η θεωρία συνδέθηκε ιστορικά με την πολιτική του Ρίτσαρντ Νίξον κατά τον Πόλεμο του Βιετνάμ και επανέρχεται στη σύγχρονη συζήτηση αναφορικά με την εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.
Η θεωρία του τρελού αρχικά διατυπώθηκε από τον Ντάνιελ Έλσμπερκ, το 1959. Στις σημειώσεις από τις διαλέξεις του, έκανε εκτενή αναφορά στην έννοια της «πρόθυμης ανάληψης κινδύνου σύγκρουσης». Αναλυτικότερα, σε μία διαπραγμάτευση συνίσταται να παρουσιάζεται ο ηγέτης ως απρόβλεπτος και πρόθυμος για σύγκρουση. Η παρορμητικότητα και η ασταθής συμπεριφορά του, θα κάνει τον αντίπαλο να πιστέψει πως ο «εκβιαστής» είναι διατεθειμένος να κάνει τα πάντα και να φτάσει στα άκρα, προκειμένου να επιτύχει τον στόχο του (Ellsberg, 1959, σ. 1-6). Βέβαια, για να αποφέρει αποτελέσματα αυτή η τακτική, πρέπει να έχει διαμορφωθεί κάποια φήμη για τον παράλογο χαρακτήρα του εν λόγω προσώπου (Ellsberg, 1959,σ.7-8). Μέσω της επικοινωνιακής στρατηγικής του «τρελού», η προσοχή του αντιπάλου επικεντρώνεται στην ισχυρή ικανότητα πρώτου πλήγματος που διαθέτει ο ηγέτης. Κατά αυτό τον τρόπο, δημιουργείται αβεβαιότητα και φόβος που αποτρέπει τον αντίπαλο από επιθετικές ενέργειες και ενισχύεται η πιθανότητα υποχώρησής του (Ellsberg, 1959, σ.10-11).
Πρώτος που αποπειράθηκε να εφαρμόσει την θεωρία του «τρελού», υπήρξε ο πρώην πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (εφεξής ΗΠΑ), Ρίτσαρντ Νίξον. Το 1969, στο πλαίσιο του πολέμου με το Βιετνάμ, ο πρόεδρος επιχείρησε μέσω της απρόβλεπτης πολιτικής και της ακραίας ιδιοσυγκρασίας του να ευνοηθεί από την κατάληξη του πολέμου (Matusow, 1999). Η σύγκρουση εκτυλίχτηκε το 1955, εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, μεταξύ του Δημοκρατικού στρατού του Βιετνάμ και της Δημοκρατίας του Βιετνάμ. Το Νότιο Βιετνάμ δέχτηκε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια από τις ΗΠΑ, γεγονός που εδραίωσε την κομμουνιστική παρουσία στην Βόρεια περιοχή και την ίδρυση του Μετώπου Εθνικής Απελευθέρωσης το 1960. Ο Ρίτσαρντ Νίξον, αναλαμβάνοντας την προεδρία το 1969, στόχευε στον τερματισμό της Αμερικανικής εμπλοκής. Ταυτόχρονα, διέταξε σφοδρούς βομβαρδισμούς (Scott, 2005, σ. 15). Ωστόσο, ο πόλεμος δεν μπορούσε να κερδηθεί στρατιωτικά και το πολιτικό κόστος μίας πιθανής υποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν σημαντικό. Για τον παραπάνω λόγο, επιχειρήθηκε η ενίσχυση του Νοτίου Βιετνάμ και η προώθηση της εικόνας του «τρελού» ηγέτη, με σκοπό να πειστεί η Σοβιετική Ένωση πως οι ΗΠΑ θα χρησιμοποιούσαν πυρηνικά, προκειμένου να τερματιστεί ο πόλεμος (Kissinger, 1969, σ.7). Για να είναι αποτελεσματική αυτή η στρατηγική, η κυβερνητική ομάδα του προέδρου διέδιδε σκόπιμα φήμες για τον απρόβλεπτο του χαρακτήρα του. Συγκεκριμένα, ο σύμβουλός του, Λέοναρντ Γκάρμεντ παρευρισκόμενος στο κινηματογραφικό φεστιβάλ της Μόσχας και συνομιλώντας με τους σοβιετικούς, αναφέρθηκε στην σκληρότητα του Νίξον (Scott, 2005, σ.12). Σύμφωνα με τον Κίσινγκερ, ο Νίξον διέθετε «περίπλοκη ψυχοσύνθεση». Τον χαρακτήριζε αποφασιστικό, ανυποχώρητο, καθώς και κατά διαστήματα αυθόρμητο (Kissinger, 1995, σ.783-796). Ταυτόχρονα, ο ιστορικός Τζέφρι Κίμπαλ, εντόπισε παρανοϊκά και παθητικο-επιθετικά στοιχεία συμπεριφοράς και υποστήριξε πως ο πρόεδρος υπέφερε από «διαταραχή προσωπικότητας που τον προδιέθετε στη διπλωματία της απειλής». Μια στρατηγική, όπου ένα κράτος χρησιμοποιεί την απειλή βίας ή άλλων κυρώσεων για να αναγκάσει τον αντίπαλο να αλλάξει συμπεριφορά, ώστε η ένταση να μην εξελιχθεί σε ανοικτή σύγκρουση (Matusow, 1999). Τα παραπάνω, ευνοούν το προφίλ ενός απρόβλεπτου ηγέτη, ικανού να εξαπολύσει μία απρόσμενη και εκτεταμένη επίθεση, με πιθανό αποτέλεσμα οι Βορειο-βιετναμέζοι να αποδεχτούν τους όρους των Ηνωμένων Πολιτειών.
Έμπνευση, για τη διαμόρφωση της θεωρίας, υπήρξε η φράση του Μακιαβέλι «κάποιες φορές είναι σοφό να παριστάνεις τον τρελό». Στο βιβλίο του «Λόγοι επι των δέκα πρώτων βιβλίων του Τίτου Λίβιου», ο φιλόσοφος εξυμνεί τον Λεύκιο Ιούνιο Βρούτο που προσποιήθηκε τον ανόητο, για να επιβιώσει. Σύμφωνα με τα λατινικά γραπτά, ο αδερφός του δολοφονήθηκε από τον θείο τους, Ταρκύνιο τον Υπερήφανο, που υπήρξε ο τελευταίος βασιλιάς της Ρώμης (Ασκήσεις της Λατινικής γλώσσας, n.d). Με το να παριστάνει τον παράφρονα, ο Βρούτος διέφευγε της προσοχής του θείου του και ευνοούνταν τα σχέδιά του. Στόχος του ήταν να παραμείνει στο παλάτι, ώστε να απελευθερώσει την χώρα του, όποτε του δινόταν η ευκαιρία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, να ηγηθεί της επανάστασης εκδίωξης του βασιλιά και να αναλάβει θέση ως πρώτος ύπατος της Ρώμης. Ο Μακιαβέλι παρατηρεί, πως ο καθένας στη θέση του Ιουνίου Βρούτου, έχει δύο επιλογές. Αρχικά, να διεξάγει ανοικτό πόλεμο ενάντια στον καταπιεστικό ηγέτη, εφόσον ως επικεφαλής είναι αρκετά θαρραλέος. Στην αντίθετη περίπτωση, πρέπει να κερδηθεί η εύνοια του βασιλιά, με την χρήση όλων των διαθέσιμων μέσων και μεθόδων για να ευχαριστηθεί και να εμπιστευτεί τον εκάστοτε καιΒρούτο. Μόνο κατά αυτό τον τρόπο, ο ρόλος του «τρελού» θα αποδειχθεί αποτελεσματικός (Machiavelli, 1883, σ.333-335).
Αντίστοιχα, κατά την πρώτη εκλογική θητεία Τραμπ (2017), ως στόχος της κυβέρνησης τέθηκε η αύξηση της απροβλεψιμότητας των κινήσεών της. Ενώ, κατέστη σαφές πως θα ακολουθηθεί η πολιτική «Πρώτα η Αμερική» (“Transcript: Donald Trump Foreign Policy Speech”, 2016). Με την φιλοσοφία της πολιτικής «America First», σχετίζεται άμεσα το Δόγμα Μονρόε (Monroe Doctrine) του 1823. Τα δύο μοιράζονται κοινές βάσεις, όπως την εθνικιστική προσέγγιση και την προάσπιση των Αμερικανικών συμφερόντων έναντι ξένων δυνάμεων (Mark & Dalrydme, 2026). Γεγονός, που συνεπάγεται την υποστήριξη πρακτικών και πολιτικών που προωθούν αποκλειστικά τα Αμερικανικά συμφέροντα.
Σύμφωνα με αναλυτές, λόγω της αναβίωσης του δόγματος Μονρόε, το ενδιαφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών επικεντρώνεται στη Λατινική Αμερική. Με απόδειξη, τη στρατιωτική επέμβαση, των Ηνωμένων Πολιτειών, στη Βενεζουέλα (Caceres & Brincat, 2025). Η επιλογή της Βενεζουέλας, ως στόχος, οφείλεται στα σημαντικά αποθέματα πετρελαίου που διαθέτει, τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έθεσαν στη διάθεσή τους μετά την στρατιωτική επιχείρηση (Rowlands, 2026),(Wales, 2026). H χώρα αποτελεί στρατηγική εμπορική τοποθεσία. Ο έλεγχος της, συμβάλλει στην προσπάθεια της Αμερικής να ανακόψει την επιρροή της ανερχόμενης Κίνας, που είχε υπογράψει συμφωνίες με την Βενεζουέλα (Caceres&Brincat, 2025). Επομένως, η εξαπόλυση της επίθεσης, αποτελεί στρατηγική κίνηση ταυτόσημη με τα Αμερικανικά συμφέροντα. Μία κίνηση που βασίστηκε στη ρητορική της «πιθανής απειλής». Σύμφωνα με την οποία, δηλώσεις του προέδρου για μια επικείμενη επίθεση, με δραματικές συνέπειες, αυξάνουν τις πιθανότητες μίας απρόβλεπτης συμπεριφοράς του επιτιθέμενου, που, όμως, καθίσταται προβλέψιμη, εφόσον δημιουργεί υπόνοιες πως θα συμβεί (Osgood, 2025),(Scott, 2005, σ.18).
Μελετητές όπως ο Γουίλιαμ Σάλεταν αναφέρονταν, από το 2016, στο «Δόγμα της Απρόβλεπτης Διαφυγής» του Αμερικανού προέδρου (Saletan, 2016). Μία επικοινωνιακή τακτική που ευνοεί την οικοδόμηση της ταυτότητας του απρόβλεπτου ηγέτη, σύμφωνα με την λογική της θεωρίας του «τρελού». Αυτό αποτελεί και την θεμελιώδη διαφορά στην εφαρμογή της θεωρίας μεταξύ Τραμπ και Νίξον, ο δεύτερος δεν έκανε σαφή την απειλή στον αντίπαλο, με αποτέλεσμα οι Σοβιετικοί να μην υποχωρήσουν (Greekonomics, 2025).
Ομολογουμένως, η ρητορική της απειλής ενισχύει την εφαρμογή της θεωρίας του «τρελού». Η χρήση της εντοπίζεται στις δηλώσεις του προέδρου Τραμπ για την Γροιλανδία. Στόχος του είναι να προσαρτήσει τη χώρα με κάθε τρόπο, πριν δράσουν ανάλογα Κίνα ή Ρωσία (Smith, 2026). Ο πρόεδρος το 2019 είχε δηλώσει πρόθυμος να αγοράσει τη Γροιλανδία, ως στρατηγική τοποθεσία στα Βόρεια του Αρκτικού κύκλου (Edwards, 2026). Στο παραπάνω πλαίσιο, εντάσσεται αυτό που η Έμμα Άσφορντ αποκαλεί την επιστροφή στην «ρεαρπολιτικ», δηλαδή ένα μοντέλο εξωτερικής πολιτικής, βάσει του «Νιξονιακού» παραδείγματος, που προτεραιοποιεί την ισχυροποίηση των ΗΠΑ και επικεντρώνεται στην υπεροχή τους έναντι της Κίνας (Ashford, 2025).
Στον οικονομικό τομέα, οι μονομερείς εμπορικοί δασμοί που επιβλήθηκαν, χωρίς εθνική νομιμοποίηση, από την κυβέρνηση Τραμπ απορρίπτουν τον θεσμικό πυρήνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (εφεξής ΠΟΕ) (Katanich, 2025). Εμβαθύνοντας, οι δασμοί ως έμμεσοι κρατικοί φόροι λειτουργούν σαν προστατευτικό μέτρο για την εγχώρια βιομηχανία. Η επιβολή φόρων για την καταπολέμηση του ελλείμματος του εμπορικού ισοζυγίου, υπήρχε εξαρχής στην πολιτική ατζέντα του προέδρου. Παρόλο που οι προκάτοχοί του το έχουν χρησιμοποιήσει, η υπερβολική χρήση του μέτρου από την κυβέρνηση Τραμπ (Siripurapu&Berman,2025), προκαλεί αβεβαιότητα στους συμμάχους και αναδεικνύονται οι Ηνωμένες Πολιτείες ως μη αξιόπιστος εταίρος (Heberhard, 2026). Κατά την πρώτη ανακοίνωση του προέδρου, επρόκειτο να επιβάλλονταν 20% δασμοί στα εισαγόμενα προϊόντα. Ακολούθησε δήλωση για την μετατροπή του ποσοστού σε 10%, ενώ όταν οι διαπραγματεύσεις βρίσκονταν σε εξέλιξη, ο πρόεδρος έκανε λόγο για δασμούς 30%. Αυτή η απρόβλεπτη τακτική, ανάγκασε τους συμμάχους να συμφωνήσουν σε 15% φόρο για τα ευρωπαϊκά προϊόντα και σε φόρο 0% για τα Αμερικανικά εισαγόμενα (Liboreiro, 2025). Η έκβαση του οικονομικού «πολέμου» έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό του καθηγητή Ντάνιελ Ντέζνερ, πως η θεωρία του «τρελού» φαίνεται να λειτουργεί πειστικότερα στους συμμάχους, παρά στους εχθρούς των Ηνωμένων Πολιτειών (Dezner, 2026).
Το δόγμα Τραμπ, νοείται ως «το αντίθετο της Φιλελεύθερης παγκόσμιας τάξης, βασιζόμενης σε κανόνες». Γεγονός, που αποτυπώνεται στον απόηχο του ένοπλου παρεμβατισμού της κυβέρνησης Τραμπ (Vinjamuri, 2026). Η στρατηγική προβολή ισχύος και η χρήση απειλητικού λόγου στοχεύουν στην επιβολή μίας χαοτικής αβεβαιότητας, ως μέσο πολιτικής πίεσης (Thompson, 2016). Ορισμένοι αναλυτές, κάνουν λόγο, για την «στρατηγική επιβολής ενός υπολογίσιμου κινδύνου στους αντιπάλους». Ο σκοπός της ακραίας ρητορικής είναι η δημιουργία ασυνέπειας. Ταυτοχρόνως, οποιαδήποτε και αν είναι η αντίδραση του αντιπάλου, η επίδραση είναι υπολογισμένη και το αποτέλεσμα εσκεμμένο. Ακόμα και αν οι παράμετροι χάραξης πολιτικής μετατοπίζονται, το δόγμα της μη προβλεψιμότητας ακολουθεί το ίδιο μοτίβο δράσης (Lerner, 2021). Ως μειονέκτημα της θεωρίας του «τρελού», η MacManus επισημαίνει, το ζήτημα της μη αξιόπιστης δέσμευσης. Τα προβλήματα στη δέσμευση προκύπτουν όταν ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη μιας διαπραγμάτευσης, δεν θεωρείται ικανό να τηρήσει την συμφωνία, γεγονός που οφείλεται στην μη προβλεψιμότητα των κινήσεών του. Εάν ένας ηγέτης παρεκκλίνει από την λήψη αποφάσεων που βασίζονται στην συνέπεια, είναι λιγότερο πιθανό να τηρήσει τις υποχωρήσεις μιας συμφωνίας (Schwartz, 2023).
Η περίπτωση του Ιράν, αποτελεί την πλήρη αναβίωση της θεωρίας του «τρελού» και χαρακτηριστικό παράδειγμα στρατηγικής επιθετικής ρητορικής (Ibell, 2026). Μέσα από την «άσκηση πίεσης σε έναν εκτεθειμένο αντίπαλο, ισχυροποιείται το δόγμα Τραμπ» (Cropsey, 2026). Ωστόσο, λόγω της αντεπίθεσης του ιρανικού στρατού, δυσχεραίνει η εφαρμογή της θεωρίας. Για να αποφέρει καρπούς ο ρόλος του “παράφρονα”, πρέπει να πειστεί η αντίπαλη πλευρά για την απρόβλεπτη και επικίνδυνη συμπεριφορά του επιτιθέμενου. Σε αυτό το πλαίσιο, ο πρόεδρος Τραμπ οφείλει είτε να πραγματοποιήσει τις επιθετικές αξιώσεις του, είτε να πείσει τον αντίπαλο πως θα υλοποιήσει τις απειλές του. Παρόλα αυτά, διαφέρει ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται ένα θεοκρατικό και αυταρχικό καθεστώς την απειλή (Ibell, 2026). Σε ανάλογο αδιέξοδο, υπήρξε και ο Ρίτσαρντ Νίξον το 1969. Η οπισθοχώρηση των ΗΠΑ, συντρέχει πολιτικό κόστος. Ωστόσο, η συνέχιση του πολέμου πλήττει την Αμερικανική οικονομία.
Συνολικά, η θεωρία του «τρελού» εξακολουθεί να αποτελεί χρήσιμο ερμηνευτικό εργαλείο για την κατανόηση μορφών σύγχρονης εξωτερικής πολιτικής που βασίζονται στην απρόβλεπτη συμπεριφορά και τη στρατηγική κλιμάκωσης. Η περίπτωση Τραμπ παρουσιάζει σημαντικές ομοιότητες με τη λογική της Madman Theory, ιδιαίτερα ως προς τη χρήση της αβεβαιότητας και της επιθετικής ρητορικής ως μέσων πολιτικής πίεσης. Ωστόσο, η εφαρμογή μιας τέτοιας στρατηγικής ενέχει αυξημένους κινδύνους αποσταθεροποίησης, ιδίως όταν η απρόβλεπτη συμπεριφορά μετατρέπεται σε μόνιμο χαρακτηριστικό της διεθνούς πολιτικής πρακτικής.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Βιβλίο
Kissinger, H. (1995). ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ (Γ. Λ. Κοβαλένκο, Trans.). Εκδοτικός Οίκος Α. Α. Λιβάνη.
Ακαδημαϊκά άρθρα
Cáceres, J., & Brincat, S. (2025). Why is Trump so obsessed with Venezuela? His new security strategy provides some clues. The Conversation. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.64628/aa.k7xqptr4u
Cropsey, S. (2026). Trump’s doctrine in Iran and beyond. Yorktown Institute. Διαθέσιμο σε: https://yorktowninstitute.org/trumps-doctrine-in-iran-and-beyond/
Dezner, D. (2025). Does the Madman theory actually work?.Fletcher Russia and Eurasia Program. Διαθέσιμο σε: https://sites.tufts.edu/fletcherrussia/does-the-madman-theory-actually-work/
Edwards, C. (2026). The “Donroe Doctrine” reaches the Arctic. IISS. Διαθέσιμο σε: https://www.iiss.org/online-analysis/online-analysis/2026/01/the-donroe-doctrine-reaches-the-arctic/
Ibell, P. (2026). Trump’s strategy with Iran is the “Madman Theory”, an international law expert explains. RNZ. Διαθέσιμο σε: https://www.rnz.co.nz/news/world/591609/trump-s-strategy-with-iran-is-the-madman-theory-an-international-law-expert-explains
Lerner, A. (2021). Unpredictability in international politics: Risk, Uncertainty and complexity. Research Gate. Διαθέσιμο σε: https://www.researchgate.net/publication/355792756_Unpredictability_in_International_Politics_Risk_Uncertainty_and_Complexity
Mark, H. W., & Dalrymple, L. (2026). Monroe doctrine: the controversial cornerstone of US foreign policy. World History Encyclopedia. Διαθέσιμο σε: https://www.worldhistory.org/Monroe_Doctrine/
Matusow, A. J. (1999). Nixon as madman. Reviews in American History, 27(4), 623–629. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1353/rah.1999.0083
Schwartz, J. A. (2023). Madman or mad genius? The international benefits and domestic costs of the Madman Strategy. Security Studies, 32(2), 271–305. https://doi.org/10.1080/09636412.2023.2197619
Saletan, W. (2016). How Trump’s “Unpredictability” dodge became the dumbest doctrine in politics. Slate Magazine. Διαθέσιμο σε: https://slate.com/news-and-politics/2016/05/trumps-moronic-unpredictability-doctrine.html?utm_medium=social&utm_campaign=traffic&utm_source=article&utm_content=copy_link
Scott, D. K. (2005). The “Madman” rhetoric of Richard Nixon : An alternative means to establish geopolitical ethos. [A paper Presented at the Annual Meeting of the 2005 Central States Communication Association, Northeastern State University Department of Communication Arts]. Διαθέσιμο σε: https://share.google/UBQFnBhrGwafFFwaZ
Thompson, J. (2016). Donald Trump’s Foreign Policy: McCarthyism as a cautionary tale. Research Gate, vol.4/10. Διαθέσιμο σε: https://www.researchgate.net/profile/Jack-Thompson-26/publication/343715751_Trump’s_Foreign_Policy_McCarthyism_as_a_Cautionary_Tale/links/5f3bc6b0458515b7292a65bd/Trumps-Foreign-Policy-McCarthyism-as-a-Cautionary-Tale.pdf
Vinjamuri, L. (2026). The Trump Doctrine. In Munchner Sicherheitskonferenz (MSC 2026). Διαθέσιμο σε: https://share.google/3DKm6DniLpngfU32j
Πρωτογενείς πηγές
Internet Archive. (1883). Discourses on the first decade of Titus Livius : Machiavelli, Niccolo, 1469-1527. Διαθέσιμο σε: https://archive.org/details/cu31924030435659/page/334/mode/2up
National Security Archive. (1969). Henry A. Kissinger to the President, Subj: Vietnam Papers, 22 March 1969, with memorandum from Kissinger to the President, subj: Vietnam Situation and Options, [3/20] attached, Top Secret. Διαθέσιμο σε: https://nsarchive.gwu.edu/document/30111-document-3-henry-kissinger-president-subj-vietnam-papers-22-march-1969-memorandum
Internet Archive. (1959). The Political Uses of Madness : Daniel Ellsberg.Διαθέσιμο σε:https://archive.org/details/ThePoliticalUsesOfMadness/ELS005-001/page/n11/mode/2up
Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. (n.d.). Ασκήσεις Λατινικής Γλώσσας – Τμήμα Φιλολογίας . Διαθέσιμο σε: https://old.lit.auth.gr/lingua/text.php?id=4&mode=translation
Ειδησεογραφικές πηγές
Aeberhard, D. (2026). Trump withdraws US from key climate treaty and dozens of other groups. BBC. Διαθέσιμο σε: https://www.bbc.com/news/articles/cp80ln97py5o
Ashford, E. (2025). Four explanatory models for Trump’s chaos. Foreign Policy. Διαθέσιμο σε: https://foreignpolicy.com/2025/04/24/trump-100-days-chaos-explanatory-models-foreign-policy/
Liboreiro, J. (2025). “Best we could get”: Brussels defends EU-US trade deal amid mounting criticism. Euronews. Διαθέσιμο σε: https://www.euronews.com/my-europe/2025/07/28/best-we-could-get-brussels-defends-eu-us-trade-deal-amid-mounting-criticism
Osgood, B. (2025). Trump authorises CIA operations in Venezuela, says mulling land attack. Al Jazeera. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2025/10/15/trump-seems-to-confirm-report-that-he-greenlit-cia-operations-in-venezuela
Rowlands, L. (2026). Trump says US has received 80m barrels of Venezuelan oil; 3rd tanker seized. Al Jazeera. Διαθέσιμο σε: https://aje.news/3krk5b
Siripurapu, A., & Berman, N. (2025). What are tariffs?. Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο σε: https://www.cfr.org/backgrounders/what-are-tariffs
Smith, S. (2026). Trump says US needs to “own” Greenland to prevent Russia and China from taking it. BBC. Διαθέσιμο σε: https://bbc.com/news/articles/c78vj5n7jg3o
The New York Times. (2016). Transcript: Donald Trump Foreign Policy speech. Διαθέσιμο σε: https://www.nytimes.com/2016/04/28/us/politics/transcript-trump-foreign-policy.html
Wales, M. (2026). Fact Sheet: President Donald J. Trump safeguards Venezuelan oil revenue for the good of the American and Venezuelan people. The White House. Διαθέσιμο σε: https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2026/01/fact-sheet-president-donald-j-trump- safeguards-venezuelan-oil-revenue-for-the-good-of-the-american-and-venezuelan-people/
Βίντεο
Greekonomics. (2025). Δασμοί, διαπραγματεύσεις & στρατηγική αντιπαράθεση . YouTube. Διαθέσιμο σε: https://www.youtube.com/watch?v=zoB0JppLyoE
Πηγή Εικόνας: Pixabay. (n.d.). Donald Trump. Διαθέσιμο σε: https://pixabay.com/photos/trump-threats-bomb-nuclear-2327493/