Γράφει ο Λευτέρης Πιρπινάκης
Η Τουρκία υπέγραψε στις 27 Οκτωβρίου 2025 συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο για την αγορά 20 αεροσκαφών Eurofighter Typhoon αξίας 8 δις λιρών. Η συμφωνία επιτεύχθηκε στην Άγκυρα μεταξύ του Τούρκου προέδρου Ερντογάν και του Βρετανού πρωθυπουργού Κέιρ Στάρμερ ενισχύοντας έτσι την αμυντική διάσταση του ΝΑΤΟ στην Νοτιοανατολική Ευρώπη. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η Τουρκία σχεδιάζει μέχρι και 44 νέα αεροσκάφη (20 καινούργια από τη Βρετανία + μεταχειρισμένα από το Κατάρ και το Ομάν). Η συμφωνία θεωρείται ως στρατηγικό άνοιγμα, για την Βρετανία αποτελεί ενίσχυση της εξαγωγικής της αμυντικής βιομηχανίας ενώ για την Τουρκία την ένταξη της σε μια σύγχρονη δυτική αεροπορική τεχνολογία, ενόψει και της μελλοντικής εγχώριας κατασκευής μαχητικού, όπως το πρόγραμμα KAAN, το οποίο αποτελεί αεροσκάφος πέμπτης γενιάς. Η παράδοση των αεροσκαφών εκτιμάται να ξεκινήσει το 2030 (Euronews, 2025).
Η συμφωνία αυτή δεν προέκυψε απομονωμένα, αλλά συνδέεται με τη γενικότερη προσπάθεια της Τουρκίας να εκσυγχρονίσει την πολεμική της αεροπορία μετά τις δυσκολίες που αντιμετώπισε τα προηγούμενα χρόνια σε προγράμματα δυτικών μαχητικών αεροσκαφών. Η Άγκυρα επιδιώκει να καλύψει το τεχνολογικό κενό που δημιουργήθηκε και παράλληλα να διατηρήσει τη διαλειτουργικότητα των ενόπλων της δυνάμεων με τα πρότυπα του ΝΑΤΟ. Σε αυτό το πλαίσιο, η συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρείται ένα σημαντικό βήμα για τη διατήρηση της επιχειρησιακής της ισχύος έως ότου ολοκληρωθούν μελλοντικά εγχώρια προγράμματα αεροπορικής τεχνολογίας.
Στα θετικά χαρακτηριστικά αυτής της συμφωνίας, περιλαμβάνεται αρχικά η ενίσχυση της αεροπορικής ικανότητας ενός κομβικού κράτους μέλους του ΝΑΤΟ στην νοτιοανατολική πτέρυγα (Τουρκία), η οποία καλύπτει κρίσιμες γεωγραφικά περιοχές, όπως η Ανατολική Μεσόγειος και η Μαύρη Θάλασσα. Επιπλέον, η συμφωνία δείχνει πως η αμυντική βιομηχανία στην Ευρώπη και στο ΝΑΤΟ μπορεί να κινητοποιηθεί και προάγει την διαλειτουργικότητα αεροσκαφών μεταξύ συμμάχων.
Στους προβληματισμούς για την εν λόγω συμφωνία περιλαμβάνονται, αρχικά, το γεγονός ότι η Τουρκία έχει δεχθεί κριτική για το δημοκρατικό της αποτύπωμα, για τα ανθρώπινα δικαιώματα και για τη συμπεριφορά της στην περιοχή. Συγκεκριμένα, η μεταφορά προηγμένων όπλων μεταφέρει ένα στοιχείο πολιτικού ρίσκου για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Επίσης, η συμφωνία δημιουργεί θέματα συντονισμού εντός ΕΕ, καθώς η παραγωγή των Eurofighter εξαρτάται από κράτη-μέλη, όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία και τα εξαγωγικά τους συστήματα πρέπει να εγκριθούν. Ακόμα, η ΕΕ έχει ήδη δρομολογήσει πολιτικές στρατιωτικής αυτονομίας που δημιουργούν ερωτήματα για το αν τέτοιες εξαγωγές σε τρίτες χώρες μπορούν να ευθυγραμμιστούν με τους ευρωπαικούς στόχους.
Συνολικά, η συμφωνία αποτελεί ένα διπλό όπλο, από τη, μία ενισχύει την αμυντική διάσταση της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ, από την άλλη ανοίγει ερωτήματα για τους πολιτικούς όρους και τη συνεκτικότητα της ευρωπαϊκής άμυνας. Ιδιαίτερα, η επιδίωξη της Τουρκίας να ενισχυθεί αεροπορικά σηματοδοτεί ότι αρχίζει να παίζει πιο ενεργό ρόλο στο στρατιωτικό παιχνίδι, κάτι που η ΕΕ οφείλει να διαχειριστεί με στρατηγική σαφήνεια (Al Jazeera, 2025; Associated Press, 2025).
Όσον αφορά τις αντιδράσεις των κρατών-μελών για τη συμφωνία, το Ηνωμένο Βασίλειο υιοθέτησε θετική ρητορική, τονίζοντας ότι η συμφωνία αποτελεί νίκη για τη βρετανική αμυντική βιομηχανικά αλλά και για το ΝΑΤΟ. Η Γερμανία από την πλευρά της, η οποία είναι μέλος της κοινοπραξίας Eurofighter είχε εκφράσει αμφιβολίες για εξαγωγές στην Τουρκία αλλά τελικά αποδέχθηκε τη συμφωνία. Η ελληνική πλευρά δεν εξέφρασε έντονη έκπληξη, καθώς είχε προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο αναβάθμισης της τουρκικής αεροπορικής ικανότητας (The DefencePost, 2025).
Η εξέλιξη αυτή μπορεί επίσης να εξεταστεί στο ευρύτερο πλαίσιο της μεταβαλλόμενης αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα σε εξοπλιστικά προγράμματα και εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων από κράτη της περιοχής, γεγονός που αντανακλά τόσο τις γεωπολιτικές εντάσεις όσο και την ανάγκη προσαρμογής στις σύγχρονες μορφές αεροπορικού πολέμου. Η απόκτηση προηγμένων μαχητικών αεροσκαφών από την Τουρκία εντάσσεται σε αυτή τη δυναμική και αποσκοπεί στη διατήρηση της στρατηγικής της επιρροής σε κρίσιμες γεωγραφικές ζώνες, όπως η Ανατολική Μεσόγειος, η Μέση Ανατολή και η περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή υπογραμμίζει τη σημασία της τεχνολογικής υπεροχής στην αεροπορική ισχύ ως βασικού παράγοντα διαμόρφωσης ισορροπιών ισχύος στο σύγχρονο περιβάλλον ασφάλειας.
Η συμφωνία δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο και για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας. Πιο συγκεκριμένα, η απόκτηση σύγχρονων αεροσκαφών από την Τουρκία ενισχύει την αεροπορική της ικανότητα σε σύγκριση με τον ελληνικό στόλο. Αυτό κατ΄ επέκταση μπορεί να αυξήσει το περιθώριο κινήσεων της Τουρκίας και να εντείνει τις ελληνικές ανησυχίες για αεροπορική υπεροχή στο Αιγαίο. Δεύτερον, η Τουρκία με ισχυρότερη αεροπορική ικανότητα μπορεί να αισθάνεται πιο αυτόνομη στην εξωτερική της πολιτική πράγμα που μπορεί να δυσκολέψει την ελληνική πλευρά σε διμερείς διαπραγματεύσεις για Αιγαίο, υφαλοκρηπίδα. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ μπορεί να ενισχύσει τη συνεργασία της με συμμάχους και να καταστήσει σαφές προς την Τουρκία το κόστος πιθανών κλιμάκων. Η απόκτηση των αεροσκαφών από την Τουρκία μπορεί να λειτουργήσει ως καμπανάκι, ώστε η Ελλάδα να ενισχύσει την αποτροπή της (Tsiliopoulos, 2025).
Συμπερασματικά, η συμφωνία Τουρκίας-Βρετανίας αποτελεί σημαντικό γεωπολιτικό και στρατιωτικό γεγονός. Για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ αποτελεί διπλή ευκαιρία (από τη μια ενίσχυση της άμυνας, από την άλλη διατήρηση συνέπειας σε πολιτικές, αρχές και ισορροπίες). Για την Ελλάδα σημαίνει ότι η Τουρκία αποκτά επιπλέον ικανότητες, άρα, η Αθήνα πρέπει να κινηθεί προληπτικά και διπλωματικά.
Διαδικτυακές Πηγές:
Euronews. (2025). Turkey and the United Kingdom sign 9 billion deal to purchase 20 Eurofighter jets. Διαθέσιμο σε: https://www.euronews.com/2025/10/27/turkey-and-the-united-kingdom-sign-9-billion-dealto-purchase-20-eurofighter-jets
Al Jazeera. (2025). Turkiye signs deal with the UK to buy 20 Eurofighter jets. Διαθέσιμο σε: https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/turkiye-signs-deal-with-the-uk-to-buy-20-eurofighterjets
The DefensePost. (2025). UK, Turkey signs 11B dollars Eurofighter deal. Διαθέσιμο σε: https://thedefensepost.com/2025/10/28/uk-turkey-11b-eurofighter-deal/
Asscociated Press. (2025). Turkey signs multibillion- dollar deal with Britain for 20 Eurofighter jets. Διαθέσιμο σε: https://apnews.com/article/turkey-uk-erdogan-starmer-eurofighter-typhoon-jetsda7fdc869a48f0f905b08bd4287772b2
Tsiliopoulos. E. News Greek Television (2025). Why Turkey wants the Eurofighters- Germany’s pivotal role and the implications for Greece. Διαθέσιμο σε: https://www.newgreektv.com/news-in-english-forgreeks/world/item/38122-why-turkey-wants-the-eurofighters-germany-s-pivotal-role-and-theimplications-for-greece