Γράφει ο Ιωάννης Γερωνυμάκης
Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (National Security Strategy, NSS) των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ) συνιστά μεταξύ άλλων το θεμελιώδες πλαίσιο εντός του οποίου αποτυπώνονται οι προθέσεις της εκάστοτε κυβέρνησης σχετικά με τον διεθνή ρόλο της χώρας, καθώς και οι κατευθυντήριες γραμμές για τη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής και της αμυντικής στάσης των ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Trump δημοσίευσε δύο τέτοια έγγραφα: το πρώτο τον Δεκέμβριο του 2017, στη διάρκεια της πρώτης θητείας του, και το δεύτερο τον Νοέμβριο του 2025, εντός του πρώτου έτους της δεύτερης του προεδρίας (The White House, 2017; The White House, 2025). Η παρούσα ανάλυση επιδιώκει να εξετάσει συγκριτικά τη στρατηγική μετατόπιση της αμερικανικής οπτικής έναντι της Ευρώπης, όπως αυτή αποτυπώνεται στις Στρατηγικές Εθνικής Ασφάλειας (NSS). Η διερεύνηση αυτή διαρθρώνεται γύρω από τρεις κεντρικούς πυλώνες: την αντίληψη των ΗΠΑ για τον ρόλο της Ευρώπης, τη φύση των απειλών που καλείται να αντιμετωπίσει η ήπειρος, και τους επιδιωκόμενους στόχους και μέσα της διατλαντικής συνεργασίας. Η σύγκριση των NSS 2017 και NSS 2025 δείχνει μια ουσιαστική μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ πλαισιώνουν την Ευρώπη. Από πρωτίστως θεσμικό-συμμαχικό πυλώνα απέναντι σε εξωτερικές απειλές, σε πεδίο όπου κεντρικό ρόλο αποκτούν εσωτερικές, κοινωνικοπολιτικές και πολιτισμικές παράμετροι (The White House, 2017; The White House, 2025).
Στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (NSS) του 2017, η Ευρώπη σκιαγραφείται ως μια «ισχυρή και ελεύθερη» ήπειρος, ζωτικής σημασίας για τα αμερικανικά συμφέροντα. Ο διατλαντικός δεσμός παρουσιάζεται ως θεμελιωμένος στις κοινές αξίες της δημοκρατίας, της ατομικής ελευθερίας και του κράτους δικαίου (The White House, 2017). Η αφήγηση αναδεικνύει τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση και τη θεσμική σταθερότητα ως πηγές πλούτου και για τις δύο πλευρές, υπογραμμίζοντας παράλληλα τη σημασία της Ευρώπης ως κορυφαίου εμπορικού εταίρου (The White House, 2017). Στρατηγικά, η περιοχή ορίζεται ως «πολλαπλασιαστής ισχύος», καθώς η πρόσβαση σε προωθημένες βάσεις και τα δικαιώματα υπερπτήσεων των συμμάχων διευκολύνουν τις ευρύτερες επιχειρήσεις των ΗΠΑ παγκοσμίως (The White House, 2017).
Στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (NSS) του 2025, η Ευρώπη διατηρεί τον χαρακτήρα του «στρατηγικά και πολιτισμικά ζωτικού» εταίρου, ωστόσο η αμερικανική οπτική μετατοπίζεται αισθητά. Το κείμενο εστιάζει πλέον στην οικονομική κάμψη της ηπείρου, αποδίδοντάς την σε δυσλειτουργικά υπερεθνικά σχήματα, μεταναστευτικές πιέσεις και δημογραφικές προκλήσεις (The White House, 2025). Η ευρωπαϊκή ισχύς δεν εξετάζεται μόνο μέσα από το πρίσμα των συμμαχιών, αλλά συνδέεται άρρηκτα με τη διατήρηση της «δυτικής ταυτότητας» και της εσωτερικής «αυτοπεποίθησης». Υπό αυτό το πρίσμα, η κοινωνικοπολιτική συνοχή της Ευρώπης αναδεικνύεται σε καθοριστικό παράγοντα για την αξιοπιστία της ως διεθνούς δρώντα (The White House, 2025).
Όσον αφορά την ιεράρχηση των απειλών, η NSS του 2017 προσδιορίζει την απειλή προς την Ευρώπη ως πρωτογενώς εξωτερική και υβριδική. Κεντρικό σημείο αποτελεί η ρωσική «υπονόμευση» των δημοκρατικών θεσμών και η διάβρωση της διατλαντικής ενότητας, η οποία συνοδεύεται από την εργαλειοποίηση της στρατιωτικής ισχύος (Γεωργία, Ουκρανία) και την πυρηνική ρητορική (The White House, 2017). Παράλληλα, η Κίνα αναδεικνύεται σε στρατηγικό ανταγωνιστή που επιχειρεί να αποκτήσει πρόσβαση στην Ευρώπη μέσω αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και επενδύσεων σε υποδομές ζωτικής σημασίας (The White House, 2017). Τέλος, το κείμενο συνδέει την ισλαμική τρομοκρατία και την αποσταθεροποίηση στη Μέση Ανατολή και την Αφρική με τις αυξανόμενες μεταναστευτικές πιέσεις, οι οποίες αναλύονται ως παράγοντες εσωτερικής έντασης για την ήπειρο (The White House, 2017).
Στη NSS του 2025, η προσέγγιση για την Ευρώπη υιοθετεί έναν διαφορετικό χαρακτήρα, αναδεικνύοντας ως κεντρική πρόκληση την αλλοίωση της ευρωπαϊκής φυσιογνωμίας. Το κείμενο υπογραμμίζει την υπονόμευση της εθνικής κυριαρχίας από υπερεθνικούς μηχανισμούς, τις κοινωνικές πιέσεις της μετανάστευσης και τη δημογραφική κάμψη ως παράγοντες εσωτερικής αποδυνάμωσης (The White House, 2025). Στο γεωπολιτικό πεδίο, η αμερικανική εμπλοκή με τη Ρωσία επαναπροσδιορίζεται με γνώμονα τη «στρατηγική σταθερότητα», ενώ η διαχείριση του Ουκρανικού στοχεύει στην ταχεία παύση των εχθροπραξιών για την οικονομική θωράκιση της Ευρώπης. Όπως επισημαίνεται, η νέα αυτή στρατηγική προωθεί την ευρωπαϊκή σταθερότητα, συνδέοντάς την άρρηκτα με μια έντονα πολιτική και αξιακή κριτική των εσωτερικών ευρωπαϊκών εξελίξεων (The White House, 2025).
Αναφορικά με το πλαίσιο συνεργασίας ΗΠΑ – Ευρώπης, η NSS του 2017 προτείνει ένα ολοκληρωμένο σχήμα διατλαντικών σχέσεων, το οποίο διαρθρώνεται σε τρεις πυλώνες. Πολιτικά, δίνεται έμφαση στην κοινή αντιμετώπιση της ρωσικής επιθετικότητας και στον συντονισμό έναντι παγκόσμιων απειλών, όπως η Βόρεια Κορέα και το Ιράν (The White House, 2017). Οικονομικά, η στρατηγική προκρίνει το «δίκαιο και αμοιβαίο» εμπόριο, την ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης και την ανάσχεση της κινεζικής επενδυτικής διείσδυσης σε τεχνολογίες αιχμής (The White House, 2017). Στρατιωτικά, ενώ επιβεβαιώνεται η προσήλωση στο κοινό πλαίσιο λειτουργίας του ΝΑΤΟ, τίθεται ως ρητή προϋπόθεση η αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών (στόχος 2% έως το 2024), με παράλληλη ενίσχυση της αποτροπής στην ανατολική πτέρυγα και αναβάθμιση της αντιπυραυλικής και κυβερνοασφάλειας.
Η NSS του 2025 επαναπροσδιορίζει μερικώς την αμερικανική εξωτερική πολιτική ως προς την Ευρώπη. Κεντρικοί στόχοι αποτελούν η αποκατάσταση της στρατηγικής σταθερότητας με τη Ρωσία και η μεταβίβαση της αμυντικής ευθύνης στους ίδιους τους Ευρωπαίους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση επιμέρους υποπεριοχών (Κεντρική, Ανατολική και Νότια Ευρώπη) μέσω στοχευμένων εξοπλιστικών προγραμμάτων και εμπορικών ανταλλαγών (The White House, 2025). Οικονομικά, η Ουάσιγκτον απαιτεί «δίκαιη μεταχείριση» για τις επιχειρήσεις της και απρόσκοπτη πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές (The White House, 2025). Παράλληλα, εισάγεται μια δομική αλλαγή στη φιλοσοφία του ΝΑΤΟ, με στόχο την ανάσχεση της διαρκούς επέκτασής του, ενώ η τεχνολογική συνεργασία συνδέεται άρρηκτα με την αντιμετώπιση της κυβερνοκατασκοπείας και των εχθρικών οικονομικών πρακτικών (The White House, 2025).
Οι θέσεις, οι στόχοι και η συνολική οπτική των ΗΠΑ, όπως προκύπτουν από τις παραπάνω Στρατηγικές, βρίσκουν ανταπόκριση και σε συγκεκριμένα γεγονότα της περιόδου. Ενδεικτικά, η έμφαση της NSS του 2017 στον ρόλο της Ευρώπης ως προς την ασφάλεια, καθώς και στον στόχο για αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, επιβεβαιώνεται από την σταθερή άνοδο των αμυντικών προϋπολογισμών των Ευρωπαίων συμμάχων μετά το 2014. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΝΑΤΟ, οι ευρωπαϊκές χώρες και ο Καναδάς αύξησαν τις δαπάνες τους κατά 12% μεταξύ 2017 και 2024, ενώ ο αριθμός των κρατών που επιτυγχάνουν τον στόχο του 2% του ΑΕΠ αυξήθηκε από 4 το 2017 σε 23 το 2024. (NATO, 2024). Τα στοιχεία αυτά συνδέονται με την απαίτηση των ΗΠΑ για αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών στο 2% του ΑΕΠ έως το 2024, αλλά και με τη λογική ευθύνης, σύμφωνα με την οποία οι Ευρωπαίοι καλούνται να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο της συλλογικής άμυνας (The White House, 2017).
Στον τομέα της οικονομίας, οι διατλαντικές σχέσεις χαρακτηριστήκαν από τη συνεχή εμπορική αντιπαράθεση των τελευταίων χρόνων. Οι αρχικοί δασμοί των ΗΠΑ το 2018 οδήγησαν σε ευρωπαϊκά αντίμετρα, τα οποία ανεστάλησαν προσωρινά το 2021, αλλά ενεργοποιήθηκαν εκ νέου το 2025 μετά την απόφαση της κυβέρνησης Trump να επαναφέρει δασμούς έως και 25% σε ευρωπαϊκές εξαγωγές χάλυβα και αλουμινίου, επηρεάζοντας εμπόριο αξίας 26 δισ. ευρώ (European Commission, 2025). Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επαναφέρει και να επεκτείνει τους δασμούς σε αμερικανικά προϊόντα, εξηγεί εν μέρει την ρητορική περί δίκαιου και αμοιβαίου εμπορίου και την δίκαιη μεταχείριση των αμερικανικών επιχειρήσεων στις ευρωπαϊκές αγορές (The White House, 2025).
Άλλες αναφορές των δύο στρατηγικών που φαίνεται να επιβεβαιώνονται από τις εξελίξεις είναι οι προσπάθειες των ΗΠΑ για στρατηγική σταθερότητα με τη Ρωσία και για παύση των εχθροπραξιών στην Ουκρανία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρόταση για 30ήμερη εκεχειρία το 2025 (Reuters, 2025), η ενίσχυση την Ανατολικής Ευρώπης στον τομέα της ασφάλειας και η θωράκισή της έναντι της ρωσικής επιθετικότητας μέσω της αυξημένης παρουσίας του ΝΑΤΟ στην περιοχή (NATO, 2025), αλλά και η έμφαση στην ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία, η οποία αποτυπώνεται στην σταδιακή μείωση των εισαγωγών ρωσικής ενέργειας και την αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την ΕΕ μετά το 2021 (Eurogas, 2024).
Κλείνοντας, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το περιεχόμενο των δύο στρατηγικών, καθώς και ο γενικότερος σχεδιασμός γύρω από τομείς όπως η ασφάλεια, η οικονομία, οι γεωπολιτική και οι διμερείς σχέσεις, δεν μπορεί να ερμηνευθεί ανεξάρτητα από τις μη αναμενόμενες κρίσεις που προέκυψαν κατά την περίοδο που καλύπτει η ανάλυση. Κατά την εξέταση παραπάνω κείμενα, είναι απαραίτητο να συνεκτιμηθεί η επίδραση κρίσεων όπως η πανδημία, η πόλεμος στην Ουκρανία και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή στον σχεδιασμό της NSS του 2025, αλλά και το γεγονός ότι τα γεγονότα αυτά δεν είχαν ακόμη εκδηλωθεί κατά τη συγγραφή της NSS του 2017. Συνεπώς, η συγκριτική ανάγνωση των δύο κειμένων δεν αφορά μόνο τη μεταβολή της αμερικανικής ρητορικής, αλλά και την προσαρμογή της σε ένα ριζικά διαφοροποιημένο διεθνές περιβάλλον, το οποίο αναπόφευκτα αναδιαμορφώνει τις στρατηγικές προτεραιότητες και στοχεύσεις.
Βιβλιογραφία
Eurogas. (2024). Eurogas Statement on European Union and United States Energy Partnership: Exports of U.S, LNG and European Energy Security. Διαθέσιμο σε: https://www.eurogas.org/wp-content/uploads/2024/01/Eurogas-Statement-on-EU-and-US-Energy-Partnership-January-2024.pdf
European Commission. (2025). EU countermeasures on US steel and aluminium tariffs explained. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/qanda_25_750
NATO. (2025). Strengthening NATO’s eastern flank. Διαθέσιμο σε: https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/strengthening-natos-eastern-flank
NATO. (2024). Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2024). Διαθέσιμο σε: https://www.nato.int/content/dam/nato/legacy-wcm/media_pdf/2024/6/pdf/240617-def-exp-2024-en.pdf
Reuters. (2025). US, Europeans finalising 30-day Ukraine-Russia ceasefire proposal, says diplomatic source. Διαθέσιμο σε: https://www.reuters.com/world/europe/us-europeans-finalising-30-day-ukraine-russia-ceasefire-proposal-diplomatic-2025-05-09/
The White House. (2017). National Security Strategy of the United States of America (December 2017). Διαθέσιμο σε: https://trumpwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2017/12/NSS-Final-12-18-2017-0905.pdf
The White House. (2025). National Security Strategy (November 2025). Διαθέσιμο σε: https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf
Πηγή Εικόνας:
Pixabay. Διαθέσιμο σε: https://www.istockphoto.com/photo/american-and-european-union-flag-pair-on-a-desk-over-defocused-background-gm913980470-251575433