Γράφει η Ρηγοπούλου Χριστιάνα
Το δικαίωμα στην εκπαίδευση αποτελεί ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα, κατοχυρωμένο τόσο στο άρθρο 26 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του ΟΗΕ (United Nations, 1948), όσο και στο Πρώτο Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1952), και συνιστά μια από τις κυριότερες εγγυήσεις που συνδέονται άρρηκτα με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ελευθερία και την κοινωνική πρόοδο. Παράλληλα, η παροχή όχι μόνο στοιχειώδους αλλά και ποιοτικής εκπαίδευσης αποτελεί τον 4ο από τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ (Περιφερειακό Κέντρο Ενημέρωσης του ΟΗΕ, n.d.). Παρόλα αυτά, περίπου 244 εκατομμύρια παιδιά παγκοσμίως στερούνται την πρόσβασή τους στην εκπαίδευση, εξαιτίας κοινωνικών, οικονομικών και πολιτισμικών παραγόντων, καθώς και δομικών ανισοτήτων (UNESCO, 2025b). Στο πλαίσιο αυτό, η περιοχή της Ανατολικής Ασίας αποτελεί μία από τις περιοχές αυτές του κόσμου που, παρά την καταγεγραμμένη πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές ελλείψεις ως προς την καθολική και ποιοτική πρόσβαση στην εκπαίδευση. Εκατομμύρια παιδιά είτε αποκλείονται πλήρως από το εκπαιδευτικό σύστημα, κυρίως λόγω κοινωνικοοικονομικών συνθηκών, είτε λαμβάνουν εξαιρετικά χαμηλής ποιότητας εκπαίδευση γεγονός που οδηγεί στη διατήρηση φαινομένων λειτουργικού αναλφαβητισμού (UNICEF East Asia and Pacific, n.d.-a).
Η πρόσβαση στην εκπαίδευση αποτελεί αναμφισβήτητα έναν από τους πλέον νευραλγικούς μοχλούς για την οικονομική και κοινωνική πρόοδο, καθώς και για την μείωση της φτώχειας. Κατά συνέπεια, ποικίλοι διεθνείς οργανισμοί αναπτύσσουν ουσιαστικό έργο με στόχο τη διασφάλιση καθολικής και ποιοτικής εκπαίδευσης. Όσον αφορά την περιοχή της Ανατολικής Ασίας, η UNICEF δραστηριοποιείται ενεργά σε τουλάχιστον 27 χώρες της περιφέρειας, επιδιώκοντας την υπεράσπιση του δικαιώματος στην εκπαίδευση και την συνολική αναβάθμιση των συνθηκών παροχής της. Ειδικότερα, μέσω της υποστήριξης προγραμμάτων πρώιμης εκπαίδευσης (Early Childhood Education – ECE Programs), ο οργανισμός αποσκοπεί στο να γεφυρώσει το κοινωνικοοικονομικό χάσμα το οποίο υφίσταται και συχνά αποτελεί βασική αιτία εκπαιδευτικού αποκλεισμού. Η παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης σε αυτές τις κρίσιμες ηλικίες διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τη μελλοντική πορεία του ατόμου, γεγονός που επιβεβαιώνεται από δεδομένα αντλούμενα από τους εκπαιδευτικούς τομείς των κρατών της περιφέρειας της Ανατολικής Ασίας και του Ειρηνικού, τα οποία φανερώνουν την σύνδεση μεταξύ της παροχής ποιοτικής πρώιμης εκπαίδευσης και ολοκλήρωσης τουλάχιστον της πρωτοβάθμιας, υποχρεωτικής εκπαίδευσης (UNICEF East Asia and Pacific, n.d.-b).
Παράλληλα, η UNICEF προσεγγίζει το ζήτημα της εκπαίδευσης λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες γεωγραφικές και κοινωνικές συνθήκες της κάθε περιοχής. Ειδικότερα, η περιφέρεια της Ανατολικής Ασίας και του Ειρηνικού αποτελούν περιοχές που χαρακτηρίζονται από αυξημένη τρωτότητα σε φυσικούς κινδύνους με αποτέλεσμα να έρχονται συχνά αντιμέτωπες με φυσικές καταστροφές και κατά συνέπεια ανθρωπιστικές κρίσεις. Μέσα από τις παρεμβάσεις της, η UNICEF υποστηρίζει κρατικούς και μη κρατικούς φορείς ώστε να διασφαλίζεται η αδιάκοπη παροχή εκπαίδευσης σε παιδιά και ευπαθείς ομάδες που πλήττονται από φυσικές ή ανθρωπογενείς κρίσεις. Ταυτόχρονα, ο οργανισμός έχει συμβάλλει καθοριστικά στην δημιουργία εκπαιδευτικών δομών κατάλληλα εξοπλισμένων με τις απαραίτητες υποδομές όπως πόσιμο, καθαρό νερό και εγκαταστάσεις υγιεινής. Παράλληλα, ο οργανισμός επιχειρεί να αναπτύσσει και πρακτικές ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, οι οποίες στοχεύουν στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των μαθητών απέναντι στην επιβαρυμένη από κρίσεις καθημερινότητα τους και στην αντιμετώπιση του τραύματος που προκαλείται, το οποίο μπορεί να επηρεάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό την εκπαιδευτική τους εξέλιξη (UNICEF East Asia and Pacific, n.d.-c).
Καθίσταται, επομένως, σαφές ότι το έργο της UNICEF εστιάζει πρωτίστως στην παροχή πολυεπίπεδης υποστήριξης, τόσο μέσω της ενίσχυσης κυβερνητικών πολιτικών του εκπαιδευτικού προσωπικού, όσο και μέσω της αναβάθμισης των εκπαιδευτικών υποδομών και της διεύρυνσης των εκπαιδευτικών ευκαιριών. Τελικά, αυτό που καθιστά την προσέγγιση της UNICEF τόσο καινοτόμα και κατ’ επέκταση αποτελεσματική είναι η προσαρμογή των παρεμβάσεων στο κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο και ιδιαίτερα στις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες της κάθε περιοχής.
Αντίστοιχη δράση αναλαμβάνει και η UNESCO. Συγκεκριμένα, ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί, για ακόμα μια φορά, στην περιοχή της Ανατολικής Ασίας και του Ειρηνικού μέσω της διοργάνωσης της Έκτης Συνάντησης για την Εκπαίδευση στην Ασία-Ειρηνικό για το 2030 (Asia-Pacific Meeting on Education – APMED 6). Στη συνάντηση αυτή συμμετείχαν περισσότεροι από 220 ειδικοί στον τομέα της εκπαίδευσης, ενώ εκπρόσωποι 30 κρατών υπογράμμισαν την ανάγκη να δοθεί εκ νέου προτεραιότητα στην περιφέρεια σε ζητήματα εκπαιδευτικής πολιτικής (UNESCO, 2025a). Η Συνάντηση πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της UNESCO, σε συνεργασία με την UNICEF και την κυβέρνηση της Ιαπωνίας, και κατέληξε στη διατύπωση συστάσεων, οι οποίες εστιάζουν κυρίως στην υιοθέτηση μιας περισσότερο οικολογικής προσέγγισης της εκπαίδευσης, στον ψηφιακό μετασχηματισμό των εκπαιδευτικών συστημάτων, καθώς και στην ενίσχυση βασικών δεξιοτήτων ανάγνωσης και αριθμητικής. Παράλληλα, τονίστηκε η ανάγκη ανάληψης δράσεων που να συνάδουν με την επίτευξη του 4ου από τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, ο οποίος αφορά την παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης για όλους. Όπως επισήμανε, εξάλλου, η Περιφερειακή Διευθύντρια της UNICEF για την Ανατολική Ασία και τον Ειρηνικό, June Kunugi, βασικός στόχος της Συνάντησης είναι να δημιουργηθεί ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον στο οποίο κάθε παιδί θα μπορεί όχι μόνο να πηγαίνει στο σχολείο αλλά και να ολοκληρώνει την φοίτησή του, αυξάνοντας το δραματικά χαμηλό ποσοστό ολοκλήρωσης της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, το οποίο, σύμφωνα με έρευνα της Unesco, βρίσκεται στο λιγότερο του 40% (UNESCO, 2024).
Στα πλαίσια της δράσης διεθνών οργανισμών, όπως η UNESCO και η UNICEF, τονίζεται διαρκώς η ανάγκη της εδραίωσης μιας στενότερης συνεργασίας μεταξύ κρατών και περιφερειακών, εξειδικευμένων οργανισμών. Η λειτουργία αυτών των οργανισμών θεωρείται κομβική για την αποτελεσματική υπεράσπιση του δικαιώματος στην εκπαίδευση, ιδιαίτερα σε περιφέρειες με έντονες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες, όπως η Ανατολική Ασία. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η SEAMEO (Southeast Asian Ministers of Education Organisation), ένας περιφερειακός και διεθνικός οργανισμός, ο οποίος στοχεύει στην προώθηση της ισότιμης πρόσβασης στην εκπαίδευση παρέχοντας μέσω της ενίσχυσης του πολιτικού διαλόγου μεταξύ των Υπουργών Παιδείας των κρατών-μελών και της εναρμόνισης των εκπαιδευτικών τους πολιτικών (Southeast Asian Ministers of Education Organisation, n.d.).
Επιπρόσθετα, με απώτερο σκοπό και πάλι την επίτευξη του 4ου Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης, δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του ΟΗΕ, η UNGEI (United Nations Girls’ Education Initiative), η οποία εστιάζει όχι μόνο στην αύξηση της πρόσβασης στην εκπαίδευση αλλά και στην προώθηση της ισότητας των φύλων μέσω αυτής. Αυτό σημαίνει πως η εκπαίδευση αντιμετωπίζεται ως εργαλείο κοινωνικής ενδυνάμωσης, μέσα από δράσεις και πρωτοβουλίες, όπως η ανάδειξη του ζητήματος της εκπαίδευσης των κοριτσιών σε θεσμικές συζητήσεις και κρατικούς σχεδιασμούς, η παραγωγή και διάχυση δεδομένων και πληροφοριών σχετικά με την τωρινή θέση της γυναίκας στο εκπαιδευτικό σύστημα στην περιοχή, καθώς και η ανάπτυξη κατάλληλων μηχανισμών πολιτικής παρέμβασης (UNGEI – United Nations Girls’ Education Initiative, 2025). Γίνεται κατανοητό, λοιπόν, πως όλοι αυτοί οι στόχοι των περιφερειακών αυτών οργανώσεων πράγματι μπορούν να επιτευχθούν αποτελεσματικότερα μέσω ουσιαστικής συνεργασίας και συντονισμένων δράσεων, όπως υπογραμμίζεται διαρκώς, στις συζητήσεις για το μέλλον της εκπαίδευσης στην Ανατολική Ασία.
Εν κατακλείδι, η σημασία της ισότιμης, καθολικής και ποιοτικής εκπαίδευσης για την ατομική αλλά και συλλογική πρόοδο αναδεικνύεται μέσα από τη διαρκή και έντονη δραστηριοποίηση των διεθνών οργανισμών στη γεωγραφική περιφέρεια της Ανατολικής Ασίας. Παράλληλα, η παρουσία αυτή καταδεικνύει ότι η πρόσβαση στη γνώση δεν αποτελεί αυτονόητο δικαίωμα για όλα τα παιδιά, γεγονός που καθιστά την προάσπιση του δικαιώματος στην εκπαίδευση ένα ιδιαίτερα σύνθετο και πολυεπίπεδο εγχείρημα. Ωστόσο, μέσα από συντονισμένες δράσεις, διεθνή συνεργασία και στοχευμένες παρεμβάσεις, η διεθνής κοινότητα επιχειρεί να υπερβεί τους κοινωνικούς, πολιτικούς και οικονομικούς φραγμούς και πιέσεις, που εξακολουθούν να υφίστανται. Παρά τα θετικά βήματα που έχουν σημειωθεί, σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο, η διαρκής αναπροσαρμογή και αξιολόγηση τόσο των πολιτικών όσο και των κατευθυντήριων γραμμών είναι απαραίτητες προκειμένου να επιτευχθεί η βιωσιμότητα των δράσεων των διεθνών οργανισμών, έτσι ώστε, κάποια στιγμή, όλα τα παιδιά, σε όλες τις περιοχές του κόσμου και χωρίς να υφίστανται διακρίσεις, να απολαμβάνουν τις ίδιες εκπαιδευτικές ευκαιρίες και τη δυνατότητα να διαμορφώσουν τα ίδια το μέλλον τους.
Πηγές:
Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης του ΟΗΕ. (n.d.). Στόχος 4: Ποιοτική Εκπαίδευση. Διαθέσιμο σε:
Southeast Asian Ministers of Education Organisation. (n.d.). Leading Through Learning. Διαθέσιμο σε: https://www.seameo.org/
UNESCO. (2024). Asia-Pacific Education 2030: SDG 4 Midterm Review. UNESCO Institute for Statistics. Διαθέσιμο σε:
unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000392220/PDF/392220eng.pdf.multi
UNESCO. (2025a). Delegates from 30 countries identify priority actions to transform education in Asia and the Pacific. Διαθέσιμο σε:
UNESCO. (2025b). What you need to know about the right to education. Διαθέσιμο σε: https://www.unesco.org/en/right-education/need-know?hub=70224
UNGEI – United Nations Girls’ Education Initiative. (2025). UNGEI: EAST ASIA AND THE PACIFIC – A global partnership dedicated to advancing gender equality in and through education. Διαθέσιμο σε: https://www.ungei.org/eap
UNICEF East Asia and Pacific. (n.d.-a). Education: Every child has the right to go to school and learn. Διαθέσιμο σε: https://www.unicef.org/eap/what-we-do/education
UNICEF East Asia and Pacific. (n.d.-b). Early Learning: Every child has the right to start school at the right age. Διαθέσιμο σε: https://www.unicef.org/eap/early-learning
UNICEF East Asia and Pacific. (n.d.-c). Education in Emergencies: Ensuring learning in crisis and building resilient education systems. Διαθέσιμο σε:
https://www.unicef.org/eap/education-emergencies
United Nations. (1948). Universal Declaration of Human Rights. Διαθέσιμο σε:
https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/2021/03/udhr.pdf
Πηγή Εικόνας
McCalla K. (n.d.). Girl Up: Protecting Girls’ Rights to Education. Borgen Magazine. Διαθέσιμο σε: