Γράφει η Μαρία Τσικέλη
Έως σήμερα, ο τομέας της άμυνας υπήρξε πεδίο δύσκολων διαπραγματεύσεων για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς συνδέεται άρρηκτα με την έννοια της εθνικής κυριαρχίας και διαχρονικά, αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα από τα κράτη-μέλη. Ωστόσο, οι αυξανόμενες απειλές και η γεωπολιτική αστάθεια ανέδειξαν σταδιακά την ανάγκη για έναν πιο ενιαίο και αυτόνομο ρόλο της Ευρώπης στον τομέα της ασφάλειας. Ήδη από το 2003, με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας (European Security Strategy), η Ένωση είχε επιχειρήσει να διαμορφώσει ένα πρώτο πλαίσιο στρατηγικού προσανατολισμού. Παρόλα αυτά, η προσέγγιση αυτή δεν απέδωσε λόγω της έλλειψης των απαραίτητων θεσμικών και επιχειρησιακών μέσων, αφήνοντας ανοιχτό το πεδίο για τις εξελίξεις που θα ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια (Council of the European Union, 2003).
Η σημερινή συζήτηση λοιπόν, γύρω από την ευρωπαϊκή άμυνα αντανακλάται σε μια πορεία σχεδόν δύο δεκαετιών. Η Συνθήκη της Λισαβόνας (2007), σηματοδότησε ένα νέο κεφάλαιο για την εξέλιξη της ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας και της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών. Στο πλαίσιο της Συνθήκης, το άρθρο 42 § 7 εισήγαγε για πρώτη φορά τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής (European Union’s mutual assistance clause), καθιερώνοντας τη ρητή υποχρέωση των κρατών-μελών να παρέχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα διαθέσιμα μέσα σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης εναντίον ενός εξ αυτών (Council of the European Union, 2016). Η ρήτρα αυτή δεν αντικαθιστά τον ρόλο του ΝΑΤΟ, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά, γι’ αυτό και θα πρέπει να είναι σύμφωνη με τις δεσμεύσεις του, ενισχύοντας και διαμορφώνοντας μια λογική ευρωπαϊκής συλλογικής πορείας. Παράλληλα, το άρθρο 222 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) θέσπισε τη ρήτρα αλληλεγγύης (Solidarity Clause), η οποία επίσης προβλέπει συντονισμένη δράση των κρατών μελών σε περιπτώσεις τρομοκρατικών επιθέσεων ή μεγάλων φυσικών καταστροφών (Council of the European Union, 2016).
Η ανάγκη προστασίας των Ευρωπαίων πολιτών απέναντι σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο και αβέβαιο περιβάλλον έφερε στο προσκήνιο και τη συζήτηση για την Παγκόσμια Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European Union Global Strategy). Η EUGS επιδίωκε να διαμορφώσει έναν συνολικό προσανατολισμό για την Ένωση, προτείνοντας μέσα και πρωτοβουλίες για την ασφάλεια, αλλά και την ανθεκτικότητα των γειτονικών χωρών της. Η στρατηγική αυτή πρότεινε μια πολυεπίπεδη προσέγγιση στην ασφάλεια, με έμφαση στην πρόληψη, τη διαχείριση και την ανοικοδόμηση μετά το πέρας των καταστροφών (European Union External Action, 2016, pp. 29-31).
Αυτή η αλλαγή προτεραιοτήτων οδήγησε στην υλοποίηση της PESCO (Permanent Structured Cooperation) μέσω της οποίας τα κράτη-μέλη μπορούν δεσμευτικά να συντονίσουν την αμυντική τους συνεργασία. Η PESCO ενεργοποιήθηκε επισήμως το 2017 με απόφαση του Συμβουλίου (ΚΕΠΠΑ 2017/2315) (Council of the European Union, 2017). Συμμετέχουν σήμερα 26 κράτη μέλη, με εξαίρεση τη Μάλτα. Τα συμμετέχοντα κράτη δεσμεύονται να επενδύσουν σε κοινά έργα για την ενίσχυση των στρατιωτικών τους ικανοτήτων όπως η εκπαίδευση, οι υποδομές στον κυβερνοχώρο, προκειμένου να βελτιωθεί η διαλειτουργικότητα και ευρύτερα η συνολική στρατιωτική ευελιξία της Ένωσης (Council of the European Union, 2023).
Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας για ενίσχυση της στρατηγικής αρχιτεκτονικής, το ίδιο έτος εγκαινιάστηκε πιλοτικά και η CARD (Coordinated Annual Review on Defence), με την ενσωμάτωση της να πραγματοποείται το 2019-2020 (European External Action Service, 2017). Η CARD αποτελεί μια διαδικασία συντονισμού και αξιολόγησης των αμυντικών σχεδίων των κρατών-μελών υπό την εποπτεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (EDA), σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (EEAS). Στόχος της είναι να συντονιστούν οι εθνικές επενδύσεις και οι σχεδιασμοί με τις κοινές ευρωπαϊκές προτεραιότητες, εντοπίζοντας τις ελλείψεις και δημιουργώντας δυνατότητες μελλοντικής συνεργασίας (European External Action Service, 2017).
Σημαντική εξέλιξη αποτέλεσε και η δημιουργία του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (European Defence Fund-EDF). Θεσμοθετήθηκε για την προγραμματική περίοδο 2021-2027 και τελεί υπό την εποπτεία της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικής Βιομηχανίας και Διαστήματος (DG-DEFIS) (European Union, 2021 art.1). Αποσκοπεί στη χρηματοδότηση έργων έρευνας, τεχνολογικής καινοτομίας και ανάπτυξης στρατιωτικών ικανοτήτων σε συνεργασία με τα κράτη-μέλη, τη βιομηχανία και τα ερευνητικά ιδρύματα. Στόχος του είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης, η προώθηση της στρατηγικής αυτονομίας και η εμβάθυνση της διαλειτουργικότητας, περιορίζοντας τον κατακερματισμό της αγοράς (European Commission, 2021, art 3 § 1, 2 ). Οι προσκλήσεις υποβολής προτάσεων εκδίδονται ετησίως και εστιάζουν σε τομείς υψηλής προτεραιότητας, όπως τεχνητή νοημοσύνη, ανάλυση δεδομένων, C4ISR, κυβερνοάμυνα και δορυφορική παρακολούθηση (European Commission, 2021, art 24 § 1, 2, 3). Παρά τη θετική του συμβολή, το ταμείο αυτό, αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, όπως αυτή της λήψης μεγαλύτερης χρηματοδότησης των ισχυρότερων κρατών, την εξάρτηση από τη βιομηχανική βάση κάθε χώρας και την ανάγκη συντονισμού με τις διαδικασίες αμυντικού σχεδιασμού του ΝΑΤΟ (European Parliamentary Research Service, 2025).
Η συσσώρευση των προκλήσεων, η γεωπολιτική κατάσταση και η έλλειψη ουσιαστικών βημάτων, κατέστησαν σαφή την απουσία μιας κοινής στρατηγικής δεσμευτικής κατεύθυνσης. Το σημείο καμπής για την πολιτική ασφάλειας και άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήρθε το 2022 με την υιοθέτηση της Στρατηγικής Πυξίδας για την Ασφάλεια και την Άμυνα (Strategic Compass for Security and Defence) από το Συμβούλιο της ΕΕ. Αν και η διαμόρφωση της είχε ξεκινήσει ήδη από το 2020, το περιεχόμενό της αναθεωρήθηκε σημαντικά μετά τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (European External Action Service, 2024). Δομείται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες: δράση (Act), προστασία (Secure), επένδυση (Invest) και συνεργασία (Partner) (European External Action Service, 2024, p. 8). Μέσω αυτών, η ΕΕ επιδιώκει την υλοποίηση των γενικών κατευθύνσεων της EUGS (European External Action Service, 2016, pp. 18-23).
Στο πλαίσιο της νέας Στρατηγικής, προβλέφθηκε η Ευρωπαϊκή Ικανότητα Ταχείας Ανάπτυξης (Rapid Deployment Capacity – RDC), μια δυνατότητα αυτόνομης επιχειρησιακής ανάπτυξης έως 5.000 στρατιωτών, ώστε να ανταποκρίνονται ταχέως και αποτελεσματικά σε διαφορετικού τύπου κρίσεις (European External Action Service, 2024, pp. 12-13). Παράλληλα, ενισχύθηκε και η στήριξη προς την Ουκρανία μέσω της εκπαίδευσης άνω των 40.000 ουκρανικών στρατευμάτων έως το 2023, συμβάλλοντας έτσι στην ενδυνάμωση των ικανοτήτων των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων (European External Actiοn Service, 2024, p. 8). Επιπλέον, ο πυλώνας προστασία (Secure) εστιάζει τόσο στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας έναντι υβριδικών και κυβερνοαπειλών, με μέτρα όπως η δημιουργία μιας ομάδας ταχείας αντίδρασης (Cyber Rapid Response Teams), όσο και στην ανάπτυξη πολιτικών για την ασφάλεια στη θάλασσα, στον κυβερνοχώρο και στο διάστημα (European External Action Service, 2024, p. 16).
Η άμυνα διατηρείται στο επίκεντρο των ζυμώσεων μεταξύ των κρατών-μελών, όπως προκύπτει από τις εξαγγελίες της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κοπεγχάγη τον Μάιο του 2025 (European Commission, 2025). Πιο πρόσφατα η ετήσια ομιλία για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (State of the Union-SOTEU), που αποτελεί ένα από τα πλέον καθιερωμένα και κομβικά σημεία αναφοράς για τον καθορισμό των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ευρώπης για το 2025, έλαβε χώρα την 10η Σεπτεμβρίου. Στην πρώτη της τοποθέτηση μετά την επανεκλογή της, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μίλησε ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, τονίζοντας τη ζωτική σημασία της συνοχής μεταξύ των κρατών-μελών σε μια περίοδο πολλαπλών προκλήσεων (von der Leyen, 2025).
Η ομιλία της κάλυψε ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην ευρωπαϊκή άμυνα. Την παρουσίασε ως βασικό εργαλείο όχι μόνο για τη διατήρηση της σταθερότητας, αλλά και για τη μετάβαση σε μία πιο αυτόνομη και αποτελεσματική πολιτική ασφάλειας (European Comission, 2025). Στο πλαίσιο αυτό, έκανε λόγο για τη «στιγμή ανεξαρτησίας της Ευρώπης», με έμφαση στην επιτακτική ανάγκη θωράκισης της Ένωσης απέναντι σε νέες γεωπολιτικές αβεβαιότητες (von der Leyen, 2025). Παράλληλα, εξέφρασε την επιδίωξη για μια «επόμενη επανένωση της Ευρώπης», σκιαγραφώντας το όραμά της για ένα ενοποιημένο και στρατηγικά βιώσιμο μέλλον (von der Leyen, 2025).
Η Πρόεδρος της Κομισιόν έθεσε την άμυνα στο επίκεντρο για δεύτερη φορά μέσα στο 2025, δηλώνοντας ότι πρώτη και πιο σημαντική προτεραιότητα είναι η αύξηση των αμυντικών δαπανών (von der Leyen, 2025). Στην Κοπεγχάγη, τον Μάρτιο του 2025, εισήγαγε το Readiness 2030 (ReArm Europe), ένα πλαίσιο πολιτικής το οποίο αποσκοπεί στην αντιμετώπιση κρίσιμων ελλείψεων και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανικής βάσης. Η πρωτοβουλία αυτή στοχεύει στη μόχλευση άνω των 800 δισ. ευρώ έως το τέλος της δεκαετίας (European Commission, 2025). Όπως τόνισε, «για να είμαστε έτοιμοι το 2030, πρέπει να δράσουμε τώρα» (von der Leyen, 2025).
Κεντρικός άξονας του Readiness 2030 είναι το Security Action for Europe (SAFE), ένα χρηματοδοτικό εργαλείο που παρέχει έως 150 δισ. ευρώ σε μακροπρόθεσμα δάνεια με ανταγωνιστικούς όρους στα ενδιαφερόμενα κράτη της Ένωσης κατόπιν αιτήματος τους (Council of the European Union, 2025). Από το 2025 προβλέπεται μάλιστα προκαταβολή έως και 15% για την κάλυψη επειγουσών αναγκών, ενώ η πρόοδος τους θα παρακολουθείται συστηματικά (Council of the European Union, 2025). Η λογική του SAFE είναι να προωθήσει τις κοινές συμβάσεις, ώστε τουλάχιστον δύο χώρες να μοιράζονται τα κόστη, και να εξασφαλίζουν τη διαλειτουργικότητα των αμυντικών προϊόντων (Council of the European Union, 2025). Ωστόσο, σε περιπτώσεις κατεπείγοντος, υπάρχει και η δυνατότητα μονοεθνικών συμβάσεων. Επιπλέον, μπορούν να συμμετέχουν η Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ) και ο Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος (ΕΟΧ) με τους ίδιους όρους, ενώ για όλες τις συμφωνίες ισχύει όριο έως 35% για προϊόντα προέλευσης εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ)/ΕΖΕΣ/ΕΟΧ/Ουκρανίας (Council of the European Union, 2025).
Οι δράσεις του SAFE διακρίνονται σε δύο κύριες κατηγορίες, οι οποίες αποτυπώνουν και τις προτεραιότητες της Ένωσης. Η πρώτη επικεντρώνεται στις πιο άμεσες ανάγκες: πυρομαχικά, πυραύλους, συστήματα πυροβολικού και δυνατότητες χερσαίας μάχης (European Commission, 2025). Στην ίδια κατηγορία, επίσης, περιλαμβάνεται και ο απαραίτητος στρατιωτικός εξοπλισμός, η προστασία κρίσιμων υποδομών και η στρατιωτική κινητικότητα, στοιχεία καθοριστικά για την ταχεία αντίδραση σε περίπτωση απειλής (European Commission, 2025) . Η δεύτερη κατηγορία στρέφεται σε πιο σύνθετες και τεχνολογικά προηγμένες δυνατότητες, όπως η αντιαεροπορική και η αντιπυραυλική άμυνα, drones και anti-drones, τα συστήματα αντιμετώπισής τους (C-UAS), το C4ISTAR, η στρατηγική αερομεταφορά, ο εναέριος ανεφοδιασμός καυσίμων, καθώς και διαστημικά μέσα και υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης και κυβερνοασφάλειας (Council of the European Union, 2025; European Commission, 2025).
Η σχετική συζήτηση γύρω από τις δράσεις ενισχύθηκε περαιτέρω και κατά τη διάρκεια της SOTEU του Σεπτεμβρίου 2025, με την ανακοίνωση δύο νέων εργαλείων υποστήριξης της ανατολικής πτέρυγας. Το πρώτο είναι το Eastern Flank Watch, ένα πανευρωπαϊκό πλέγμα επίγνωσης κατάστασης από τη Βαλτική έως τον Εύξεινο Πόντο. Το σύστημα αυτό συνδυάζει επίγειους και εναέριους αισθητήρες με διαστημικές υπηρεσίες και ασφαλή ανταλλαγή δεδομένων προς τα εθνικά κέντρα επιχειρήσεων, μειώνοντας τον κίνδυνο αιφνιδιασμού και ενισχύοντας την αξιοπιστία αποτροπής (von der Leyen, 2025). Το δεύτερο εργαλείο αφορά την οικοδόμηση ενός «τείχους drones» μιας ευρωπαϊκής αντι-UAS ικανότητας, που περιλαμβάνει έγκαιρη ανίχνευση, μηχανισμούς soft-kill, hard-kill και πλήρη διασύνδεση με τα συστήματα διοίκησης και τους αισθητήρες του Eastern Flank Watch (von der Leyen, 2025; European Commission, 2025).
Σε επίπεδο Ένωσης, τα προαναφερθέντα μέτρα συμπληρώνουν τον ρόλο του Οργανισμού Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ) και μετατρέπουν την άμυνα από μεμονωμένες πρωτοβουλίες σε ένα πιο συνεκτικό και στρατηγικό πλαίσιο. Βασικός μηχανισμός υλοποίησης είναι το European Defence Semester, το οποίο λειτουργεί ως θεσμικό εργαλείο διακυβέρνησης που εποπτεύει και καθοδηγεί τα κράτη (European Commission, 2025). Συνδέει πόρους και ικανότητες, θέτει σαφείς στόχους και δείκτες προόδου, περιορίζοντας τον κατακερματισμό που μέχρι πρότινος υπονόμευε την προοπτική συλλογικής δράσης (European Commission, 2025).
Τώρα σε εθνικό επίπεδο, το βάρος μετατοπίζεται, από τις εξαγγελίες στη διαχείριση επιλογών. Στην πράξη, κάθε κράτος-μέλος καλείται να υποβάλει ένα εθνικό σχέδιο SAFE με σαφή ιεράρχηση προτεραιοτήτων και μακροπρόθεσμα χρονοδιαγράμματα, ώστε να διασφαλίζεται η χάραξη κοινής στρατηγικής σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα (Council of the European Union , 2025, arts 7-8). Παράλληλα, ενθαρρύνεται η συμμετοχή σε κοινές αγορές δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στην εκπαίδευση, την τεχνική υποστήριξη και τη συντήρηση, ώστε οι προμήθειες να ενδυναμώσουν ουσιαστικά την επιχειρησιακή ετοιμότητα της Ευρώπης (Council of the European Union, 2025).
Συμπληρωματικά στο δημοσιονομικό σκέλος, ο μακροπρόθεσμος δανεισμός του SAFE, σε συνδυασμό με την προτεινόμενη Εθνική Ρήτρα Διαφυγής, δημιουργούν το περιθώριο για πολυετή και πιο ρεαλιστικό προγραμματισμό (European Commission, 2025). Με αυτόν τον τρόπο, τα κράτη αποκτούν τη δυνατότητα να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες, χωρίς να παραβιάζουν τους δημοσιονομικούς κανόνες που περιορίζουν το όριο ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ (European Commission, 2025). Έτσι, οι επενδύσεις κατευθύνονται εκεί όπου υπάρχουν μεγαλύτερα κενά, μειώνοντας το συνολικό κόστος και επιταχύνοντας την άμεση αξιοποίηση τους (European Commission, 2025).
Συνολικά, οι δράσεις αυτές ωθούν την Ευρώπη προς ένα πιο συνεκτικό σύμπλεγμα. Για τα κράτη-μέλη, η πρόκληση δεν περιορίζεται στην αύξηση των δαπανών, αλλά αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο θα διαχειριστούν τον προϋπολογισμό τους και θα κατανέμουν τα διαθέσιμα μέσα τους. Η υλοποίηση των στόχων έχει πολλές προϋποθέσεις, με κύριες τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, σταθερή πολιτική βούληση, δημοσιονομική ευελιξία, αποτελεσματικό συντονισμό και τις ειλικρινείς διαβουλεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Οι πρωτοβουλίες από την μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία έως το SAFE, αποτυπώνουν τη σταδιακή μετάβαση της Ένωσης από την θεωρία στην πράξη, και τη συγκρότηση μιας νέας κοινής ευρωπαϊκής αμυντικής ταυτότητας. Εφόσον οι πρωτοβουλίες αυτές είναι αποτελεσματικές, ο τομέας της άμυνας ωθείται σε πιο αποδοτικά επίπεδα, καθώς εστιάζει περισσότερο στις πραγματικές κοινές, μεταξύ των κρατών-μελών, ανάγκες. Ο οικονομικός αντίκτυπος θα είναι επίσης πιο διαχειρίσιμος λόγω των οικονομιών κλίμακας. Ως εκ του αποτελέσματος, η Ένωση θα βρεθεί πιο κοντά στη δημιουργία ακόμα πιο αλληλένδετων και συνεκτικών δεσμών, απομακρυνόμενη από την Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων.
Πηγές:
Πρωτογενείς πηγές:
European Union. (2009). The Treaty of Lisbon amending the Treaty on European Union and the Treaty establishing the European Community. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/the-treaty-of-lisbon.html
European Parliament. (2016). Ρήτρα κοινής άμυνας στην ΕΕ: τι ορίζει η συνθήκη και τι σημαίνει αυτό στην πράξη. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/topics/el/article/20160119STO10518/ritra-koinis-amunas-stin-ee-ti-orizei-i-sunthiki-kai-ti-simainei-auto-stin-praxi
European Union. (2016). Treaty on the Functioning of the European Union. Official Journal of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/eli/treaty/tfeu_2016/art_222/oj/eng
European External Action Service. (2016). Shared Vision, Common Action: A Stronger Europe – A Global Strategy for the European Union’s Foreign and Security Policy.
Διαθέσιμο σε: https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/eugs_review_web_0.pdf
Council of the European Union. (2023). Permanent Structured Cooperation (PESCO). Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/el/policies/pesco/
Permanent Structured Cooperation (PESCO). (2023). About PESCO. Διαθέσιμο σε: https://www.pesco.europa.eu/about/
European Commission. (2025). Speech by President von der Leyen on European defence at the Danish Military Academy (SPEECH/25/814). Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_25_814
European Defence Agency (EDA). (2023). Coordinated Annual Review on Defence (CARD). Διαθέσιμο σε: https://eda.europa.eu/what-we-do/EU-defence-initiatives/coordinated-annual-review-on-defence-(card)
European External Action Service (EEAS). (2022). Foreign Affairs Council (Defence): Press remarks by High Representative Josep Borrell after the meeting. 15/11/2022. Διαθέσιμο σε: https://www.eeas.europa.eu/eeas/foreign-affairs-council-defence-press-remarks-high-representative-josep-borrell-after-meeting_en
European Commission. (2021). European Defence Fund (EDF): Developing tomorrow’s defence capabilities. Διαθέσιμο σε: https://defence-industry-space.ec.europa.eu/eu-defence-industry/european-defence-fund-edf-official-webpage-european-commission_en
European Parliament Research Service. (2025). The interim evaluation of the European Defence Fund. Publications Οffice of the European Union. Διαθέσιμο σε: https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2025/777936/EPRS_BRI%282025%29777936_EN.pdf
European Union. (2021, April 29). Regulation (EU) 2021/697 establishing the European Defence Fund and repealing Regulation (EU) 2018/1092. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2021/697/oj/eng
European External Action Service (EEAS). (2024). A Strategic Compass for Security and Defence. European Union. Διαθέσιμο σε: https://www.eeas.europa.eu/eeas/strategic-compass-security-and-defence-1_en
European External Action Service. (2024). Annual progress report on the Implementation of the Strategic Compass for Security and Defence. European Union. Διαθέσιμο σε: https://www.eeas.europa.eu/sites/default/files/documents/2024/StrategicCompass_2ndYear_Report_0.pdf
von der Leyen, U. (2025). Ομιλία για την κατάσταση της Ένωσης το 2025 (SPEECH/25/2053). 10/9/2025. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/SPEECH_25_2053
Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2025). Η Επιτροπή παρουσιάζει τη Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή άμυνα και το σχέδιο ReArm Europe / Readiness 2030 (IP/25/793). 19/3/2025. Διαθέσιμο σε: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_25_793
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2025). SAFE: έγκριση του Συμβουλίου για ενίσχυση ύψους 150 δισ. ευρώ για κοινές προμήθειες στον τομέα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας. 27/5/2025. Διαθέσιμο σε: https://www.consilium.europa.eu/el/press/press-releases/2025/05/27/safe-council-adopts-150-billion-boost-for-joint-procurement-on-european-security-and-defence/
Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (2025). Κανονισμός (ΕΕ) 2025/1106 του Συμβουλίου για τη θέσπιση του μέσου δράσης για την ασφάλεια στην Ευρώπη (SAFE) μέσω της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. 27/5/2025. Διαθέσιμο σε: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2025/1106/oj/eng?eliuri=eli%3Areg%3A2025%3A1106%3Aoj&locale=el
Ειδησεογραφικές πηγές:
Iefimerida. (2025). Φον ντερ Λάιεν για ευρωπαϊκή άμυνα: αυτές είναι οι τέσσερις προτεραιότητες εν όψει 2030. 18/3/2025. Διαθέσιμο σε: https://www.iefimerida.gr/kosmos/fon-nter-laien-eyropaiki-amyna-oi-4-proteraiotites-gia-2030
Πηγή εικόνας:
Βουδούρη, Α. (2024). Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: θέσεις που διεκδικούν Έλληνες σε επιτροπές. Η Καθημερινή. . 19/7/2024. Διαθέσιμο σε: https://www.kathimerini.gr/world/563133067/eyropaiko-koinovoylio-theseis-poy-diekdikoyn-ellines-se-epitropes/