Γράφει η Καραθανάση Λυδία
Η έννοια της «έξυπνης ισχύος» (smart power), όπως διατυπώθηκε από τον Joseph Nye, περιγράφει μία στρατηγική προσέγγιση στην εξωτερική πολιτική. Συνδυάζει τη «σκληρή ισχύ» (hard power), δηλαδή την ισχύ μέσω στρατιωτικών ή οικονομικών μέσων, με την «ήπια ισχύ» (soft power), η οποία βασίζεται σε μέσα, όπως η πολιτιστική επιρροή ή η διπλωματία (Nye, J., 2009). Απώτερος στόχος είναι η επίτευξη των διεθνών σκοπών με τον πιο αποτελεσματικό και αποδοτικό τρόπο, αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματα και των δύο μορφών ισχύος. Ταυτόχρονα ελαχιστοποιείται το πολιτικό, οικονομικό ή ηθικό κόστος. Η Αίγυπτος, αναγνωρισμένη ως κεντρική δύναμη τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και στην Αφρική, επιδιώκει τα τελευταία χρόνια να ενισχύσει και να αναδιαμορφώσει τον διεθνή της ρόλο (Chaziza & Lutmar, 2025). Επομένως, το βασικό ερώτημα που αναδεικνύεται αφορά στην αξιολόγηση της ύπαρξης και της αποτελεσματικής αξιοποίησης των στοιχείων έξυπνης ισχύος (smart power) από τη χώρα, καθώς και των μέσων που χρησιμοποιεί για την επίτευξη των στρατηγικών της στόχων.
Η Αίγυπτος συγκαταλέγεται στους βασικούς περιφερειακούς δρώντες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, με ενεργό ρόλο που στηρίζεται τόσο στο ιστορικό της παρελθόν όσο και στις σύγχρονες γεωπολιτικές εξελίξεις (Chaziza & Lutmar, 2025). Από την αρχαιότητα έως σήμερα, αποτελεί σημείο αναφοράς και παράγοντα σταθερότητας στον αραβικό κόσμο (Chaziza & Lutmar, 2025). Διαθέτοντας τον πολυπληθέστερο πληθυσμό της περιοχής, άνω των 110 εκατομμυρίων κατοίκων (Worldometer, 2025) και τον στρατηγικό έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ μέσω της οποίας διέρχεται περίπου το 12% του παγκόσμιου εμπορίου, η χώρα συγκεντρώνει σημαντικά στοιχεία σκληρής ισχύος (UNCTAD, 2024). Αυτά ενισχύονται περαιτέρω από έναν από τους ισχυρότερους και πλέον εκσυγχρονισμένους στρατούς της περιοχής (Global Firepower, 2025), ο οποίος συμμετέχει ενεργά σε αποστολές ασφαλείας, όπως η αντιμετώπιση της τρομοκρατίας στη Χερσόνησο του Σινά.
Ωστόσο, η μετάβαση προς μία πραγματική έξυπνη ισχύ προϋποθέτει τη συνδυασμένη αξιοποίηση της στρατιωτικής και οικονομικής ισχύος, όπως η ανάδειξη της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω του τουρισμού και των μουσείων, η προώθηση της τεχνολογικής ανάπτυξης και της ψηφιακής οικονομίας, η επιδίωξη ενεργειακής αυτάρκειας με έμφαση στο φυσικό αέριο της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς και η άσκηση ευέλικτης και πολυδιάστατης διπλωματίας (Nye, J., 2009). Παράλληλα, οι περιφερειακές συνεργασίες και συμμαχίες με δρώντες, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (εφεξής ΗΑΕ) και η Ευρωπαϊκή Ένωση (εφεξής ΕΕ) λειτουργούν ως πολλαπλασιαστής ισχύος, επιτρέποντας στην Αίγυπτο να ενισχύσει τη διεθνή της επιρροή με χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη νομιμοποίηση(Chaziza & Lutmar, 2025) .
Η ενεργειακή πολιτική και ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός αποτελούν πλέον βασικούς πυλώνες της αιγυπτιακής στρατηγικής, καθώς η χώρα επενδύει συστηματικά σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σε τεχνολογίες έξυπνων δικτύων (smart grids) (mped.gov, 2023). Η ταχεία επέκταση της αγοράς έξυπνων δικτύων και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, η οποία εκτιμάται ότι θα φθάσει σε αξία τα 1,2 δις δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (εφεξής ΗΠΑ), υποστηρίζεται σθεναρά από το εθνικό αναπτυξιακό όραμα Egypt Vision 2030 (mped.gov, 2023). Το Egypt Vision 2030 αποτελεί το εθνικό στρατηγικό πλαίσιο βιώσιμης ανάπτυξης της Αιγύπτου και αποτυπώνει τη φιλοδοξία της χώρας να εκσυγχρονίσει το ενεργειακό της σύστημα και να ενισχύσει τη βιωσιμότητά του (mped.gov, 2023). Το όραμα αυτό περιλαμβάνει τρεις βασικούς πυλώνες: την οικονομική ανάπτυξη, την κοινωνική ανάπτυξη και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, με απώτερο σκοπό τη μετατροπή της Αιγύπτου σε έναν ανταγωνιστικό και ταυτόχρονα ισορροπημένο, βασιζόμενο στην καινοτομία δρώντα (mped.gov, 2023).
Η αξιοποίηση του σημαντικού ηλιακού και αιολικού δυναμικού (International Trade Administration, 2025) της χώρας εντάσσεται σε έναν ευρύτερο στόχο μετατροπής της Αιγύπτου σε εξαγωγέα πράσινης ενέργειας και σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο, μία προοπτική που έχει χαρακτηριστεί στη διεθνή βιβλιογραφία ως «πράσινη χρυσή ευκαιρία» (IRENA, 2018). Οι εξελίξεις αυτές συμβάλλουν στην ενίσχυση του smart power της Αιγύπτου μέσω της ενεργειακής διπλωματίας, με τη σύναψη συμφωνιών και συνεργασιών διασυνδέσεων και εξαγωγών ενέργειας με την ΕΕ, την Κύπρο, τα αφρικανικά κράτη (Elgendy, K., 2022). Επιπλέον, σημαντική ενίσχυση πραγματοποιείται και μέσω της τεχνολογικής αναβάθμισης (Elgendy, K., 2022), η οποία βελτιώνει τη διεθνή εικόνα της χώρας ως σύγχρονου και τεχνολογικά ικανού διεθνούς δρώντα. Έτσι, η ενέργεια λειτουργεί ως οικονομικό και στρατηγικό εργαλείο σκληρής ισχύος και ταυτόχρονα ως στοιχείο ήπιας ισχύος, ενισχύοντας τη διεθνή ελκυστικότητα της χώρας.
Η Αίγυπτος διαθέτει επίσης χαρακτηριστικά ήπιας ισχύος, κυρίως μέσω της πολιτιστικής και θρησκευτικής της επιρροή στον αραβικό και μουσουλμανικό κόσμο (al-Anani, K., 2022). Κεντρικό ρόλο διαδραματίζει το ίδρυμα Al-Azhar, ένα από τα πλέον έγκυρα θεολογικά κέντρα του σουνιτικού Ισλάμ, το οποίο λειτουργεί ως πηγή θρησκευτικής νομιμοποίησης και ως μηχανισμός ήπιας επιρροής πέρα από τα σύνορα της χώρας (al-Anani, K., 2022). Παράλληλα, ο αιγυπτιακός κινηματογράφος και η πολιτιστική παραγωγή υπήρξαν ιστορικά κυρίαρχοι στον αραβικό χώρο, διαμορφώνοντας κοινά πολιτιστικά πρότυπα και συλλογικές αναπαραστάσεις (El-Zobaidi, H., 2023). Σε αυτά προστίθεται η παγκοσμίου εμβέλειας πολιτιστική κληρονομιά της Αιγύπτου με εμβληματικά μνημεία, όπως οι Πυραμίδες της Γκίζας και το Λούξορ, τα οποία ενισχύουν τον τουριστικό τομέα και τη διεθνή επιρροή της χώρας (Abdel-Wahed, M., 2019).
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτών των εργαλείων ήπιας ισχύος, όπως η πολιτιστική επιρροή και η τεχνολογική ανάπτυξη, έχει περιοριστεί τα τελευταία χρόνια. Εσωτερικές πολιτικές εντάσεις, περιορισμοί στην ελευθερία της έκφρασης και επίμονες οικονομικές προκλήσεις, έχουν επηρεάσει αρνητικά τη διεθνή εικόνα της Αιγύπτου (Abd El Rehim, A. M. Y., 2016), με αποτέλεσμα η προσπάθεια της χώρας για διαμόρφωση ήπιας ισχύος να διέρχεται κρίση. Στο πλαίσιο της έξυπνης ισχύος, η πρόκληση για τη χώρα δε συνίσταται απλώς στη διατήρηση αυτών των εργαλείων ήπιας ισχύος, αλλά και στη συνεπή και στρατηγική τους αξιοποίηση, με τρόπο που να ενισχύει την αξιοπιστία και τη διεθνή της νομιμοποίηση (Nye, J., 2009). Παρότι καταβάλλονται προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, η εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης και σταθερής στρατηγικής smart power παραμένει ακόμα ζητούμενο (Aftandilian, G., 2025).
Η στρατιωτική ισχύς αποτελεί θεμελιώδη συνιστώσα της συνολικής εθνικής ισχύος της Αιγύπτου. Η χώρα κατατάσσεται μεταξύ των ισχυρότερων στρατιωτικών κρατών στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, με πολυάριθμες και καλά εξοπλισμένες ένοπλες δυνάμεις (Global Firepower, 2025). Η διαχρονική αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη συμβάλλει καθοριστικά στον εκσυγχρονισμό του εξοπλισμού, στην εκπαίδευση του προσωπικού και στη βελτίωση της επιχειρησιακής διαλειτουργικότητας (Congress.gov, 2025). Ταυτόχρονα, η Αίγυπτος διατηρεί ενεργή παρουσία σε κρίσιμα περιφερειακά ζητήματα, όπως οι εξελίξεις στη Λιβύη και στη Γάζα (cfr, 2024 & El- Bendary, M. N., 2025), επιδιώκοντας αφενός την προάσπιση της εθνικής της ασφάλειας και αφετέρου την άσκηση επιρροής στο ευρύτερο περιφερειακό περιβάλλον. Ιδιαίτερο στρατηγικό πλεονέκτημα αποτελεί και ο έλεγχος της Διώρυγας του Σουέζ, ο οποίος λειτουργεί όχι μόνο ως βασική πηγή οικονομικών εσόδων, αλλά και ως μοχλός γεωπολιτικής και διαπραγματευτικής ισχύος στο διεθνές σύστημα (Helwa, R. & Al-Riffai, P., 2025).
Παρ’ όλα αυτά, η ύπαρξη hard power δεν αρκεί για την άσκηση αποτελεσματικής έξυπνης ισχύος. Η πρόκληση για την Αίγυπτο έγκειται στη στρατηγική αξιοποίηση της στρατιωτικής της ισχύος με τρόπο που να υποστηρίζει και να ενισχύει τη διπλωματική της δράση, αντί να την υπονομεύει. Η μετατροπή της στρατιωτικής ισχύος από μέσο αποτροπής και καταναγκασμού σε εργαλείο σταθεροποίησης, διαμεσολάβησης και πολιτικής επιρροής αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ένταξή της σε μια συνεκτική και μακροπρόθεσμα βιώσιμη στρατηγική smart power (Nye, J., 2009). Παρά τα σημαντικά πλεονεκτήματα και τις φιλόδοξες στρατηγικές που αναπτύσσει, η άσκηση έξυπνης ισχύος από την Αίγυπτο αντιμετωπίζει ουσιώδεις περιορισμούς (Aftandilian, 2025). Η παρατεταμένη οικονομική κρίση με υψηλό πληθωρισμό και αυξανόμενο δημόσιο χρέος επιβαρύνει την κοινωνική συνοχή και περιορίζει τους διαθέσιμους πόρους για μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε τομείς, που ενισχύουν τόσο τη σκληρή όσο και την ήπια ισχύ (Aftandilian, 2025). Παράλληλα, η έντονη εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση και διεθνή δανεισμό μειώνει τα περιθώρια στρατηγικής αυτονομίας και καθιστά τη χώρα ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις (Aftandilian, 2025). Οι εσωτερικοί πολιτικοί περιορισμοί και η συστηματική καταστολή της ελευθερίας έκφρασης υπονομεύουν την αξιοπιστία και την ελκυστικότητα της αιγυπτιακής ήπιας ισχύος, επηρεάζοντας αρνητικά τη διεθνή της εικόνα (Human Rights Watch, 2024). Τέλος, η υπερεπένδυση σε ενεργειακά και αναπτυξιακά έργα που δεν αποδίδουν άμεσα απτά αποτελέσματα, ενέχει τον κίνδυνο δημιουργίας μη ρεαλιστικών προσδοκιών (Espriu, L., 2025).
Σε αυτό το πλαίσιο, αναγνωρίζουμε ότι η αποτελεσματική άσκηση έξυπνης ισχύος προϋποθέτει σταθερότητα, συνέπεια και αξιοπιστία, στοιχεία για τα οποία η Αίγυπτος καταβάλλει σημαντική προσπάθεια να διαμορφώσει, συναντώντας, όμως, εμπόδια. Συγκεκριμένα, η χώρα διαθέτει έξυπνη ισχύ (smart power), αλλά με σαφείς περιορισμούς. Η Αίγυπτος έχει καταφέρει να αναπτύξει ένα αξιόλογο πλέγμα εργαλείων έξυπνης ισχύος. το οποίο βασίζεται κυρίως στην ενεργειακή διπλωματία, στις επενδύσεις σε έξυπνα ενεργειακά δίκτυα και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην πλούσια πολιτιστική και θρησκευτική της επιρροή, στη σημαντική στρατιωτική της ισχύ αλλά και στη συμμετοχή της σε περιφερειακές συμμαχίες και πολυμερή σχήματα συνεργασίας. Μέσω αυτών των μέσων, η χώρα επιδιώκει να ενισχύσει τον διεθνή της ρόλο και να μεγιστοποιήσει την επιρροή της σε ένα ιδιαίτερα ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της αιγυπτιακής έξυπνης ισχύος παραμένει περιορισμένη λόγω εσωτερικών διαρθρωτικών αδυναμιών, έντονων οικονομικών πιέσεων και ζητημάτων που άπτονται της δημοκρατικής διακυβέρνησης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα οποία υπονομεύουν την αξιοπιστία και τη διεθνή ελκυστικότητα της χώρας. Κατά συνέπεια, η Αίγυπτος εμφανίζει μια αναδυόμενη μορφή έξυπνης ισχύος, η οποία παραμένει, ωστόσο, σε στάδιο ανάπτυξης και δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί σε πλήρως συνεκτική και αποτελεσματική στρατηγική στο διεθνές σύστημα.
Βιβλιογραφία/Πηγές
Abd El Rehim, A. M. Y. (2016). The potential of Egypt’s soft power post Arab Spring. ResearchGate. Διαθέσιμο σε: https://www.researchgate.net/publication/325886936_The_potential_of_Egypt’s_soft_power_post_Arab_Spring
Abdel-Wahed, M. (2019). Egypt: The importance of ‘soft power’. Ahram. Διαθέσιμο σε: https://english.ahram.org.eg/NewsContentP/44/328683/Analysis/Egypt-The-importance-of-%E2%80%98soft-power%E2%80%99.aspx?referrer=grok.com
Aftandilian, G. (23 Ιουλίου 2025). Sisi’s Foreign Policy Fails to Obscure Egypt’s Festering Economic Problems. Arab Center DC. Διαθέσιμο σε: https://arabcenterdc.org/resource/sisis-foreign-policy-fails-to-obscure-egypts-festering-economic-problems/?referrer=grok.com
al-Anani, K. (5 Απριλίου 2022). Sisi’s Appropriation of Islam Undermines Egypt’s Religious Soft Power. Berkley Center. Διαθέσιμο σε: https://berkleycenter.georgetown.edu/posts/sisi-s-appropriation-of-islam-undermines-egypt-s-religious-soft-power?referrer=grok.com
cfr. (2024). Civil Conflict in Libya. Διαθέσιμο σε: https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/civil-war-libya?referrer=grok.com
Congress.gov. (2025). Egypt: Background and U.S. Relations. Διαθέσιμο σε: https://www.congress.gov/crs-product/RL33003?referrer=grok.com
Chaziza M. & Lutmar C. (2025). Between Constraint and Opportunity: Egypt’s Niche Diplomacy in a Shifting Global Order. MDPI. https://www.mdpi.com/2673-4060/6/4/138
El- Bendary, M. N. (18 Απριλίου 2025). Egypt’s Delicate Balance: Maintaining US Support While Confronting Gaza Challenges. Stimson. Διαθέσιμο σε: https://www.stimson.org/2025/egypts-delicate-balance-maintaining-us-support-while-confronting-gaza-challenges/?referrer=grok.com
Elgendy,K. (18 Ιουλίου 2022). Egypt as an Eastern Mediterranean power in the age of energy transition. Mei. Διαθέσιμο σε: https://www.mei.edu/publications/egypt-eastern-mediterranean-power-age-energy-transition?referrer=grok.com
El-Zobaidi, H. (16 Αυγούστου 2023). Egypt’s cultural influence preceded its political role. The Arab Weekly. Διαθέσιμο σε: https://thearabweekly.com/egypts-soft-power?referrer=grok.com
Espriu, L. (4 Ιουλίου 2025). Can Egypt’s New Administrative Capital defy the sceptics?. African Business. Διαθέσιμο σε: https://african.business/2025/07/trade-investment/can-egypts-new-administrative-capital-defy-the-sceptics?referrer=grok.com
Global Firepower. (2025). Egypt Military Strength. Διαθέσιμο σε: https://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.php?country_id=egypt&referrer=grok.com
Helwa, R. & Al-Riffai, P. (20 Μαρτίου 2025). A lifeline under threat: Why the Suez Canal’s security matters for the world. Atlantic Council. Διαθέσιμο σε: https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/issue-brief/a-lifeline-under-threat-why-the-suez-canals-security-matters-for-the-world/?referrer=grok.com
Human Rights Watch. (2024). Egypt Events of 2024. Διαθέσιμο σε: https://www.hrw.org/world-report/2025/country-chapters/egypt?referrer=grok.com
International Trade Administration. (21 Νοεμβρίου 2025). Egypt Country Commercial Guide. Διαθέσιμο σε: https://www.trade.gov/country-commercial-guides/egypt-electricity-and-renewable-energy?referrer=grok.com
IRENA. (2018). Renewable energy outlook: Egypt. Διαθέσιμο σε: https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2018/Oct/IRENA_Outlook_Egypt_2018_En.pdf?referrer=grok.com
mped.gov. (2023). Egypt’s Updated Vision 2030. Διαθέσιμο σε: https://mped.gov.eg/Files/Egypt_Vision_2030_EnglishDigitalUse.pdf
Nye, J. (2009). Get Smart: Combining Hard and Soft Power. Jstor. Διαθέσιμο σε: https://www.jstor.org/stable/20699631
UNCTAD. (2024). Red Sea, Black Sea and Panama Canal: UNCTAD raises alarm on global trade disruptions. Διαθέσιμο σε: https://unctad.org/news/red-sea-black-sea-and-panama-canal-unctad-raises-alarm-global-trade-disruptions?referrer=grok.com
Worldometer. (2025). Egypt Population. Διαθέσιμο σε: https://www.worldometers.info/world-population/egypt-population/?referrer=grok.com
Πηγή Εικόνας: ΒΙΚΙΠΑΙΔΙΑ. (n.d.). Flag of Egypt. Διαθέσιμο σε: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Flag_of_Egypt.svg