Γράφει η Πενθεσίλεια Πασίδη Κροντήρη
Παρά το γεγονός πως η συζήτηση για το περιβάλλον ξεκίνησε πριν από δεκαετίες, τα τελευταία χρόνια οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις αξιολογούνται με βάση τους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, εκτός από τα καθαρά οικονομικά τους κέρδη. Πιο συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ορισμένους κανόνες και απαιτεί από τις μεγάλες εταιρείες και επιχειρήσεις, και ειδικά αυτές που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο, να γνωστοποιούν πληροφορίες τόσο για τους κινδύνους και τις ευκαιρίες που συνδέονται με κοινωνικά και περιβαλλοντικά θέματα, όσο και για τις επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους στον άνθρωπο και το φυσικό περιβάλλον. Δηλαδή, οι εταιρείες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας για την υποβολή εκθέσεων εταιρικής βιωσιμότητας (CSRD) οφείλουν να συντάσσουν και να δημοσιεύουν εκθέσεις βιωσιμότητας βάσει των Ευρωπαϊκών Προτύπων Αναφοράς Βιωσιμότητας (ESRS) (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2025). Ως αποτέλεσμα, δημιουργείται η ανάγκη αποτίμησης του κόστους συμμόρφωσης για τις ελληνικές επιχειρήσεις, για τους πόρους που απαιτούνται για τη συλλογή δεδομένων αλλά και για τις απαραίτητες εσωτερικές προσαρμογές.
Τι αλλάζει λοιπόν για τις ελληνικές επιχειρήσεις; Όσες επιχειρήσεις υπερβαίνουν ορισμένα όρια μεγέθους, είναι υποχρεωτικό να συντάσσουν μελέτες βιωσιμότητας, σύμφωνα με τα ως άνω αναφερόμενα ευρωπαϊκά πρότυπα. Δηλαδή, υποχρεούνται να δημοσιοποιούν πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις της επιχείρησης σε θέματα βιωσιμότητας αλλά και για το πώς αυτά επηρεάζουν την ανάπτυξη, την παραγωγικότητα και την απόδοση της εταιρείας (Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, (1), 2023). Εκτός από τις μεγάλες εταιρείες, οι υποχρεώσεις αυτές αφορούν και πολλές μικρό-μεσαίες ελληνικές επιχειρήσεις. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι μικρότερες επιχειρήσεις λειτουργούν ως προμηθευτές, πελάτες, ή συνεργάτες των μεγαλύτερων επιχειρήσεων. Με αυτόν τον τρόπο, η συμμόρφωση στους κανόνες απαιτείται από όλη την αλυσίδα της αγοράς. Ωστόσο, για την πλειοψηφία των μικρών επιχειρήσεων, αυτή η πράσινη μετάβαση συνεπάγεται πρόσθετο διοικητικό και λειτουργικό κόστος.
Το διοικητικό κόστος, αποτελεί την πρώτη επιβάρυνση για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Με άλλα λόγια, πρόκειται για την συλλογή, οργάνωση και τεκμηρίωση στοιχείων, όπως η κατανάλωση ενέργειας και η διαχείριση των αποβλήτων. Ως συνέπεια, πολλές επιχειρήσεις αναγκάζονται να προβούν σε καινούριες διαδικασίες, να εφιστούν την προσοχή τους σε δεδομένα που ως σήμερα δεν παρακολουθούσαν και να προσαρμοστούν σε νέους κανονισμούς. Ιδιαίτερα για τις πιο μικρές και οικογενειακές επιχειρήσεις, αυτό συνεπάγεται περισσότερη γραφειοκρατία. Έτσι, η ανάγκη συμμόρφωσης στα πρότυπα βιωσιμότητας μπορεί να μην έχει αντίκτυπο στις πωλήσεις αλλά απαιτεί χρόνο και πόρους. (Grant Thornton, 2024).
Παράλληλα, υπάρχει και το λειτουργικό κόστος, γιατί απαιτείται από τις επιχειρήσες χρόνος και εξειδικευμένη γνώση. Αυτό σημαίνει, ότι οι εταιρείες χρειάζεται να έχουν προσωπικό κατάλληλα εκπαιδευμένο, με εμπειρία σε θέματα βιωσιμότητας. Παρόλα αυτά, οι περισσότερες εταιρείες, αναγκάζονται να απευθυνθούν σε εξωτερικούς συμβούλους ή να φροντίσουν οι ίδιες για την εκπαίδευση των υπαλλήλων τους. Για τις επιχειρήσεις μικρότερου μεγέθους, αυτό το κόστος μπορεί να είναι αρκετά επιβαρυντικό, καθώς οι νέες υποχρεώσεις προστίθενται στις ήδη υπάρχουσες αρμοδιότητες.
Εκτός από αυτά, εξίσου σημαντικό είναι και το επενδυτικό κόστος που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις. Πιο συγκεκριμένα, δημιουργείται η ανάγκη για παρεμβάσεις, όπως ενεργειακές αναβαθμίσεις, αντικατάσταση εξοπλισμού ή αλλαγή υποδομών εργασίας. Παρόλο που αυτές οι επενδύσεις σε βάθος χρόνου οδηγούν σε εξοικονόμηση κόστους, αύξηση παραγωγικότητας και απόδοσης και πράσινη επιχειρηματικότητα, το αρχικό κεφάλαιο που απαιτείται φέρνει σε αδιέξοδο την πλειοψηφία των ελληνικών επιχειρήσεων. Αυτό το εμπόδιο μεγαλώνει εξαιτίας του αυξημένου κόστους ενέργειας και της περιορισμένης ρευστότητας. Συνεπώς, το επενδυτικό μέρος της συμμόρφωσης στους κανόνες της βιωσιμότητας λειτουργεί αποτρεπτικά για πολλούς επιχειρηματίες.
Εφόσον πολλές ελληνικές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος προσαρμογής στην πράσινη και βιώσιμη ανάπτυξη, ο ρόλος των τραπεζών στη χρηματοδότηση αυτής της μετάβασης, καθίσταται ιδιαίτερα σημαντικός. Ειδικότερα, τα τελευταία χρόνια, οι τράπεζες έχουν προσθέσει περιβαλλοντικά και κοινωνικά κριτήρια στην αξιολόγηση επιχειρηματικών δανείων, με στόχο τη μετάβαση προς τη βιώσιμη χρηματοδότηση. Αυτό σημαίνει, ότι ακόμα και εάν η εκάστοτε εταιρεία δεν έχει νομική υποχρέωση να συντάξει έκθεση βιωσιμότητας, χρειάζεται να παρέχει στοιχεία για την ενεργειακή της κατανάλωση. Με αυτόν τον τρόπο, θα ενισχύσει την αξιοπιστία της προς τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και θα αντλήσει πιο εύκολα κεφάλαια για επενδύσεις και ανάπτυξη. (Εθνική Τράπεζα Ελλάδος, «Μικρομεσαίες επιχειρήσεις», σελ. 7).
Εν κατακλείδι, η πράσινη μετάβαση και οι αυξημένες απαιτήσεις συμμόρφωσης, αποτελούν άμεση πρόκληση για τις ελληνικές επιχειρήσεις. Ωστόσο, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι κατά πόσο οι ίδιες θα προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον που αλλάζει διαρθρωτικά. Πιο συγκεκριμένα, μέσα από αυτές τις αλλαγές αποκαλύπτονται οι χρόνιες αδυναμίες της ελληνικής πραγματικότητας, όπως η έλλειψη ψηφιοποίησης, η γραφειοκρατία και η περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια. Για αυτό, εκτός από τη συμμόρφωση στους κανονισμούς της βιώσιμης επιχειρηματικότητας, οι επιχειρήσεις χρειάζεται να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα εργαλεία χρηματοδότησης και να δώσουν την προσοχή τους στην διαφάνεια, την αξιοπιστία και την καλύτερη οργάνωση. Έτσι, θα υπάρχει η ευκαιρία για μια πιο περιβαλλοντική και ανταγωνιστική ελληνική επιχειρηματικότητα.
Βιβλιογραφία:
OECD, Global Dialogue on SME Sustainability Reporting. Διαθέσιμο σε: https://www.oecd.org/en/about/programmes/oecd-platform-on-financing-smes-for-sustainability/oecd-global-dialogue-on-sme-sustainability-reporting.html?utm_source
OECD. (2025). Guidance Note on Fostering Convergence in SME Sustainability Reporting. Διαθέσιμο σε: https://www.oecd.org/en/publications/oecd-guidance-note-on-fostering-convergence-in-sme-sustainability-reporting_d95a25de-en.html?utm_source
Οδηγία (ΕΕ) 2022/2464. (2025). Corporate Sustainability Reporting Directive. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2022/2464/oj/eng?utm_source
Κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμός (ΕΕ) 2023/2772. (2023). European Sustainability Reporting Standards (ESRS). Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_del/2023/2772/oj/eng?utm_source
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2025). Corporate sustainability reporting. Διαθέσιμο σε: https://finance.ec.europa.eu/capital-markets-union-and-financial-markets/company-reporting-and-auditing/company-reporting/corporate-sustainability-reporting_en?utm_source
Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Sustainable Finance. Διαθέσιμο σε: https://finance.ec.europa.eu/sustainable-finance/overview-sustainable-finance_en
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. (2025). ESG στρατηγικές. Διαθέσιμο σε: https://www.nbg.gr/-/jssmedia/Files/Group/meletes-oikonomikes-analuseis/elliniki-epixeirimatikotita/analuseis-meletes-gia-mikromesaies-epixeiriseis/SMEs_ESG_2025H1.pdf?utm_source
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος. (2022) Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις: Έρευνα Συγκυρίας, Ειδικό θέμα: Πράσινη Μετάβαση Βιομηχανίας. Διαθέσιμο σε: https://www.nbg.gr/-/jssmedia/Files/Group/meletes-oikonomikes-analuseis/elliniki-epixeirimatikotita/analuseis-meletes-gia-mikromesaies-epixeiriseis/SMEs_Green_Industry.pdf?utm_source
ΣΕΒ. Φιλικό επιχειρηματικό περιβάλλον. Διαθέσιμο σε: https://www.sev.org.gr/proteraiotites/filiko-epicheirimatiko-perivallon/?utm_source
ΣΕΒ. (2024). Έρχονται ριζικές αλλαγές στη δημοσίευση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων με την υιοθέτηση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τη δημοσίευση των εκθέσεων βιωσιμότητας (CSRD). Διαθέσιμο σε: https://www.sev.org.gr/arthografia_mme/erchontai-rizikes-allages-sti-dimosiefsi-ton-chrimatooikonomikon-katastaseon-me-tin-yiothetisi-tis-evropaikis-odigias-gia-ti-dimosiefsi-ton-ektheseon-viosimotitas
Grant Thornton Ελλάδας. (2024). Ενσωμάτωση της CSRD στην Ελληνική Νομοθεσία. Διαθέσιμο σε: https://www.grant-thornton.gr/insights/article/ensomatosi-tis-odigias-csrd/
ZEPOS YANNOPOYLOS. (2024). Προώθηση της Εταιρικής Βιωσιμότητας | Μεταφορά της Οδηγίας για την Εταιρική Αναφορά Βιωσιμότητας στην Ελληνική Νομοθεσία. Διαθέσιμο σε: https://www.zeya.com/newsletters/advancing-corporate-sustainability-transposition-corporate-sustainability-reporting
Πηγή εικόνας: BSS. Διαθέσιμο σε: https://www.bssplus.gr/kainotomia-kai-prasinh-metabash-sth-metapoihsh-agrotikon-proionton/