Γράφει ο Θάνος Αϊβαλιώτης
Την 28η Σεπτεμβρίου του έτους 2025, το φιλοευρωπαϊκό «Κόμμα Δράσης και Αλληλεγγύης» της Προέδρου της Μολδαβίας, Maia Sandu, επικράτησε στις βουλευτικές εκλογές της χώρας με ποσοστό άνω του 50%, ενώ το φιλορωσικό «Πατριωτικό Μπλοκ» αναδείχθηκε δεύτερο λαμβάνοντας περίπου το 24% των ψήφων (Gavin, 2025). Τα βλέμματα από τις Βρυξέλλες, τη Μόσχα και από πολλές άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ήταν στραμμένα στο Κισινάου, καθώς το διακύβευμα των εκλογών ήταν η διατήρηση της σταθερής πορείας της χώρας προς την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), όπως δήλωσε η Maia Sandu (Peleschuk & Tanas, 2025).
Η εκλογική διαδικασία χαρακτηρίστηκε από κατηγορίες για χειραγώγηση προερχόμενες τόσο από τις δυνάμεις που επιθυμούν μία πιο φιλοευρωπαϊκή Μολδαβία όσο και από τις δυνάμεις που υποστηρίζουν στενότερες σχέσεις με τη Ρωσία. Από τη μία πλευρά, αρχηγοί κρατών-μελών της ΕΕ, όπως της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Πολωνίας, κατήγγειλαν τη Μόσχα για απόπειρα ανάμειξης στις εκλογές. Από την άλλη πλευρά, ο ηγέτης του «Πατριωτικού Μπλοκ», Igor Dodon, ισχυρίστηκε άνευ αποδεικτικών στοιχείων ότι δεν επετράπη η ψηφοφορία σε περισσότερους των διακοσίων χιλιάδων κατοίκων της Υπερδνειστερίας, της αποσχισθείσας περιοχής της Μολδαβίας (Peleschuk & Tanas, 2025).
Από την ανωτέρω επισκόπηση του κλίματος που χαρακτήρισε τις τελευταίες μολδαβικές βουλευτικές εκλογές, καθίσταται αντιληπτό ότι το πολιτικό καθεστώς της χώρας αποτελεί αντικείμενο γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ ΕΕ και Ρωσίας. Στόχος της παρούσας ανάλυσης είναι η ανάδειξη των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Μολδαβία εσωτερικά και από τη Ρωσία, υπό το πρίσμα της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας.
Προκειμένου να αποσαφηνιστεί το εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον της Μολδαβίας, κρίνεται απαραίτητη μία σύντομη ιστορική αναδρομή. Κατά το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα, το Πριγκιπάτο της Μολδαβίας κατέστη υποτελές στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και λειτουργούσε ως μία ζώνη ανάσχεσης μεταξύ της Οθωμανικής και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Το 1792, το έδαφος στην ανατολική όχθη του Δνείστερου, που βρίσκεται εντός της σημερινής Μολδαβίας – η Υπερδνειστερία – εκχωρήθηκε από τους Οθωμανούς στους Ρώσους. Η Βεσσαραβία, δηλαδή η περιοχή μεταξύ των ποταμών Δνείστερου και Προύθου και το μεγαλύτερο τμήμα της σημερινής Μολδαβίας, προσαρτήθηκε από τη Ρωσία μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1806-1812. Το 1918, μετά την κατάρρευση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, η Βεσσαραβία ενώθηκε με τη Ρουμανία. Ωστόσο, οι σοβιετικές αρχές οικοδόμησαν μία νέα, ανταγωνιστική πολιτική οντότητα, την Αυτόνομη Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μολδαβίας, η οποία αποτελείτο από 14 περιφέρειες στην ανατολική όχθη του Δνείστερου. Το 1940, η Βεσσαραβία καταλαμβάνεται από σοβιετικά στρατεύματα, ως απότοκος του Γερμανοσοβιετικού Συμφώνου μη Επίθεσης ή, αλλιώς, Συμφώνου Ribbentrop-Molotov. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, την 2α Αυγούστου 1940 συστήνεται η Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μολδαβίας με τη συνένωση της Βεσσαραβίας με οκτώ περιφέρειες της Αυτόνομης Σοβιετικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μολδαβίας (Crowther, 1994, σ. 342).
Σήμερα, οι ιστορικές μνήμες από την ένωση της Βεσσαραβίας με τη Ρουμανία και από τη μετέπειτα σοβιετική κατοχή και κατά συνέπεια η επιρροή που άσκησαν η Ρουμανία και η Ρωσία/Σοβιετική Ένωση στη Μολδαβία έχουν προκαλέσει τον διχασμό της κοινωνίας της. Ο εν λόγω διχασμός αφορά, κυρίως, στον γεωπολιτικό προσανατολισμό που πρέπει να έχει η χώρα, δηλαδή στο δίλημμα της οικοδόμησης στενότερων σχέσεων με τη Ρωσία ή με τη Ρουμανία και την ΕΕ εν γένει (Deen & Zweers, 2022, σ. 8-9). Είναι σημαντικό να αναφερθεί, ότι η προοπτική της ένωσης της Μολδαβίας με τη Ρουμανία αποτελεί ένα ζήτημα το οποίο ανέκαθεν απασχολούσε πολιτικές δυνάμεις στο εσωτερικό και των δύο χωρών και έχει επανέλθει στη δημόσια σφαίρα αμφότερων εξαιτίας του ρωσοουκρανικού πολέμου (Aligica, 2023).
Επιπλέον προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Μολδαβία εσωτερικά σχετίζονται με τα πολιτικά καθεστώτα της Υπερδνειστερίας και της Γκαγκαουζίας. Μερικούς μήνες μετά την ανεξαρτησία της Μολδαβίας από τη Σοβιετική Ένωση, τον Αύγουστο του έτους 1991, η Υπερδνειστερία κήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία της από τη Μολδαβία (Cimmino, 2019, σ.16). Οι ένοπλες συγκρούσεις, οι οποίες είχαν ήδη ξεσπάσει από το 1990 μεταξύ των μολδαβικών δυνάμεων και των αποσχιστών, που υποστηρίζονταν από τον σοβιετικό και μετέπειτα ρωσικό στρατό, έληξαν το 1992 με τη συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Μολδαβίας για αναζήτηση ειρηνικής λύσης στην ένοπλη σύρραξη στην Υπερδνειστερία (Miarka, 2020, σ. 3). Παρά την υποστήριξη των αποσχιστικών δυνάμεων από τα ρωσικά στρατεύματα, η Ρωσία, όπως και κάθε κράτος-μέλος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), αναγνωρίζει την Υπερδνειστερία ως τμήμα της Μολδαβίας (Cimmino, 2019, σ. 16). Μολαταύτα, η Υπερδνειστερία αποτελεί μία de facto πολιτική οντότητα εντός μίας άλλης de jure κρατικής οντότητας, της Μολδαβίας, και, μεταξύ άλλων, διαθέτει ανεξάρτητο στρατό, αστυνομικό σώμα και φορολογικό σύστημα και εκδίδει το δικό της νόμισμα. Η de facto κυριαρχία της υφίσταται, πρωτίστως, λόγω της ρωσικής οικονομικής βοήθειας και της παρουσίας χιλίων πεντακοσίων περίπου Ρώσων στρατιωτών στην Τιράσπολ (de facto πρωτεύουσα της Υπερδνειστερίας) (Bobick, 2014, σ. 6).
Σε αντίθεση με την Υπερδνειστερία, η Γκαγκαουζία δεν αποτελεί de facto χωριστή οντότητα, αλλά περιοχή εντός της επικράτειας της Δημοκρατίας της Μολδαβίας, η οποία, ωστόσο, χαίρει σημαντικού βαθμού αυτονομίας σε θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής, πολιτισμού και τοπικής διοίκησης, ενώ ακόμη, εκλέγει τον δικό της ηγέτη. Η αυτονομία της περιοχής εξηγείται από τη διακριτή πολιτισμική ταυτότητα των Γκαγκαούζων σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα. Αν και θρησκευτικά ταυτίζονται με τους Μολδαβούς, καθώς ασπάζονται την Ορθόδοξη Χριστιανική Πίστη, ομιλούν μία διάλεκτο της τουρκικής γλώσσας. Εντούτοις, τα ρωσικά είναι πιο διαδεδομένα στην διοίκηση, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και στην καθημερινή επικοινωνία. Διαχρονικά, οι σχέσεις της τοπικής ελίτ με την κυβέρνηση στο Κισινάου ήταν τεταμένες, με κύρια σημεία τριβής την πολιτική εκπροσώπηση των Γκαγκαούζων, την οικονομία και την απόκλιση συμφερόντων στην εξωτερική πολιτική (Karahindiba, 2024). Συγκεκριμένα, η Γκαγκαουζία δέχεται σημαντικές πολιτισμικές επιρροές από τη Μόσχα και μέχρι την επιβολή κυρώσεων στη Ρωσία, ως επακόλουθο της εισβολής της στην Ουκρανία, πραγματοποιούσαν πολλές εμπορικές συναλλαγές. Κατά συνέπεια, συχνά οι σχέσεις αυτές οδηγούσαν την τοπική πολιτική ελίτ στην παρέκκλιση από τις πολιτικές του Κισινάου, οι οποίες αποσκοπούν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής πορείας της Μολδαβίας και κατά συνέπεια στην απομάκρυνση από τη ρωσική σφαίρα επιρροής (Karahindiba, 2024).
Όπως συνάγεται από την περιγραφή των πολιτικών καθεστώτων της Υπερδνειστερίας και της Γκαγκαουζίας, οι δύο de jure οντότητες της Δημοκρατίας της Μολδαβίας δύνανται να ασκήσουν σημαντικές πιέσεις στην κεντρική κυβέρνηση, στις περιπτώσεις που οι πολιτικές της δεν συνάδουν με τα συμφέροντά τους. Η ασυμμετρία συμφερόντων οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό τουλάχιστον, στον ρωσικό παράγοντα και αναδύεται, βασικά, όποτε η κυβέρνηση στο Κισινάου ευθυγραμμίζει τις πολιτικές της με τον στόχο της ένταξης της χώρας στην ΕΕ (Koldomasov, 2025).
Αναλυτικότερα, η Μολδαβία αποτελεί εταίρο της ΕΕ από το 2009, δηλαδή από την εκκίνηση της Ανατολικής Εταιρικής Σχέσης, η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση των πολιτικών και οικονομικών σχέσεων της ΕΕ με έξι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και συγκεκριμένα με τη Μολδαβία, την Ουκρανία, τη Λευκορωσία, την Αρμενία, τη Γεωργία και το Αζερμπαϊτζάν (Council of the European Union, 2025). Το 2022 και μόλις λίγες μέρες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Μολδαβία αιτήθηκε επισήμως την ένταξή της στην ΕΕ. Κατόπιν της γνωμοδότησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ομόφωνης συμφωνίας των ηγετών και των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, την 23η Ιουνίου 2022 χορηγήθηκε στη Μολδαβία καθεστώς υποψήφιας χώρας. Την 14η Δεκεμβρίου 2023, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε την εκκίνηση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων του Κισινάου (European Commission, n.d.). Έναν χρόνο αργότερα, την 20η Οκτωβρίου 2024, πραγματοποιήθηκε δημοψήφισμα στη Μολδαβία για την τροποποίηση του συντάγματος, ώστε να συμπεριληφθεί ως στόχος η ένταξη στην ΕΕ (Balmforth & Tanas, 2024). Με ποσοστό 50,4%, στο οποίο ωστόσο καθοριστική ήταν η συμβολή των Μολδαβών που διαβιούν στο εξωτερικό, υπερίσχυσε η ευρωπαϊκή τάση (Gavin, 2024). Όπως συνέβη και στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές, έτσι και στην περίπτωση του δημοψηφίσματος, η Ρωσία κατηγορήθηκε για ανάμειξη με στόχο τη χειραγώγηση του αποτελέσματος. Συγκεκριμένα, οι μολδαβικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι ο φιλορώσος Μολδαβοϊσραηλινός ολιγάρχης, Ilan Shor, με την υποστήριξη του Κρεμλίνου, ήταν επικεφαλής απόπειρας δωροδοκίας 130 χιλιάδων πολιτών, ώστε να ψηφίσουν κατά της τροποποίησης του Συντάγματος (Balmforth & Tanas, 2024).
Βάσει της εμπειρίας των τελευταίων εκλογικών αναμετρήσεων στη Μολδαβία, διαπιστώνεται ότι η Ρωσία, παρότι το Κρεμλίνο αρνείται τις καταγγελίες περί παρεμβάσεως, επιδιώκει με διάφορα μέσα να αποτρέψει το Κισινάου από τον δυτικό και φιλοευρωπαϊκό προσανατολισμό του. Εκτός των εκλογών, τα πολιτικά καθεστώτα στην Υπερδνειστερία και στη Γκαγκαουζία εργαλειοποιούνται από τη Μόσχα προκειμένου να προωθήσει τα συμφέροντά της στη χώρα.
Εντούτοις, παρά την επίδραση που ασκεί ήδη η Μόσχα στο Κισινάου λόγω ιστορικών και πολιτισμικών δεσμών και παρά την επιρροή που επιδιώκει να αποκτήσει σήμερα επιστρατεύοντας άλλα μέσα, φαίνεται ότι οι δυνάμεις που επιθυμούν μία πιο φιλοευρωπαϊκή Μολδαβία κυριαρχούν, έστω και οριακά, στο πολιτικό σκηνικό της χώρας. Προς αυτή την κατεύθυνση συνέβαλε και η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς οδήγησε τη Μολδαβία, αλλά και την Ουκρανία και τη Γεωργία να αιτηθούν την ένταξή τους στην ΕΕ νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν (Secrieru, 2022). Έκτοτε, στη φαρέτρα του Κρεμλίνου προστέθηκαν οι συστηματικές «υβριδικές» επιθέσεις κατά της Μολδαβίας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι κυβερνοεπιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια και η υπόθαλψη διαδηλώσεων. Επιπλέον, η Ρωσία περιόρισε την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στη Μολδαβία προκαλώντας την αύξηση των τιμών, αλλά και την προτροπή του Κισινάου για τερματισμό της πλήρους εξάρτησής του από τη Μόσχα για την εισαγωγή φυσικού αερίου (Wilson, 2025).
Εξετάζοντας πιο εκτενώς τον ενεργειακό παράγοντα, η ενεργειακή κρίση που βίωσε η Μολδαβία το 2022 ανέδειξε την εξάρτησή της από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους. Οι συνεχείς διακοπές ρεύματος και η άνοδος των τιμών, ως απότοκος της απότομης μείωσης των ρωσικών εξαγωγών φυσικού αερίου και των επιθέσεων στις ουκρανικές ενεργειακές υποδομές, υποχρέωσαν το Κισινάου να διακόψει τις συναλλαγές με τον ρωσικό ενεργειακό κολοσσό Gazprom και να αυξήσει ραγδαία τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρουμανία, με συνέπεια τον διπλασιασμό των εγχώριων ενεργειακών τιμών. Παρά την παύση των ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου το 2022, η Μολδαβία εξακολουθούσε να εξαρτάται για ηλεκτρισμό από τον ηλεκτροπαραγωγικό σταθμό Moldavskaya GRES στην Υπερδνειστερία, ο οποίος λειτουργούσε με φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο και ήταν υπεύθυνος για την προμήθεια του 80% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας της Μολδαβίας. Την 1η Ιανουαρίου 2025, η λήξη των συμβολαίων διαμετακόμισης φυσικού αερίου μεταξύ Gazprom και Ουκρανίας προκάλεσαν, κατ’ επέκταση, τον περιορισμό του φυσικού αερίου που διοχετευόταν στην Τιράσπολ, με αποτέλεσμα μία νέα ενεργειακή κρίση που επεκτάθηκε σε ολόκληρη τη χώρα. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, σήμερα η Μολδαβία εισάγει ηλεκτρική ενέργεια από τη Ρουμανία σε πολύ υψηλότερες τιμές (Brender, 2025).
Η ΕΕ, προκειμένου να στηρίξει οικονομικά και πολιτικά τη Μολδαβία, συμφώνησε με το Κισινάου μία διετή στρατηγική για ενεργειακή ανεξαρτησία και ανθεκτικότητα, με στόχο την κατάργηση των ρωσικών ενεργειακών προμηθειών και την πλήρη ενσωμάτωση της χώρας στην ενιαία αγορά της ΕΕ. Η συνολική χρηματοδότηση που παρέχεται στη Μολδαβία το 2025 ανέρχεται στα 250 εκ. ευρώ (European Commission, 2025).
Εν κατακλείδι, η Δημοκρατία της Μολδαβίας αποτελεί ένα φτωχό κράτος με ποικίλες εσωτερικές ρωγμές. Από την ανωτέρω ανάλυση, καθίστανται ευδιάκριτα τα κατάλοιπα της ρωσικής/σοβιετικής κυριαρχίας επί της χώρας, γεγονός που λειτουργεί συχνά αποτρεπτικά για την ανάληψη ενεργειών, που απομακρύνουν τη Μολδαβία από τη ρωσική σφαίρα επιρροής. Επί παραδείγματι, εξετάστηκε ο τρόπος με τον οποίο οι άμεσες σχέσεις των πολιτικών καθεστώτων της Υπερδνειστερίας και της Γκαγκαουζίας με το Κρεμλίνο επηρεάζουν τη δράση της κεντρικής κυβέρνησης στο Κισινάου. Επιπλέον, η ενεργειακή απεξάρτηση από τη Μόσχα, αν και πολιτικά συνάδει με τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό της Μολδαβίας, δεν βρίσκει σύμφωνο ένα σημαντικό τμήμα της οικονομικά αδύναμης μολδαβικής κοινωνίας, εξαιτίας του κόστους που συνεπάγεται η εν λόγω απεξάρτηση. Εντούτοις, τα πρόσφατα εκλογικά αποτελέσματα δύνανται να εκληφθούν ως ένα θετικό βήμα για την ευρωπαϊκή πορεία του Κισινάου. Τέλος, κρίνεται απαραίτητη η συμβολή της ΕΕ στην οικονομική ενίσχυση της χώρας αλλά και η στήριξη των Βρυξελλών για εκπλήρωση των απαραίτητων προϋποθέσεων για ένταξή της στην ΕΕ.
Βιβλιογραφία/Πηγές:
Ακαδημαϊκές πηγές:
Bobick, M. S. (2014). Separatism redux: Crimea, Transnistria, and Eurasia’s de facto states. Anthropology Today, 30(3), 3–8. Διαθέσιμο σε: http://www.jstor.org/stable/24030404
Brender, R. (2025). Moldova’s EU Path: Between Moscow’s Shadow and Brussels’ Promises. Egmont Institute. Διαθέσιμο σε: http://www.jstor.org/stable/resrep71240
Cimmino, R. (2019). The Transnistrian Gambit: Russia in Moldova. Harvard International Review, 40(1), 15–17. Διαθέσιμο σε: https://www.jstor.org/stable/26617387
Crowther, W. (1994). Moldova after Independence. Current History, 93(585), 342–347. Διαθέσιμο σε: http://www.jstor.org/stable/45317034
Deen, B., & Zweers, W. (2022). Domestic political vulnerabilities and the ‘Russia factor.’ In Walking the tightrope towards the EU: Moldova’s vulnerabilities amid war in Ukraine (σ. 8–20). Clingendael Institute. Διαθέσιμο σε: http://www.jstor.org/stable/resrep43903.6
Miarka, A. A. (2020). Para-states as an instrument for strengthening Russia’s position – the case of Transnistria. Journal of Strategic Security, 13(2), 1–18. Διαθέσιμο σε: https://www.jstor.org/stable/26918082
Secrieru, S. (2022). How Big is the Storm?: Assessing the impact of the Russian–Ukrainian war on the eastern neighbourhood. European Union Institute for Security Studies (EUISS). Διαθέσιμο σε: http://www.jstor.org/stable/resrep43526
Wilson, A. (2025). The Bear Behind the Ballot: Moldova’s Election in the Shadow of War. European Council on Foreign Relations. Διαθέσιμο σε: http://www.jstor.org/stable/resrep71242
Πρωτογενείς πηγές:
Council of the European union. (2025). Eastern Partnership. Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eastern-partnership/
European Commission. (2025). European Commission and Moldova agree on a 2-year Comprehensive Strategy for Energy Independence and Resilience and immediate support with the energy bills. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_25_403
European Commission. (n.d.). Moldova. Διαθέσιμο σε: https://enlargement.ec.europa.eu/european-neighbourhood-policy/countries-region/moldova_en?prefLang=el
Ειδησεογραφικές πηγές:
Aligica, P. (2023). Romania-Moldova reunification: Three Scenarios. GIS Reports. Διαθέσιμο σε: https://www.gisreportsonline.com/r/romania-moldova-reunification/
Balmforth, T., & Tanas, A. (2024). Moldova’s Sandu secures knife-edge EU vote win after ‘unfair fight’. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/europe/moldovas-eu-referendum-goes-wire-after-sandu-decries-vote-meddling-2024-10-21/
Gavin, G. (2024). Moldova votes yes to joining EU by tiny margin. Politico. Διαθέσιμο σε: https://www.politico.eu/article/moldova-votes-yes-join-european-union/
Gavin, G. (2025). Pro-EU party secures majority in high-stakes Moldovan election. Politico. Διαθέσιμο σε: https://www.politico.eu/article/polls-moldova-vote-eu-path-russia-interference-election-ballots/
Karahindiba, E. (2024). Between Russia and Europe: Gagauzia’s Autonomy Under Threat. TRENDS Research & Advisory. Διαθέσιμο σε: https://trendsresearch.org/insight/between-russia-and-europe-gagauzias-autonomy-under-threat/
Koldomasov, A. (2025). The Contemporary Political Landscape of Moldova: More than Meets the Eye. Transatlantic Dialogue Center. Διαθέσιμο σε: https://tdcenter.org/2025/03/20/the-contemporary-political-landscape-of-moldova-more-than-meets-the-eye/#elementor-toc__heading-anchor-6
Peleschuk, D., & Tanas, A. (2025). Moldova’s pro-EU party wins pivotal election in setback for Russia. Reuters. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/europe/moldovas-pro-eu-government-edges-towards-majority-pivotal-vote-2025-09-28/