Γράφει ο Σωτήρης Ελευθεριάδης
Η πολιτική, σαν έννοια, έχει δύο όψεις: τη σύγκρουση και τη συνεργασία. Στο πέρας της ιστορίας, η συνεργασία μεταξύ των πολιτικών δρώντων επιτυγχανόταν μέσω της διπλωματίας, η οποία εξακολουθεί και σήμερα να αποτελεί τη βασική ειρηνική οδό άσκησης της πολιτικής. Ωστόσο, στον σημερινό κόσμο της παγκοσμιοποίησης, όπου η διακρατική συνεργασία ενισχύεται και η οικονομική δραστηριότητα έχει ενταθεί ραγδαία λόγω του εμπορίου, πολλές χώρες αξιοποιούν όλο και περισσότερο την οικονομική πολιτική και διπλωματία. Απώτερος στόχος είναι η προώθηση, μέσω της συνεργασίας, των πολιτικών και οικονομικών τους συμφερόντων σε άλλα κράτη. Το παρόν άρθρο εξετάζει την οικονομική πολιτική και διπλωματία μίας υπερδύναμης της παγκόσμιας εποχής, της Κίνας.
Η κινεζική οικονομική πολιτική, είναι εξωστρεφής, βιώσιμη, και ολοένα αναπτυσσόμενη. Η Κίνα μετά τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις του 1978 και την εγκατάλειψη του μαρξιστικού οικονομικού συστήματος έχει αναπτύξει εντυπωσιακά τον τριτογενή της τομέα, ο οποίος σύμφωνα με τα δεδομένα του 2024 αντιπροσωπεύει το 56.8% του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της χώρας (ΑΕΠ), ενώ αντίστοιχα ο δευτερογενής τομέας αποτελεί το 36.5% του ΑΕΠ της χώρας (National Bureau of Statistics, n.d.). Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι έπειτα από το «άνοιγμα» της χώρας στις διεθνείς οικονομικές αγορές και την υιοθέτηση της μικτής οικονομίας της αγοράς, ο πρωτογενής της τομέας υπέστη σημαντική συρρίκνωση (Li, Bellotti, & Komarek, 2016).
Σήμερα η Κίνα αποτελεί μία κραταιά οικονομία, με δυνατή παρουσία στις διεθνείς οικονομικές αγορές και στο διεθνές εμπόριο (Dunford, & Liu, 2024). Παρόλο που η οικονομία της επιβραδύνθηκε μετά το χρηματοπιστωτικό ‘’κραχ’’ του 2009, οι ρυθμοί ανάπτυξής της παραμένουν υψηλότεροι από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (OECD, 2025). Κατά την περίοδο 2022–2024 οι ρυθμοί ανάπτυξης του ΑΕΠ κυμάνθηκαν πολύ χαμηλότερα, από 3,5% έως 5,2%, σε σύγκριση με τον υψηλό ρυθμό ανάπτυξης που είχε παρατηρηθεί κατά την περίοδο 1989–2022. Παρά ταύτα, η παρούσα φάση χαρακτηρίζεται από χρηματοοικονομική σταθερότητα και κοινωνική ευημερία για τους πολίτες της χώρας (Medeiros & Gouveia, 2024).
Στην εμπορική πολιτική της και στις εξωτερικές οικονομικές της σχέσεις η χώρα εστιάζει στην ανάπτυξη της εξαγωγικής της δραστηριότητας με τη δημιουργία οικονομικών σχέσεων με τρίτες χώρες (Τσιστράκη, 2024 σ.σ. 51-58). Η στρατηγική αυτή επιτυγχάνεται μέσω της ανάπτυξης εκτεταμένων δημόσιων υποδομών στο εξωτερικό και της σύναψης συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου. Στο πλαίσιο αυτό, χαρακτηριστικά παραδείγματα συνιστούν πρωτοβουλίες, όπως η Belt and Road Initiative (BRI) και η πολιτική «Go Out», καθώς και οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με κράτη όπως η Λευκορωσία και η Νικαράγουα, αλλά και με περιφερειακούς διεθνείς οργανισμούς, όπως η ASEAN (Χούπης, 2013 σ.σ. 42-53).
Με αυτό τον τρόπο, η Κινεζική εμπορική πολιτική κινείται με σταθερότητα και με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης. Πιο αναλυτικά, κατά τη περίοδο Ιανουαρίου-Οκτωβρίου του 2025 οι κινεζικές εξαγωγές παρουσίασαν αύξηση της τάξεως 7.1% φτάνοντας τα 2.4 τρισεκατομμύρια ευρώ, ενώ στις εισαγωγές καταγράφθηκε οριακή μείωση σε ποσοστό -0.2%, που αντιστοιχεί σε 1.6 τρισεκατομμύρια ευρώ (Buisness Daily, 2025). Τα παραπάνω δεδομένα φανερώνουν την αυξανόμενη οικονομική και εμπορική ηγεμονία της Κίνας, αναδεικνύοντάς την σε καθοριστικό παίκτη του διεθνούς εμπορίου.
Παρόλα αυτά, η Κίνα δεν παύει να είναι ένα κράτος στο άναρχο διεθνές σύστημα. Η επιβίωση κάθε κράτους δεν βασίζεται μόνο στις οικονομικές του δραστηριότητες, αλλά και στις συμμαχίες που διαμορφώνει, τις στρατηγικές του επιλογές και στη διπλωματία που καθιερώνει για την άσκηση της ισχύος του (Τσαμαδιά, 2021 σ.σ. 8-13). Η Κίνα σε αυτόν τον πολυπολικό κόσμο προσπαθεί να αναδειχθεί σαν ένας ισχυρός πόλος ισχύος με διάφορες στρατηγικές συμφωνίες με ισχυρούς οργανισμούς και χώρες, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (ΗΠΑ), αλλά και με λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, μέσω συμφωνιών οικονομικής ‘’βοήθειας’’. Οι τελευταίες, μπορεί συχνά να οδηγήσουν αυτές τις χώρες σε δυσμενείς γεωπολιτικές και οικονομικές συνθήκες με τη χρήσης της διπλωματίας ‘’παγίδων’’ χρέους (Κουτσουβέλη, 2013 σ.σ. 69-70).
Ειδικότερα, η διπλωματία παγίδων χρέους αποτελεί μια μορφή χρηματοοικονομικής διπλωματίας κατά την οποία η χώρα ‘’δανειολήπτης’’ δανείζει υπέρογκα ποσά σε οικονομικά ασθενείς χώρες, με στόχο την οικονομική και γεωπολιτική τους εξάρτηση από τη δανείζουσα χώρα, η οποία αποκτά έτσι σημαντικά μέσα άσκησης ισχύος. Πιο συγκεκριμένα, το Λάος μια χώρα με την οποία η Κίνα διατηρεί στενές διμερείς σχέσεις και μια από τις ελάχιστες χώρες που εφαρμόζουν ακόμη το κομμουνιστικό σύστημα διακυβέρνησης, σύμφωνα με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2021, παρουσίαζε δημόσιο χρέος που είχε εκτοξευθεί στο 88% του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος του, εκ του οποίου το 47% ανήκε σε Κινέζους πιστωτές (The Economist, 2025). Επιπρόσθετα, το 11% του χρέους προέρχεται από διμερή δάνεια με την Κίνα (Macan-Markar, 2022). Σύμφωνα με τον Chellaney, η Κίνα έχει διεισδύσει στις δημόσιες υποδομές του Λάος όπως το ηλεκτρικό δίκτυο και οι υδάτινοι πόροι της χώρας, γεγονός που της επιτρέπει να ασκεί άμεση επιρροή, στη χώρα. (Chellaney, 2020).
Με αυτόν τον τρόπο, η Κίνα έχει αποκτήσει σημαντικά εργαλεία άσκησης επιρροής μέσω του Λάος στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ασίας. Αξιοποιώντας την αδυναμία των κρατών της περιοχής που είναι χρεωμένα από κινεζικά δάνεια να ασκήσουν ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, όπως το Λάος, η Μπουρκίνα Φάσο και τα Νησιά του Σολομώντα (Kozul-Wright, 2025), λειτουργεί συχνά ως φερέφωνό τους σε ευαίσθητα περιφερειακά ζητήματα, όπως αυτά της Νότιας Σινικής Θάλασσας (Barney, 2025). Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύονται τα συμφέροντα της Κίνας μέσω της σταδιακής οικονομικής εξάρτησης των παραπάνω χωρών, η οποία μετατρέπεται σε πολιτική επιρροή. Η προσπάθεια εξωτερικής εξισορρόπησης της ισχύος από τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία αποδεικνύεται ανεπαρκής, καθώς η εξωτερική τους πολιτική χαρακτηρίζεται από αμφιλεγόμενη αξιοπιστία και έλλειψη ουσιαστικής και ανταγωνιστικής οικονομικής στήριξης (Reilly, 2013).
Μια ανάλογη περίπτωση είναι αυτή της Σρι Λάνκα, η οποία δανείστηκε μεγάλα χρηματικά ποσά από την Κίνα για την ανάπτυξη του λιμανιού Χαμπαντότα, ενός στρατηγικού λιμανιού στον Ινδικό Ωκεανό (Khan, Ahmad & Ullah, 2023). Το συγκεκριμένο λιμάνι αποτελεί σημαντικό κέντρο εμπορικής δραστηριότητας της Κίνας στο Ινδικό Ωκεανό. Χρησιμοποιείται από την Κίνα ως ένας σταθμός του «One Belt One Road Initiative», που συνδέει την Κίνα με την Ευρώπη μέσω ενός κοινού χερσαίου και θαλάσσιου δρόμου (Perera, 2016). Ως αποτέλεσμα της διπλωματίας παγίδων χρέους που ακολουθεί η Κίνα, το στρατηγικό αυτό λιμάνι παραχωρήθηκε τελικά στην Κίνα συνεπεία της ανεπιτυχούς πληρωμής του δανείου που είχε χορηγήσει στη Σρι Λάνκα (Patrick, 2017).
Συνολικά η κινεζική οικονομική πολιτική στο διεθνοποιημένο οικονομικό περιβάλλον, αντικατοπτρίζει την εικόνα ενός κυρίαρχου δρώντα του διεθνούς συστήματος, ο οποίος επιδιώκει την ενίσχυση του εμπορίου, των επενδύσεων και των διεθνών συναλλαγών. Η Κίνα συνδυάζει την εσωτερική οικονομική ανάπτυξη, με την αξιοποίηση χρηματοοικονομικών εργαλείων και την υλοποίηση έργων δημόσιων υποδομών σε πληθώρα χωρών, μέσω των οποίων συγκεντρώνει σημαντικούς για την επιβίωσή της μοχλούς άσκησης επιρροής. Παρά ταύτα, οι τακτικές της στον τομέα της οικονομικής διπλωματίας εγείρουν προβληματισμούς αναφορικά με την ενδεχόμενη πολιτικοοικονομική εξάρτηση των αναπτυσσόμενων κρατών, καθώς και για την έμμεση κυριαρχία που ασκεί σε ασθενέστερες χώρες προς εξυπηρέτηση των γεωπολιτικών της επιδιώξεων Υπό αυτό το πρίσμα, η Κίνα επιδιώκει και έχει ήδη μερικώς καταφέρει την ανάδειξή της σε μείζονα οικονομική και πολιτική δύναμη τόσο με θεμιτά όσο και με αμφιλεγόμενα μέσα.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ακαδημαϊκά άρθρα:
Barney, K. (2025). Trapped in debt: China’s role in Laos’ economic crisis. Lowy Institute Analyses. https://www.researchgate.net/publication/390743464_Trapped_in_Debt_China%27s_Role_in_Laos%27_Economic_Crisis
Dunford, M., & Liu, W. (2024). China’s evolving international economic engagement: China threat or a new pole in an equitable multipolar world order? Area Development and Policy, 9(2), 131–168. https://doi.org/10.1080/23792949.2023.2225092
Κουτσουβέλη, Μ. Έ. Σ. (2013). Η Κίνα ως αναδυόμενη δύναμη στο διεθνές σύστημα (Δημογραφικές, οικονομικές, στρατιωτικές & τεχνολογικές) (Μη δημοσιευμένη μεταπτυχιακή εργασία). Πανεπιστήμιο Πειραιώς. πτυχές)https://dione.lib.unipi.gr/xmlui/handle/unipi/6757
Khan, S., Ahmad, Z., & Ullah, M. (2023). China’s geostrategic interest in the Indian Ocean Region. Qlantic Journal of Social Sciences and Humanities, 4(4), 141-161. https://doi.org/10.55737/qjssh.917005034
Li, L., Bellotti, B., & Komarek, A. (2016). Structural change and agricultural diversification since China’s reforms. Bio-Based and Applied Economics Journal, 5(2), 113-130. https://digital.casalini.it/3939754
Medeiros, C. A. D., & Gouveia, E. M. (2024). The “new normal” of the Chinese economy. Economia e Sociedade, 33, e282794. https://doi.org/10.1590/1982-3533.2024v33n3.282794
Perera, N. (2016). China’s One Belt One Road Initiative: Implications for Sri Lanka. Talking Economics. https://www.ips.lk/talkingeconomics/2016/06/22/chinas-one-belt-one-road-initiative-implications-for-sri-lanka/
Reilly, B. (2013). Southeast Asia: in the shadow of China. Journal of democracy, 24(1), 156-164. Southeast Asia: In The Shadow of China
Τσαμαδιά, Α. (2021). Το παγκόσμιο δίκτυο επενδύσεων της Κίνας και οι επιπτώσεις του στην παγκόσμια οικονομική διακυβέρνηση (Μη δημοσιευμένη μεταπτυχιακή εργασία). Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών.
Τσιστράκη, Α. Δ. (2024). Η ανάδυση της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία μέσω του διεθνούς εμπορίου (Μη δημοσιευμένη μεταπτυχιακή εργασία). Πανεπιστήμιο Πειραιώς. https://dione.lib.unipi.gr/xmlui/handle/unipi/18159
Χούπης, Μ. Α. (2013). Η Κίνα στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα & στην παγκόσμια εμπορική διπλωματία (Μη δημοσιευμένη μεταπτυχιακή εργασία). Πανεπιστήμιο Πειραιώς. https://dione.lib.unipi.gr/xmlui/handle/unipi/5447
Πρωτογενείς Πηγές:
National Bureau of Statistics of China. (n.d.). National Data: Statistical Database. National Bureau of Statistics of China. https://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=C01
OECD, (2025). OECD Economic Outlook, Interim Report September 2025: Finding the Right Balance in Uncertain Times. https://doi.org/10.1787/67b10c01-en
Διαδικτυακές πηγές:
Business Daily. (2025). Η Κίνα κατέγραψε άνοδο 4% στο εξωτερικό εμπόριο το εννεάμηνο του 2025. Business Daily. https://www.businessdaily.gr/diethni/164192_ayxisi-4-sto-exoteriko-emporio-tis-kinas-eos-ton-septembrio-2025
Chellaney, B. (2020). Why do so many Asian nations want to be in China’s debt? Nikkei Asia. https://web.archive.org/web/20201026091348/https://asia.nikkei.com/Opinion/Why-do-so-many-Asian-nations-want-to-be-in-China-s-debt
Kozul-Wright, A. (2025). ’Tidal wave’: How 75 nations face Chinese debt crisis in 2025. Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/news/2025/5/28/tidal-wave-how-75-nations-face-chinese-debt-crisis-in-2025
Macan-Markar, M. (2022). Laos faces public backlash as economy teeters toward default: Debt crisis triggers rare anger against communist leaders on social media. Nikkei Asia. https://web.archive.org/web/20231004070924/https://asia.nikkei.com/Economy/Laos-faces-public-backlash-as-economy-teeters-toward-default
Patrick, A. (2017). China – Sri Lanka strategic Hambantota port deal. National Maritime Foundation. https://maritimeindia.org/8813-2/
The Economist. (2023). The path ahead for China’s Belt and Road Initiative. The Economist. https://www.economist.com/china/2023/09/06/the-path-ahead-for-chinas-belt-and-road-initiative
Εικόνα:
Brautigam, D. (2019). Is China the World’s Loan Shark? New York Times. https://www.nytimes.com/2019/04/26/opinion/china-belt-road-initiative.html
Opinion | Is China the World’s Loan Shark? – The New York Times