Γράφει ο Πέτρος Δεβρίκης
Στις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται η εντεινόμενη προσπάθεια των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής. Χαρακτηριστικά επιτεύγματα της φιλόδοξης στρατηγικής του Άμπου Ντάμπι αποτελούν η εμπλοκή στις εσωτερικές υποθέσεις ασταθών αραβικών κρατών, η διπλωματική αναγνώριση του Ισραήλ το 2020 και η ανάληψη διεθνών διοργανώσεων. Η προσέγγιση αυτή έχει καρποφορήσει για τα Εμιράτα, παρόλο που δεν είναι λίγοι όσοι κατηγορούν το κράτος του Περσικού Κόλπου για το αυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης και ιδίως την καταστροφική εμπλοκή στον εμφύλιο πόλεμο του Σουδάν (Tester, 2025).
Πράγματι, η εξωτερική πολιτική του Αμπού Ντάμπι αντικατοπτρίζει κυρίως τις προσωπικές αντιλήψεις του εκάστοτε ηγέτη (Shahrour, 2020, σ. 6). Κατά την περίοδο της ανεξαρτησίας από το Ηνωμένο Βασίλειο, το 1971, τα επτά ημιαυτόνομα κρατίδια της περιοχής εκτίμησαν ότι ήταν στο συμφέρον τους η ένωση σε ομοσπονδιακή κρατική μορφή (Shahrour, 2020, σ. 2). Αιτίες της απόφασης για ενοποίηση αποτέλεσαν η μικρή έκταση του νεοσύστατου κράτους και η στρατιωτική και οικονομική εξάρτηση από τις δυτικές δυνάμεις και ιδιαίτερα τη Μεγάλη Βρετανία (Shahrour, 2020, σ. 2-3). Αντιλαμβανόμενος την ευάλωτη θέση του Αμπού Ντάμπι στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, ο σεΐχης Μοχάμεντ μπιν Ζαγιέντ υιοθέτησε μετριοπαθή και ουδέτερη πολιτική, αναπτύσσοντας στενές σχέσεις με τα αραβικά κράτη και τις Ηνωμένες Πολιτείες (Shahrour, 2020, σ. 3-4). Χαρακτηριστικά δείγματα της φιλοαραβικής στροφής αποτελούν η στιβαρή υποστήριξη στον παλαιστινιακό αγώνα για την αυτοδιάθεση και στο Ιράκ στην ένοπλη σύρραξη με το Ιράν το διάστημα 1980-1988 (Shahrour, 2020, σ. 3-4).
Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, τα ΗΑΕ αναζήτησαν εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ, με αποτέλεσμα να αναλάβουν ενεργό ρόλο στις δυτικές πολεμικές πρωτοβουλίες. Τις επόμενες δεκαετίες, το Αμπού Ντάμπι συμμετείχε σε έξι αποστολές: πόλεμος Περσικού Κόλπου, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Κόσοβο, Αφγανιστάν, Λιβύη και Σομαλία (Shahrour, 2020, σ. 4). Ομοίως, εκμεταλλεύτηκε την ασταθή κατάσταση στη Λιβύη και στην Υεμένη όπου εδραίωσε τη στρατιωτική παρουσία του ως αντίβαρο στις τουρκικές και ιρανικές επιδιώξεις αντίστοιχα (Telcı & Horoz, 2018, σ. 144). Στην προσπάθεια υποστήριξης των επεμβάσεων, τα Εμιράτα ανέπτυξαν στρατιωτικές βάσεις στο νησί Σοκότρα στην Υεμένη, στο λιμάνι Ασάμπ στην Ερυθραία και στις ημιαυτόνομες περιοχές της Σομαλιλάνδης και του Πούντλαντ στη Σομαλία (Telcı & Horoz, 2018, σ. 144). Ταυτόχρονα, η ορθή αξιοποίηση των πετρελαϊκών αποθεμάτων και η ανάδειξη του Ντουμπάι σε παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό κέντρο ώθησε τις αρχές να υιοθετήσουν μεθόδους «ήπιας ισχύος» (soft power), αυξάνοντας το κύρος των ΗΑΕ στη διεθνή κοινότητα (Barhouma, 2022).
Σήμερα, τα ΗΑΕ έχουν κάνει στροφή 180 μοιρών από τον έντονο παρεμβατισμό της προηγούμενης δεκαετίας. Η απόσυρση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν και ο περιορισμός των αμερικανικών στρατευμάτων στην περιοχή επί προεδρίας Μπάιντεν οδήγησαν το Αμπού Ντάμπι να αποκλιμακώσει τις σχέσεις του με το Ιράν, το Κατάρ και την Τουρκία (Krasna, 2023), να περιορίσει την παρουσία στη Λιβύη και στην Υεμένη και να υποστηρίξει την επάνοδο της Συρίας στο διεθνές προσκήνιο (Cafiero, 2024). Ξεχωριστή μνεία αξίζει η διπλωματική αναγνώριση του Ισραήλ το 2020 και η ένταξη στις Συμφωνίες Αβραάμ (Abraham Accords) μαζί με το Μπαχρέιν (International Crisis Group, 2024). Η ανάπτυξη σχέσεων με το Τελ Αβίβ επηρέασε τη στάση της ηγεσίας του Αμπού Ντάμπι στον πόλεμο στη Λωρίδας της Γάζας από το 2023, οπότε η κυβέρνηση αποφάσισε να συνεχιστούν οι στρατηγικές συνεργασίες παρά την κατακραυγή εντός και εκτός των συνόρων (Cafiero, 2025β).
Σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με το Ιράν, η πρώτη επιδείνωση παρατηρήθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1971, μερικές μέρες πριν την ανεξαρτησία, όταν η Τεχεράνη κατέλαβε τρία νησιά που ανήκαν στο εμιράτο Sharjah (Αμπού Μουσά, Μεγάλο και Μικρό Τουνμπ) (Shahrour, 2020, σ. 2). Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε στην περίοδο της Αραβικής Άνοιξης, καθώς η Τεχεράνη υπερασπίστηκε το καθεστώς Άσαντ, ενώ επιδίωξε να αλλάξει το status quo στην Υεμένη ανεβάζοντας στην εξουσία τους Χούθι. Το 2014 οι Χούθι κατέλαβαν την πρωτεύουσα Σαναά, προκαλώντας σημαντικό πλήγμα στα συμφέροντα των κρατών του Κόλπου (Yaghi, 2022, σ. 1). Τα ΗΑΕ απάντησαν στηρίζοντας την συριακή αντιπολίτευση και συνεισφέροντας στην εκστρατεία της Σαουδικής Αραβίας στην Υεμένη προκειμένου να επαναφέρουν τη κυβέρνηση Χάντι (Telcı & Horoz, 2018, σ. 146-147). Ομοίως, με την άνοδο Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, το 2017, το Αμπού Ντάμπι συμμετείχε στην εκστρατεία «μέγιστης πίεσης» απέναντι στο Ιράν, αντιμετωπίζοντας όμως πυραυλικές επιθέσεις από τους Χούθι και εμβολισμούς αραβικών πλοίων από τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (Shahrour, 2020, σ. 12). Τα γεγονότα αυτά ανάγκασαν τα ΗΑΕ να αποκλιμακώσουν τις εντάσεις με την Τεχεράνη, χωρίς, όμως, να αποδυναμώσουν παράλληλα τις σχέσεις τους με το Ισραήλ (Barhouma, 2022).
Η αναγνώριση του Ισραήλ το 2020 και η ένταξη στις Συμφωνίες Αβραάμ ήταν μια εμβληματική απόφαση με ραγδαίες επιδράσεις για τη Μέση Ανατολή. Εκτός από την άμεση ανάπτυξη εμπορικών δεσμών με το Τελ Αβίβ, τα ΗΑΕ βελτίωσαν τις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ και προσπάθησαν να αποκτήσουν πρόσβαση σε νέα πολεμικά συστήματα (Al Ketbi, 2020, σ. 7). Ωστόσο, παρά τις αραβικές φιλοδοξίες ότι η αναγνώριση θα διευκόλυνε τη συνύπαρξη Αράβων και Εβραίων, η ισραηλινή αδιαλλαξία στο παλαιστινιακό ζήτημα δεν άλλαξε (International Crisis Group, 2024). Το 2021, η πετρελαϊκή εταιρία Mubadala Petroleum απέκτησε το 22% του ισραηλινού πεδίου φυσικού αερίου Tamar, και μέχρι το 2023, 1.000 ισραηλινές εταιρίες δραστηριοποιούνταν στα ΗΑΕ (International Crisis Group, 2024). Με το ξέσπασμα του πολέμου στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, το Αμπού Ντάμπι διατήρησε τη συνεργασία με το Ισραήλ και το διακρατικό εμπόριο άγγιξε τα 3,2 δις δολάρια, κυρίως από συναλλαγές κρατικών εταιριών (Cafiero, 2025β). Με την παθητική αποδοχή των ισραηλινών ωμοτήτων στη Γάζα, τα Εμιράτα αδυνατούν να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στην επίλυση της κρίσης, περιοριζόμενοι σε επιφανειακές ανθρωπιστικές δράσεις (International Crisis Group, 2024).
Όσον αφορά στα ανοιχτά μέτωπα της Αραβικής Άνοιξης, τα ΗΑΕ μαζί με την Αίγυπτο έχουν λάβει σαφή στάση εναντίον του πολιτικού Ισλάμ και ιδίως της Μουσουλμανικής Αδελφότητας (UAE Embassy in Washington DC, 2025). Μάλιστα οι σχέσεις του Κατάρ με τη συγκεκριμένη οργάνωση αποτέλεσαν πρόσχημα των Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας να διακόψουν προσωρινά τις διπλωματικές σχέσεις με τη Ντόχα τον Ιούνιο του 2017 (Guéraiche, 2019, σ. 395). Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκαν τα ΗΑΕ στο μέτωπο στη Λιβύη, όπου ενίσχυσαν μέχρι το 2013 τη Συμμαχία των Εθνικών Δυνάμεων (NFA) και τις δυνάμεις του Χαφτάρ κατά τη διάρκεια του νέου εμφυλίου πολέμου, σταθερά εναντίον των φιλοδοξιών του άξονα Κατάρ-Τουρκίας (Guéraiche, 2019, σ. 401-403). Τέλος, το Αμπού Ντάμπι στήριξε από το 2018 την επανένταξη του καθεστώτος Άσαντ στη διεθνή κοινότητα, εξαιτίας τόσο της κοινής τους εναντίωσης στο πολιτικό Ισλάμ όσο και της αμερικανικής υποχωρητικότητας στη Μέση Ανατολή (Cafiero, 2024). Με την πτώση του Άσαντ το Δεκέμβριο του 2024, τα ΗΑΕ εξέφρασαν ανησυχίες για την άνοδο του ισλαμιστή Αχμέντ Αλ Σάρα στην εξουσία και υιοθέτησαν πιο μετριοπαθή προσέγγιση απέναντι στο νέο καθεστώς (Cafiero, 2025α).
Κλείνοντας, αξίζει ιδιαίτερη μνεία στην επέμβαση των ΗΑΕ στον εμφύλιο του Σουδάν, ο οποίος ξέσπασε τον Απρίλιο του 2023. Μετά την ανατροπή του δικτάτορα Μπασίρ το 2019, ο σουδανικός στρατός και η παραστρατιωτική οργάνωση Rapid Support Forces (RSF) συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν μεταβατική κυβέρνηση, χωρίς να λείπουν όμως οι εντάσεις μεταξύ τους (Tester, 2025). Το 2023, το RSF κατέλαβε μεγάλο μέρος της πρωτεύουσας Χαρτούμ και έκτοτε προέβη σε σφαγές εναντίον αμάχων στο Νταρφούρ, ιδίως στην πόλη Ελ Φασίρ (Tester, 2025). Δεκάδες χιλιάδες Σουδανοί έχουν χάσει τη ζωή τους και πάνω από 12 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί σε μια πρωτοφανή ανθρωπιστική κρίση (Spivey, 2025). Η στήριξη των ΗΑΕ στο RSF πηγάζει από τις οικονομικές δραστηριότητες του επικεφαλής της οργάνωσης Χεμετί στο Ντουμπάι και τις εφοδιαστικές αλυσίδες που διαπερνούν γειτονικές χώρες, ιδίως τη Λιβύη και το Τσαντ (Tester, 2025). Παράλληλα, τόσο τα ΗΑΕ όσο και το Ισραήλ έχουν εκμεταλλευτεί το ανοιχτό μέτωπο στο Σουδάν προκειμένου να δοκιμάσουν κοινές τεχνολογίες και να αυξήσουν τη στρατιωτική παρουσία τους στην Ερυθρά Θάλασσα, ιδίως ως ανάχωμα στους Χούθι (Robinson, 2025). Παρά την προσπάθεια της Χαρτούμ να οδηγήσει την αραβική υποστήριξή του RSF στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, επικαλούμενη την κατηγορία της γενοκτονίας, το δικαστήριο δεν ασχολήθηκε με την υπόθεση, καθώς το Αμπού Ντάμπι δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση για την Πρόληψη των Γενοκτονιών (Tester, 2025).
Εν κατακλείδι, η εξωτερική πολιτική των ΗΑΕ χαρακτηρίζεται από συνδυασμό τόσο «ήπιας» όσο και «σκληρής ισχύος» (soft and hard power). Στην προσπάθεια οικονομικής διείσδυσης στις νέες αγορές της Μέσης Ανατολής, το Αμπού Ντάμπι επιδιώκει να λάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στην περιοχή, δημιουργώντας νέες συμμαχίες, χρησιμοποιώντας ασύμμετρες μεθόδους και αψηφώντας ηθικούς φραγμούς. Πάντως, η στρατηγική των Εμιράτων αντιμετωπίζει σφοδρή κριτική τόσο για την καταπάτηση της εδαφικής ακεραιότητας ευάλωτων κρατών όσο και για την αναλγησία για την καταστρατήγηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από συμμαχικούς παράγοντες.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Ακαδημαϊκά άρθρα:
Al Ketbi, E. (2020): Contemporary Shifts in UAE Foreign Policy: From the Liberation of Kuwait to the Abraham Accords. Israel Journal of Foreign Affairs. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1080/23739770.2020.1845067
Guéraiche, W. (2019). The UAE and the Arab Spring: Rethinking Foreign Policy. Palgrave Macmillan, Cham. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.1007/978-3-319-60985-0_18
Shahrour, K. (2020). The evolution of Emirati foreign policy (1971–2020): The unexpected rise of a small state with boundless ambitions. Sciences Po. Διαθέσιμο σε: https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2021/02/Shahrour-Karam-The-evolution-of-Emirati-foreign-policy-1971-2020.pdf
Telcı, İ. N., & Horoz, T. Ö. (2018). Military Bases in the Foreign Policy of the United Arab Emirates. Insight Turkey. Διαθέσιμο σε: https://doi.org/10.25253/99.2018202.11
Πρωτογενείς πηγές:
UAE Embassy in Washington DC. (2025). Foreign Policy. Διαθέσιμο σε: https://www.uae-embassy.org/discover-uae/foreign-policy
Ειδησεογραφικές πηγές:
Barhouma, M. (2022). The reshaping of UAE foreign policy and geopolitical strategy. Carnegie Endowment for International Peace. Διαθέσιμο σε: https://carnegieendowment.org/sada/2022/01/the-reshaping-of-uae-foreign-policy-and-geopolitical-strategy?lang=en
Cafiero, G. (2024). Why did the UAE come to Assad’s aid and ease Syria’s isolation? DAWN. Διαθέσιμο σε: https://dawnmena.org/why-did-the-uae-come-to-assads-aid-and-ease-syrias-isolation/
Cafiero, G. (2025α). Why the UAE approaches the new Syria with caution. Amwaj.media. Διαθέσιμο σε: https://amwaj.media/en/article/why-the-uae-approaches-the-new-syria-with-caution
Cafiero, G. (2025β). Five years on, UAE-Israel normalization weathers the Gaza storm. Middle East Council on Global Affairs. Διαθέσιμο σε: https://mecouncil.org/blog_posts/five-years-on-uae-israel-normalization-weathers-the-gaza-storm/
International Crisis Group. (2024). The UAE, Israel and a Test of Influence. International Crisis Group. Διαθέσιμο σε: https://www.crisisgroup.org/middle-east-north-africa/united-arab-emirates-israelpalestine/uae-israel-and-test-influence
Krasna, J. (2023). Big Changes in United Arab Emirates Foreign Policy. Foreign Policy Research Institute. Διαθέσιμο σε: https://www.fpri.org/article/2023/04/big-changes-in-united-arab-emirates-foreign-policy/
Robinson, W. (2025) Blood and business: The Israel-UAE nexus fuelling Sudan’s war. The New Arab. Διαθέσιμο σε: https://www.newarab.com/analysis/blood-and-business-israel-uae-nexus-fuelling-sudans-war
Spivey, M. (2025). Sudan files case against UAE for “complicity in genocide.” BBC News. Διαθέσιμο σε: https://www.bbc.com/news/articles/c3w1nzpg5dgo.amp
Tester, D. (2025). Why is the UAE involved in Sudan’s bloody civil war? Middle East Eye. Διαθέσιμο σε: https://www.middleeasteye.net/explainers/why-uae-involved-sudans-bloody-civil-war
Yaghi, M. (2022). The United Arab Emirates in Yemen: From direct to indirect engagement and back. Konrad Adenauer Stiftung. Διαθέσιμο σε: https://www.kas.de/documents/286298/8668222/Policy+Report+No+Policy+Report+No+63+-The+UAE+in+Yemen.+From+Direct+to+Indirect+Engagement+and+Back.pdf
Πηγή εικόνας
UAE Ministry of Foreign Affairs. Speech on the UAE’s foreign policy delivered by H.E. Dr Anwar Gargash at the 2022 Abu Dhabi Strategic Debate. Διαθέσιμο σε: https://www.mofa.gov.ae/en/mediahub/news/2022/12/6/06-12-2022-uae-speech