Γράφει ο Δημήτριος Καραντώνης
Στις 15 Ιουνίου 2025, η Γερμανία τίμησε για πρώτη φορά επίσημα την Ημέρα Βετεράνων της Bundeswehr, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιμετωπίζει τους στρατιώτες της. Η πρωτοβουλία αυτή σηματοδοτεί μια αναθεώρηση της συλλογικής μνήμης και της στάσης της Γερμανικής κοινωνίας απέναντι στο στράτευμα και τον ρόλο του στις διεθνείς αποστολές των τελευταίων δεκαετιών. Το γεγονός υποστηρίχθηκε από ευρεία κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενισχυμένη από την αλλαγή του γεωπολιτικού κλίματος μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη γενικότερη ενίσχυση της αμυντικής πολιτικής της χώρας (Pitel, 2025). Για πολλές δεκαετίες, η δημόσια αναγνώριση των Γερμανών βετεράνων αποτελούσε ταμπού, λόγω του βεβαρημένου ιστορικού της Wehrmacht και του εθνικοσοσιαλιστικού παρελθόντος. Ωστόσο, η «Zeitenwende» που ανακοινώθηκε από τον πρώην καγκελάριο Όλαφ Σολτς το 2022, αποτέλεσε τον καταλύτη για μια νέα προσέγγιση στη στρατιωτική ταυτότητα της χώρας (Ulatowski, 2025). Σήμερα, η καθιέρωση αυτής της ημέρας αποτελεί προσπάθεια να ενταχθούν οι εμπειρίες των στρατιωτών στον δημόσιο λόγο και να αναγνωριστεί η προσφορά τους, χωρίς ωστόσο, να ενισχυθεί ο μιλιταρισμός.
Η συζήτηση γύρω από την αναγνώριση των Γερμανών βετεράνων δεν είναι καινούργια, αλλά συνδέεται ουσιαστικά με την ιστορική ενοχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την ανάγκη διαχωρισμού από την παράδοση της Wehrmacht. Η Bundeswehr ιδρύθηκε το 1955 υπό το ΝΑΤΟ-ϊκό πλαίσιο, αλλά με θεσμικούς φραγμούς που στόχευαν στην αποτροπή επανάληψης του παρελθόντος, με έμφαση στον “πολίτη με στολή” και την κοινοβουλευτική εποπτεία (Dausend, 2017). Έτσι, σε αντίθεση με πολλές άλλες δυτικές χώρες, οι γερμανικές κυβερνήσεις απέφευγαν τον εορτασμό ή δημόσια τιμή στρατιωτών, ιδίως όταν η παρουσία τους προερχόταν από εξωτερικές αποστολές, όπως το Κόσοβο ή το Αφγανιστάν (Pitel, 2025). Ωστόσο, οι μεταπολεμικές αποστολές κατέδειξαν ότι οι Γερμανοί στρατιώτες αντιμετωπίζουν παρόμοιες ψυχολογικές και κοινωνικές επιπτώσεις με τους συναδέλφους τους σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο ή Καναδά. Μελέτες αναφέρουν σημαντική παρουσία PTSD και δυσκολία ενσωμάτωσης στον πολιτικό βίο μετά από μακροχρόνια δράση στο εξωτερικό (Montrose, 2025). Οι φωνές υπέρ της καθιέρωσης της Ημέρας Βετεράνων υποστηρίζουν ότι η κοινωνική στήριξη και η δημόσια αναγνώριση δεν συνεπάγονται υιοθέτηση μιλιταριστικών προτύπων, αλλά μάλλον μια ώριμη κουλτούρα ευγνωμοσύνης προς την υπηρεσία (Pitel, 2025).
Η πολιτισμική αντίσταση δεν είναι αμελητέα. Κόμματα όπως η Die Linke προειδοποιούν για «ύπουλη επιστροφή στη ρομαντικοποίηση του στρατού» και την αναγέννηση ενός «σιωπηλού πατριωτισμού» (Pitel, 2025). Η δημόσια μνήμη στη Γερμανία συνεχίζει να είναι διχασμένη ανάμεσα σε ιστορική υπευθυνότητα και σύγχρονη ασφάλεια, προκαλώντας ένα σύνθετο πλαίσιο δημόσιου διαλόγου για τη θέση των στρατιωτικών στην κοινωνία του 21ου αιώνα (Pitel, 2025). Η καθιέρωση της Ημέρας Βετεράνων επισημοποιήθηκε στη Γερμανική Βουλή (Bundestag) στις 25 Απριλίου 2024 με ευρεία διακομματική υποστήριξη. Πρωταγωνιστικό ρόλο είχε ο Υπουργός Άμυνας Boris Pistorius (SPD), ο οποίος σε συνεργασία με την Julia Klöckner (CDU) και τον Friedrich Merz, πρόεδρο της CDU, διαμόρφωσε την πρόταση η οποία υπερψηφίστηκε από SPD, CDU/CSU, FDP και τους Πράσινους. Μοναδική πολιτική δύναμη που καταψήφισε ήταν το κόμμα Die Linke, το οποίο κατήγγειλε ότι η πρωτοβουλία εξωραΐζει τις ένοπλες επεμβάσεις και αποσιωπά τις τραυματικές εμπειρίες των στρατιωτών (Pitel, 2025; Welt, 2025).
Η επιλογή της 15ης Ιουνίου ως ημερομηνίας ήταν αποτέλεσμα συμβιβασμού. Αντί να επιλεγεί μια ημερομηνία σχετική με στρατιωτικές νίκες ή πολέμους, όπως σε ΗΠΑ ή Γαλλία, η κυβέρνηση θέλησε να αποφύγει παρερμηνείες (Werkhäuser, 2025). Όπως δήλωσε ο Pistorius, η ημέρα αυτή «δεν είναι μια εθνική μέρα ηρωισμού, αλλά μια μέρα αναγνώρισης και ενσυναίσθησης» (Werkhäuser, 2025). Σκοπός ήταν να δοθεί συμβολικός και ουδέτερος χαρακτήρας στον εορτασμό, εστιάζοντας στις κοινωνικές και ανθρώπινες συνέπειες της στρατιωτικής θητείας (Montrose, 2025). Ο θεσμικός σχεδιασμός περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός «Veteranenkarte» (κάρτα βετεράνου), καθώς και ενός Κέντρου Υποστήριξης Βετεράνων (Veteranenbüro), με στόχο τη διευκόλυνση της επανένταξης, την πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές και την ψυχολογική υποστήριξη (Montrose, 2025). Πρόκειται για μέτρα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αδιανόητα σε μια χώρα που για δεκαετίες προσπαθούσε να διατηρήσει τη στρατιωτική της δύναμη σε «ανώνυμο» επίπεδο.
Οι κεντρικές εκδηλώσεις της Ημέρας Βετεράνων έλαβαν χώρα στο Βερολίνο, έξω από το κτήριο του Ράιχσταγκ, με τη δημιουργία ενός συμβολικού «χωριού βετεράνων» (Veteranendorf), όπου συμμετείχαν πρώην και ενεργοί στρατιώτες, οικογένειες, εθελοντές και μέλη του κοινού (Pitel, 2025). Το παρόν έδωσαν πολιτικοί όλων των μεγάλων κομμάτων, με την Klöckner και τον Pistorius να εκφωνούν ομιλίες εστιασμένες στην έννοια του σεβασμού και της ευγνωμοσύνης απέναντι στους ανθρώπους που υπηρέτησαν σε επικίνδυνες περιοχές όπως το Αφγανιστάν ή το Μάλι (Welt, 2024). Ταυτόχρονα, οργανώθηκαν εκδηλώσεις και σε άλλες πόλεις, με έμφαση στο Hamburg και το Koblenz, όπου λειτουργούν μεγάλα στρατιωτικά κέντρα. Μικρότερες δράσεις όπως συναυλίες, συζητήσεις, φωτογραφικές εκθέσεις και τελετές μνήμης πλαισίωσαν τη μέρα, τονίζοντας τη διαγενεακή επικοινωνία και τη σύνδεση του στρατού με την κοινωνία των πολιτών (Urbancik, 2025).
Παρά την ευρεία συμμετοχή, η εικόνα της ημέρας δεν ήταν απολύτως ομοιογενής. Πολλοί αναλυτές παρατήρησαν ότι η αισθητική του εορτασμού, με έμφαση στις στολές, τις τελετές και τη σημειολογία, προκάλεσε ανησυχία για πιθανή «επαναστρατιωτικοποίηση» του δημόσιου χώρου (Nitschke, 2025). Ορισμένα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα, όπως η DFG-VK (Deutsche Friedensgesellschaft – Vereinigte KriegsdienstgegnerInnen), διοργάνωσαν παράλληλες αντι-εκδηλώσεις, υποστηρίζοντας ότι οι πρωτοβουλίες αυτές επιχειρούν να εξοικειώσουν τη νέα γενιά με τον στρατό μέσα από «απολιτικές» εικόνες συντροφικότητας και αλληλεγγύης (Junge Welt, 2025).
Η αναζωπύρωση του στρατηγικού ρόλου της Bundeswehr μετά το 2022, με αφορμή τον πόλεμο στην Ουκρανία, συνδέεται άμεσα με τη μεταβολή της δημόσιας στάσης. Η έννοια της “Zeitenwende” (στροφή εποχής), που εισήγαγε ο πρώην καγκελάριος Scholz, συνοδεύτηκε από αύξηση των αμυντικών δαπανών, εξοπλιστικά προγράμματα και νέα στρατηγική αυτοπεποίθηση της Γερμανίας στο ΝΑΤΟ (Werkhäuser, 2025). Σε αυτό το πλαίσιο, η καθιέρωση Ημέρας Βετεράνων δεν φαίνεται ως μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως τμήμα μιας ευρύτερης προσπάθειας επαναπροσδιορισμού της σχέσης κράτους–στρατού–πολίτη. Ωστόσο, παραμένει το ερώτημα κατά πόσο η Γερμανία επιθυμεί να αποκτήσει στρατιωτική «κουλτούρα» ανάλογη με αυτή των ΗΠΑ ή της Γαλλίας. Η Bundeswehr παραμένει θεσμός με περιορισμένη κοινωνική ορατότητα, και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειοψηφία των Γερμανών υποστηρίζει μεν τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων, αλλά επιθυμεί η στρατιωτική ταυτότητα να παραμείνει «ήσυχη» και χωρίς πατριωτικά φορτία (Urbancik, 2025; Montrose, 2025).
Η καθιέρωση της Ημέρας Βετεράνων στη Γερμανία αποτελεί γεγονός με συμβολικό, πολιτικό και κοινωνικό βάρος. Εντάσσεται σε μια νέα εποχή εθνικής αυτοαντίληψης και στρατηγικής υπευθυνότητας, ενώ προσπαθεί να συνδυάσει την αναγνώριση της στρατιωτικής προσφοράς με την παρακαταθήκη της ιστορικής αυτοσυγκράτησης. Οι διχασμένες απόψεις καταδεικνύουν ότι η συλλογική μνήμη στη Γερμανία παραμένει εύθραυστη, με το παρελθόν να σκιάζει ακόμη το παρόν. Η επιτυχία της νέας αυτής επετείου θα εξαρτηθεί από τη διατήρηση μιας ισορροπημένης ρητορικής: μιας ρητορικής που τιμά, αλλά δεν μυθοποιεί· που αναγνωρίζει, αλλά δεν στρατιωτικοποιεί· που δεν απεμπολεί το παρελθόν, αλλά χτίζει πάνω του ένα ώριμο και υπεύθυνο μέλλον. Η καθιέρωση της Ημέρας Βετεράνων στη Γερμανία σηματοδοτεί όχι απλώς μια πολιτική απόφαση, αλλά αντανάκλαση της εθνικής ψυχολογίας. Είναι άραγε εφικτό να τιμά κανείς το παρελθόν χωρίς να το εξιδανικεύει; Πότε η ευγνωμοσύνη μετατρέπεται σε σιωπηλή συναίνεση και πότε γίνεται βάση για αυτοκριτική; Μπορεί η αναγνώριση της στρατιωτικής προσφοράς να συνυπάρξει με μια ειρηνική και δημοκρατική ταυτότητα, ή πρόκειται για αντίρροπες δυνάμεις;
Βιβλιογραφία
Dausend, Peter. “Bundeswehr: The German Army’s Dirty Secret” ZEIT ONLINE, 20 Μαίου 2017, www.zeit.de/politik/deutschland/2017-05/bundeswehr-army-germany-wehrmacht-right-wing-extremist.
Junge Welt, “Kritik an Der Militarisierung”, 8 Απριλίου 2025, https://www.jungewelt.de/artikel/497773.kritik-an-der-militarisierung.html
Montrose, Jeff. “The Evolution of Germany’s Veteran Culture: Lieutenant Colonel Marcel Bohnert on the Changing Role of Veterans in German Society” Journal of Veterans Studies, vol. 11, no. 1, 2025, pp. 112–117, https://doi.org/10.21061/jvs.v11i1.693.
Nitschke, Christoph “What to Make of Germany’s New Veterans Day” War on the Rocks, 13 Ιουνίου 2025, https://warontherocks.com/2025/06/what-to-make-of-germanys-new-veterans-day/
Pitel, Laura. “Germany Breaks Taboo with First Celebration of Veterans since Second World War”, Financial Times, 14 Ιουνίου 2025, https://www.ft.com/content/1a1d1b33-de70-45cd-8887-c918272edfce
Ulatowski, Rafał. “The Illusion of Germany’s Zeitenwende” The Washington Quarterly, vol. 47, no. 3, 2 Ιουλίου 2024, pp. 59–76, https://doi.org/10.1080/0163660x.2024.2398318.
Urbancik, Johanna. “Germany Is Rearming, but What about Its Veterans?” Euronews, Euronews.com, 15 Ιουνίου 2025, www.euronews.com/my-europe/2025/06/15/germany-is-rearming-but-what-about-its-veterans.
WELT. “Bundeswehr: Ehrenfest Für Soldaten – Deutschland Begeht Erstmals Veteranentag” 16 Ιουνίου 2025, www.welt.de/politik/deutschland/article256257634/bundeswehr-ehrenfest-fuer-soldaten-deutschland-begeht-erstmals-veteranentag.html.
Werkhäuser, Nina. “How Germany Plans to Celebrate Its First Veterans Day3”, Dw.com, Deutsche Welle, 15 Ιούνιου 2025, www.dw.com/en/german-veterans-day-2025-explained/a-72912299
Πηγή Εικόνας
Johannes Stern “The Return of German Militarism Drives First National Veterans Day”, World Socialist Web Site, 18 Ιουνίου 2025, www.wsws.org/en/articles/2025/06/18/mclk-j18.html.