Γράφει ο Γιάννης Σερέφας
Η ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (εφεξής ΤΝ) έχει μετασχηματίσει σε σημαντικό βαθμό τις δυνατότητες των κρατών να διεξάγουν στρατιωτικές επιχειρήσεις (Hammad, 2026). Στο πλαίσιο αυτό, η περίπτωση του Ισραήλ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (εφεξής IDF) έχουν επενδύσει συστηματικά στην ενσωμάτωση της ΤΝ τόσο στις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις στη Γάζα, όσο και στη διαχείριση του παλαιστινιακού πληθυσμού στη Δυτική Όχθη (Al-Haq, 2025, σ. 3-4). Ορόσημο αποτέλεσε ο πόλεμος του Μαΐου 2021, ο οποίος χαρακτηρίστηκε από τον ισραηλινό Τύπο ως «ο πρώτος πόλεμος ΤΝ στον κόσμο», σηματοδοτώντας μία νέα φάση στη στρατηγική χρήση αλγοριθμικών εργαλείων στις στρατιωτικές επιχειρήσεις (Hammad, 2026). Η εμπειρία αυτή λειτούργησε ως πεδίο δοκιμής για την περαιτέρω ανάπτυξη των οικείων τεχνολογιών (Hammad, 2026). Έκτοτε, η ενσωμάτωση της ΤΝ από τις IDF προχώρησε με ταχείς ρυθμούς, ιδίως μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, καλύπτοντας ένα ευρύ επιχειρησιακό φάσμα, που εκτείνεται από τη συλλογή πληροφοριών και την αναγνώριση στόχων έως την επιτήρηση του παλαιστινιακού πληθυσμού (Fatafta, 2025).
Μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα στις 7 Οκτωβρίου του 2023, οι IDF ανέπτυξαν εκτεταμένα συστήματα ΤΝ για την αναγνώριση στόχων της Χαμάς (Human Rights Watch, 2024). Το δίκτυο αυτό αποτελείται από τρία αλληλένδετα εργαλεία, με προεξάρχον το “Lavender”, το οποίο χρησιμοποιεί μηχανική μάθηση για να αποδώσει σε κάθε κάτοικο της Γάζας μία αριθμητική βαθμολογία, ανάλογα με την πιθανότητα που έχει να σχετίζεται με κάποια ένοπλη οργάνωση (Human Rights Watch, 2024). Σύμφωνα με τον Abraham (2024), το “Lavender” κατηγοριοποίησε έως 37.000 Παλαιστίνιους ως υποψήφιους στόχους, με τους χειριστές να αφιερώνουν κατά μέσο όρο 20 δευτερόλεπτα ανά στόχο για να επιβεβαιώσουν απλώς το φύλο του, γεγονός που υποδηλώνει τον περιορισμένο βαθμό της ανθρώπινης αξιολόγησης. Το εργαλείο “The Gospel” λειτουργούσε συμπληρωματικά, δημιουργώντας λίστες στόχων μέσα από την επεξεργασία δεδομένων που αφορούσαν την παρακολούθηση Παλαιστινίων, ενώ το σύστημα “Where’s Daddy?” χρησιμοποιούσε δεδομένα θέσης κινητού τηλεφώνου, για να ειδοποιεί τους ισραηλινούς στρατιώτες όταν ένας πιθανός στόχος εισερχόταν σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία (Human Rights Watch, 2024). Η Human Rights Watch (2024) εντόπισε σοβαρές τεχνικές αδυναμίες στη λειτουργία του παραπάνω δικτύου, μεταξύ των οποίων το «φαινόμενο μαύρου κουτιού» (Black box effect), δηλαδή την αδυναμία ελέγχου της διαδικασίας λήψης αποφάσεων των μοντέλων ΤΝ από τον ανθρώπινο παράγοντα. Ένα άλλο συναφές φαινόμενο αποτελεί και η τάση των χειριστών να εμπιστεύονται τις λειτουργίες των εργαλείων ΤΝ περισσότερο από την ίδια τους την κρίση (Human Rights Watch, 2024). Η Hammad (2026) επισημαίνει ότι η ενσωμάτωση της ΤΝ επιτρέπει ταχύτερη επεξεργασία δεδομένων. Ωστόσο, η αυξημένη ταχύτητα παραγωγής στόχων μπορεί να περιορίσει την ουσιαστική ανθρώπινη επαλήθευση, αυξάνοντας τον κίνδυνο λανθασμένων αποφάσεων (Hammad, 2026).
Παράλληλα με τις επιχειρήσεις στη Γάζα, οι ισραηλινές αρχές έχουν αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο συστημάτων ΤΝ, με στόχο την επιτήρηση του παλαιστινιακού πληθυσμού στη Δυτική Όχθη, με επίκεντρο τη Χεβρώνα και την Ανατολική Ιερουσαλήμ (Amnesty International, 2023, σ. 6). Το δίκτυο αυτό αποτελείται από τρία αλληλένδετα εργαλεία: το Blue Wolf, μια εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα που επιτρέπει στους στρατιώτες να συλλέγουν βιομετρικά δεδομένα Παλαιστινίων, το Wolf Pack, μια κεντρική βάση δεδομένων που κατηγοριοποιεί τα άτομα βάσει χρωματικής κλίμακας (κόκκινο/κίτρινο/πράσινο), και το Red Wolf, εργαλείο αναγνώρισης προσώπου που λειτουργεί στα σημεία ελέγχου (Robins-Early, 2024). Το Blue Wolf λειτουργούσε αρχικά μέσω ενός συστήματος ανταμοιβών, στο οποίο οι στρατιωτικές μονάδες που συνέλεγαν τον μεγαλύτερο αριθμό παλαιστινιακών προσώπων εβδομαδιαίως λάμβαναν άδεια από τις στρατιωτικές τους υποχρεώσεις ως ανταμοιβή (Robins-Early, 2024). Το Red Wolf, εγκατεστημένο από το 2022 στα σημεία ελέγχου της Χεβρώνας, σάρωνε τα πρόσωπα των διερχομένων Παλαιστινίων και ενέγραφε τα βιομετρικά δεδομένα τους στο Wolf Pack χωρίς τη συγκατάθεσή τους (Amnesty International, 2023, σ. 6). Τα δεδομένα που συλλέγουν τα συστήματα αυτά κοινοποιούνται στην ισραηλινή υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας Shin Bet (Hammad, 2026). Σύμφωνα με την Goodfriend (2023, σ. 462), η παραπάνω στρατηγική επιτήρησης αποσκοπεί στην αλλαγή προσέγγισης από το Ισραήλ στη Δυτική Όχθη, περνώντας από την μόνιμη και εντατική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή σε έναν πιο αυτοματοποιημένο έλεγχο του παλαιστινιακού πληθυσμού με τη βοήθεια της τεχνολογίας.
Παρότι τα παραπάνω δίκτυα αναπτύχθηκαν σε διαφορετικά επιχειρησιακά περιβάλλοντα, φαίνεται πως αυτά λειτουργούν συμπληρωματικά και αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την επιτήρηση των Παλαιστινίων (Al-Haq, 2025, σ. 3). Σύμφωνα με την Duz (2025), τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου της Δυτικής Όχθης τροφοδοτούν με πληροφορίες προγράμματα στόχευσης όπως το Lavender, με αποτέλεσμα η επιτήρηση να λειτουργεί και ως πρώιμο στάδιο για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των Παλαιστινίων. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ίδρυση ενός παραρτήματος Διοίκησης ΤΝ και Αυτονομίας εντός του ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας (Hammad, 2026). Η λειτουργία των παραπάνω εργαλείων βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ψηφιακές υποδομές που παρέχουν μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας (Fatafta, 2025). Κεντρική θέση σε αυτό το δίκτυο κατέχει το Project Nimbus, ένα συμβόλαιο αξίας 1,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων μέσω του οποίου εταιρείες όπως η Google και η Amazon παρέχουν στην ισραηλινή κυβέρνηση και στις IDF υπηρεσίες cloud και μηχανικής μάθησης (Fatafta, 2025).
Πέρα από το Project Nimbus, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εμπλοκή της Microsoft στις τεχνολογικές υποδομές που αξιοποιούν οι ισραηλινές αρχές. Στους πρώτους έξι μήνες του πολέμου στη Γάζα, η μηνιαία χρήση των υπηρεσιών cloud της Microsoft από τον ισραηλινό στρατό αυξήθηκε κατά 60%, ενώ η χρήση εργαλείων μηχανικής μάθησης αυξήθηκε 64 φορές σε σχέση με τα επίπεδα πριν την έναρξη του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023 (Fatafta, 2025). Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Microsoft ανακοίνωσε ότι μέσω εσωτερικής έρευνάς της επιβεβαίωσε πως μονάδα του ισραηλινού Υπουργείου Άμυνας είχε χρησιμοποιήσει τις υπηρεσίες της για σκοπούς που παραβίαζαν τους όρους χρήσης, με αποτέλεσμα τη μερική αναστολή συγκεκριμένων υπηρεσιών για το ισραηλινό υπουργείο (Hammad, 2026). Η εμπλοκή των εταιρειών αυτών στις επιχειρήσεις του κράτους του Ισραήλ θέτει ερωτήματα αναφορικά με τα υφιστάμενα πλαίσια ρύθμισης, τα οποία φαίνεται πως χαρακτηρίζονται από σημαντικά κενά (Hammad, 2026). Δεν υπάρχει δεσμευτική διεθνής συνθήκη που να ρυθμίζει ειδικά τη χρήση ΤΝ σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ τα υφιστάμενα μη δεσμευτικά πλαίσια, όπως η Διακήρυξη Bletchley και η αμερικανική Πολιτική Διακήρυξη για την Υπεύθυνη Στρατιωτική Χρήση ΤΝ, δεν επαρκούν για να θέσουν ουσιαστικούς κανονιστικούς φραγμούς (Hammad, 2026). Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του προβλήματος αποτελεί το γεγονός ότι το Ισραήλ υπέγραψε τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την ΤΝ, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιούσε εργαλεία αλγοριθμικής στόχευσης στη Γάζα (Fatafta, 2025). Το παραπάνω αναδεικνύει το χάσμα μεταξύ των κανονιστικών πλαισίων που διαμορφώνονται και της πρακτικής εφαρμογής των τεχνολογιών που αυτά επιδιώκουν να ρυθμίσουν (Fatafta, 2025).
Συνοψίζοντας, η ανάλυση των εργαλείων ΤΝ που χρησιμοποιεί το Ισραήλ στη Γάζα και στη Δυτική Όχθη αναδεικνύει δύο διακριτές αλλά αλληλένδετες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης: την αλγοριθμική στόχευση σε συνθήκες πολέμου και την αυτοματοποιημένη επιτήρηση σε συνθήκες κατοχής (Al-Haq, 2025, σ. 3). Στις δύο αυτές εφαρμογές, ο ρόλος των μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας αποδεικνύεται καθοριστικός, καθώς παρέχουν κρίσιμες ψηφιακές υποδομές που καθιστούν δυνατή τη λειτουργία των συγκεκριμένων συστημάτων (Fatafta, 2025). Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει ένα ζήτημα που τα υφιστάμενα διεθνή κανονιστικά πλαίσια δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν: πώς μπορεί να ρυθμιστεί αποτελεσματικά η στρατιωτική χρήση της ΤΝ, όταν σε αυτήν εμπλέκονται και ιδιωτικοί εμπορικοί φορείς, οι οποίοι δεν υπόκεινται στις ίδιες υποχρεώσεις με τα κράτη (Hammad, 2026). Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, ιδίως καθώς η ισραηλινή περίπτωση δείχνει ότι τεχνολογίες που αναπτύσσονται και δοκιμάζονται σε συνθήκες σύγκρουσης μπορούν στη συνέχεια να προωθηθούν διεθνώς ως «δοκιμασμένες σε συνθήκες μάχης», αποκτώντας σημαντική εμπορική αξία (Hammad, 2026). Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί κίνητρα που δυσχεραίνουν ακόμα περισσότερο κάθε απόπειρα αποτελεσματικής διεθνούς ρύθμισης της στρατιωτικής χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης.
Πηγές
Abraham, Y. (2024). ‘Lavender’: The AI machine directing Israel’s bombing spree in Gaza. +972 Magazine. Διαθέσιμο σε: https://www.972mag.com/lavender-ai-israeli-army-gaza/
Al-Haq (2025). Submission on Artificial Intelligence: Israel’s AI-Driven Warfare and Surveillance are Erasing the Palestinian People’s Right to Development. Διαθέσιμο σε: https://www.alhaq.org/cached_uploads/download/2025/12/01/ah-input-ai-development-final-1764605926.pdf
Amnesty International (2023). Automated Apartheid: How Facial Recognition Fragments, Segregates and Controls Palestinians. Διαθέσιμο σε: https://www.amnesty.org/en/documents/mde15/6701/2023/en/
Duz, S. (2025). Gaza as a testing ground: Israel’s AI warfare. SETA. Διαθέσιμο σε: https://www.setav.org/en/gaza-as-a-testing-ground-israels-ai-warfare
Fatafta, M. (2025). AI for War: Big Tech Empowering Israel’s Crimes and Occupation. Al-Shabaka. Διαθέσιμο σε: https://al-shabaka.org/briefs/ai-for-war-big-tech-empowering-israels-crimes-and-occupation/
Goodfriend, S. (2023). Algorithmic State Violence: Automated Surveillance and Palestinian Dispossession in Hebron’s Old City. International Journal of Middle East Studies, 55(3), 461–478. https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/80B9C5192057ACEA17089E488CFC1486/S0020743823000879a.pdf/algorithmic-state-violence-automated-surveillance-and-palestinian-dispossession-in-hebrons-old-city.pdf
Hammad, N. (2026). The proliferation of AI-enabled military technology in the Middle East. IISS, Charting Middle East. Διαθέσιμο σε: https://www.iiss.org/online-analysis/charting-middle-east/2026/04/the-proliferation-of-ai-enabled-military-technology-in-the-middle-east/
Human Rights Watch (2024). Questions and Answers: Israeli Military’s Use of Digital Tools in Gaza. Διαθέσιμο σε: https://www.hrw.org/news/2024/09/10/questions-and-answers-israeli-militarys-use-of-digital-tools-in-gaza
Robins-Early, N. (2024). How Israel uses facial-recognition systems in Gaza and beyond. The Guardian. Διαθέσιμο σε: https://www.theguardian.com/technology/2024/apr/19/idf-facial-recognition-surveillance-palestinians
Πηγή εικόνας
Goodfriend, S. (2022). How the occupation fuels Tel Aviv’s booming AI sector. Foreign Policy. Διαθέσιμο σε: https://foreignpolicy.com/2022/02/21/palestine-israel-ai-surveillance-tech-hebron-occupation-privacy/