Γράφει ο Γιώργος Βαρσάμης
Τα τελευταία χρόνια, οι χώρες του Κόλπου και ιδιαίτερα η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) έχουν επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια και έχουν καταβάλει τεράστιες προσπάθειες, έτσι ώστε να αποκτήσουν τη μεγαλύτερη δυνατή επιρροή στο Κέρας της Αφρικής. Η προνομιακή του θέση στον παγκόσμιο εμπορικό χάρτη, καθώς και τα τεράστια αποθέματά της σε χρυσό, χαλκό και άλλα πολύτιμα μεταλλεύματα, έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον πολλών περιφερειακών και διεθνών δρώντων. Οι δύο χώρες του Κόλπου προσπαθούν να επιβάλλουν τα συμφέροντά τους και να επικρατήσουν στην περιοχή, κάτι που συχνά τα οδηγεί σε έναν τύπο σύγκρουσης, χωρίς την άμεση εμπλοκή τους.
Το Κέρας της Αφρικής έχει αποτελέσει για τις χώρες του Κόλπου ένα πεδίο ανταγωνισμού, πάνω στο οποίο προβάλλουν τα πολιτικά τους συμφέροντα. Η περιοχή αυτή βρίσκεται στην Ανατολική Αφρική και επεκτείνεται στη Δυτική πλευρά της Ερυθράς Θάλασσας και στον Κόλπο του Άντεν. Στο περιφερειακό αυτό σύμπλεγμα περιλαμβάνονται η Σομαλία, το Τζιμπουτί, η Ερυθραία, η Αιθιοπία, η Κένυα, το Σουδάν, το Νότιο Σουδάν και η Ουγκάντα (Ding, 2024). Το Κέρας της Αφρικής αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια μία εστία ανασφάλειας και βίαιων συγκρούσεων. Οι τρεις πολυπληθέστερες χώρες του, η Σομαλία, το Σουδάν και η Αιθιοπία, βρίσκονται ακόμη και σήμερα παγιδευμένες σε συνεχείς κύκλους σχηματισμού και αποσύνθεσης, όπου η βάση της κρατικής τους υπόστασης αμφισβητείται (Holmquist & Rock, 2023). Ωστόσο, πολιτικές αλλαγές στα τέλη της δεκαετίας του 2010, έδωσαν ελπίδες για την ανάδειξη μιας νέας, μετασχηματιστικής πορείας προς τη δημοκρατία και τη σταθερότητα (Holmquist & Rock, 2023).
Από το ξέσπασμα της Αραβικής Άνοιξης και έπειτα οι σχέσεις μεταξύ των κρατών αυτών και των κρατών του Κόλπου άρχισαν σιγά σιγά να ενισχύονται, με τα κράτη του Κόλπου να εισχωρούν βαθύτερα στη πολιτική, οικονομική, εμπορική και στρατιωτική ζωή της περιοχής (Ding, 2024). Όμως, αυτό που οδήγησε, κατά κύριο λόγο, τη Σαουδική Αραβία και, λιγότερο, τα ΗΑΕ στο να επεκτείνουν τη διπλωματία τους προς το Κέρας της Αφρικής, ήταν η αντίληψη ότι η επιρροή του Ιράν είχε ήδη εξαπλωθεί προς τις διεθνώς απομονωμένες χώρες, όπως το Σουδάν, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την αποστολή Ιρανικών όπλων στην Ερυθραία (Cannon & Donelli, 2020). Οι δύο χώρες προκειμένου να ανακόψουν την επιρροή του Ιράν χρησιμοποίησαν ό,τι μέσο διέθεταν, όπως τη διπλωματία, το πετρέλαιο και σημαντικά πακέτα βοήθειας (Cannon & Donelli, 2020).
Το 2015, η Σαουδική Αραβία, μαζί με τα ΗΑΕ, επενέβησαν στρατιωτικά στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης, στοχεύοντας να περιορίσουν την εξάπλωση των Χούθι και της Ιρανικής επιρροής, σε μια διαμάχη που μετατράπηκε σε πόλεμο δια αντιπροσώπων με το Ιράν (Ding, 2024). Ο συγκεκριμένος εμφύλιος οδήγησε τα κράτη του Κόλπου στο να επεκτείνουν τη γεωγραφική τους επιρροή και πέρα από την Ερυθρά Θάλασσα, καθώς η παρουσία και η πιθανή εξάπλωση κινημάτων, τα οποία ταυτίζονται ιδεολογικά με του Αδελφούς Μουσουλμάνους, θεωρήθηκε ως μια πιθανή απειλή. Ειδικότερα, τα Εμιράτα θεωρούν το πολιτικό Ισλάμ ως απειλή για την ύπαρξή τους. (Kabandula & Donelli, 2025). Μέσα στο διάστημα αυτό, οι δύο χώρες έχουν χρηματοδοτήσει πολυάριθμα έργα στο Κέρας της Αφρικής, κατασκευάζοντας και επενδύοντας σε διάφορες υποδομές, όπως στρατιωτικές βάσεις και λιμάνια, και προσπαθώντας την ίδια στιγμή να διαμορφώσουν το πολιτικό τοπίο με επεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις των χωρών ή μέσω μεσολαβήσεων (Ding, 2024). Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των ενεργειών, οι περιφερειακές συμμαχίες μεταβάλλονται και η περιοχή απειλείται με περαιτέρω αποσταθεροποίηση (Lons, 2026).
Την ίδια χρονιά, η εταιρεία DP World των Εμιράτων, η οποία εξειδικεύεται στη διαχείριση λιμανιών, υπέγραψε μία τριμερή συμφωνία με τη Σομαλιλάνδη και την Αιθιοπία, που προέβλεπε τη διαχείριση και ανάπτυξη του λιμανιού της Μπέρμπερα για 30 χρόνια (Cannon & Donelli, 2020). Οι τριμερείς σχέσεις των χωρών αυτών ενισχύθηκαν το 2024 όταν η Αιθιοπία ανακοίνωσε ότι θα εξασφαλίσει την πρόσβασή της στη θάλασσα μέσω του λιμανιού της Μπέρμπερα, θέτοντας τις βάσεις μιας συνεργασίας μεταξύ Εμιράτων-Αιθιοπίας-Σομαλιλάνδης για τη δημιουργία ενός τέτοιου εμπορικού διαδρόμου (Lons, 2026). Η κίνηση αυτή προσέφερε νέες ευκαιρίες για τα ΗΑΕ στην περιοχή, όμως ταυτόχρονα τα έφερε και σε ρήξη με άλλες χώρες .
Από το 2018, τα ΗΑΕ και η Αιθιοπία έχουν ενισχύσει σημαντικά τις διμερείς τους σχέσεις μέσω συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας, του εμπορίου και πολλών επενδύσεων (Gebru, 2025). Τα Εμιράτα διέθεσαν 3 δισεκατομμύρια δολάρια σε βοήθεια και επενδύσεις, έτσι ώστε να επιτρέψουν την πραγματοποίηση των πολιτικών και οικονομικών μεταρρυθμίσεων του Άμπιι Αχμέτ, πρωθυπουργού της Αιθιοπίας (Gebru, 2025). Επιπλέον, έχουν συμβάλει σημαντικά ακόμη και στη προστασία της κυβέρνησης του Άμπιι, με την αποστολή στρατιωτικής βοήθειας, την εκπαίδευση της Ρεπουμπλικανικής Φρουράς (προσωπικής φρουράς του Άμπιι) και την παροχή στρατιωτικού εξοπλισμού, όπως drones κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Τιγκράι το 2020. Πιο πρόσφατα, το 2025, η αστυνομία του Ντουμπάι και το Υπουργείο Εσωτερικών των ΗΑΕ εκπαίδευσαν την Ομοσπονδιακή Αστυνομία της Αιθιοπίας πάνω στην αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων, στη προστασία πολύ σημαντικών προσώπων και στην αντιτρομοκρατία (Gebru, 2025).
Το οικονομικό ενδιαφέρον του Αμπού Ντάμπι στην Αιθιοπία και στο Κέρας, γενικότερα, βασίζεται στο στρατηγικό του συμφέρον να διαφοροποιήσει το είδος της οικονομίας του και να ενισχύσει την επισιτιστική του ασφάλεια. Η ανάγκη για διαφοροποίηση της οικονομίας και διασφάλισης στρατηγικών υποδομών, όπως λιμάνια και καλλιεργήσιμες εκτάσεις γης, προέκυψε σε όλα τα κράτη του Κόλπου, μετά τη παγκόσμια κρίση του 2008 και τη κάθετη πτώση των τιμών του πετρελαίου (Gebru, 2025). Η εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ τους μετέτρεψε την Αιθιοπία σε ζωτικής σημασίας συνεργάτη των Εμιράτων στο Κέρας της Αφρικής, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησε ρήξη στις σχέσεις τους με άλλες χώρες της περιοχής, όπως τη Σομαλία, το Τζιμπουτί και την Αίγυπτο (Gebru, 2025).
Σε ό, τι αφορά τη Σομαλιλάνδη, πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι πίσω από την αναγνώριση της από το Ισραήλ τον Δεκέμβριο του 2025 βρίσκεται το Αμπού Ντάμπι, εξαιτίας του σημαντικού οικονομικού και αμυντικού αποτυπώματος που έχει αφήσει στη περιοχή (Lons, 2026). Η συγκεκριμένη υποψία, σε συνδυασμό με τη τριμερή συμφωνία ΗΑΕ-Αιθιοπίας-Σομαλιλάνδης, έχουν πυροδοτήσει εντάσεις με την επίσημη κυβέρνηση της Σομαλίας, η οποία κατηγόρησε τα Εμιράτα ότι υπονομεύουν την εδαφική της ακεραιότητα. Η Μογκαντίσου μετά την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης ζήτησε τη στρατιωτική επέμβαση της Σαουδικής Αραβίας στη περιοχή και ανακοίνωσε τη διακοπή των σχέσεων με τα Εμιράτα (Lons, 2026).
Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία, ο βασικός στρατηγικός στόχος των ΗΑΕ είναι να επεκτείνουν την επιρροή τους και να βελτιώσουν τη θέση ισχύος τους στο Κέρας (Ding, 2024). Τα ΗΑΕ, την τελευταία δεκαετία έχουν επεκτείνει το στρατιωτικό τους δίκτυο πέρα από τα σύνορά τους, εγκαθιστώντας στρατιωτικές βάσεις και διεξάγοντας κοινές στρατιωτικές ασκήσεις στην περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, έχουν εγκαθιδρύσει μία αεροπορική βάση στο λιμάνι της Άσσαμπ στην Ερυθραία, αποτελώντας την πρώτη στρατιωτική βάση των Εμιράτων στο εξωτερικό (Ding, 2024). Έκτοτε, τα ΗΑΕ έχουν αποκτήσει και άλλες βάσεις στην Αιθιοπία και τη Σομαλιλάνδη, χωρίς πλέον να εξαρτώνται από τις ναυτικές βάσεις της Σαουδικής Αραβίας. Η επέκταση της παρουσίας τους στην Ανατολική Αφρική και στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί σημείο κλειδί για την εξωτερική πολιτική τους (Ding, 2024). Το Αμπού Ντάμπι έχει λάβει το δικαίωμα να λειτουργεί σημαντικά λιμάνια στον Κόλπο του Άντεν και της Ερυθράς Θάλασσας, όπως το λιμάνι της Αλ-Μουκάλα, της Μόχα και του Άντεν στην Υεμένη, της Μπέρμπερα στη Σομαλιλάνδη, αλλά και της Άσσαμπ, χρησιμοποιώντας κάποια από αυτά και για στρατιωτικούς σκοπούς (Ding, 2024).
Από τη πλευρά της Σαουδικής Αραβίας, η παρουσία της στο Σουδάν έχει αυξηθεί έντονα τα τελευταία χρόνια, όπως και των ΗΑΕ (Kabandula & Donelli, 2025). Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου της Υεμένης το 2015, η Σαουδική Αραβία πίεσε το Σουδάν να αλλάξει τη στάση του, σε ό, τι αφορά τη συνεργασία του με το Ιράν, με αντάλλαγμα σχεδόν 1 δισεκατομμύριο δολάρια οικονομικής υποστήριξης (Marsai & Szalai, 2023). Το Σουδάν ανταποκρίθηκε στις πιέσεις του Ριάντ, αποστέλλοντας στρατιώτες στην Υεμένη και ανακοινώνοντας τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων με το Ιράν (Ding, 2024).
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία αντιδρά έντονα στις ενέργειες των Εμιράτων αναφορικά με τον σημερινό εμφύλιο στο Σουδάν, όπου το Αμπού Ντάμπι υποστηρίζει τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF) και κατηγορείται ότι τις ενισχύει με αποστολές στρατιωτικού εξοπλισμού, βοηθώντας με αυτόν τον τρόπο τη συνέχιση του αιματηρού εμφυλίου (Lons, 2026). Η πράξη τους αυτή έχει επιφέρει περισσότερες τριβές με το Ριάντ, που έχει ταχθεί στο πλευρό των Σουδανικών Ενόπλων Δυνάμεων (SAF), μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενισχύοντας μάλιστα στα τέλη του 2025 τη στρατιωτική του βοήθεια προς τις κυβερνητικές δυνάμεις του Σουδάν (Lons, 2026).
Οι εξελίξεις στη Σομαλία και το Σουδάν έχουν οδηγήσει τη Σαουδική Αραβία να επανεξετάσει τη στρατηγική της για το Κέρας της Αφρικής, με επενδύσεις σε διπλωματικούς και στρατιωτικούς τομείς, έτσι ώστε να αντιμετωπίσει την επιρροή των Εμιράτων (Lons, 2026). Τον Ιανουάριο του 2026, ο Υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας επισκέφτηκε το Κάιρο, με στόχο μια κοινή προσπάθεια μεταξύ των δύο χωρών να περιορίσουν τα δίκτυα υποστήριξης των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης, που συνδέονται με το Αμπού Ντάμπι, στο Σουδάν (Lons, 2026). Οι προσπάθειες αυτές περιλαμβάνουν τον περιορισμό πτήσεων, πάνω από τον εναέριο χώρο της Αιγύπτου και της Σαουδικής Αραβίας, αεροπλάνων των Εμιράτων που είναι ύποπτα για μεταφορά βοήθειας προς τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης, όπως επίσης και συντονισμένες πιέσεις προς τον ηγέτη του Λιβυκού Εθνικού Στρατού (LNA) Χαλίφα Χαφτάρ να αποκόψει τις οδούς λαθρεμπορίου που έχουν τον ίδιο σκοπό (Lons, 2026). Την ίδια στιγμή, το Ριάντ, μετά την έκκληση της Σομαλίας για στρατιωτική βοήθεια εισηγήθηκε για μια στρατιωτική συνεργασία Σαουδικής Αραβίας-Αιγύπτου-Σομαλίας, ενώ εισήλθε και σε διαβουλεύσεις με την Τουρκία, εκφράζοντας την επιθυμία της για περαιτέρω συνεργασία στη Σομαλία (Lons, 2026).
Η Σαουδική Αραβία προσπαθεί να προκρίνει τον εαυτό της ως μια εναλλακτική επιλογή αντί των Εμιράτων για το εμπόριο χρυσού του Σουδάν, ενώ ταυτόχρονα σχεδιάζει επενδύσεις σε λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας, στο Σουδάν και στο Τζιμπουτί, όπου τα Εμιράτα δεν έχουν πια επαφές (Lons, 2026). Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2017, υπέγραψε μία στρατιωτική και αμυντική συμφωνία με το Τζιμπουτί, εγκαθιστώντας μία στρατιωτική βάση στη χώρα, ενώ το 2018 η Αιθιοπία και η Ερυθραία υπέγραψαν μία ιστορική συνθήκη ειρήνης μετά από μεσολάβηση της Σαουδικής Αραβίας, γνωστή και ως Jeddah Agreement- Agreement on Peace, Friendship and Comprehensive Cooperation τερματίζοντας με αυτόν τον τρόπο μια μακροχρόνια διαμάχη (Ding, 2024). Επομένως, η παρουσία και η εμπλοκή της στο Κέρας της Αφρικής δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Συνοπτικά, η παρουσία της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΑΕ την τελευταία δεκαετία στο Κέρας της Αφρικής μπορεί να θεωρηθεί κάτι παραπάνω από αισθητή. Οι επενδύσεις σε καίριους τομείς, όπως λιμάνια, αεροδρόμια και βάσεις, έχουν εδραιώσει την επιρροή τους και θέτει νέες βάσεις για την εξυπηρέτηση των στρατηγικών τους συμφερόντων. Κατά κύριο λόγο, οι χώρες επιρροής τους είναι ξεκάθαρες, με μοναδική περίπτωση σκληρού ανταγωνισμού να είναι αυτή του Σουδάν, όπου υποστηρίζουν η καθεμία την αντίπαλη πλευρά. Πέρα, όμως, από τις επενδύσεις και τις ενέργειές τους σημαντική είναι και η τεράστια επίδραση της διπλωματίας τους. Μέσα από τις συμφωνίες που υπογράφουν και μέσα από την επίλυση διαφορών, με δική τους πρωτοβουλία και καθοδήγηση, διαμορφώνουν το γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής και επιτυγχάνουν να εμπλέκονται άμεσα στα περιφερειακά ζητήματα του Κέρατος. Μέσα στα επόμενα χρόνια, και πόσο μάλλον με τη τωρινή κατάσταση στη Μέση Ανατολή, δεν είναι απίθανο οι δύο αυτές ισχυρές χώρες του Κόλπου να επεκτείνουν περαιτέρω την πολιτική και στρατιωτική τους επιρροή στην περιοχή.
Πηγές:
Cannon, B. J. & Donelli, F. (2020). Asymmetric alliances and high polarity: evaluating regional security complexes in the Middle East and Horn of Africa. Third World Quarterly, 41(3), 505–524. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01436597.2019.1693255
Ding, L. (2024). The Evolving Roles of the Gulf States in the Horn of Africa. Asian Journal of Middle Eastern and Islamic Studies, 18(1), 1–14. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/25765949.2024.2340332
Gebru, M. K. (2025). The United Arab Emirates Engagement in Ethiopia: Implications for the Horn of Africa’s Geopolitical and Security Landscapes. Megatrends Policy Brief 35. https://www.megatrends-afrika.de/publikation/mta-pb35-the-united-arab-emirates-engagement-in-ethiopia
Holmquist, E. & Rock, A. I. (2023). Regional Security Dynamics in the Horn of Africa. FOI Studies in African Security. https://www.foi.se/rest-api/report/FOI%20Memo%208194
Kabandula, A., & Donelli, F. (2024). Drivers of influence of Saudi Arabia and the United Arab Emirates in East Africa: Evidence from Sudan. South African Journal of International Affairs, 31(4), 389–409. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10220461.2025.2457061
Lons, C. (2026). Power struggle: What the Saudi-UAE rivalry means for the Red Sea—and Europe. European Council on Foreign Relations. https://ecfr.eu/article/power-struggle-what-the-saudi-uae-rivalry-means-for-the-red-sea-and-europe/
Marsai, V., & Szalai, M. (2023). The “Borderlandization” of the Horn of Africa in Relation to the Gulf Region, and the Effects on Somalia. Journal of Borderlands Studies, 38(3), 341–360. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08865655.2021.1884118
Πηγή εικόνας:
Larsen, J. & Stepputat, F. (2019). Gulf state rivalries in the Horn of Africa: Time for a Red Sea policy?. DIIS Policy Brief. https://www.diis.dk/en/research/gulf-state-rivalries-in-the-horn-of-africa-time-a-red-sea-policy